Say Siyensya na Kailalaban. – Blg. 1
TAM1897 D 46.2Sermon ya inter nen Biernes na labi, Pebrero 12, 1897 Impalapag ed General Conference Daily Bulletins nen Pebrero 16, 1897, Vol. 1, Blg. 3, pp. 46-47 tan nen Pebrero 17, 1897, Vol. 1, Blg. 4, pp. 49-53.
TAM1897 D 46.3Amta na amin a too ya saya et sakey a sanka-siyentipikon panaon, anggan man labat ed ngaran, ed propesyon, tan ed pilalek. Labay na Dios ya saray totoo to et lawas makapanabay ed panaon. Mas ni: labay to ya saray totoo to et lawas manunaan ed panaon. Partikularmente, labay to ya saray totoo to et lawas magmaliw a manag-reforma, tan pian magmaliw a sakey a manag-reforma, nepeg ya sikatoy manunaan ed panaon. Kanian, lapud saya et sakey a partikular a syentipikon panaon, diad propesyon tan arum ni, say gawa na Dios, say totoon to, et nepeg a magmaliw a syentipiko pian nasabat iray pankaukolan na panaon. Satan so balikas na proposisyon ya imbitan ta kayon aralen natan a labi. Labay na Katawan ya awaten tayo iman a proposisyon, aralen itan, tan itandoro ni, anggad napatunayan ed sikatayo ed arapan na mundo ya satan a proposisyon et syentipikon duga. No sika tan siak, no amin ya mangibabaga na ngaran nen Kristo, et gawaen tayo itan, sirin satan a bengatla et gawaen na Katawan. Nengnengen na mundo itan, tan nengnengen na mundo itan balanglan walay kabiangan tayo ed satan o andi. Lapud no sika tan siak et anggapoy kabiangan tayo ed satan, saramay mangipalubos ed Katawan ya manggawa na satan a panangipatnag diad panamegley da so magkakabibiang; tan no agtayo sikatoy palubosan ya gawaen itan, napalabas itayo.
TAM1897 D 46.4Balet ibaga yo, say Kinaligtas et gawa na saray totoo na Dios. Say Kinaligtas so saksakey a gagala na Katawan. Aya so ibabaga na sarayan arum a agagi. Aya so inadalan tayo ed leksion natan a ngarem, tan say walad amin a leksion ed Hebreos. Aya so leksion a naala tayo ed arum a pasen ed Kasulatan. Tan ibabaga na Kasulatan ya anggapo’y arum a nepeg tayon naamtaan noag ingen si Jesu-Cristo tan sikatoy impasak ed krus. Ibagam itan; on, tan ibagak met. Ibagak ya say kimey na saray totoo na Dios — amin ya gawa na Dios ed mundo et say kimey na kaligtasan. Tan saya et eksakton mitunosan ed samay datin ibaga tayo la. Kanian say kaligtasan et siyensya.
TAM1897 D 46.5Masulok ni ed satan: Say kaligtasan et aliwan simplin siensia, aliwan simplin sakey a siensia; sikato so manuna, say susi, say sentro na amin a siensia. Sikato so sankasiyentipikoan ed amin a bengatlan babalegen na isip na too ed sayan mundo. Kanian no say totoo na Dios et awaten da so kaligtasan na Dios unong ed inkagawa to ed Dios; no say gawa to na kaligtasan ed mundo et manalagey bilang talagan irerepresenta to ray ideya to nipaakar ed kaligtasan, sirin et nipanengneng ed mundo so siensia ya atagey nen say amin ya arum a siensia. Sirin say totoo na Dios et makatalindeg ira ed arapan na saray mismon ari na siensia, tan ag ira nababaingan, ed sakey a panaon na siensia.
TAM1897 D 47.1Natan, talagan akompromiso ak ed satan a katuaan. Tan labay kon nanengneng yo no panon ya talagan katuaan itan. Sika tan siak et akompromiso ed kaligtasan na Dios. Tan labay kon nanengneng yo panamegley na Biblia — say libro na amin a katuaan — ya say kaligtasan et siensia. Sirin, sika et kaiba ko, ya akompromiso ed satan a katuaan.
TAM1897 D 47.2Unona, sirin, labay ko ya man-isip kayon maong, tan nengnengen yo ed sarili yo aliwa labat ya say kaligtasan et siensia; noag ingen ya sikato so sankatageyan ed amin ya siensia.
TAM1897 D 47.3Say salitan “siyensya” et literal ya kabaliksan to et kakabatan. Say siyensya na botany et say kakabatan nipaakar ed botany. Say siyensya na astronomiya et say kakabatan nipaakar ed astronomiya. Kanian, sakey ya siyentista so angibaga ya say siyensya et “say produkto na panagnonot.” Amin ya kakabatan — say siyensya — ya walad mundo nipaakar ed astronomiya, et produkto na panagnonot na mundo nipaakar ed sayan tema.
