Илми Наҷот. – № 1
TAM1897 D 46.2Хутбаи иброзшуда шоми ҷумъа, 12 феврали 1897 Нашр шудааст дар Бюллетенҳои рӯзонаи Конфронси Умумӣ, 16 феврали 1897, Ҷилди 1, Ш. 3, саҳ. 46-47 ва 17 феврали 1897, Ҷилди 1, Ш. 4, саҳ. 49-53.
TAM1897 D 46.3ҲАМА медонанд, ки ин аср хеле илмӣ аст, ҳадди ақал аз ҷиҳати ном, иддао ва орзу. Худо мехоҳад, ки халқаш ҳамеша бо замон ҳамқадам бошад. Беш аз ин: Ӯ мехоҳад, ки халқаш ҳамеша аз замон пеш бошад. Хусусан Ӯ мехоҳад, ки халқаш ҳамеша ислоҳгарон бошанд, ва барои он ки шахс ислоҳгар бошад, бояд аз замон пеш бошад. Пас, азбаски ин аср махсусан асри илмӣ аст, дар иддао ва дигар ҷанбаҳо, кори Худо ва халқи Ӯ бояд илмӣ бошанд, то талаботи замонро қонеъ кунанд. Ин изҳори пешниҳодест, ки ман имрӯз шом шуморо ба омӯзиши он даъват мекунам. Парвардигор мехоҳад, ки шумо ва ман он пешниҳодро қабул кунем, онро омӯзем ва бар он бино кунем, то дар назди ҷаҳон дар амал собит шавад, ки он пешниҳод аз ҷиҳати илмӣ дуруст аст. Агар шумо ва ман, агар ҳамаи онҳое, ки ба номи Масеҳ эътироф мекунанд, ин корро кунем, пас он чиз аз ҷониби Парвардигор анҷом хоҳад ёфт. Ҷаҳон онро хоҳад дид, ва ҷаҳон онро хоҳад дид, новобаста аз он ки шумо ва ман дар он саҳм дорем ё не. Зеро агар шумо ва ман дар он саҳм надошта бошем, онҳое дар он саҳм хоҳанд дошт, ки ба Парвардигор иҷозат медиҳанд, он намоишро тавассути онҳо анҷом диҳад; ва агар шумо ва ман ба Ӯ иҷозат надиҳем, ки ин корро кунад, мо онро аз даст медиҳем.
TAM1897 D 46.4Аммо шумо мегӯед: «Наҷот кори мардуми Худо аст». Наҷот ягона ҳадафи Худованд аст. Ин ҳамон чизест, ки ин бародарони дигар мегуфтанд. Ин ҳамон чизест, ки мо дар дарси имрӯзаи баъд аз зӯҳр доштем ва дар ҳамаи дарсҳо дар Мактуби Ибротиён доштем. Ин ҳамон дарсест, ки мо дар ҷойҳои дигари Китоби Муқаддас низ доштем. Ва Китоби Муқаддас мегӯяд, ки мо набояд чизеро ҷуз Исо Масеҳ ва Ӯро, ки маслуб шуд, бидонем. Шумо мегӯед; ҳа, ва ман низ ҳаминро мегӯям. Ман мегӯям, ки кори мардуми Худо — ҳама он чизе, ки дар ҷаҳон кори Худо аст — кори наҷот аст. Ва ин дақиқан бо он чизе, ки мо аллакай гуфтаем, мувофиқат мекунад. Аз ин рӯ наҷот илм аст.
TAM1897 D 46.5Беш аз ин: наҷот на танҳо як илм аст, на танҳо як фан; он сарвари, калиди ва маркази ҳамаи илмҳост. Он аз ҳама чизҳое, ки зеҳни инсонҳо дар ин ҷаҳон бо онҳо сарукор дорад, бештар илмӣ аст. Пас, вақте мардумони Худо наҷоти Худоро ҳамон тавре, ки он дар Худо аст, қабул мекунанд; вақте ки кори наҷоти Ӯ дар ҷаҳон воқеан идеяҳои Ӯро дар бораи наҷот ифода мекунад, он гоҳ ба ҷаҳон илме ошкор хоҳад шуд, ки аз ҳамаи илмҳои дигар болотар аст. Он гоҳ мардумони Худо метавонанд дар давраи илмӣ дар назди худи подшоҳони илм истанд ва шармсор нашаванд.
