Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
04 / 121897 a Pamanaral

Ing Siensia ning Kaligtasan. – Blg. 1

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 D 46.2Pangaral a binye Biyernis ning bengi, Pebreru 12, 1897 Milimbag king General Conference Daily Bulletins ning Pebrero 16, 1897, Vol. 1, Blg. 3, pp. 46-47 at ning Pebrero 17, 1897, Vol. 1, Blg. 4, pp. 49-53.

TAM1897 D 46.3BALANG metung balu na iti metung yang panaun a sadyang siyentipiku, agyang man mu king lagyu, king propesyon, at king pagnasang. Buri na ning Dios a ding keang tau parati lang makasabay king panaun. Higit pa kanita: buri na a ding keang tau parati lang manimuna king panaun. Lalu na, buri na a ding keang tau parati lang repormador, at para ing metung a tau maging repormador, kailangan yang manimuna king panaun. Uli na ning iti metung yang partikular a siyentipikung panaun, king propesyon at aliwa pa, ing kapakanan ning Dios, ding keang tau, dapat lang maging siyentipiku ban asapatan la ding pangangailangan ning panaun. Ita ing pahayag ning proposisyun a buri kung pag-aralan yu ngening bengi. Buri na ning Ginu a tanggapan ta ya itang proposisyun, pagaralan ya, at patatagan ya, angga king mipakit ya kekatamu king arapan ning yatu a itang proposisyun siyentipikung ustu ya. Nung ika at aku, nung ing sablang mag-amin king lagyu nang Cristo, gawan da ita, kanita ing bage a ita gawan ne ning Ginu. Akit ne ning yatu, at akit ne ning yatu ita nung atin tamung dake o ala king ita o ali. Uling nung ika at aku ala tamung dake kanita, detang magpaintulut king Ginu a gawan na ing pamipatune kapamilatan da, atin lang dake kanita; at nung e ta ya paintulutan a gawan na iti, milalampasan tamu.

TAM1897 D 46.4Dapot sasabian mu, ing Kaligtasan gawa ya ding tau ning Dios. Ing Kaligtasan ya ing metung a layunin ning Ginu. Ini ing sasabian da rening aliwang kapatad. Ini ing atin tamu king leksyun ngening gatpanapun, at ing atin tamu karing eganaganang leksyun king Hebreo. Ya ing leksyun a atin tamu karing aliwang lugal king Kasulatan. At sasabian ning Kasulatan a e tamu dapat makibalu king nanu pa man nune kang Jesu-Cristo at ing ya a mekrusipisyu. Sasabyan mu ita; wa, at sasabyan ku naman. Sasabyan ku a ing obra da ring tau ning Dios — ing kabilugan ning layunin ning Dios keti yatu — ya ing obra ning kaligtasan. At ini mismu makatugma ya king sinabi ta na. Uli na niti, ing kaligtasan metung yang siyensiya.

TAM1897 D 46.5Lalu pa: Ing kaligtasan e ya mu simpling siyensiya, e ya mu simpling metung a siyensiya; iti ya ing manimuna, ing susi, ing sentru ning eganaganang siyensiya. Ya ing peka-siyentipiku karing eganaganang bage a pisasabyan da ring isip da ring tau keti king yatu. Inya, potang ding tau ning Dios tanggapan de ing kaligtasan ning Dios nung makananu ya king Dios; potang ing kayang layunin ning kaligtasan king yatu talakad ya bilang tune pamaglarawan karing kayang ideya ning kaligtasan, kanita mipahayag ya king yatu ing siyensiya a mas matas kesa karing eganaganang aliwang siyensiya. Kanita, ding tau ning Dios makatalakad la king arapan da ring mismung ari ning siyensiya, at e la marine, king metung a panaun ning siyensiya.

TAM1897 D 47.1Ngeni, lubus kung makatalaga king katutuan a ita. At buri ku sanang akit yu nung makananu ya kabuu katutuan. Ika at aku, makatalaga tamu king kaligtasan ning Dios. At buri ku sanang akit yu kapamilatan ning Bibliya — ing libru ning eganaganang katutuan — a ing kaligtasan metung yang siyensiya. Kanita, kayabe ku, maging makatalaga ka murin king katutuan a ita.

TAM1897 D 47.2Mumuna, nung makanian, buri ku isipan yung masalese, at akit yu para king sarili yu e mu na ing kaligtasan siyensiya ya; nune iti ya ing pekamatas karing eganaganang siyensiya.

TAM1897 D 47.3Ing salitang “siensia” ing kabaldugan na, literal, beluan. Ing siensia ning botany ya ing beluan tungkul king botany. Ing siensia ning astronomy ya ing beluan tungkul king astronomy. Inya pin, atin metung a scientist a tinukoy king siensia bilang “ing bunga ning pamisip.” Ing eganaganang beluan — ing siensia — a atin ya ing yatu tungkul king astronomy, ya ing bunga ning pamisip ning yatu tungkul king paksa ning astronomy.

TAM1897 D 47.4Ngeni, ing kaligtasan ya ing kabaluan tungkul king Dios: “Ini ing alang-anggang bye, ing makilala de ka, ing bukud mung tune Dios, at i Jesu-Cristo ing pinadala mu.” Inya pin, metung yang siyensiya. Dapot ining kabaluan ali ya bunga ning isip ning tau: bunga ne ning isip ning Dios. Uling “e na ikit ning mata, ni dimdam ning balugbug, ni linub king pusu ning tau, ding bage a inadyang ning Dios para kareng malugud kea. Dapot pepakit na la ning Dios kekatamu kapamilatan ning keang Espiritu; uling ing Espiritu sasaklo na la ngan ding bage, angga na pin ding malalam a bage ning Dios.” Uli na niti, ing kaligtasan, uling bunga ne ning isip ning Dios, e ya mu siyensiya, dapot ya ing pekamatas karing eganaganang siyensiya.

TAM1897 D 47.5Pasibayu: Itang kikilalanan ning yatu bilang siyensiya — ding natural a siyensiya — bunga ne ning isip da ring tau. Gamit ing isip king pamisip da ring tau. Uli na niti, king isip la makisalamuha ding tau kareng eganaganang siyensiyang areni. Dapot ing kaligtasan, ing isip ya mismu ing paksa na. Ninu, ngeni, ing mas matas? Ninu ing mas matas — itang tungkul kareng eganaganang aliwang bage, o itang tungkul king isip a makitungu kareng eganaganang aliwang bage? — Ing tauli, syempre. Nung makanian, uling king isip la makisalamuha ding tau kareng eganaganang aliwang siyensiya, at ing kaligtasan makisalamuha ya king mismung isip, malino ya pin, e mu kabud na ing kaligtasan metung yang siyensiya kalupa da ring aliwa, nune mas matas yang siyensiya kesa kareng eganaganang aliwang siyensiya. Ya ing pekamatas a siyensiya a malyaring abalu ning isip ning tau.

TAM1897 D 47.6Pasibayu: Ing Kaligtasan tungkul ya king isip. Dapot ninu ya ing king kaligtasan at kapamilatan ning kaligtasan makitungu king isip? — Ya mismu ing Dios. Nung makanian, uling ya mismu ing Dios ing gagawa, ing magpakilala kanining siyensiya; at uling ining siyensiya bunga ne ning pamisip ning Dios; makanyan, ing siyensiya ning kaligtasan ya ing pekamatas, pekamalalam, pekamalapad a siyensiyang balu, e mu king isip ning tau, nune king mabilug a sansinukuban.

TAM1897 D 47.7Basan ta la reng mapilan a Kasulatan. “E kayu sukat makibage king yatu ngeni; nune kayung mibayu king kapamilatan ning pamagbayu ning kekayung isip.” Roma 12:2. “Inya pin, king isip, magsilbi ku king Kautusan ning Dios.” Roma 7:25. “Balu tamu na dinatang ya ing Anak ning Dios, at dininan na katamung isip.” “Atin katamung isip nang Cristo.” Ing bukud mung paralan nung makananu na katamung aabutan ning Ginu ya pin ing kapamilatan ning isip. Makipag-ugnayan ya kekatamu kapamilatan mu ning isip. Panibalan na katamu kapamilatan mu ning kekatamung isip. Lawen: “King isip, aku mismu magsilbi ku king batas ning Dios, dapot king laman, king batas ning kasalanan.” At ing mumuna karing sablang kautusan yapin ini: “Makaramdam ka, O Israel; Ing Ginu, ing Dios tamu, metung yang Ginu: at luguran me ing Ginu, ing Dios mu, king mabilug mung pusu, at king mabilug mung kaladua, at king mabilug mung isip.” “Ing isip a laman kalaban ya king Dios: uling e ya makasailalim king kautusan ning Dios, at king tutu, e ya man makayagpang.” Ing isip a laman a e makasunod king batas ning Dios — e malyari — kailangan yang mibayu, kailangan yang alilan king aliwang isip a parating magsilbi king batas ning Dios. Itang pamagbayu ning isip ya ing kaligtasan. Itang pamagbayung pasibayu ning isip gewa ne ning Dios king obra ning kayang kaligtasan, at e ne malyaring gawan ning ninumang aliwa. Uli na niti, iti ing pekamatas karing eganaganang siyensiya — ing pekamatas a balu ning isip ning tau, ing pekamatas a balu ning uniberso.

TAM1897 D 47.8Eyu wari manakit nung bakit ing Testimonies sasabian na ing “siensia ning kaligtasan”?

TAM1897 D 49.1Ngeni, buri kung akit yu a makanyan la mu naman isipan ding aliwa. Buri kung akit yu a e ku mag-isa kanini. Buri kung akit yu a para king posisyun a ini atin tamung autoridad — autoridad a siyentipiku — ita pin, ing autoridad da ring taung makaintindi king siyensiya.

TAM1897 D 49.2Nung apakit ku kekayu ngening bengi ing ebidensya a detang pekamabyasang makaintindi karing eganaganang aliwang siyensya keni king yatu, magpatutu la a mas interesadu la kanining siyensya kesa karing eganaganang aliwang siyensya nung pisanmetungan la, a mas dakal la akakit a karapat-dapat king karelang pansin kaniti kesa karing eganaganang aliwang siyensya nung pisanmetungan la, e wari yu sabian kanita a ligtas kung magsalita anti kaniti — agpang king siyensya? Ngeni, atin kung makanian a kumpanya — metung a kumpanya a makaintindi karing eganaganang aliwang siyensiya, at atin kung ebidensiyang makatutuanan a mas interesadu la kanini kesa karing eganaganang aliwa nung pisanmetungan la.

TAM1897 D 49.3King 1 Pedro 1:10-12, ing apostol magsalita ya tungkul king kaligtasan, at karin abasa ku ing makatuki:—

TAM1897 D 49.4Tungkul king kaligtasan a iti, ding propeta masigasig deng menisiyasat at menintun, ila pin ding menula tungkul king grasya a datang kekayu: manintun nung nanu, o nanu klasing panaun ing buri nang sabian ning Espiritu nang Cristo a atyu karela, inyang iti menestigyu yang maranun pa tungkul karing pamag-dusa nang Cristo at ing kaluwalhatian a tutukian. Karela ya mipahayag, a ali para karela, nune para kekatamu, penibie da la ding bage a ngeni ipapabalita da kekayu kareng menaral king ebanghelyu kekayu kapamilatan ning Banal a Espiritu a mipababa ibat banua; deng bage a KAKALUANAN DA RING ANGEL A LAWEN.

TAM1897 D 49.5Nanu la reng bage a buri dang suryan ding anghel? — Ing kaligtasan ning Dios neng ipapangaral ya kayabe ning Banal a Espiritu a menibatan king banua. Ing salitang Griegu para king “buri,” keni ing kabaldugan na “ing pamaglagay ning pusu king metung a bage.” At ing salitang Griegu para king “look into” mangabaldugan yang, “kumukubung para king metung a bage ban akit ya; lumawe a makayukbu ing buntuk pasulung; lumawe king kilub a makayukbu ing katawan; masusing pamanlawe, pamanigaral a mausisa — ning metung a magnasang makilala king metung a bage.” Makanyan ya ing panimanman da ring anghel king paksa ning kaligtasan.

TAM1897 D 49.6Ngeni, aintindyan da la wari ding anghel ding aliwang siyensiya — biology, geology, ichthyology, astronomy — ding eganaganang aliwang siyensiya? Balu yu a wa. Balu da ring eganagana a lubus dang aintindyan ding anghel ding eganaganang aliwang siyensiya. Balu da ring eganagana a ligtas mung sabian a ding eganaganang anghel aintindyan da la ding eganaganang aliwang siyensiya king alang anggang mas malalam kesa king pangaintindi na ning ninumang tau, o naintindyan na kapilanman, king sanumang metung a siyensiya. Dapot mas interesadu la ding anghel king paksa ning kaligtasan kesa karing eganaganang aliwang siyensiya. Deng pekamakibalu kesa kareng eganagana, ila ring pekamainteresadu kanini. O, sige, mekipag-ayon ka kanaku kanita a nung makapagbanggit kung makanitang autoridad, sabian mu ligtas tamu king pamagtalakad tamu king posisyun a ini. Sige, kanita, ligtas tamu. Atyu tamu king pekamasanting a kumpanya — wa, ing pekamasanting a kumpanyang siyentipiku. Ating autoridad a makapagtapos king paksa, autoridad a siyentipiku.

TAM1897 D 49.7Ngeni, e ku gagawang pamaglaru karing amanu tungkul king salitang ‘science’ ngening bengi. Gagamitan ku la ring salitang “science” at “scientific” kaugnayan king kaligtasan bilang metung a salitang lubus a makatud. Ing kaligtasan ning Dios tutu yang metung a bage siyentipiku, e mu basta-bastang ausan anti kanita, nune tutu, pekamatas a uri ning siyentipiku. Kaya e yu isipan man a magbibiro ku king salita a “science” o “scientific.” Gagamitan ku ya king makatud a paralan, uling iti ing ustu king kaugnayan a ini.

TAM1897 D 49.8Dapot e mu ini ing eganagana: e mu kabud buri da ring anghel ing manalugsug kanini, antimong deng bisang makibalu king metung a bage; nune makikilala la pin king metung a bage. Mibabalu la kapamilatan ning pamanalugsug kanini at pamanigaral kaniti. Lawan ye ing Efeso 3:8-11, at akit ye ing isip a ini a mepahayag:—

TAM1897 D 50.1Kaku, a mas mababa pa kesa king pekamababa karing eganaganang banal, binie ya ing grasya a itanghal karing Hentil ing e matuklasan a kayamanan ning Cristo; at para ipakit karing eganagana [Eku gagamitan ing salitang tau, uling makabie ne man] nung nanu ya ing pamaki-abe king misteryu, a manibat pa king umpisa ning yatu makasalikut ya king Dios, a meglalang king eganagana kapamilatan nang Jesu-Cristo: para king layunin [Lawen, ngeni, kailangan kung ipangaral ing e matuklasan a kayamanan nang Cristo ban akit da ring sabla nung nanu ya ing pamakiabe ning misteryu a mekatagu king Dios, at ita para king layunin, para king sangkan] a ngeni karing prinsipalidad at upaya karing lugal a banwa akilala da kapamilatan ning pisamban ing miyayaliwang kabiasnan ning Dios, agpang king alang anggang layunin a binintu na kang Cristo Jesus a Ginu tamu.

TAM1897 D 50.2Nanu ya ing “layunin” ning pamagpakit kaniti karing tau? — Ba’t karing prinsipalidad at upaya “karing lugal a banwa” (“king banwa” ing bersion da reng aliwang salin; ustu ya ita) abalu de ing miyayaliwang kabiasnan ning Dios. Deng anghel, deng prinsipalidad, at deng upaya, masigasig lang magnasang silipan ining ebanghelyo ning kaligtasan potang ipangaral ya kayabe ning Banal a Espiritu a mipadala manibat banwa. Manalbe la at manigaral. At kabang magaral la, makatutunan lang bayung kapahayagan ning kabiasnan ning Dios — ing miyayaliwang kabiasnan ning Dios — agpang king keang alang anggang layunin a pinlanu na kang Cristo Jesus a Ginu tamu. Balu mu karing aliwang kasulatan a ining misteryu ning Dios, ining alang anggang layunin, mipahayag ya king ebanghelyo. Balu mu na ding prinsipalidad at upaya king banua e la alang-anggan king metung a paralan — e la manibat king alang-angganan anggang king alang-angganan. Manibat la king metung a puntu papunta king alang-angganan, kalupa mu at aku. I Gabriel para ya king alang-angganan manibat mu king puntu nung nu ya melalang. E ya manibat king alang-angganan anggang king alang-angganan.

TAM1897 D 50.3Dapot ing Dios manibat ya king alang-anggan anggang alang-anggan. Ngeni, manibat king alang-anggan anggang alang-anggan, atin, atin yang layunin — ing keang alang-anggan a layunin a pinlanu na kang Cristo Jesus a kekatamung Ginu. Makananu kalambat ing kailangan da reng anghel para abutan de ing kalalalaman, para ayari de ing pamagaral, ketang alang-anggan a layunin? — Anggang king alang-anggan. Malino ne ita. Inya, kabang ing layuning ita papalwal ya king ebanghelyo, papabaluan kapamilatan ning misteryu ning Dios, a ya pin ing, “i Cristo kekayu, ing pag-asa ning kaluwalhatian,” malino nang pag-aralan de iti ding anghel. At kabang susuri de iti, akit da ing miyayaliwang kabiasnan ning Dios a makapalwal karin, agpang king keang alang anggang layunin. Buri dang suryan iti. Gagawan da iti, at kanita la manigaral.

TAM1897 D 50.4Nung makanian, uling aintindian da ing eganaganang aliwang siyensiya higit pa king ninu mang taung makaintindi king metung, anyang mas interesadu la kanini kesa karing eganagana, at manigaral la manibat kanini; aliwa wari ita metung a katutuan a ika at aku malyari tang ligtas a pagtiwalan? Nung makanian, aliwa wari ini, metung a paksang mas karapat-dapat king kekatamung isip, king kekatamung peka-matas a pamisip, kesa karing eganagana nung pisanmetungan la? At e wari tamu malyaring itutuk ing lub tamu kanini, at ibie ing kabilugan ning kaladua tamu kaniti a e maging labag king siyensiya? O, malyari, malyari! Gawan ta ya.

TAM1897 D 50.5Ngeni, e yu ku sa lisyang aintindian. E ku sasabian a babatikusan ku la ding aliwang siyensiya. Eku sasabian a ding eganaganang aliwang siyensiya dapat lang e pansinan, at isipan a anti lang multo at e karapat-dapat king sanumang pansin. Ali; sasabian ku a ini mas maragul ya kesa karela ngan; at ing nanumang pagaralan tamu karela, dapat pagaralan ya lalam na niti a mas maragul kesa karela. Sasabian ku mu a ding eganaganang aliwa dapat lang maging pangalawa man mu, kesa kaniti, nung buri tamung maging siyentipiko.

TAM1897 D 50.6Isipan ye! Gamit ta la ring sarili tang natural a isip a gagamitan tamu karing aliwang siyensiya. Aku wari, o ninuman, maging ya waring purung siyentipiku nung ibie na ing pekamasanting at pekamataas nang pamisip king metung a siyensiya, kabang atin yang pekamataas a posibling awtoridad a atin pang mas matas a makasadia? Siyentipiku ya wari ita? — Ali. Ngeni, akit ta na angga keni a ini metung yang siyensiya; at iti ya ing pekamataas a siyensiya. Nung makanian, ninumang tau a e na ibie ing pekamatas nang isip, ing pekamasanting nang isip, at ing kabilugan nang upaya, king siyensiyang ini mumuna king sabla, at e na paburen manguna karing sablang aliwang siyensiya, king katutuan, e ya siyentipiku.

TAM1897 D 50.7At e ya naman matenakan. Uling nanu ya ing siyensiyang ini? — Kaligtasan. Masanting. At iti ing bye a alang angga. Sabian ta nang ibuhus ku ing mabilug kung bie, ing eganaganang sikanan ku, kareng aliwang siyensiya, kabang papaburen ke ini, o isipan kung mas mababa ya, akamtan ke wari? — Ali. Makananu ya kakabang panaun ing atin ku pa para pagaralan la reng aliwang siyensiya? — King pekamatas, pilan mung banwa mu. Kanita, ing obra ku kareng siyensiyang areni mayari ya na kapilanman, at e na ku kapilanman magkaroon tsansang pagaralan la pa.

TAM1897 D 50.8Dapot nung unan ku ining metung a ini, at paburen ku la ding aliwa king mas mababang pwestu anggang asiguru ke ining metung a ini, kanita, magkaka-tsansa ku bang pagaralan la ding aliwa? — Wa. Makananu kalambat? — Angga king alang angga. Ah, aliwa wari ita ing matenakan a paralan? Aliwa wari ita ing bukud mung matenakan a dapat gawan? At aliwa wari ita ing bukud mung siyentipiku at makatud a dapat gawan? — Tiyak a wa. O sige, kanita, maging siyentipiku tamu, eksaktu, at higit king kabilugan.

TAM1897 D 50.9Ngeni, lawen ta pang ditak ing mas malalam. Keta mung mumunang dake a lawen ta tungkul kareng anghel, megumpisa ya kareng propeta, anti kaniti: “Ing kaligtasan a penigaralan da ring propeta at masigasig dang penintun, a menula tungkul king grasya a datang kekayu,” inyang sinaksi la bayu pa man tungkul kareng pamagkasakit nang Cristo, at ing kaluwalhatian a tutukian na.

TAM1897 D 51.1Ngeni, kapamilatan da ring propeta ya mipalwal king kasulatan, anti ing atyu kekatamu keni, ining siyensiya ning kaligtasan, ining bunga ning isip ning Dios tungkul king paksa ning kaligtasan. Ining aklat ning siyensiya, ining siyensiya ning kaligtasan, menibatan ya karing propeta. Atin la waring balu tungkul karing aliwang siyensiya? — Wa.

TAM1897 D 51.2Akit ta ya ini karing dakal a lugal — mas dakal pa kesa king atin tamung oras a pansinan ngening bengi. Dapot lawen ta la ring adwa o atlung puntu, ban mibukud king isip tamu ing katutuan a atin la talagang kabaluan kareti.

TAM1897 D 51.3King kapulung limang kabanata ning mumunang Corinto, atin metung a siyentipikung pahayag a megawa manga labing pitung ralan a banwa bayu ya adiskubri ning siyensiya. Atyu karin king kaba ning deng panaun a reni, dapot deng siyentipiko king nung nu ya sakup e re balu iti king prosesu ning karelang pamisip. Metung yang pahayag ning katutuan king astronomiya. Ninu man ing menwala king sinabi king Bibliya, balu na ita kanita pa, syempre, agyang e na man dimdam ing salitang astronomiya; dapot ing siyensiya ning tau e na balu, at atuklasan na pa mu kaibat ning makabang panaun.

TAM1897 D 51.4Metung pang isipan: Inyang ing talasulat na ning Bibliya sinulat ne itang pahayag a siyentipiku a, kaybat ning labing pitung dalan a banua, ikit da ring siyentipiku a ustu king siyensiya, e wari iti tune nang pahayag a siyentipiku manibat pa kanita, kalupa na ning inyang ikit de? — Tiyak. Nung makanian, e wari iti makanian inyang sinulat ne ning talasulat? — Siyempre. Ing talata ya pin ing 1 Corinto 15:41:—

TAM1897 D 51.5Atin metung a kislap ning aldo, at aliwang kislap ning bulan, at aliwa namang kislap da ring batuin: uling ing metung a batuin aliwa ya kislap king aliwang batuin.

TAM1897 D 51.6E ita balu metung a dalan a banua na ing milabas, uling manga keta kalambat na ing milabas, metung a lalaking turing na king sarili na metung yang marayap a astronomer, at iti ing panlalawe da ring kayabe na, kinritika ne itang pahayag bilang e ustu, at bilang metung a ebidensya ning kamangmangan da ring talasulat king Bibliya; uling isipan na (ita pin, ing talasulat king Bibliya ing isipan na) a ing metung a batuin aliwa ya king aliwang batuin king kaluwalhatian, king liwanag, imbes na king distansya. Ita ing pahayag na ning kritiko tungkul kaniti. Ing ideya na, at sinabi na iti para king siyensiya ning astronomiya, a ing bukud mung sangkan nung bakit mas maslag ya at mas malagu kekatamu ing metung a batuin kesa king aliwa, ya pin ing mas malapit ya kekatamu kesa king aliwa, anya mas dakal ing salang daratang kekatamu ibat kaniti. Dapot ngeni king kabilugan ning sakup ning siyensiya, balu nang katutuan a ating kasing-dakal a pamiyaliwa kareng batuin, king karelang kadakila, leguan, at kule, anti mo kareng sampaga king yatu. Inya nung akit ta la ngan ding sampaga king yatu a makaladlad king arapan tamu king metung a malawak a marangle, king kabilugan dang kaluwalhatian, at pamiyaliwa-liwa da kule, at kaibat akit ta la naman ding batuin ning banua a kasing-linaw na ning pamakit tamu kareti, akit ta ya ing metung a kasing-miyayaliwa at kasing-santing na ning aliwa. Ngeni, balu ta ne ini, dapot eya pa balu kanitang misulat ya itang dake kareng taga-Corinto.

TAM1897 D 51.7Ngeni, kutnan ku, e wari ita metung a pahayag a siyentipiku, e wari ita ing pahayag ning katutuan king siyensiya, ketang aldong sinulat neng Pablo at pepadala na king Corinto, kasing sigurado ning ngeni? Ing diskubri ning siyensiya a iti ing katutuan e na iti gewang katutuan, ni e ya migdagdag agyang metung a partikula king bayat na bilang katutuan. Ing karelang diskubri simpli na mung pepakit a atin lang ikit a metung a bage a tutu, dapot e ra balu dati, uling e la maniwala king Bibliya. Nung binasa da mu ita king Bibliya, at pinaniwalaan da at tinggap, itang puntung ita king siyensiya balu da ne sana bayu pa diskubriyan ning ninumang siyentipiko.

TAM1897 D 51.8Ating aliwang siyensiya: I Sir Isaac Newton metung a aldo makalukluk ya lalam ning metung a pun dutung mansanas. Metung a mansanas ing mebulus ibat king sanga malapit keya. Dakal a besis nang mebulus la reng mansanas ibat karing pun dutung dati. Akit na la reng mansanas a mebulus ibat karing pun dutung dati. Pero ketang aldong ita, atyu ya king kapanahunan ning pamagmunimuni, at megumpisa yang mag-isip. Bakit ya mebulus itang mansanas? Siguru uling atin yang impluwensya ing yatu kaya para gugutan neng papunta keya. Uling mas maragul ya ing yatu kesa king mansanas, gugutan ne papunta keya potang mekalag ya king pun dutung. Ngana, Nung kunan ke itang mansanas, at ibugnus ke king pekamatas a agyu ku, mibulus ya pasibayu papunta king yatu. Nung makanian, nung ing impluwensya ning yatu ya ing migdala kaya king distansyang ini, potang ibugnus ke king pekamatas a agyu ku at mibalik ya, katibayan ya ita a ing impluwensya ning yatu sasabut ya angga king kalaut a ita manibat king yatu, at tatalan ya king bage a ita at ibabalik ne. Nung abugnus ke king katas a milya, at mibalik ya, kanita malino a ing impluwensyang ita miras ya king milya ing dayu para ibalik ya itang bage. Kanita, ngana, Nung ita ing katutuan, ing impluwensyang ita dapat miras ya king bulan. Isipan ku nung miras ya pin angga king bulan? Munta ku at lawen ku. Minta ya king bale na at linukluk ya karin, kinwa na la ding kalkulasyun astronomikal tungkul king orbit ning bulan king lugal da, at menobra yang makabang serye da ring numero. Pero e la mekatugma. Sinubukan na yang pasibayu-sibayu, pero e la mekatugma; e na ayabut ing impluwensyang ita angga king bulan.

TAM1897 D 52.1Linagayan ne pansamantala ing bage king manga apulung banwa, nung ustu ing pagkaganaka ku, bayu ne pasibayung kinwa. Metung a aldo, mipalimbag ya ing bayung pamikuwenta king orbit ning bulan, a magtama kareng aliwang kamalian king dating bilang. Anyang mipalimbag ita, nganang Newton, ‘Nanu kaya nung ini ing makapunan king kailangan ku.’ Kinuwa ne ring bilang, megumpisa yang megobra, at ginawa yang makabang serye da ring bilang a siguradung ikagulat tamu. Dapot king wakas, miras ya king kulang nang adwa o atlung numero king sepu, at ikit na a magkasya ya. Masyadu yang mengapamulala king makapagmulalang katutuan ania e na ayari ding kayang numero. Mibagsak ya ing pluma king gamat na, at kinailangan neng adwan king metung a kaluguran a ya na ing magpatuluy para keya. Inawa na ning kaluguran, at i Sir Isaac Newton pepakit ne ing metung a siyentipikung katutuan, o mas ustu, metung a bayung siyensiya. Ausan de iting gravitation. At manibat kanita, meging e-mate ya.

TAM1897 D 52.2Metung ya talagang maragul a bage ita. Dapot atyu ne ita king Bibliya, adwang libung limang dalan a banwa bayu ne adiskubri ning Sir Isaac Newton king kalikasan. Ing gravitation ya pin ing pamibalanse ning uniberso. Ya ing prinsipyu, ing batas, anti ing sabian da ring siyentipiko, nung nukarin mamantini ya ing balanse ning uniberso. Ing buri nang sabian, balang katawan king uniberso atin yang impluwensya king balang aliwang katawan, at makibalanse ya kaniti. E mu kabud balang katawan, nune pati na ing balang partikula ning materya king uniberso, a-a-akit na at atin yang impluwensya king balang aliwang partikula ning materya king uniberso.

TAM1897 D 52.3King pisikal a yatu, ita ing katumbas a katutuan king tinuru tamu king klasi king Bibliya ngening gatpanapun, tungkul king bie. Akit tamu a e ka makasaling ninuman o nanu pa man a e malaman king mabilug a sansinukuban. Ing metung a pipit e ya mabubuwal a e na balu ning Ibpu mu, at ing pamamuwal na nita mararamdaman ya king mabilug a sansinukuban. Iti simpli yang katumbas a katutuan kanita.

TAM1897 D 52.4Ating metung a espiritwal a katutuan karin mu naman a katumbas kareting adwa.

TAM1897 D 52.5Nukarin ku lakwan ing espiritu mu? O nukarin ku takasan ing arapan mu? Nung sumaka ku king banua, atyu ka karin; nung gawa kung katre king impyernu, eti, atyu ka murin karin. Nung akuan ku la ding pakpak ning abak, at manuknangan ku karing pekamalaut a dake ning dagat; angga karin, ing gamat mu ing magdala kanaku, at ing wanan mung gamat ing talan kanaku. Salmo 139:7-10.

TAM1897 D 52.6Nung ika at aku mag-isip tamung ustung isip, mayayakit ya wari king aliwang lugal? Mag-isip tamung maling isip. Nanu ya ing maling isip? — Kasalanan. Nukarin ya manimula ing kasalanan, nung makanian? — King isip. Ing kakung kasalanan, mayayakit ya wari king aliwang lugal king uniberso liban kaku? Ninu ing makakit kaniti? — Ing Dios, kapamilatan ning Keang Espiritu. O, nung makanian, atin bang espiritwal a katutuan king kekatamung uniberso a e makakit? e mararamdaman? o metung a isip para king mayap o marok a e mararamdaman? E me wari akakit ing gravitation bilang metung a siyensiya? I Sir Isaac Newton atuklasan ne ing metung a katutuan king uniberso a katugma karing aliwang katutuan ning uniberso.

TAM1897 D 52.7Ing batas a atuklasan nang Newton, anti ing sinabi ku, ya ing panatilyan na ing balansi ning uniberso. Ngeni, basan ku ing kasulatan a magpatuneng balu de ini adwang libung limang dalan a banwa bayu pa atuklasan nang Newton. Isaias 40:12:—

TAM1897 D 52.8Ninu ing sinukad king danum king palad na, at sinukad king banua king dangan na, at sinakup king alikabuk ning yatu king sukat, at tinimbang karing bunduk king timbangan, at karing bulubundukin king balansi?

TAM1897 D 52.9Anyang mitikdo la ding bunduk at ding bulubundukin, mibalan la king metung at metung. Inayos na wari ning Dios ing bage ban ing balansi da manatili? Nanu ya ing scientific name ning batas a panatilyan na ing balansi da ring bage? — Gravitation. Nanu pin, kanita, ing sinabi nang Isaias? — Ing gravitation. Siguradu, ita pin.

TAM1897 D 52.10Papakit ne ning metung a siyentipiko ing katutuan a ita kapamilatan ning malating sampaga a mayayaus snowdrop. Isipan mu la ding adwang klasi ning sampaga a magparakal ibat king bini. Ing metung makatikdo yang sampaga, ing metung naman makababa ya. Apansinan mu na karing sampaga ding mangalating spindle a makatikdo palibut king metung a atyu king libutad. Ngeni, king metung a makatikdong sampaga a magparakal ibat king bini, ing kalibudtan a spindle pane yang mas makuyad kesa karetang makapadurut. Nung iti metung yang makabaldang sampaga, ing kalibudtan a spindle mas makaba ya kesa karetang makapadurut. Ing sangkan na nita ya pin ing alikabuk ning sampaga — pollen — a atyu karetang makapadurut kailangan yang mibagsak king kalibudtan, uling nung ali, e ya magkaroon reproduksyon ing sampaga.

TAM1897 D 52.11Ngeni, king makatikdong sampaga a magparakal ibat king bini, ining kalibudtan a spindle dapat mas makuyad ya kesa kareng makapadurut, ban ing polen da reng makapadurut makabagsak ya kaniti. Nung mas makaba ya, akit mu, ing alikabuk makabagsak ya king lalam, at e ne atamaan, at uli na niti, alang bining mabubu. Nung metung yang makabeng sampaga, at ining spindle mas makuyad ya kesa kareng aliwa, ing alikabuk malis ya at pasibayu, alang bining mabubu. Inya pin, king balang makatikdong sampaga a magparakal ibat king bini, ing spindle king libutad mas makuyad ya kesa kareng makapadurut. King balang makabaldug a sampaga a magparakal ibat king bini, ing atyu king libutad mas makaba ya.

TAM1897 D 53.1Ing snowdrop magparakal ya ibat king bini. At agyang metung yang makatikdong sampaga, ing kalibudtan a spindle mas makaba ya kesa karetang makapadurut. Makananu ini? Sabian ku ne namang pasibayu ban mas malino keka: Ing snowdrop metung yang makatikdong sampaga, at magparakal ya ibat king bini. Ing kalibudtan a spindle, kanita, dapat mas makuyad ya kesa kareng aliwa. Pero mas makaba ya. Makananu ya, kanita, makapagparakal ibat king bini? Ing Ginu ing mig-adyang para kanita. Inayos na iti bang agyang metung yang makatalakad a sampaga, mibabaldug ya at lulungku. Uli na niti, ing kalibudtan a spindle mas makaba ya kesa kareng aliwa, king aspetung ini, bilang metung a makatalakad a sampaga. Tutubu ya at makatalakad yang matulid angga king mamulaklak ya at malutu na at handa nang magparakal. Kanita mismu, lulungku ne ing buntuk na, at potang ing polen mibagsak ne king lugal na, ing malating sampaga tatalakad yang pasibayu at makatalakad.

TAM1897 D 53.2Ngeni, malagu ya ita king sarili na; dapot keni ya lungub ing alimbawa ning batas ning gravitasyun. Sasabian na kanaku ning siyentistang ini a ing sangkan nung bakit ya lulungku ing sampaga, nung bakit ya makayukbu ing buntuk na, ya pin ing pamanigut ning yatu. Tama ya ita. Nanu ing sangkan nung bakit ya mababagsak ing mansanas? — Ing bayat. Dapot ing bayat, gravitasyun ya mu — ibat king Latin a gravus, a mangabaldugang bayat. Nanu ing sangkan nung bakit ya lulungku ing sampagang makatalakad? — Ing bayat ning yatu. Dapot bakit e ne papakurbutan ning bayat ning yatu ing bulaklak a ita bayu pa ing panaun? — Ah, inyang lelangan ne ning Dios ing malating bulaklak a ita, binalanse ne ing yatu, wa, binalanse ne ing sansinukuban, agpang king pangangailangan na. Inyang lelangan ne ning Dios ing mapakumbabang malating snowdrop a ita, tinalan ne ing sansinukuban king balansi, at inagpang ne king pangangailangan na ning malating bulaklak a ita! At nung inisip ne ning Dios ing malating bulaklak a ita, e na wari mas lalung isipan kayu, O kayung maina kasalpantayanan?

TAM1897 D 53.3Ngeni, sasabian na kanaku ning siyentistang ini a nung ing yatu — at syempre pati na ing uniberso — gewa yang metung a libra, o metung a onsa ing mas mabayat kesa king kasalukuyan, mepagbaba ya sana ing snowdrop bayu pa ing tamang panaun; uling mas mabayat ya, mas maragul ing impluwensya na kaniti. At king kasung ita, ing mumunang snowdrop ya sana ing tauli. Dapot para mabie ya at magdalang saya karing tau angga king kawakasan ning yatu ing malating snowdrop a ita, tinakda ne ning Dios ing uniberso agpang eksaktu karing pangangailangan na ning sampagang ita, ban potang datang ne ing eksaktung oras ning kayang pangangailangan, ing bayat eksaktu yang saktu para ibaba ya. Kaibat, kabang makasabit ya, malilyari ing pamagparakal, atin pang aliwang sikanan a manibatan karing yamut, at ing katawan na maging mas matigik ya bagya, at ing sampaga alampasan ne ing grabidad, at makatalakad ya pasibayu anti ing sadya.

TAM1897 D 53.4Ninu ing sinukad king danum king palad na, at sinukad king banua king dangan na, at sinakup king alikabuk ning yatu king metung a sukat, at tinimbang karing bunduk king timbangan, at karing burol king balansi?

TAM1897 D 53.5Ninu ing migbalansi king sansinukuban? — Ing Dios. Sinabi neng Isaias halos adwang libung limang dalan a banua bayu ne adiskubri Sir Isaac Newton. Eya wari metung a siyentipikung katutuan inyang sinulat ne Isaias? — Wa. Eya wari makarehistru karing anggang panaun a ita? — Wa. Eya wari metung a katutuan king siyensiya manibat pa kanita? — Wa. Megi ya pa waring mas metung a katutuan king siyensiya inyang atuklasan neng Newton? — Ali; ding siyentipiko atin lang abalu a e ra pa balu dati, dapot atyu ne karin king Bibliya manibat pa kanita.

TAM1897 D 53.6Isipan yu la rening bage a reni. Buri na ning Dios. Buri na akit tamu a ing kaligtasan, ing Salita a binie na kekatamu, at nung nu na ausan ing pekamatas tamung pamisip, e ya metung a malati at makitid a isyu king gilid; nune ing pekamaragul a bage a agyung abalu ning yatu. Ini ing pekamaragul a bage a agyung abalu ning siyensiya ning yatu. Ini ing pekapun a siyensiya a agyung abalu ning yatu.

TAM1897 D 53.7Dapot e ta ya dapat pagaralan para maging siyentipiku. Dapat ta yang pagaralan para miligtas; at ing pangamiligtas, siyentipiku ya.

Note

Back