TAM1897 D 47.4Natan, say kaligtasan et say pikakabat ed Dios: “Say andi anggaan a bilay et pian nakabat da ka, sika labat a saksakey a tuan Dios, tan si Jesu-Cristo a imbaon mo.” Kanian, saya et siensia. Balet sayan pikakabat et aliwan resulta na panagnonot na too: saya et resulta na panagnonot na Dios. Ta “anggapo ni so mata ya akanengneng, odino layag ya akadngel, odino akaloob ed puso na too, saray bengatlan inparaan na Dios parad saray mangaaro ed sikato.” Balet impaamta na Dios iraya ed sikatayo diad panamegley na Espiritu to; ta say Espiritu et uusisaen to so amin a bengatla, anggan saray aralem a bengatla na Dios.” Kanian say kaligtasan, bilang produkto na kanonotan na Dios, et aliwa labat ya siensia, noag ingen say sankatageyan ed amin a siensia.
TAM1897 D 47.5Lamet: Say kabat na mundo bilang siensia — saray natural a siensia — et produkto na panagnonot na totoo. Diad isip so panagnonotan na totoo. Kanian, diad isip met so pangigagalengan na totoo ed amin ya sarayan siensia. Balet say kaligtasan et nipaakar ed mismon isip. Dinan sirin so mas atagey? Dinan so mas atagey — samay nipaakar ed amin ya arum a bengatla, odino samay nipaakar ed samay mangigagaleng ed amin ya arum a bengatla? — Siyempre, say komadua. Kanian, no panon ya say isip so pangusar na totoo ed amin ya arum a siensia, tan say kaligtasan et nipaakar ed mismon isip, malinew a maong, aliwa labat ya say kaligtasan et siensia a singa met ed arum a siensia, noag ingen mas atagey ya siensia nen say amin ya arum a siensia. Sikato so sankatageyan a siensia ya nayarin naamtaan na isip na too.
TAM1897 D 47.6Lamet: Say Kinaligtas et nipaakar ed kanonotan. Balet siopa so diad Kinaligtas tan panamegley na Kinaligtas et mikikimey ed kanonotan? — Sikato so Dios a mismo. Kanian, lapud sikato so Dios a mismo so nanggawa, so angipatnag ed sayan siensia; tan lapud sayan siensia et bunga na panagnonot na Dios; ontumbok ya say siensia na Kinaligtas et say sankatageyan, say sankaralem, say sankalapar a siensia ya amta, aliwa labat ed kanonotan na too, noag ingen ed interon uniberso.
TAM1897 D 47.7Basaen tayo so pigaran Kasulatan. “Agkayo man-alig ed sayan mundo: noag ingen, man-uman kayo diad panamegley na panag-pabalo na kanunotan yo.” Roma 12:2. “Kanian, diad kanunotan, siak a mismo so manlilingkor ed ganggan na Dios.” Roma 7:25. “Amta tayo ya sinmabi so Anak na Dios, tan angiter ed sikatayo na kanonotan.” “Walad sikatayo so kanonotan nen Kristo.” Say saksakey a paraan ya naragpat itayo na Katawan et diad panamegley na kanonotan. Sikatoy mikikimey ed sikatayo diad panamegley labat na kanonotan. Sikatoy mankokontrol ed sikatayo diad panamegley labat na saray kanonotan tayo. Nengneng yo: “Diad kanonotan, siak a mismo so manlilingkor ed ganggan na Dios, balet diad laman, ed ganggan na kasalanan.” Tan say unaan ed amin ya ingganggan et saya: “Dengel ka, O Israel; Say Katawan a Dios tayo et sakey a Katawan: tan aroen mo so Katawan a Dios mo ed interon pusom, tan ed interon kamarerwam, tan ed interon kanunotan mo.” “Say kanunotan na laman et kalaban na Dios: ta ag-onpasakop ed ganggan na Dios, tan diad katuaan et ag-nayarin onpasakop.” Say kanonotan na laman ya ag makasunor ed ganggan na Dios — ag nayari — nepeg ya umanen, nepeg ya isalat na sananey a kanonotan ya lawas a manseserbi ed ganggan na Dios. Satan a pananguman na kanonotan et kaligtasan. Satan a panagpabalo na kanonotan et gawa na Dios ed kimey na kaligtasan to, tan anggapoy arum a makagawa. Kanian sikato so sankatageyan ed amin a siensia — say sankatageyan ya amta na kanonotan na too, say sankatageyan ya amta na uniberso.
TAM1897 D 47.8Agta ka manumpisa ya makanengneng no akin ya say Testimonies et mansasalita nipaakar ed “say siensia na kilalaban”?
TAM1897 D 49.1Natan, labay kon nanengneng yo ya ontan met so iisipen na arum. Labay kon nanengneng yo ya agko bukor ed saya. Labay kon nanengneng yo ya para ed sayan posisyon et walay autoridad tayo — autoridad ya syentipiko — salanti, say autoridad na saray totoon makatalos ed syensya.
TAM1897 D 49.2No nayarian kon ipanengneng ed sikayo natan a labi so ebidensya ya saramay sankatalongaringan ya makatalos ed amin ya arum a siensia ed sayan mundo, et mangatestigo ya mas interesado ira ed sayan siensia nen say amin ya arum a siensia ya pinankasakey, ya mas dakel so nanenengneng dan manepeg ya ikonsidera ed saya nen say amin ya arum a siensia ya pinankasakey, agta balet yo ibaga ya ligtas ak ed panagsalita ko — manlapud siyentipikon pananaw? Bueno, walay ontan a grupo ko — sakey a grupo ya makatalos ed amin ya arum a siensia, tan walay ebidensya ya tuan-tuan impaliwawa ya mas interesado ira ed saya nen say amin ya arum ya pinankasakey.
TAM1897 D 49.3Diad 1 Pedro 1:10-12, say apostol et mansasalita nipaakar ed kaligtasan, tan diman et binasak so onggendan:—
TAM1897 D 49.4Nipaakar ed sayan kaligtasan, saray propeta et maseseg ya an-usisa tan an-anap, saramay nampropesiya nipaakar ed say grasya ya onsabi ed sikayo: ya aanapen da no anto, odino antoy klase na panaon so labay ya ibaga na Espiritu nen Cristo ya walad sikara, sanen inpaneknek to ya masakbay ni so nipaakar ed saray kairapan nen Cristo tan say gloria ya ontumbok. Nipa-revela ed sikara ya aliwan para ed sarili da, noag ingen para ed sikatayo so in-minister da iray bengatlan natan ya impaamta ed sikayo na saramay nampasabi na ebanghelyo ed sikayo panamegley na Espiritu Santo ya imbaba manlapud tawen; saray bengatlan LABAY NA SARAY ANGHEL YA NENGNENGEN.
TAM1897 D 49.5Anto ran bengatla so labay ya usisaen na saray anghel? — Say kaligtasan na Dios no ipupulong itan a kaiba so Espiritu Santo ya imbaba manlapud tawen. Say Griegon salita para ed “labay,” dia et mankabaliksan na “ikdan na puso.” Tan say Griegon salita para ed “look into” et mankabaliksan na, “onukob ed sakey a bengatla pian nengnengen; onengneng ya akayuko so ulo paarap; onengneng ya akayuko so laman; maingat ya pan-usisa, ya mausisa — na sakey a too ya labay ton nakabat so sakey a bengatla.” Ontan so panag-imano na saray anghel nipaakar ed tema na kaligtasan.
TAM1897 D 49.6Natan, natatalosan kasi na saray anghel so arum ya siensia — biology, geology, ichthyology, astronomy — amin ya arum nin siensia? Amta yo ya on. Amta na amin ya talagan natatalosan na saray anghel so amin ya arum nin siensia. Amta na amin ya seguradon maong ya ibaga ya amin ya anghel et natatalosan da so amin ya arum nin siensia na mas maong ya agmakompara nen say antokaman ya too ya natatalosan, odino anatalosan to la, so anggan sakey labat ya siensia. Balet mas interesado so saray anghel ed tema na kaligtasan nen say ed amin ya arum nin siensia. Sikara ya sankakaaruman na amta ed amin, et sikara met so sankainteresadoan ed sayan sakey. Ay, bueno, nankasakey itayo nen unona ya no makapangiter ak na ontan ya autoridad, ibagam ya ligtas itayo ed pangala tayo ed sayan posisyon. Sirin, tuloy tayo la, ligtas itayo. Wala tayo ed sankaabigan ya kaiba — on, say sankaabigan ya siyentipikon kaiba. Wala so autoridad ya konklusibo ed sayan tema, siyentipikon autoridad.
TAM1897 D 49.7Natan, agko gagawaen so panag-gaway-salita ed salita ya ‘science’ ed sayan labi. Gagamiten ko ray salitan “siensia” tan “siyentipiko” ya akatukoy ed kaligtasan bilang sakey ya talagan matuan salita. Say kaligtasan na Dios et talagan siyentipikon bengatla, aliwan palson itatawag, noag ingen peteg, sankatageyan ya siyentipiko. Kanian agyo isipen ya man-gagaway ak na panag-gaway-salita ed salitan “siensia” odino “siyentipiko.” Gagamiten ko itan na matuan, lapud duga itan ed sayan koneksion.
TAM1897 D 49.8Balet aliwa labat ya saya: aliwa labat ya labay na saray anghel ya usisaen iya, bilang saramay labay dan makaamta na sakey a bengatla; noag ingen et talagan makaamta ra na sakey a bengatla. Makaaral ira diad pan-usisa tan pan-aaral ed saya. Basaen yo so Efesio 3:8-11, tan nanengneng yo iyan kanonotan ya impaliwawa:—
TAM1897 D 50.1Diad siak, a mas melag ni nen say sankamelagan ed amin a santo, et inter iyan grasya, pian ipangaral ko ed saray Hentil so agnasukimat a kayamanan nen Kristo; tan pian napatnagan na amin [Agko la inyarum so salitan ‘totoo,’ lapud inyarum labat itan] no anto so pankakasakey ed misteryo, a nanlapud gapo na mundo et akaamot ed Dios, a nanggawa na amin a bengatla diad panamegley nen Jesu-Kristo: parad gagala [Nengneng yo, natan, nepeg kon ipangaral so agnasukimat a kayamanan nen Kristo pian nanengneng na amin no anto so pankakasakey ed misteryo ya akaamot ed Dios, tan saya et para ed gagala, para ed katuyuan] pian natan ed saray prinsipalidad tan pakayari ed saray tawen a pasen et naamtaan diad panamegley na iglesia so nanduruman kakabatan na Dios, unong ed andi-anggaan a gagala ya intalaga to ed si Kristo Jesus a Katawan tayo.
TAM1897 D 50.2Anto so “gagala” na paka-ipaimaton ed saray totoo ed saya? — Pian saray prinsipalidad tan pakayari “ed saray tawen” (“ed tawen” so ibabaga na arum ya bersyon; duga itan) et naamtaan da so nanduruman kakabatan na Dios. Saray anghel, saray prinsipalidad, tan pakayari, et maseseg ya manpipirawat ya aralen iyan ebanghelyo na kilalaban no ipupulong itan a kaiba so Espiritu Santo ya imbaba manlapud tawen. Man-iimano tan man-aaral ira. Tan legan dan man-aaral, makaaral ira na saray balon rebelasyon na kakabatan na Dios — say nanduruman kakabatan na Dios — unong ed andi-anggaan a gagala to ya intakda to ed si Cristo Jesus a Katawan tayo. Amta yo ed arum a kasulatan ya sayan misteryo na Dios, sayan andi-anggaan a gagala, et nipatnag ed maong a balita. Amta yo ya saray prinsipalidad tan pakayari ed tawen et aliwan andi-anggaan ed sakey a paraan — aliwa iran nanlapud andi-anggaan anggad andi-anggaan. Nanlapu iran ed sakey a punto anggad andi-anggaan, singa sika tan siak. Si Gabriel et para ed andi-anggaan labat manlapud punto ya pinalsa sikato. Aliwa ya nanlapud andi-anggaan anggad andi-anggaan.
TAM1897 D 50.3Balet si Dios et manlapud andi-anggaan anggad andi-anggaan. Natan, manlapud andi-anggaan anggad andi-anggaan et walay sakey a gagala — say andi-anggaan a gagala to ya impan-gagala to ed si Cristo Jesus a Katawan tayo. Panon kabayag so kaukolan na saray anghel pian nasabi da so kaaraleman, pian nasumpal da so panagaral, na satan ya andi-anggaan a gagala? — Anggad andi-anggaan. Malinew la itan. Insan, legan ya sayan gagala et nipapabitar ed maong a balita, ya nipapatnag diad panamegley na misteryo na Dios, a sikato so, “Si Kristo ed sika, say ilalo na gloria,” malinew a maong ya aaralen iya na saray anghel. Tan legan dan uusisaen iya, nanenengneng da so nipapabitar a nanduruman kakabatan na Dios, unong ed andi-anggaan a gagala to. Labay dan usisaen iya. Gagawaen da itan, tan ontan so pan-aaral da.
TAM1897 D 50.4Sirin, no bilang ta natatalosan da so amin ya arum a siensia ya mas abalbaleg nen say pangatalos na siopaman a too ed anggan sakey, tan mas interesado ira ed saya nen say ed amin ya arum, tan manaaral ira manlapud saya; aliwa ta kasi itan a katuaan ya nayarian tayon mitalek ed satan ya anggapoy peligro? Sirin, aliwa ta kasi itan met a tema ya mas manepeg ed kanonotan tayo, ed sankatageyan a panagnonot tayo, nen say amin ya arum ya pinankasakey? Tan agta nayarian ya itepel so puso tayo ed saya, tan iter so interon kamarerwa tayo ed saya ya aliwan kontra-siyensya? On, nayarian tayo, nayarian tayo! Gawaen tayo.
TAM1897 D 50.5Natan, ag yo ak komon lingoen. Ag ko babatikuren so arum ya siensia. Agko ibabaga ya amin ya arum ya siensia et nepeg ya ibaliwala, tan ikonsidera ya singa Will-o’-the-wisps, tan ag manepeg ya ikdan na atensyon. Andi; ibabaga ko ya saya et mas baleg nen say amin da; tan antokaman ya aralen tayo ed sikara et nepeg ya aralen ya manpasakop ed saya ya mas baleg nen sikara. Ibabaga ko labat ya amin ya arum et nepeg ya onduksa ed komaduan lugar, anggan panon, ed saya, no labay tayon magmaliw ya siyentipiko.
TAM1897 D 50.6Nonoten yo pa! Usaren tayo so natural ya kanonotan tayo ya uusaren tayo ed arum ya siensia. Kasin siak, odino siopaman a too, et magmaliw ya tuan siyentipiko no iyapay to so sankamaungan tan sankatageyan ya kanonotan to ed sakey ya siensia, legan ya walad sikato so sankatageyan ya posiblin autoridad ya walay mas atagey ni ya walad abay to? Kasin siyentipiko itan? — Andi. Sirin, nanenengneng tayo la ya saya et sakey ya siensia; ya saya so sankatageyan ya siensia. Kanian siopaman a too ya agto unonan iyapay so sankatageyan tan sankaabigan a kanonotan to, tan amin a pakayari to, ed sayan siensia, tan pagmaliwen ton manuna ed amin a sananey a siensia, ed naturalesa na bengatla, et aliwan siyentipiko.
TAM1897 D 50.7Tan sikatoy aliwa met a makabat. Ta anto ya sayan siensia? — Kinaligtas. Maong a maong. Tan sikatoy andi anggaan a bilay. No bilang itdan ko so amin a bilay ko, amin a pakayari ko, ed arum a siensia, ya alilingwanan ko iya, odino ituring kon mas mababa iya, naala ko kasi? — Andi. Panon kabayag sirin so panaon ko ya manaral ed saray arum a siensia? — Diad sankatageyan, pigaran taon labat. Sirin, say trabahok ed sarayan siensia et magmaliw lan asumpal lawas, tan agko la balot nawalaan na pankanawnawan manaral lamet ed sikara.
TAM1897 D 50.8Balet no unan-unaen ko ya, tan paulyan ko ray arum ya man-una ed mas mababan lugar anggad naseguro ko ya, insan ta wala so pankanawnawa ko ya aralen so arum? — On. Panon kabayag? — Anggad ando lan ando. Ah, aliwa ta man so marunong a paraan? Aliwa ta satan so saksakey a marunong a gawaen? Tan aliwa ta satan so saksakey a siyentipiko tan makatunongan a gawaen? — Seguradon on. Sirin, unla tayo, magmaliw a siyentipiko, diad saktong paraan, tan diad sankatageyan a paraan.
TAM1897 D 50.9Natan, arapen tayo ni na daiset. Diad saman ya inmunan pasahen ya inarapan tayo nipaakar ed saray anghel, ginmapo ed saray propeta, onia: “Nipaakar ed sayan kaligtasan, saray propeta et maseseg ya an-usisa tan an-anap, saramay nampropesiya nipaakar ed say grasya ya onsabi ed sikayo,” sanen inpatotoo da ya datin-dati so kairapan nen Kristo, tan say gloria ya ontumbok.
TAM1897 D 51.1Natan, diad panamegley na saray propeta so impaway ed panagsulat, unong ed walad sikatayo dia, iyan siensia na kilalaban, iyan resulta na kanonotan na Dios nipaakar ed tema na kilalaban. Iyan libro na siensia, iyan siensia na kilalaban, nanlapud saray propeta. Wala ta’y amta ra nipaakar ed arum a siensia? — On.
TAM1897 D 51.2Nalmo tayo iya ed dakel a pasen — mas dakel ni nen say walay panaon tayon nengnengen ed sayan labi. Balet nengnengen tayo so duwa o taloran punto, pian nipanengneng ed kanonotan tayo so katuaan ya walay amta ra nipaakar ed saraya.
TAM1897 D 51.3Diad kapulo tan liman kabanata na unonan Corinto, walay sakey ya siyentipikon balikas ya ginawa manga sanlibo tan piton lasus a taon antis ya adiskubre na siyensya. Wala la diman ed amin ya sarayan panaon, balet saray sientista ya diad sakop da et agda amta diad panamegley na proseso na panagnonot da. Sikato so balikas na katuaan ed astronomiya. Siopaman ya anisia ed samay imbaga na Biblia et amta to la itan ed amin ya panaon, siyempre, anggano agto balot nadngel so salitan astronomia; balet say siyensya na too et agto amta itan, tan adiskubre to labat kayari na andukey a panaon.
TAM1897 D 51.4Sakey nin kanonotan: Nen ginawa na samay nansulat ed Biblia so siyentipikon balikas ya adiskubre na saray sientista kayari na sanlibo’t piton lasus a taon ya duga ed siyensya, aliwa ta peteg met lan siyentipikon balikas itan manlapu la nen saman ya anggad nen adiskubre da? — Seguradon. No ontan, aliwa ta ontan met la nen insulat na nansulat itan? — Seguradon. Say bersikulo et 1 Corinto 15:41:—
TAM1897 D 51.5Walay sakey a kagalangan na agew, tan sakey a kagalangan na bulan, tan sakey a kagalangan na saray bitewen: ta say sakey a bitewen et mandumaan ed sakey a bitewen diad kagalangan.
TAM1897 D 51.6Ag itan amta nen sanlasus taon ya apalabas, lapud manga ontan ya karukey so apalabas, sakey a laki ya impansin to ed sarili to ya sikatoy maong ya astronomer, tan ontan met so impansin na saray kapara to, so kinritiko to itan ya balikas bilang aliwan duga, tan bilang ebidensya na ag-inkabidbir na saray nansulat na Biblia; lapud say isip to (say labay ton ibaga, say nansulat na Biblia so nampisip) ya say sakey a bitewen et naiiba ed sananey a bitewen diad gloria, diad liwawa, imbes ya diad kaarawi. Satan so balikas na sayan kritiko nipaakar ed satan. Say ideya to, tan nansalita para ed siensia na astronomiya, et say saksakey a rason no akin ya say sakey a bitewen et mas maliwawa tan mas marakep ed sikatayo nen say sakey, et lapud mas asingger ed sikatayo imay sakey nen say sakey, kanian mas dakel so naawat tayon liwawa to. Balet natan ed amin a sakop na siensia, kabat la ya katuaan ya walay parehon baleg a pandumaan ed saray bitewen, ed karakpan, inkagayaga, tan kolor da, a singa met ed saray rosas diad dalin. Kanian no nanengneng tayo so amin a rosas ed dalin ya akalinya ed arapan tayo ed sakey a maawang a uma, a kaiba so amin a gloria da, tan nanduruman kolor da, insan nanengneng tayo met iray bitewen ed tawen a singa kalinew na pakanengneng tayo ed saraya, nanengneng tayo so sakey a singa met lan nanduruma tan marakep a singa met ed samay sakey. Amta la iya natan, balet agni amta nen isinulat iman a pasage ed saray taga-Corinto.
TAM1897 D 51.7Natan, itepet ko, aliwa ta satan so sakey a siyentipikon balikas, aliwa ta satan so balikas na katuaan ed siyensya, nen agew ya insulat tan imbaon nen Pablo ed Corinto, a singa met lan seguradon singa natan? Say diskobre na siensia ya satan et katuaan so ag to ginawa ya katuaan, nitan ag to dinagdagan anggan sakey a partikulo ed kabegat to bilang katuaan. Say diskobre da et simplin impanengneng to labat ya akaromog ira na bengatlan katuaan, balet agda amta nensaman, lapud agda panisiaan so Biblia. No abasa da labat komon iman ed Biblia, tan anisiaan tan inawat da, satan a punto ed siensia et amta da la komon nensaman ni nen siopaman a sientista so adiskobre ed satan.
TAM1897 D 51.8Wala ni sananey ya siensia: Si Sir Isaac Newton sakey ya agew et akayurong ed silong na kiew na mansanas. Walay mansanas ya tinmakleb manlapud sanga ya asingger ed sikato. Aminpiga lan tinmakleb so mansanas manlapud kiew nensaman. Anengneng to la nensaman so mansanas ya tinmakleb manlapud kiew. Balet ed saman ya agew et akalikas ed panagnonot, tan ginmapo ya nannonot. Akin ya tinmakday iman ya mansanas? Seguradon lapud walay impluensya na dalin ed sikato ya angiguyor ed sikato paonla ed dalin. Lapud mas baleg so dalin nen say mansanas, guyoren to itan paonla ed sikato no akaliktar la manlapud kiew. Inkuan to, No alaen ko iman ya mansanas, tan ibuntok ko na sankatageyan ya nayarian ko, ontakday lamet paonla ed dalin. Kanian no say impluwensya na dalin so angitar ed sikato ed sayan melag a distansya, no ibantak ko na sankatageyan a nayarian ko tan ompawil lamet, satan so paneknek ya say impluwensya na dalin et onabót ed satan a kaarawian manlapud dalin, tan sasalapen to itan a bengatla tan ipawil to. No sarag kon ibuntok na sakey milya so katagey to, tan ompawil, et malinew ya say impluwensya et akasabi na sakey milya so kaarawi to pian ipawil itan a bengatla. Insan, kuan to, No satan so katuaan, say impluwensya et nepeg ya onabot ed bulan. Kasin onabót ya anggad bulan? Onla ak ya nengnengen. Linma ed abung to tan yinmurong diman, inala to ray kalkulasyon na astronomiya nipaakar ed orbit na bulan ed pasen to, tan nankompyut na andukey a serye na numero. Balet ag-ira nankatukoyan. Sinubok to na sinubok, balet ag-ira nankatukoyan; agto nayarian ya paaboten iman ya impluwensya anggad bulan.
TAM1897 D 52.1Inpaulyan to ni so bengatla ed loob na manga samploran taon, no duga so kanunotan ko, antis ton inaral lamet. Sakey ya agew, walay impalapag ya balon kalkulasyon nipaakar ed orbit na bulan, ya mankukorekta ed arum ya kamalian ed saray datin bilang. Nen impalapag itan, inkuan nen Newton, ‘Naimano no kasin saya so mangiter na no antoy kailangan ko.’ Inala to ray bilang, nampepetang, tan nanggawa na andukey ya serye na saray bilang ya seguradon pakelawan tayo. Balet diad sampot et duwa o taloran numero la so kulang to ed sampot, tan anengneng to ya onkasya la. Abigla ya maong ed makapakelaw a katuaan kanian agto la atapos iray numero to. Atan so bolpen et ataktak ed lima to, tan kinaukolan ton kerewen ed sakey ya kaaro to ya ituloy so impangikana. Ginawa itan na kaaro to, tan si Sir Isaac Newton et anpaneknek na sakey a siyentipikon katuaan, odino mas maong no ibaga, sakey a balon siyensya. Saya et tatawagen ya gravitation. Tan nanlapu la’d saman, agla sikato natey ed isip na totoo.
TAM1897 D 52.2Talagan baleg itan a bengatla. Balet walad Biblia la itan, duamila liman lasus a taon antis ya adiskubre nen Sir Isaac Newton ed kalikasan. Say gravitation et simpli labat so panagbalansi na uniberso. Sikato may prinsipyo, may ganggan, unong ed ibaga na saray sientista, ya panamegley na satan et napapansiansia so balansi na uniberso. Kabaliksan to, balang laman ed uniberso et walay impluwensya to ed balang sakey ya laman, tan nababalanse ed satan. Aliwa labat ya balang laman, noag ingen balang partikulo na materya ed uniberso, et manga-atrak tan mangi-impluwensya ed balang sakey ya partikulo na materya ed uniberso.
TAM1897 D 52.3Diad pisikal a mundo, satan so simplin katumbas a katuaan ed samay inadalan tayo ed klase na Biblia natan ya ngarem, nipaakar ed bilay. Naamtaan tayo ya agmo nayarin dumatngin so siopaman o antokaman ya ag naamtaan ed interon uniberso. Say sakey a pipit et ag onbagsak ya ag amta na Ama yo, tan say satan a pipit et ag onbagsak ya say pambagsak to et ag nalikna ed interon uniberso. Sikato ya et simplin katumbas a katuaan ed satan.
TAM1897 D 52.4Wala met so espiritual a katuaan ya mitukoy ed sarayan duara.
TAM1897 D 52.5Iner so laen ko manlapud espiritu mo? odino iner so takasan ko manlapud arapan mo? No onyatagey ak ed tawen, wadia ka diman; no gawaen ko so dukolan ko ed impierno, nia, wadia ka diman. No alaen ko ray payak na kabuasan, tan manayam ak ed sankayariyan a pasen na dayat; anggan diman et say lima mo so mangidaulo ed siak, tan say nikawan a lima mo so mangepel ed siak. Salmo 139:7-10.
TAM1897 D 52.6No sika tan siak et man-isip na duga ya kanonotan, napapansin ta kasi ed arum a pasen? Man-isip tayo na aliwan duga ya kanonotan. Anto so aliwan duga ya kanonotan? — Kasalanan. No ontan, iner so pangigapoan na kasalanan? — Diad kanonotan. Say kasalanan ko, napapansin ta kasi ed arum a pasen ed uniberso maliban ed siak? Siopa so makapansin ed satan? — Say Dios, diad panamegley na Espiritu to. O, sirin, wala ta’y espiritual a katuaan ed uniberso tayo ya ag-napapansin? ag-napapalikna? odino sakey a kanonotan a maong o mauges ya ag-napapalikna? Agmo ta nanenengneng so gravitasyon bilang sakey a siensia sirin? Adiskubre nen Sir Isaac Newton so sakey a katuaan ed uniberso ya mitunosan ed arum nin katuaan ed uniberso.
TAM1897 D 52.7Say ganggan ya adiskubre nen Newton et, unong ya imbaga ko la, samay panamegley ya napapansiansia so balanse na uniberso. Natan et basaen ko so kasulatan ya mangipapanengneng ya amta la iya duamili tan liman lasus a taon antis ya adiskubre nen Newton. Isaias 40:12:—
TAM1897 D 52.8Siopa so an-sukat ed danum ed kawayan na lima to, tan sinukat to so tawen ed palad to, tan an-tipon to so dabok na dalin ed sakey a sukat, tan tinimbang to ray palandey ed timbangan, tan saray pukdol ed panimbang?
TAM1897 D 52.9Nen niletneg iray palandey tan pukdol, nibalansi ira ed balang sakey. Kasin inayos na Dios so bengatla pian napansiansia so balansi da? Anto so scientific a ngaran na ley ya pambabaseyan na balansi na saray bengatla? — Gravitation. Nipaakar ed anto sirin so imbalita nen Isaias? — Nipaakar ed gravitation. Seguradon ontan.
TAM1897 D 52.10Impanengneng na sakey ya scientist itan ya katuaan panamegley na melag ya rosas ya tatawagen ya snowdrop. Isipen yo so duaran klase na rosas ya manpaparal ed bini. Say sakey et ontatindeg ya rosas, say sakey balet et akayukbo ya rosas. Anengneng yo la ed saray rosas so angkekelag ya spindle ya akatindeg ed liber na sakey ya walad pegley. Natan, ed sakey a matindeg a rosas ya manpaparal manlapud bukel, say pegley a spindle et naynay ya mas antikey nen say saray walad liber to. No saya et sakey a maknol a rosas, say pegley a spindle et mas andukey nen say saray walad liber to. Say rason to et say dapol na rosas — say pollen — ya walad saray walad liber et nepeg ya onbagsak ed pegley, ta no andi et ag makapangapo so rosas.
TAM1897 D 52.11Natan, ed sakey a matindeg a rosas ya manlalapud bini so panagparakel to, sayan pegley a spindle et nepeg ya mas antikey nen say saray walad liber to, pian say polen na saray walad liber et makaplag ed sikato. No mas andukey itan, nanenengneng mo ya say dapol et makaplag ed leksab, tan agto nasabian, kanian anggapoy bini ya nabuo. No sakey itan a makakuyog a rosas, tan sayan spindle et mas antikey nen say saray arum, say dapol et makaplag ed leksab tan lamet, anggapoy bini ya nabuo. Kanian, ed balang tuloy-tindeg a rosas ya manpaparal manlapud bukel, say pegley a spindle et mas antikey nen say saray walad liber to. Ed balang akayukbo a rosas ya manpaparal manlapud bukel, say walad pegley et mas andukey.
TAM1897 D 53.1Say snowdrop et manparal ed sarili to manlapud bini. Tan anggano sikatoy tuloy a rosas, say pegley a spindle to et mas andukey nen saray walad liber to. Panon ya nagawa ya? Ibagak lamet pian mas malinew ed sika: Say snowdrop et sakey a tuloy a rosas, tan manparal ed sarili to manlapud bini. Say pegley a spindle, sirin, et nepeg ya mas antikey nen saray arum. Balet mas andukey. Panon sirin, ya makapangiparal ed sarili to manlapud bini? Inasikaso na Katawan itan. Inayos To pian anggano sakey itan ya tuloy-tuloy ya rosas, onkurong tan onbengbeng. Kanian say pegley ya tangkay to et ginawa ya mas andukey nen say arum, diad saya, sakey ya tuloy-tuloy ya rosas. Ontubo ya patagey tan ontalindeg ya diretso anggad mansabong tan magmato tan akaparaan la parad panagparakel. Diman mismo et onbengbeng so ulo to, tan no say polen et akabagsak la ed lugar to, say melag ya rosas et onalagey lamet tan ontalindeg.
TAM1897 D 53.2Natan, marakep la itan ed dili to; balet dia so pangiyarum na alimbawa na ley na grabitasyon. Imbaga na sayan sientista ed siak ya say sengegan no akin ya onyurong, onbaba so ulo na sabong et say panangguyor na dalin. Duga itan. Antoy mamapatakday ed mansanas? — Say belat. Balet say belat et simplin grabitasyon — nanlapud Latin a gravus, a mankabaliksan na belat. Antoy mamapababa ed ulo na samay akatalindeg a sabong? — Say belat na dalin. Balet akin ya agto ginawa na belat na dalin ya onbungoy so ulo na satan a rosas antis na panaon? — Ah, sanen ginawa na Dios iman a melanting a rosas, inbalansi to so dalin, on, inbalansi to so uniberso, unong ed saray pankaukolan to. Sanen ginawa na Dios iman a mapaabeban melanting a snowdrop, sinmener to so uniberso ed sakey a balansi, tan in-akma to ed pankaukolan na satan a melanting a rosas! Tan no inisip na Dios iman a melanting a rosas, agta lalo nin isipen to kayo, O sikayo a makapoy so pananisia?
TAM1897 D 53.3Natan, ibabaga na sayan scientist ed siak ya no say dalin — tan syempre pati say uniberso — et ginawa ya mas ambelat na anggan sakey libra, odino sakey onsa, nen say dati, pinaabeba to komon so snowdrop antis na dugan panaon; ta lapud mas ambelat, mas baleg komon so impluwensya to ed satan. Tan diad ontan ya kaso, say unonan snowdrop so magmaliw ya unor. Balet pian mabilay itan a melanting a snowdrop tan makapaliket ed katooan anggad sampot na mundo, in-areglo na Dios so uniberso ya eksakto ed pankaukolan na satan a rosas, pian no onsabi lay eksakton panaon na pankaukolan to, say belat et eksakton magenap pian payukboen itan. Insan legan ya akabitin, nagawa so panagparal, walay arum a biskeg ya manlalapu ed saray lamot, tan say punoan et nagmaliw ya mas anawet, tan say rosas et tinalo to so grabidad, tan tinmalindeg ya singa dati.
TAM1897 D 53.4Siopa so an-sukat ed danum ed kawayan na lima to, tan sinukat to so tawen ed palad to, tan an-tipon to so dabok na dalin ed sakey a sukat, tan tinimbang to ray palandey ed timbangan, tan saray pukdol ed balansi?
TAM1897 D 53.5Siopa so angikabit na timbangan na uniberso? — Say Dios. Imbaga la iya nen Isaias manga duamili tan liman lasus a taon antis ya adiskubre nen Sir Isaac Newton. Aliwa ta ey sakey a siyentipikon katuaan nen insulat iya nen Isaias? — On. Aliwa ta ey akarekord la ed amin ya saraman ya panaon? — On. Aliwa ta itan ya katuaan na siensia manlapu la’d saman? — On. Mas lalon nagmaliw ta itan ya katuaan na siensia nen adiskubre nen Newton? — Andi; saray sientista et akaaral na bengatlan agda amta nensaman, balet wadtan la itan ed Biblia manlapu la’d saman.
TAM1897 D 53.6Nonoten yo irayan bengatla. Labay na Dios ya gawaen tayo. Labay to ya nanengneng tayo ya siak tan sika ya say kaligtasan, say Salita ya inter to ed sikatayo, tan say itatawag to ed sankatageyan ya kanonotan tayo, et aliwan melag tan mainget ya isyu ed gilig; noag ingen say sankabalgan ya bengatla ya naamtaan na mundo. Sikato so sankabalgan ya bengatla ya naamtaan na siensia na mundo. Sikato so manunaan ya siensia ya naamtaan na mundo.
TAM1897 D 53.7Balet ag tayo dapat ya aralen iya pian magmaliw ya siyentipiko. Dapat tayon aralen iya pian makaliktar; tan say pakaliktar et siyentipiko.