TAM1897 D 47.1Ҳоло ман комилан ба ин ҳақиқат содиқам. Ва мехоҳам, ки шумо бубинед, ки он то чӣ андоза комилан ҳақиқат аст. Шумо ва ман ба наҷоти Худо содиқем. Ва мехоҳам, ки шумо тавассути Китоби Муқаддас — китоби ҳамаи ҳақиқатҳо — бубинед, ки наҷот илм аст. Он гоҳ шумо низ бо ман ба ин ҳақиқат содиқ хоҳед шуд.
TAM1897 D 47.2Аввалан, ман мехоҳам, ки шумо бо андешаи солим фикр кунед ва худатон на танҳо бубинед, ки наҷот илм аст; балки он олитарин аз ҳама илмҳост.
TAM1897 D 47.3Калимаи «илм» ба маънои аслии худ «дониш» аст. Илми ботаника дониши ботаника аст. Илми астрономия дониши астрономия аст. Аз ин рӯ, як олим илмро «маҳсули андеша» таъриф кардааст. Ҳамаи дониш — илм — ки ҷаҳон дар бораи астрономия дорад, маҳсули андешаи ҷаҳон дар бораи астрономия аст.
TAM1897 D 47.4Ҳоло наҷот донистани Худо аст: «Зиндагии абадӣ дар он аст, ки онҳо Туро, Худои ягонаи ҳақиқӣ, ва Исо Масеҳеро, ки Ту фиристодӣ, бишиносанд.» Аз ин рӯ, ин як илм аст. Аммо ин дониш маҳсули андешаи инсон нест: ин маҳсули андешаи Худо аст. Зеро «чашм надидааст ва гӯш нашунидааст, ва ба қалби инсон ворид нашудааст он чизҳое, ки Худо барои дӯстдорони худ омода кардааст». Аммо Худо онҳоро ба мо тавассути Рӯҳи худ ошкор кардааст; зеро Рӯҳ ҳама чизҳоро, ҳа, ҳатто чуқуртарин асрори Худоро меомӯзад. Аз ин рӯ наҷот, ки маҳсули андешаи Худост, на танҳо як илм аст, балки олитарин аз ҳама илмҳо мебошад.
TAM1897 D 47.5Боз: он чизеро, ки ҷаҳон ҳамчун илм — илмҳои табиӣ — мешиносад, маҳсули андешаи инсонҳост. Инсонҳо бо ақл фикр мекунанд. Пас, инсонҳо бо ҳамаи ин илмҳо бо ақл сарукор доранд. Аммо наҷот бо худи ақл сарукор дорад. Пас, кадомаш болотар аст? Кадомаш болотар аст — он ки бо ҳамаи чизҳои дигар сарукор дорад, ё он ки бо он чизе сарукор дорад, ки бо ҳамаи чизҳои дигар сарукор дорад? — Албатта, дуюмӣ. Пас, чун бо ақл инсонҳо бо ҳамаи дигар илмҳо сарукор доранд ва наҷот бо худи ақл сарукор дорад, комилан равшан аст, ки наҷот на танҳо ҳамон қадар илм аст, ки ҳар илми дигар, балки илми болотар аз ҳамаи дигар илмҳост. Ин олитарин илм аст, ки ақли инсон метавонад бишиносад.
TAM1897 D 47.6Боз як бор: Наҷот ба ақл дахл дорад. Аммо кӣ дар наҷот ва тавассути наҷот бо ақл сарукор дорад? — Худи Худо аст. Пас, азбаски худи Худо ин илмро ба вуҷуд меорад ва маълум мегардонад; ва азбаски ин илм маҳсули андешаи Худост; бармеояд, ки илми наҷот баландтарин, амиқтарин ва васеътарин илме аст, ки на танҳо ба ақли инсон, балки ба тамоми кайҳон маълум аст.
TAM1897 D 47.7Биёед чанд оятро аз Китоби Муқаддас бихонем. «Ба ин ҷаҳон монанд нашавед; балки бо навсозии зеҳни худ табдил ёбед.» Рӯмӣ 12:2. «Пас бо зеҳни худ ман худам ба қонуни Худо хизмат мекунам.» Рӯмӣ 7:25. «Мо медонем, ки Писари Худо омадааст ва ба мо ақл додааст». «Мо ақли Масеҳро дорем». Ягона роҳе, ки Худованд метавонад ба мо бирасад, тавассути ақл аст. Ӯ танҳо тавассути ақл бо мо муносибат мекунад. Ӯ танҳо тавассути ақлҳои мо моро идора мекунад. Нигаред: «Бо ақл ман худам хидмат ба қонуни Худо мекунам, вале бо ҷисм қонуни гуноҳ». Ва аввалин аз ҳама фармонҳо ин аст: «Гӯш кун, эй Исроил; Худованд, Худои мо, як Худованд аст; ва ту Худованд, Худои худро бо тамоми дилу ҷон ва бо тамоми ақли худ дӯст хоҳӣ дошт». «Зеҳни ҷисмонӣ душманӣ бар Худост; зеро ки он ба қонуни Худо тобеъ нест ва дар ҳақиқат ҳам наметавонад бошад». Зеҳни ҷисмонӣ, ки наметавонад тобеи Қонуни Худо бошад — наметавонад — бояд тағйир ёбад, бояд бо зеҳни дигаре, ки ҳамеша Қонуни Худоро иҷро мекунад, иваз шавад. Ин тағйири зеҳн наҷот аст. Ин навсозии зеҳн аз ҷониби Худо дар кори наҷоти Ӯ ба амал меояд ва онро ҳеҷ каси дигар наметавонад анҷом диҳад. Аз ин рӯ, он олитарин аз ҳама илмҳост — олитарин чизе, ки зеҳни инсон мешиносад, олитарин чизе, ки дар кайҳон маълум аст.
TAM1897 D 47.8Оё шумо ҳанӯз намефаҳмед, ки чаро «Гувоҳиномаҳо» дар бораи «илми наҷот» сухан мегӯянд?
TAM1897 D 49.1Ҳоло мехоҳам, ки шумо бубинед, ки дигарон низ ҳамин тавр фикр мекунанд. Мехоҳам, ки шумо бубинед, ки ман дар ин масъала танҳо нестам. Мехоҳам, ки шумо бубинед, ки барои ин мавқеъ мо манбаи муътабар дорем — манбаи муътабари илмӣ — яъне манбаи муътабари шахсоне, ки илмро мефаҳманд.
TAM1897 D 49.2Агар ман имшаб ба шумо далел биёрам, ки онҳое, ки аз ҳама беҳтар ҳамаи дигар илмҳоро дар ин ҷаҳон мефаҳманд, шаҳодат медиҳанд, ки онҳо ба ин илм бештар аз ҳамаи дигар илмҳо якҷоя таваҷҷӯҳ доранд, ки онҳо дар он бештар чизеро мебинанд, ки сазовори баррасии онҳо аст, нисбат ба ҳамаи дигар илмҳо якҷоя, оё шумо намегӯед, ки ман аз нуқтаи назари илмӣ дар гуфтани ин суханҳо бехатар ҳастам? Хуб, ман дақиқ ҳамин гуна гурӯҳеро дорам — гурӯҳе, ки ҳамаи дигар илмҳоро мефаҳмад, ва ман далелҳои воқеиро дорам, ки онҳо ба ин илм бештар аз ҳамаи дигар илмҳо якҷоя таваҷҷӯҳ доранд.
TAM1897 D 49.3Дар 1 Петрус 1:10-12 апостол дар бораи наҷот сухан мегӯяд, ва ман он ҷо чунин мехонам:—
TAM1897 D 49.4Дар бораи ҳамин наҷот пайғамбарон бодиққат пурсиш ва таҳқиқ кардаанд; онҳо дар бораи он лутфе, ки ба шумо мерасад, пешгӯӣ карда, ҷустуҷӯ мекарданд, ки Рӯҳи Масеҳ, ки дар онҳо буд, дар бораи кадом вақт ё чӣ гуна замон ишора мекард, вақте ки пешакӣ дар бораи азиятҳои Масеҳ ва ҷалоле, ки пас аз он меояд, шаҳодат медод. Ба онҳо ошкор шуд, ки на барои худ, балки барои мо хизмат мекунанд он чизҳоро, ки ҳоло ба шумо тавассути онҳое, ки бо Рӯҳи Муқаддас, фиристодашуда аз осмон, ба шумо Инҷилро таблиғ кардаанд, расонида мешаванд; он чизҳое, ки ФАРИШТАҲО МЕХОҲАНД БА ОНҲО НАЗАР АФКАНАНД.
TAM1897 D 49.5Фариштагон ба кадом чизҳо мехоҳанд назар афкананд? — Наҷоти Худо, вақте ки он бо Рӯҳи Муқаддаси аз осмон фиристодашуда таблиғ мешавад. Калимаи юнонӣ барои «хоҳиш кардан» дар ин ҷо маънои «дили худро ба чизе равона кардан» дорад. Ва калимаи юнонӣ барои «нигоҳ кардан» маънояш «ба чизе хам шудан барои он ки ба он назар кунанд; бо сар ба пеш хам карда нигаристан; бо бадан хам шуда нигаристан; бодиққат нигаристан, бо кунҷковӣ тафтиш кардан — дар бораи касе, ки мехоҳад бо чизе ошно шавад». Ин аст муносибати фариштагон нисбат ба мавзӯи наҷот.
TAM1897 D 49.6Ҳоло, оё фариштаҳо дигар илмҳоро — биология, геология, ихтиология, астрономия — ҳамаи дигар илмҳоро мефаҳманд? Шумо медонед, ки онҳо мефаҳманд. Ҳар кас медонад, ки фариштаҳо ҳамаи дигар илмҳоро комилан мефаҳманд. Ҳар кас медонад, ки бехатар аст гуфт, ки ҳамаи фариштаҳо ҳамаи дигар илмҳоро бепоён амиқтар аз он ки ягон инсон ягон як илмро мефаҳмад ё фаҳмидааст, мефаҳманд. Аммо фариштаҳо ба мавзӯи наҷот бештар аз ҳамаи дигар илмҳо таваҷҷӯҳ доранд. Онҳое, ки аз ҳама бештар медонанд, ба ҳамин мавзӯъ бештар таваҷҷӯҳ доранд. О, хуб, шумо чанд лаҳза пеш бо ман розӣ шудед, ки агар ман метавонистам чунин манбаи боэътимодеро оварда расонам, шумо мегуфтед, ки мо дар қабули ин мавқеъ бехатарем. Пас, биёед, мо бехатарем. Мо дар беҳтарин ҳамроҳӣ ҳастем — ҳа, дар беҳтарин ҳамраҳии илмӣ. Дар ин мавзӯъ манбаи илмӣ вуҷуд дорад, ки ҳалкунанда аст.
TAM1897 D 49.7Ҳоло ман дар ин ҷо шаб бо калимаи «илм» бозӣ намекунам. Ман калимаҳои «илм» ва «илмӣ»-ро дар робита ба наҷот ҳамчун калимаҳои комилан ҳақиқӣ истифода мекунам. Наҷоти Худо воқеан як чизи илмӣ аст, на он ки нодуруст чунин ном гирифта бошад, балки воқеан, ниҳоят илмӣ. Пас, умуман фикр накунед, ки ман бо калимаи «илм» ё «илмӣ» бозӣ мекунам. Ман онро бо ҳақиқат истифода мекунам, зеро дар ин замина дуруст аст.
TAM1897 D 49.8Аммо ин ҳама нест: на танҳо фариштагон мехоҳанд ба ин назар афкананд, гӯё ки мехоҳанд бо чизе ошно шаванд; балки онҳо воқеан бо чизе ошно мешаванд. Онҳо бо назар афкандан ва омӯзиши он чизеро меомӯзанд. Ба Эфесиён 3:8-11 назар андозед ва шумо ин андешаро ифодаёфта хоҳед дид:—
TAM1897 D 50.1Ба ман, ки аз хурдтарини ҳамаи муқаддасон ҳам хурдтар ҳастам, ин лутф дода шудааст, ки миёни ғайрияҳудиён сарватҳои бепоёни Масеҳро таблиғ кунам; ва то ҳама [ман калимаи «мардон»-ро бармедорам, зеро он илова шудааст] бубинанд, ки ҳамраҳии ин сирр чист, ки аз оғози олам дар Худо пинҳон буд, ки ҳама чизро тавассути Исо Масеҳ офаридааст: ба мақсади [Нигаред, ҳоло ман бояд сарватҳои бепоёни Масеҳро таблиғ кунам, то ҳама бубинанд, ки ҳамраҳии ин сир, ки аз оғози олам дар Худо пинҳон буд, чист, ва ин ба хотири он аст, барои он аст] ки ҳоло ба василаи калисо ба ҳукмрониҳо ва қудратҳо дар маконҳои осмонӣ дониста шавад ҳикмати гуногунҷанбаи Худо, мувофиқи нақшаи абадие, ки Ӯ дар Масеҳи Исо, Худованди мо, пешбинӣ кардааст.
TAM1897 D 50.2Мақсади нишон додани ин ба инсонҳо чист? — Барои он ки ба сарвариҳо ва қудратҳо «дар маконҳои осмонӣ» (дар тарҷумаҳои дигар «дар осмон» омадааст; ва ин дуруст аст) ҳикмати гуногунранги Худо маълум шавад. Фариштагон, сарвариҳо ва қудратҳо самимона мехоҳанд ба ин Инҷили наҷот назар афкананд, вақте ки он бо Рӯҳи Муқаддаси аз осмон фиристодашуда паҳн мешавад. Онҳо воқеан менигаранд ва меомӯзанд. Ва ҳангоме ки онҳо таҳқиқ мекунанд, ошкорсозиҳои нави ҳикмати Худо — ҳикмати гуногунранги Худо — ро меомӯзанд, мувофиқи мақсуди абадии Ӯ, ки дар Масеҳ Исо, Худованди мо, пешбинӣ кардааст. Шумо аз дигар навиштаҳо медонед, ки ин сирри Худо, ин мақсуди абадӣ, дар Инҷил ошкор мешавад. Шумо медонед, ки ҳукмронӣ ва қудратҳо дар осмон дар як маънӣ абадӣ нестанд — онҳо аз абадият то абадият нестанд. Онҳо аз як нуқтаи муайян то абадият ҳастанд, мисли шумо ва ман. Ҷабраил танҳо аз он нуқтае, ки офарида шудааст, то абадият ҳаст. Вай аз абадият то абадият нест.
TAM1897 D 50.3Аммо Худо аз абадият то абадият аст. Ҳоло, аз абадият то абадият як мақсад буд ва ҳаст — мақсади абадии Ӯ, ки дар Масеҳи Исо, Худованди мо, пешбинӣ шудааст. Фариштагон барои расидан ба амиқ ва пурра омӯхтани он мақсади абадӣ чанд вақт лозим доранд? — То абадият. Ин ба қадри кофӣ равшан аст. Пас, вақте ки он мақсад дар Инҷил ошкор мешавад, тавассути сирри Худо, ки «Масеҳ дар шумо, умеди ҷалол аст», маълум мегардад, равшан аст, ки фариштагон онро меомӯзанд. Ва ҳангоме ки онҳо ба он назар мекунанд, ҳикмати гуногуни Худоро мувофиқи мақсади абадияш мебинанд. Онҳо мехоҳанд онро таҳқиқ кунанд. Онҳо ҳамин корро мекунанд ва ба ин васила меомӯзанд.
TAM1897 D 50.4Хуб, пас, вақте ки онҳо ҳамаи дигар илмҳоро бештар аз ҳар инсоне, ки ягон илмро медонад, мефаҳманд, ва вақте ки онҳо ба ин бештар аз ҳама дигар мавзӯъҳо таваҷҷӯҳ доранд ва аз он меомӯзанд; оё ин ҳақиқат нест, ки шумо ва ман метавонем бехатар ба он такя кунем? Пас, оё ин низ мавзӯе нест, ки бештар аз ҳамаи дигар мавзӯъҳо якҷоя сазовори андеша ва баландитарин фикрҳои мост? Ва оё мо наметавонем дилу ҷонамонро ба он бахшем, бе он ки ғайриилмӣ шавем? О, метавонем, метавонем! Биёед ин корро кунем.
TAM1897 D 50.5Ҳоло маро нодуруст нафаҳмед. Ман ба дигар илмҳо ҳамла намекунам. Ман намегӯям, ки ҳамаи дигар илмҳо бояд нодида гирифта шаванд, ҳамчун оташчаҳои фиребанда ҳисоб карда шаванд ва сазовори ҳеҷ таваҷҷӯҳ набошанд. Не; ман мегӯям, ки ин аз ҳамаи онҳо бузургтар аст; ва ҳар он чизеро, ки мо дар онҳо меомӯзем, бояд дар тобеияти ҳамин чизе омӯхтан, ки аз онҳо бузургтар аст. Ман танҳо мегӯям, ки ҳамаи дигарон бояд ҳадди ақал нисбат ба ҳамин яке мақоми дуюмро ишғол кунанд, агар мо мехоҳем илмӣ бошем.
TAM1897 D 50.6Ба ин андеша кунед! Зеҳнҳои табиии худро, ки бо онҳо ба дигар илмҳо машғул мешавем, ба ёд оред. Оё ман, ё ҳар кас, агар андешаи беҳтарин ва олитарини худро ба як илм равона кунад, дар ҳоле ки дар дасташ баландтарин ва боэътимодтарин далел вуҷуд дорад, ки илми болотар вуҷуд дорад, оё ин амалро метавон пурра илмӣ номид? Оё ин илмӣ хоҳад буд? — Не. Пас, то ин ҷо мо мебинем, ки ин як илм аст; ки он олитарин илм аст. Пас ҳар касе, ки аввалан беҳтарин ва баландтарин андешаҳояш ва тамоми қувваҳояшро ба ин илм равона намекунад ва намегузорад, ки он ҳамаи илмҳои дигарро роҳбарӣ кунад, дар асл илмӣ нест.
TAM1897 D 50.7Ва ӯ низ доно нест. Зеро ин илм чист? — Наҷот. Бисёр хуб. Ва он ҳаёти абадӣ аст. Тасаввур кунед, ки ман тамоми умр ва тамоми қувваамро ба илмҳои дигар равона мекунам ва инро нодида мегирам ё онро поёнтар мешуморам, оё ба он мерасам? — Не. Пас, то кай вақт дорам, ки илмҳои дигарро омӯзам? — Дар беҳтарин ҳолат танҳо чанд сол. Он гоҳ кори ман дар ин илмҳо абадан хотима меёбад ва ман дигар ҳеҷ гоҳ имкони омӯзиши онҳоро нахоҳам дошт.
TAM1897 D 50.8Аммо агар ман аввал ҳаминро бигирам ва дигаронро то он даме ки инро мустаҳкам накунам, дар мақоми поёнтар қарор диҳам, оё он гоҳ имкони омӯхтани дигаронро хоҳам дошт? — Бале. То кай? — То абад. Оҳ, пас ин роҳи донона нест? Оё ин ягона роҳи донона нест? Ва оё ин ягона роҳи илмӣ ва мантиқӣ нест? — Албатта ҳаст. Пас биёед, биёед воқеан илмӣ, қатъӣ ва комилан илмӣ бошем.
TAM1897 D 50.9Ҳоло биёед каме дуртар назар кунем. Дар он аввалин иборае, ки мо дар бораи фариштагон дида будем, он бо паёмбарон оғоз меёбад, чунин: «Дар бораи он наҷот паёмбарон бодиққат пурсиш ва ҷустуҷӯ карданд, ки дар бораи он лутф, ки ба шумо хоҳад расид, пешгӯӣ карда буданд», вақте ки онҳо аз пеш аз азобҳои Масеҳ ва шаҳомати баъдӣ шаҳодат доданд.
TAM1897 D 51.1Ҳоло, тавассути паёмбарон ин илми наҷот, ин маҳсули андешаи Худо дар мавзӯи наҷот, ба шакли навиштӣ оварда шуд, чунон ки мо онро дар ин ҷо дорем. Ин китоби илм, ин илми наҷот, тавассути паёмбарон омадааст. Оё онҳо дар бораи дигар илмҳо чизе медонистанд? — Бале.
TAM1897 D 51.2Мо инро дар чандин ҷо пайдо карда метавонем — бештар аз он чизе, ки имшаб вақти қайд карданашро дорем. Аммо мо ба ду-се нукта назар мекунем, то дар зеҳни худ ин ҳақиқатро ҷой диҳем, ки онҳо дар бораи инҳо дониш доштанд.
TAM1897 D 51.3Дар боби панздаҳуми Мактуби якуми Қӯринтиён як изҳороти илмӣ оварда шудааст, ки тақрибан ҳазор ҳафтсад сол пеш аз он ки илм онро кашф кунад, баён шуда буд. Он дар тӯли ҳамаи ин асрҳо онҷо буд, аммо олимоне, ки ин ба соҳаи онҳо тааллуқ дошт, онро тавассути раванди фикркунии худ намедонистанд. Ин изҳороти як ҳақиқат дар астрономия аст. Ҳар касе, ки ба ин изҳорот дар Китоби Муқаддас бовар дошт, албатта ҳамеша онро медонист, гарчанде ҳеҷ гоҳ калимаи «астрономия»-ро нашунида бошад; аммо илми инсонӣ онро намедонист ва танҳо пас аз муддати тӯлонӣ онро кашф кард.
TAM1897 D 51.4Як андешаи дигар: Вақте ки он нависандаи Китоби Муқаддас он изҳороти илмиро навиштааст, ки ҳазор ҳафтсад сол баъд олимон онро аз ҷиҳати илмӣ дуруст ёфтанд, оё он дар тамоми он муддат ҳамон қадар воқеан як изҳороти илмӣ набуд, ки пас аз кашфи он буд? — Албатта. Пас оё он ҳангоми навиштани он аз ҷониби нависанда чунин набуд? — Бешубҳа. Ин оят 1 Қӯринтиён 15:41 аст:—
TAM1897 D 51.5Як шукӯҳи офтоб аст, ва як шукӯҳи моҳ, ва як шукӯҳи ситораҳо: зеро як ситора аз ситораи дигар дар шукӯҳ фарқ мекунад.
TAM1897 D 51.6Ин яксад сол пеш маълум набуд, зеро тақрибан ҳамин қадар пеш як мард, ки худро астрономи муҳим мешумурд ва дар миёни ҳамтоёнаш низ чунин эътироф мешуд, ин изҳоротро нодуруст дониста, онро далели нодонӣ нависандагони Китоби Муқаддас донист; зеро ӯ (яъне нависандаи Китоби Муқаддас) фикр мекард, ки ситора аз ситораи дигар дар шаҳомат ва равшанӣ фарқ мекунад, на дар масофа. Ин изҳороти ҳамин танқидгар дар ин бора аст. Ақидаи ӯ, ва ӯ ба номи илми астрономия сухан меронд, чунин буд, ки ягона сабаби равшантар ва зеботар будани як ситора нисбат ба ситораи дигар барои мо дар он аст, ки яке ба мо наздиктар аст ва мо нури бештар аз он мегирем. Аммо имрӯз дар тамоми соҳаҳои илм маълум аст, ки дар байни ситораҳо, дар бузургӣ, зебоӣ ва рангҳояшон ҳамон қадар фарқ вуҷуд дорад, ки дар байни гулҳои рӯи замин. Пас, агар мо метавонистем ҳамаи гулҳои рӯи заминро дар як майдони бузург бо тамоми шукуҳу рангҳои гуногуни онҳо пеши назар бубинем ва сипас ситораҳои осмонро ҳамон қадар возеҳ бубинем, ки инҳоро мебинем, мо мебинем, ки яке ҳамон қадар гуногунранг ва зебо аст, ки дигараш. Ин ҳоло маълум аст, аммо вақте ки он ибора ба Қӯринтиён навишта мешуд, маълум набуд.
TAM1897 D 51.7Ҳоло ман мепурсам: оё он изҳороти илмӣ набуд? Оё он рӯзе, ки Павлус онро навишта ба Коринф фиристод, ҳамон қадар бешубҳа изҳороти ҳақиқат дар илм набуд, ки ҳоло ҳаст? Кашфиёте, ки илм анҷом дод, ки он ҳақиқат аст, онро ҳақиқат накард ва на як зарра ба вазни ҳақиқаташ илова накард. Кашфиёти онҳо танҳо нишон дод, ки онҳо чизеро ёфтаанд, ки ҳақиқат аст, аммо онро қаблан намедонистанд, зеро ба Китоби Муқаддас бовар надоштанд. Агар онҳо танҳо инро дар Китоби Муқаддас мехонданд ва ба он бовар карда, қабул мекарданд, он нуқтаи илмиро хеле пеш аз он ки ягон олим кашф кунад, медонистанд.
TAM1897 D 51.8Илми дигаре ҳаст: як рӯз Сэр Айзек Нютон дар зери дарахти себ менишаст. Як себ аз шохаи наздики ӯ афтод. Пештар борҳо себ аз дарахтон афтида буд. Ӯ пештар себҳоро ҳангоми афтидан аз дарахтон дида буд. Аммо он рӯз ӯ дар ҳолати тафаккурӣ қарор дошт ва ба андеша кардан шурӯъ кард. Чаро он себ афтод? Албатта, ин аз он сабаб аст, ки Замин ба он таъсир карда, онро ба сӯи худ мекашад. Азбаски Замин аз себ калонтар аст, вақте себ аз дарахт ҷудо мешавад, онро ба сӯи худ мекашад. Ӯ гуфт: «Агар ман он себро гирам ва то ҳадди имкон баланд партоям, он боз ба Замин меафтад». Пас, агар ин таъсири Замин буд, ки онро то ин масофаи кӯчак овард, вақте ки ман онро то баландтарин нуқтае, ки метавонам, мепартоям ва он боз бармегардад, ин исбот мекунад, ки таъсири Замин то он дурӣ мерасад, ба он чиз часпида, онро боз мегардонад. Агар ман онро як мил баланд партоям ва он боз баргардад, пас равшан мешавад, ки он таъсир то як мил дур мерасад, то он чизро боз баргардонад. Пас, ӯ гуфт, агар ин рост бошад, он таъсир бояд то моҳ мерасид. Ман ҳайронам, ки оё он то моҳ мерасад? Ман меравам ва мебинам. Ӯ ба хонааш рафт ва он ҷо нишаст, ҳисобҳои астрономии орбита ва мавқеи моҳро гирифт ва як қатор дарозмуддати рақамҳоро ҳисоб кард. Аммо онҳо мувофиқат намекарданд. Ӯ борҳо ва борҳо кӯшиш кард, аммо онҳо мувофиқат намекарданд; ӯ натавонист он таъсирро то моҳ расонад.
TAM1897 D 52.1Ӯ ин масъаларо тақрибан даҳ сол канор гузошт, агар дуруст ёд дорам, то боз онро баррасӣ кунад. Як рӯз ҳисобкунии нави орбитаи моҳ нашр шуд, ки баъзе нодақиқии ҳисобҳои қаблиро ислоҳ мекард. Вақте он нашр шуд, Нютон гуфт: «Мебинам, оё ин метавонад он чизеро, ки ман мехоҳам, таъмин кунад». Ӯ рақамҳоро гирифт, ба кор шурӯъ кард ва як силсилаи дарози рақамҳоро ҳисоб кард, ки албатта ту ва ман аз он ҳайрон мешудем. Аммо ниҳоят ӯ ба ду-се рақам пеш аз поён расид ва дид, ки натиҷа мувофиқ хоҳад шуд. Ӯ аз ин ҳақиқати аҷиб он қадар мафтун шуд, ки натавонист ҳисобҳояшро ба анҷом расонад. Қалам аз дасташ афтид ва ӯ маҷбур шуд аз дӯсте хоҳиш кунад, ки онро ба ҷояш ба анҷом расонад. Дӯсташ ин корро анҷом дод ва Сэр Айзек Нютон як ҳақиқати илмиро, ё аниқтараш, як илми навро исбот кард. Онро гравитация меноманд. Ва аз он замон ӯ ҷовидонӣ шудааст.
TAM1897 D 52.2Ин воқеан кори бузург буд. Аммо ин дар Китоби Муқаддас ду ҳазору панҷсад сол пеш аз он буд, ки Сэр Айзек Нютон онро дар табиат кашф кунад. Гравитатсия танҳо мувозинат додани кайҳон аст. Ин он принсип, он қонунест, ки олимон мегӯянд, ки мувозинати кайҳонро нигоҳ медорад. Яъне, ҳар ҷисм дар кайҳон ба ҳар ҷисми дигар таъсир мерасонад ва бо он мувозинат мекунад. На танҳо ҳар ҷисм, балки ҳар зарраи модда дар кайҳон ҳар зарраи дигари моддаро дар кайҳон ҷалб мекунад ва ба он таъсир мерасонад.
TAM1897 D 52.3Дар ҷаҳони физикӣ ин воқеияти мувофиқ ба он чизест, ки мо имрӯз баъд аз зӯҳр дар синфи Китоби Муқаддас дар бораи ҳаёт омӯхтем. Мо фаҳмидем, ки шумо наметавонед касеро ё чизеро даст занед, бе он ки ин дар тамоми кайҳон маълум нашавад. Як мурғак бе иҷозати Падари шумо намеафтад, ва он мурғак бе он ки афтиши он дар тамоми кайҳон эