Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
05 / 12Saray Sermon nen 1897

Say Siyensya na Kinaligtas. – Blg. 2

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 D 59.2Sermon ya inter nen labi na Simba, Pebrero 14, 1897 Impalapag ed General Conference Daily Bulletins nen Pebrero 17, 1897, Vol. 1, Blg. 4, pp. 59-64 tan nen Pebrero 18, 1897, Vol. 1, Blg. 5, pp. 65-66.

TAM1897 D 59.3Sakey o duaran salita nin paliwawa antis tayon igapo so panagaral tayo ed sayan labi: Anggapoy duwa-duwa ya dakel so man-iisip no kasin say amin ya imbaga nen kalabian et makapasa ed panubok. On, makapasa. Aliwan basta-basta so imbaga ko. Tua ya agko in-istorya ya amin ed detalye, balet no nonoten yo so ibabaga ko no nabasa yo la ed akasulat, nanengneng yo ya tua itan. Nen inbagak ya say snow-drop et akabalanse ed dalin, tan say dalin et akabalanse ed snow-drop, no ontan, no walay meteor ya pigaran tonelada so belat to ya onbagsak ed dalin, aliwa ta mas onbaleg so grabidad nen say dati? tan agta naderal na satan so balanse na rosas ed dalin? — Andi; ta aliwan say dalin labat so akabalanse ed satan a rosas, noag ingen say uniberso. Natandaan mo ta, diad pan-aaral ed ley na grabidad, say siyentipikon balikas et, Balang partikulo na materya ed uniberso et aagagen na balang sananey a partikulo, kanian aliwa labat ya say dalin, noag ingen say uniberso, so akabalanse ed pankaukolan na saray sabong; kanian say panbagsak na meteorite et agto padakelen so grabitasyon na uniberso.

TAM1897 D 59.4Pigaran salita labat ya paliwawa ed gapo: No komon nansalita ak, ed datin leksion, nipaakar ed tema ya “Siyensya ed Biblia,” odino “Siyensya tan say Biblia,” mas detalyado kon tinalakay no anto so grabidad, tan no anto so aliwan satan, unong ed siyentipikon ideya na satan a salita. Balet aliwan satan so pisasalsalian ko; say labat ya getmak nen saman a labi et say ibaga so katuaan na adiskubre ya ley na gravitation, tan say teorya to bilang sakey a ley. Wala ray pananguman na pananaw manlapu la nen panaon nen Newton, nipaakar ed teorya na satan a ley; balet agto aapektaan so ley.

TAM1897 D 60.1Diad katuaan, say grabitasyon et aliwan ley balot, noag ingen say pakayari na Dios. Diad tua, anggapo met so “saray ley na kalikasan.” Saray ganggan na kalikasan et ugali labat na Dios. Say ley na grabitasyon et sakey ya ugali na Dios; say panangipatnag na pakayari na Dios. Balet lapud agko tatalakayen no anto itan a talaga, inusar ko ray salita ed kaslakan ya pakatalos, tan pian ibaga labat ya saya so mamapansiansia ed balanse na uniberso.

TAM1897 D 60.2Basaen ko natan a labi so sananey a depinisyon na siensia. Saya met et inala ed sakey ed saray manunan kabat a sientista ed mundo: “Say siensia et say pinaka-eksakton kakabatan ya walad sikatayo nipaakar ed antokaman a subject.” Say salitan “siensia” et literal ya mankabaliksan na kakabatan. Say depinisyon ya walad sikatayo nen sananey a labi et duga. Saya et bunga na panagnonot. Ontan met, duga met ya ideskribe ya bilang say pinaka-eksakton kakabatan ya walad sikatayo nipaakar ed sayan subject.

TAM1897 D 60.3Natan, ompawil tayo ed duaran punto ya tinalakay tayo nen imbeneg a leksion. Iner so nanlapuan na sanka-eksaktuan a kakabatan nipaakar ed pandumaan na liwawa na saray bitewen, diad loob na sanlibo tan pitoman lasus a taon antis ya adiskubre na siensia? — Diad Biblia. Sirin iner so nanlapuan na tuan siensia nipaakar ed satan a tema? — Diad Biblia. — Iner so naromog so sankatumpakan ya kakabatan nipaakar ed panagbalansi na uniberso diad loob na duay libo tan liman lasus a taon antis ya adiskubre itan? — Diad Biblia. Sirin, anto so sankasiyentipikon libro ed mundo, nipaakar ed satan a siyensya? — Say Biblia. Tandaan yo nin siansia, ya aliwan nipaakar ed siyensya tan Biblia so pantotongtong ko. Say pantotongtong ko et nipaakar ed siyensya na kilalaban. Tan anggano saray arum a siensia et nayarin nabanggit, saya et diad ag napisian a koneksion labat ed sayan manunan siensia. Saya so naamtaan tayo na sika tan siak diad panamegley na amin ya ebidensya ya naala tayo ed sayan duaran oras na panag-aral, ya say kaligtasan et siensia, ya sikato so sankatageyan a siensia ed uniberso, ya sikato so sankakanepegan ya aralen tayo, tan say panggagawa tayo et siyentipiko no itdan tayo na manuna tan interon-puso a panag-aral.

TAM1897 D 60.4Natan, say Biblia et aliwan sakey a treatise nipaakar ed anggan anton siensia noag ingen say siensia na kilalaban. Sakey itan a kompleton treatise nipaakar ed satan a tema. Say Biblia et mantutukoy ed arum a siensia; balet anggapoy treatise ed Biblia nipaakar ed anggan anton arum a siensia. Saray arum a siensia et tinukoy, singa saramay anengneng tayo ed 1 Corinto tan ed Isaias; akin ya tinukoy ira ed sarayan lugar — pian mangibaga na sakey a punto na siensia? — Andi; noag ingen pian usaren ya mangipaliwawa na mas maong ed pakatalos tayo ed siensia na kilalaban. Akin ya samay katuaan ya astronomikal et inyarum ed 1 Corinto 15:41? Anto so gagala na panangibaga, “Say sakey a bitewen et mandumaan ed sananey a bitewen ed gloria?” Insan to ituloy ya inbaga, “Ontan met so panagbilay lamet na saray inaatey. Itatanem ya anggapoy gloria, itataguyod ya walaan na gloria. Itan so intanem ed makapoy, itan so pabangonen ed pakayari.” Singa say sakey a bitewen so mandumaan ed sakey a bitewen ed gloria, ontan met so panagbangon. Kanian nanenengneng yo ya say gagala na pangibaga ed satan a punto na siensia, et pian iladawan so sakey a punto ed siensia na kilalaban, pian mas lalon natulongan itayo a makanengneng na katuaan ed siensia na kilalaban.

TAM1897 D 60.5Akin ya inyarum nen Isaias ed diskurso to iman ya balikas nipaakar ed katuaan na grabitasyon? Nengnengen tayo ni na daiset so onsublay ed sayan kapitulo, tan nanengneng tayo. Basaen ko iman ya bersikulo insan say sakey ni ed sampot na kanonotan ya tutumboken to. “Siopa so an-sukat ed saray danum ed palad na lima to?” “Siopa sirin so pangikapatayo ed siak, odino siak et mankapara? kuan na Santo. Itagey yo ray mata yo ed kaatageyan, tan nengnengen yo no siopa so nanggawa ed sarayan bengatla, ya mangipapaway ed saray armada ra unong ed bilang: tatawagen to ran amin ed ngaran lapud baleg a pakayari to, ta sikatoy mabiskeg ed pakayari; anggapoy kulang.” Isaias 40:25, 26.

TAM1897 D 60.6Anggapo so makaliktar ed pakanengneng to, tan amin et abalanse unong ed pankaukolan na balang melag a sabong ya ontutubo ed uma. Balet akin ya ituturo to itan ed sikatayo, tan ilalakop to ed diskurso to ed sayan lugar? — Aliwan pian ibaga so siyentipikon katuaan; noag ingen pian tawagan so atensyon na amin a totoo ed siyensya na kilalaban. Antoy labay ton ipabidbir ed saya? Nepeg tayon isipen so amin ya saya, tan isipen no siopa so nanggawa ed amin ya saya? Insan, tinmuloy ak ya nambasa, “Akin et ibabaga mo, O Jacob, tan ibabalitam, O Israel, ya say dalan ko et akaamot ed Katawan, tan say hustisya ko et alipatan la na Dios ko?” Isaias 40:27.

TAM1897 D 60.7No say Dios et ontan so panangasikaso to ed sampaga ya ombabaleg ed saray sali tayo, ag-itan naamot odino nalilingwanan; kanian panon mon nibaga ya sika et naamot ed Katawan, tan say panangukom ed sika et nilipasan to la, tan agto ka la aasikasoen? Kanian nanenengneng yo ya ed balang pankanawnawa, say katuaan na siensia et iyapay ya amin pian ipaliwawa ed sika tan siak so siensia na kilalaban.

TAM1897 D 61.1Sakey nin kanonotan: Nen naawat iya na sarayan nansulat, diad panamegley na rebelasyon. Siempre, agda inala irayan bengatla manlapud antokaman ya siyentipikon panagaral ya walad sayan mundo. Ibubunyag na Katawan so manunaan ya siyensya to, say siyensya na kilalaban; tan tinawag to ray arum ya siyensya pian ipanengneng itan. Kanian, dinan ed amin ya siyensya so sankaimportantian ed Katawan? — Say kilalaban, seguradon. Nen inusar na Katawan so arum ya siyensya pian labat ipanengneng iya, malinew ya maong ya ipapasen to yan siyensya ya mas importante nen say arum.

TAM1897 D 61.2Balet aliwa labat ya saya. Sakey a laki a namparan ed Biblia so talagan maalam ed unibersal a siensia — amin a natural a siensia na sayan mundo. Labay kon nanengneng yo ya walay sakey a laki a talagan maalam ed saray siensia ya natan et mas bibigyan na importansya ed mundo. Tan labay kon nanengneng yo no anto so ibaga to nipaakar ed saya ya amin. Nia so kasulatan:—

TAM1897 D 61.3Tan inter na Dios ed si Solomon so kakabatan tan pakatalos ya ag naparaan, tan kalaknab na puso, singa say buer ed gilig na dayat. Tan say kakabatan nen Solomon et alumbasan to so kakabatan na amin ya ananak na bokig a bansa, tan amin ya kakabatan na Ehipto. Ta sikatoy mas makabat nen say amin a too; nen si Ethan ya taga-Ezrah, tan si Heman, tan si Chalcol, tan si Darda, saray ananak nen Mahol; tan say kabantogan to et walad amin a nasyon ed kaliber-liber. Tan nansalita na taloy libon proberbio: tan saray kansion to et sakey libo tan lima. Tan nansalita nipaakar ed saray kiew manlapud kiew na sedro ya walad Libano angga ed hyssop ya ontutubo ed padir: nansalita met nipaakar ed saray ayayep, tan manok, tan saray manag-urap, tan sira. 1 Rayan 4:29-33.

TAM1897 D 61.4Nansalita met nipaakar ed saray kiew manlapud kiew na sedro ya walad Libano anggad ed hyssop ya ontutubo ed padir. Anto so tawag ed satan ed siensia? — Botany. Mas natalosan to so botany nen say siopaman ed mundo.

TAM1897 D 61.5Nansalita met nipaakar ed saray ayayep. Anto so scientific a salita no isulat ed satan natan? — Zoology. Mas natalusan nen Solomon so zoology nen say siopaman a too ya mabilay ed mundo natan. Inbangat to itan; ta kuan to et nansalita nipaakar ed amin ya sarayan bengatla. Inbangat to irayan siensia.

TAM1897 D 61.6“Tan nipaakar ed manok.” Anto itan ya siensia?—Ornithology. Sirin, si Solomon et nambangat ed saray siensia na botany, zo-ology, tan ornithology.

TAM1897 D 61.7Antoy onsublay? — “Tan saray man-agay.” Antoy siensia itan? — Entomology.

TAM1897 D 61.8“Tan nipaakar ed saray sira.” Anto ya syensya itan? — Ichthyology.

TAM1897 D 61.9Saray totoon manbabasa ed sayan pasah na Kasulatan, agda kaslakan ya iisipen si Solomon bilang sakey a sankamundoan a sientista. Balet no inkuan ya nansalita si Solomon nipaakar ed botany, zo-ology, ornithology, entomology, tan ichthyology, akaparaan la iran mangibaga, ‘Agay la’y kamaongan nen Solomon a laki.’ Balet ag met itan magmaliw a mas makapakelaw ni nen say dati, ta ibabaga to met la manaya.

TAM1897 D 61.10Binasa ko ya pian nanengneng yo ya si Solomon et walay amta to nipaakar ed siensia, aliwa labat ya walay amta to nipaakar ed siensia, noag ingen mas dakel so amta to ed amin ya sarayan siensia nen say siopaman ya too ya akapangamtá ed anggan sakey labat ed saraya.

TAM1897 D 61.11Balet anggano masimpek so impaka-aral to ed amin ya sarayan siensia, tan akapangibangat la ed amin ya saya, nia so kuan to: “Dengelen tayo so konklusyon na interon bengatla;” say kabuuan na amin ya asabi et: “Takutan yo so Dios tan unoren yo ray ganggan to, ta saya so interon kimey na too: ta iyakar na Dios so balang gawa ed panangukom, pati say balang sekreto, maong man o mauges.”

TAM1897 D 61.12Diad pananaw to, anto so mas importante nen say amin ya arum a siensia no pitiponen? — Say kaligtasan na Dios.

TAM1897 D 61.13Naiintindian na saray anghel so amin a siensia, balet ipapasen da so kaligtasan a mas manepeg ya aralen nen say amin ya arum a siensia no pitiponen. Inisip met na saray propeta a mas manepeg; tan inusar da ray arum bilang paraan pian mas natalosan da so kaligtasan. Tan nia so sakey a laki a nantalos ed arum a siensia, tan ibabaga to a say siensia na kaligtasan et mas atagey nen say amin. Natan, labay kon nanengneng yo a si Dios a mismo, ed dapag to, ya nisian ed amin ya saya, et ipapasen to met a ontan.

TAM1897 D 61.14Nengneng yo pa: Kabasbasan tayo ni labat ya si Solomon et angibangat na sarayan amin a siensia. Piga kasi ed saraman a bangat so insulat tayo para ed panagaral tayo? — Anggapo, anggan sakey. Anggapoy inyakar na Dios ed sikatayo ya antokaman a rekord o report nipaakar ed bangat nen Solomon ed botany. Anggapoy inyakar to ed sikatayo, o inrekord to, anggan sakey a leksion ya imbangat nen Solomon ed zo-ology, o anggan dinan ed sarayan siensia. Balet, aminpiga ton inyakar ed sikatayo iray leksion manlapud si Solomon, pati saray amin ya arum, nipaakar ed siensia na kilalaban. No ontan, no bilangen tayo ya saray anghel et mangiiter labat na opinyon na sakey ya anghel; saray propeta et mangiiter labat na opinyon na sakey ya propeta, tan si Solomon et mangiiter labat na opinyon na sakey ya unibersal ya sientista; antoy opinyon na Dios? — Sikato ya say kaligtasan et mas mabli para ed sika tan siak, tan mas manepeg ya aralen tayo, nen say amin ya arum ya siensia, ya say kakabatan ed saraya et sikatoy mismo so angiter.

TAM1897 D 61.15Sayan siensia ya atalosan tan imbangat nen Solomon et aliwan singa say siensia nen Huxley, Darwin, tan saray arum ya sientista na sayan panaon. Diad natural ya kanonotan na too, sarag ton usisaen iray natural ya siensia, tan makadiskubre na dakel. Tan anggano aliwa iran lanang ya duga, makadiskubre ra ni na pigaran punto ya katuaan. Balet aliwan ontan so paraan nen Solomon. Inikdan na Dios si Solomon na kakabatan, kanian anengneng to so amin ya saya diad liwawa na Dios. Inistorya to so amin ya saya diad kakabatan na Dios. Kanian say siensia ya imbangat nen Solomon et say siensia na Dios. Say botany ya imbangat to et tuan, makadios a botany. Say zo-ology ya imbangat to et makadios a zo-ology. Saray pananaw na Dios, katuaan na Dios, siensia na Dios ed amin ya sarayan bengatla. Aliwan siensia ya palson tatawagen.

TAM1897 D 62.1Bueno, lapud satan so siyensya na Dios, tan satan et sagrado ed dili to, akin ya ag inikdan na Katawan itan ya amin ed sikatayo? Akin ya ag to inter ed mundo so sinulat nen Solomon nipaakar ed botany, tan nipaakar ed amin ya arum nin sarayan tema? — Walay rason to; tan satan et aliwan satan so kaukolan na mundo ya manunaan.

TAM1897 D 62.2Nayarin walad sakey a too so amin ya satan, nayarin natalosan to so amin ya satan, singa si Solomon. Balet antoy maong ya nagawaan to, no anggapo ed sikato so siensia na kilalaban unona ed amin? Walad si Solomon so amin; balet nen inyarawi to so puso to manlapud Dios, manlapud siensia na kilalaban, tan manlapud panagaral to ed satan na amin a puso to, antoy maong ya agawa ed sikato na kakabatan to ed arum a siensia? Panon to kasi ya apigil so sikato ed kasalanan? Panon so biskeg to ya apigil so natural ya ugali to, tan say karuksan tan inkaderal ya walad sikato?

TAM1897 D 62.3Amta yo ya sanen inyalis toy puso to manlapud siensia na Dios, manlapud siensia na kilalaban, anggano walad sikato so amin ya arum, sikatoy singa met la karuksa, singa met la karuksa, almonmon a maong ed panagdayew ed dios-diosan tan amin a marutak a bengatla, singa agto ni amta so A B C na antokaman.

TAM1897 D 62.4Kanian nanenengneng tayo no akin ya ag pinansiansia na Katawan ed too so amin a kaalaman. Isipen yo no walad sikara so amin, singa si Solomon, tan nibangat da itan singa impangibangat nen Solomon. No say puso et ag-inmurek ed Dios, tan say kamarerwa et ag-asalba, antoy nagawaan na kaalaman ed sikara? Agto ra napigil ed antokaman a klase na kaugsan tan karuksan ya walad puso na too.

TAM1897 D 62.5Saray sayan siensia so aliwan kaukolan na mundo natan, unona ed amin. Kaukolan ya napalinis so puso, kaukolan ya isalba so kamarerwa, kaukolan ya ipaalagey lamet so interon ugali, kaukolan ya umanen so kanonotan diad mismon imahen tan gloria na Dios, pian say bilay et ipanengneng to so inkahusto to, pian ipatnag so pikakabat ed Dios labat ed interon mundo. Anggano walad sikatayo so amin ya iter na saray siensia, anggapoy pakinabang to no anggapoy kaligtasan; ta magano labat et anggapo la itan ed sikatayo. Saya et manepeg ya isipen tayo natan para ed sarili tayo, diad amin ya panagaral, panagbasa, tan panagsukimat tayo.

TAM1897 D 62.6Wala ni sananey a bengatla: Labay na Dios ya sika tan siak, amin a totoo, a man-isip na duga ed balang subject ya walay koneksion to ed sikato. Wala ray totoo natan ya man-iisip ed sarayan amin a scientific a subject, balet agda duga so pan-isip da. Asabi da la so ontan a kaarawi ya anggapo la’y lugar da para ed Dios. Tan say too ya anggapoy Dios, ya anggapoy panangigiya na kanonotan, say isip na Dios, et ag makapan-isip na duga nipaakar ed sarayan arum a tema. Balet say isip et ag duga anggad ag napasimbalo unong ed imahen na Amamalsa ed satan. Say isip et nepeg ya nabalo, napasimbalo. Nepeg tayon nawalaan na balon-balon isip. Balang kanonotan et nepeg ya iyakar ed panagtulok, ed panagsubject, ed si Cristo.

TAM1897 D 62.7Atan so kimey na kilalaban. Saya et say panagpasubli na imahen na Dios ed kamarerwa; say panangitagar ed kanonotan ed no iner ya magmaliw ya anino, say sinag, na inkahusto, say kanonotan, na mabilay a Dios. No agawa la itan, tan asumpal la so kimey na Dios ed sayan mundo, ed panangipabidbir na kakabatan na Dios ed amin ya arum a totoo, insan lukasan na Katawan so uniberso tan say andi-anggaan para ed sikatayo. Insan, amin ya arum a sarayan tema et nabukas para ed panagaral tayo, tan say Katawan et nayarin ibaga ed sikatayo, Onla kayo no iner so labay yo, napanmatalkan ko kayo. Say maawang a uniberso et akabukas ed sikayo. Anggapoy isesebel ed sikayo. Amin et kien yo. Kien yo. Onla kayo no iner so labay yo, mansiansia kayo no iner so labay yo, gawaen yo so labay yo; napanmatalkan ko kayo. Man-isip kayo nipaakar ed antokaman a tema so labay yo, aralen yo itan a maong anggad iner so labay yo, gawaen yo itan a duga.

TAM1897 D 62.8Natan, agko ibabaga ya dapat ya talusan ya ibaliwala na totoo so amin ya arum ya siensia anggad makasabi tayo ed arum ya mundo. Say ibabagak labat et say siensia na kilalaban so nepeg ya manuna ed panagaral na amin ya saraya. Aliwa ta angiter so Katawan na alimbawa ed sikatayo no panon so nepeg ya atensyon ya iter tayo ed sarayan bengatla, tan no anto so nepeg ya gawaen tayo ed saraya? Anto so gagala na panagbasa tan panagaral ed sarayan arum ya libro? — Pian makatulong iraya ed sikatayo ya mas maong ya natalosan tan ibangat iray bengatla na siensia na kilalaban, nen say no anggapo itan a kakabatan tayo. Satan so usar da ed Biblia. Imbaki to tayo ya mangibangat na satan a maong a balita ya walay koneksion na sarayan arum, tan diad panamegley na alimbawa et impanengneng to ed sikatayo no panon itan ya usaren. Diad saya, ipapanengneng na Katawan ed sikatayo ya say siensia na kilalaban so nepeg ya manunaan ed amin ya arum a siensia ya kabat ed uniberso.

TAM1897 D 62.9Nepeg ya manunaan ed amin ya arum diad sayan mundo, tan no makasabi tayo la ed samay arum a mundo, manunaan ni met. No say andi-anggaan so akalukas la ed arapan tayo, tan no makapunta tayo ed anggan iner so labay tayo, tan man-isip ed anggan anton tema so labay tayo, taynanan tayo la kasi so kaligtasan ed saman, tan ibaga, ‘Akapangraduar ak la ed satan?’ — Andi. Amta tayo ya akasulat ya “say krus nen Kristo so magmaliw ya siensia tan kansion na saray tinubos diad amin ya andi-anggaan ya panaon na andi-anggaan.” Kanian, no asumpal tayo la so kurso tayo dia, no akatapos tayo la, tan onsabi so panaon para ed baleg ya commencement, tan onloob tayo ed andi-anggaan ya panag-aral, mas lalon natalosan tayo ed saman so sankabalgan ed amin ya siensia nen say diad panaon ya wadia tayo ni ed sayan mundo.

TAM1897 D 63.1Imbaga mi ed samay apalabas a leksion ya aliwan aliwan panag-usar na saray salitan “siensia” tan “siensiyal” so pangiyaplika ed satan ed kaligtasan. Say kaligtasan et siensia, siensiyal itan. Say panag-obra na Espiritu na Dios ed kanonotan, ya manbabaliw ed kanonotan tan amin a bilay paonlad larawan nen Jesu-Cristo, manlapud kasalanan paonlad inkatunong — satan et sakey a bengatlan siensiyal. Kanian no aralen yo, tandaan yo ya ag kami balot kontra-siyensya no gawaen mi itan ya manuna tan sankabalgan ed amin ya subject, lawas. Saray mangibabaga ya sikaray scientist et kontra-siyensya lapud agda iikdan na pansin iya, say manuna ed amin ya siyensya.

TAM1897 D 63.2Wala ni sananey a bengatla ya apaneknekan; tan apaneknekan iya ed taloran nasyon ya alimbawa ed panag-aral na mundo. Say rekord na saray totoo na Biblia, saray Judio, saray totoo na Dios unong ed Biblia, et ipapasen ya alimbawa tan panlalapuan na panag-aral para ed amin ya manproposin manlingkor ed Dios. Say Gresia tan Roma, kaiba so pilosopiya, literatura, tan saray ganggan da, so alimbawa na dakel ed saramay mangibabaga ya ontutumbok ed Biblia, tan na amin ya arum.

TAM1897 D 63.3Natan et anengneng tayo ya diad saray totoo na Dios et walay sakey a laki ya sakey a sankamundoan a managsabi na proberbio, ontan met a sakey a sankamundoan a poeta, tan sakey a sankamundoan a sientista. Saray kansion to et sanlibo tan lima, tan saray proberbio to et taloy libo. Nia so nanenengneng yo so sakey a sankatalongaringan a kanonotan; balet say sakey a walaan na ontan a pakatalos, ontan a kakabatan, ed amin ya sarayan bengatla, impanengneng to ed bilay to ya amin a ontan a kakabatan et talagan anggapoy pakayari to parad antokaman a kamaongan ed sakey a too odino parad too, no anggapo so siensia na kilalaban ya mangokontrol, tan mangititilak ed inkatunong ed amin a bengatla.

TAM1897 D 63.4Tinawag ko so atensyon yo nen unona ed katuaan ya ag-angiter ed sikatayo so Dios na anggan anton satan a siyentipikon bangat. Natan et tatawagen ko so atensyon yo ed katuaan ya angiter balet sikato na rekord na bilay na satan a laki nen sikatoy tinmaynan ed Dios. Angiter balet sikato ed sikatayo na rekord na baleg a pakapaltos ya ginawa na satan a laki anggano wala so amin a sayan kakabatan, nen alingwanan to so siyensya na kilalaban. Akin sirin, imbilang na Dios ya mas importante para ed sika tan siak ya isulat so interon bilay na saman a laki kayari ton tinmalikid ed Dios, nen say mangiter ed sikatayo na rekord na amin ya siyentipikon instruksiyon ya inter to? Diad kanonotan na totoo, dinan so mas mabli para ed katooan? Say rekord na say pakapaltos, say baleg a pakapaltos, ya ginawa nen Solomon et mas mabli ed katooan nen say amin a siyentipikon bangat ya imbelyaw nen Solomon ya isulat ed libro para ed katooan natan; lapud ed satan a pakapaltos et apanengneng ed intiron mundo no panon ya talagan anggapoy kakanaan tan mas mabeba ni nen say anggapo, so amin a kakabatan nipaakar ed amin a bengatla no anggapoy kakabatan nipaakar ed kilalaban na Dios.

TAM1897 D 63.5Sakey nin baleg ya alimbawa so nanenengneng ed saray Griego. Say natural ya kanonotan et ag balot makasabi ed mas atagey, mas asingger, tan mas perpekton panagnonot nen say ginawa na kanonotan na Griego. Diad satan et nipanengneng so kaperpektoan na panagnonot na too ya anggapoy Dios.

TAM1897 D 63.6Balet antoy agawaan to para ed sikara? Satan so tepet. Antoy agawaan na literatura ra para ed sikara? Antoy agawaan na pilosopiya ra para ed sikara? Antoy agawaan na sining ra para ed sikara? Antoy agawaan na relihyon ra para ed sikara? Pilosopiya, philo sophia — say panangaro ed kakabatan. Anto man iman a kakabatan? — Satan et talagan kaangawan. Kuan na Dios. Anto so relihyon da? — Mitolohiya labat. Anto so arte da? — Kuan na Dios, satan et panagdayew ed dios-diosan. Natatandaan mo so rekord?

TAM1897 D 63.7Ag ibabaga na Salita na Dios ya nen nandaral si Pablo ed saraman ya istatua tan anengneng to so sining da, inabig to so sining da. Andi, ibabaga to: “Nagalaw so espiritu to nen anengneng to so syudad ya interon inmalipay ed panagdayew ed dios-diosan.” Kanian anto itan? — Panagdayew ed dios-diosan.

TAM1897 D 63.8Balet anggan natan, saray lalaki, bibii, tan ugugaw et aalaen da so saray nakebel na satan ya idolatria labat, tan sasambaan da, tan tatawagen dan arte, tan kokopyan da. Say kanonotan da et akapokus ed satan, manggagawa ra na saray libro nipaakar ed satan, tan ibabangat tan aaralen da ed saray eskwelaan na bansa. Balet antoy resulta na amin ya saya? Antoy resulta to ed saray mismon Griego? Amta yo no antoy ginawa to ed sikara. Agko la kaukolan ya uliten — literatura, sining, ley, pilosopiya, amin ya sarayan bengatla. Inalig na Roma so pilosopiya to manlapud Gresya nen say mismon ginawa to, balet walad man so literatura. Tan antoy agawaan to para ed saray Romano? — Wala met iray ginawa to ed arum, balet, no posible, lalon pinagmali to ra nen say arum. Diad interon Gresya, base ed impan-obserba ko, anengneng ko ed amin a pasen ya wala so respeto na saray Griyego ed bibii pian takloban dan maong so balang pigura na bibii ya inukit da. Say laki, siyempre, et lanang ya akalubas; balet no makasabi tayo ed Italya, naandi la itan a respeto, tan amin et anggapoy anggan antoy taklob. Diad maslak a kaso, naandi la so kawes; tan, no isipen, say perpeksyon na sining natan ya idadayew na saray onla ed Roma tan manaral diman na sining, et saray labat ya andi-kawes a pigura na bibii, tan aliwan sining itan anggano panon no agawa la; balet sinmabi la ed perpeksyon na sining, tan kokopyan ed amin a pasen, tan saray depekto to et kokopyan met lawas.

TAM1897 D 64.1Wala akoy tepet. Siopa ed sikayo so akakita la na sakey a pares na sali na too manlapud pueg paonla ed leksab? Legan ak ya akaalagey dia, say belat na laman ko et walad kawigi kon sali. Satan so manbabalanse ed interon belat na laman ko. Say kawanan a sali et akasandig, ya saray gamet na sali to et walad datal. Kasin say itsura na masel na kawanan a sali ko et magmaliw ya eksakton kaparehas na ed kawigi? — Andi. Balet satan so makapakelaw a gawa na art. Wala labat itan a pandumaan. Say duaran sali et eksakton mankapareho, tan agtayo makalmo na anggan sakey a kurot na buek a pandumaan. Kanian nanenengneng tayo ya aliwan gawa na art. Dakerakel ni so nibaga nipaakar ed satan, balet agko mangiter na leksyon nipaakar ed art ed sayan labi. Pansisengegan ko so nipaakar ed no antoy kabaloran na kilalaban, tan no antoy kamaongan na amin a bengatla no anggapo itan. Antoy kamaongan na Roma no anggapo itan? — Saray karuksan to so ampalner ed sikato. Antoy kamaongan na Gresya no anggapo itan? — Saray karuksan to so ampalner ed sikato.

TAM1897 D 65.1Kanian, sirin, no say katuaan et napatunayan la ed onian paraan ed taloran sukat ed arapan na mundo, nipaakar ed absoluton inkakapoy na amin ya sagpot na isip na too ed perpeksion to ya makagaway maong no say puso et akalingo manlapud Dios, antoy nagawaan na Katawan para ed mundo no sarayan taloran leksion na mundo et ag mangibangat ed saray totoo? Antoy nagawaan to para ed saray totoo no ituloy da so ontan a dalan, anggano walay sarayan taloran alimbawa na seryoson pabano? Inrekord na Dios irayan taloran alimbawa pian ibangat ed sikatayo so kaandian na pakayari na sankatageyan ya sagpot na kanonotan diad amin ya sanga na siensia, arte, tan literatura, ya manggawa na antokaman ya kamaongan ed totoo, ya isebel ira ed kasalanan, ya itonton ira ed antokaman ya klase na kamaongan, no nalingwanan da so kaligtasan na Dios tan say siensia na kaligtasan, ya inter to ed saray puso na totoo.

TAM1897 D 65.2Kanian itetepet ko: Kopyan tayo kasi so kaangawan na saray Griyego tan Romano? Napasabaw tayo kasi ed panagdayew da ed dios-diosan, tan isipen ya satan et sining? Interesado tayo kasi ed relihyon da, no saya et puro karuksan? Aliwan magenap ya ibaga ya satan et mitolohiya; satan et karuksan.

TAM1897 D 65.3Balet walay mangibaga, Aliwa ta baleg so kakanaan na literatura da? Nengnengen tayo no anto so impanengneng na Dios a kakanaan to. Diad panaon ya diad panamegley na salitan Griyego et ipapabidbir to so siensia na kilalaban ed interon mundo, say Katawan et walad arapan to so interon mundo na literaturay Griyego, tan ontan met so Romano. Balet talo labat a makekelag a balikas so aromog to ed interon sakop ya manepeg ya alaen tan ikarga ed sayan treatise nipaakar ed siensia na kilalaban. Iter ko ed sikayo iratan. Say sakey ed saratan et walad kapitulo labin-piton na Gawa na saray Apostoles. Inala itan manlapud sakey a Griegon manunulat a say ngaran to et Aratus, tan onia itan. Babasaen ko manlapud ikaduamplo tan walon bersikulo. Si Pablo so mansasalita, tan inkuan to:—

TAM1897 D 65.4“Wala met ed saray mismon manag-anlong yo so nansalita, Ta sikatayo met et ananak to.” Imbaga na sakey a Griegon managsulat ya say too et anak na Dios. Inala na Katawan itan, tan inkuan to, Tua itan.

TAM1897 D 65.5Say sakey ni et walad kapulo tan liman kapitulo na unonan libro na Corinto, ed talumplo tan taloran bersikulo. Say unonan parte na bersikulo et, “Agkayo manpapaloko.” Saraya so salita na Katawan. Say nakera na bersikulo et inala ed sakey a Griegon manunulat a si Menander: “Say mauges a pakitongtong et makaderal na maong a ugali.”

TAM1897 D 65.6Say sakey ni et walad Tito, kapitulo uno, bersikulo labindua, tan nanlapud si Epimenides, a singa onia: “Saray taga-Creta et lawas a managtila, mauges a ayayep, matamlay a eges.”

TAM1897 D 65.7Saray taloran pasahen a satan so amin ya aromog na Katawan ed interon sakop na literatura na Griego ya manepeg ya alaen tan ikdan na panangabobon to.

TAM1897 D 65.8Balet, sirin, agko ibabaga ya saya la so amin ya nayarin usaren na siopaman pian makagunggona. Wala ray makasaysayan ya katuaan ed salitan Griego ya walaan na balor. Balet say Dios et ibabangat to ray bengatlan sankabaloran ed interon katooan; ibabangat to ray prinsipyo na duga tan katuaan, aliwan basta labat mangipresenta ed mundo na dakel a katuaan. Tan amin ya aromog to ed interon lawak na literatura na Griego ya nayarin usaren para ed pankaabigan na katuaan odino katooran bilang prinsipyo ya mangigiya ed too, et sarayan taloran balikas labat: “Sikatayo met et ananak to;” “Saray mauges ya pantotongtong et makaderal na maong ya ugali;” tan “Saray taga-Creta et lawas ya managtila.” Siopa ni so makalmo na masulok nen satan, ya makapangiter na pankaabigan ed sikato diad dalan na katooran tan katuaan, kalinisan tan integridad?

TAM1897 D 66.1Natan, agyo lilingwanan. Saray Griego tan Romano et aliwan mababa so klase, nadederal, gulanit so kawes, tan ignoranten pagano; sikara et aristokratiko, pinabulaslas, tan sankatageyan so inadalan da. Panon ya magmaliw ya arum no saray bengatlan amta tan imbangat da et say tuktok ya aabigen na saray managbangat natan? Si Julius Caesar et sakey ed saray sankagalingan a too ya nambilay — ed kagalangan ed korte, etiketa, estetika, tan saray ugali ed pangkabilugan. Balet anto so ugali to? Say pinaka-maingat ya deskripsyon nipaakar ed satan, pian magmaliw ya kompleto odino patas, et ag nayarin ipaimprenta.

TAM1897 D 66.2No ipanengneng la na Katawan no panon kabalang so amin a siensia, amin a klase na kakabatan no anggapoy kilalaban to, sirin ibagak lamet, Antoy nagawaan to para ed totoo no sarayan bengatlan impresenta to ed mundo et agda ira ibangat ya aliwan satan so dalan ya dapat ya dalanen? No ag manaral iray totoo ed sarayan bengatla pian unoren so duga a dalan, pian awaten ya say siensia na Dios so manuna, tan say amta to so sankaabigan, panon ya makapan-ilalo so katooan ya makaliktar ed kaugsan ya sinmabi ed amin ya linmabas?

TAM1897 D 66.3Say siensia na kaligtasan na Dios so saksakey a bengatlan nepeg ya naamtaan na totoo, unona ed amin; tan pian itan so mangidaulo, mangigiya, mangibalanse ed sikatayo, mangitandoro ed sikatayo ed amin a pasen ed amin a bengatla, tan kontra ed amin a mauges. Tan gawaen to ya amin iraya. Satan so bendisyonan a katuaan. Binasa ko nen kalabian, tan binasa kon lamet:—

TAM1897 D 66.4Diad siak, a mas melag ni nen say sankamelagan ed amin a santo, et inter iyan grasya, pian ipangaral ko ed saray Hentil so agnasukimat a kayamanan nen Cristo; tan pian ipanengneng ed amin a too no anto so pakikadua ed sayan misteryo, a nanlapud gapo na mundo et akaamot ed Dios, a nanggawa na amin a bengatla diad panamegley nen Jesu-Cristo. Efesios 3:8, 9.

TAM1897 D 66.5Anto itan so misteryo na Dios? — “Si Kristo ed sika, say ilalo na gloria.” Si Kristo so pakayari na Dios, tan say kakabatan na Dios, say ebanghelyo, say pakayari na Dios para ed kilalaban — atan so misteryo na Dios; atan so siensia na kilalaban. Atan so siyentipikon katuaan, ya sikato so sentro na amin ya arum a siensia. Satan a pakayari na Dios para ed kilalaban so nepeg ya walad balang sakey a too pian isebel to ed mauges ya walad loob to. Say kaugsan ya inyanak ed balang too so mangitonton ed sikato ed kapirdisyon, anggano antoy siyensya, amin ya literatura, amin ya arte, amin ya relihyon, amin ya nayarin iter na mundo, odino iter to la nensaman, no agto kapkapetan so pakayari na Dios parad kilalaban, ya nagagamoran na too diad panamegley na pananisia ed si Jesu-Cristo.

TAM1897 D 66.6No anggapoy satan a pakayari ed puso, anggan say siensia ya imbangat na Dios — ag la isali so literatura, say arte, say relihyon, tan amin ya imbangat na saray pagano — et anggapoy pakayari ton pigilan so too ed panagkasalanan. No anggapo itan, balang bakas na kaugsan ya walad too et ompaway, anggano wala ni sarayan arum a bengatla. Kanian satan so pakayari na Dios parad kaligtasan: iliktar to so too kontra ed amin a kaugsan.

TAM1897 D 66.7Say misteryo na Dios, a sikato si Kristo ed sika, say ilalo na gloria; si Kristo so pakayari na Dios, tan say kakabatan na Dios; si Kristo tan sikatoy inlansa ed krus; satan labat, satan ed amin-amin, satan ed tapew na amin, ed amin, diad panamegley na amin, natan tan diad ando lan ando, — satan so siensia na kilalaban, say panguloan ed amin a siensia; satan a mangiiter na dalan ed amin a siensia, manunaan ed amin, tan mangigiya ed panagaral na amin. Komon ta ontan so nagawa ed amin anggad ando lan ando.

TAM1897 D 66.8Kanian, paigiya itayo na Katawan panamegley na Espiritu to ed sikato; pauklat so puso ed satan a pakayari, ed pankakasakey ed satan a misteryo, ed Espiritu na Dios, pian itanem to diman si Jesu-Cristo, say grasya tan say birtud to. Tan legan ya ilulukas tayo so puso tayo ed sikato lawas, tan anggapo’y arum noag ingen sikato, singa say sabong ed agew, naawat tayo ed interon kapenek to, so inkahusto to, so pakayari to, so kilalaban to, so panangasi to, so katuaan to, so liket to, so panliliket to, so kareenan to — O, tan say andi anggaan a bilay to!

Note

Back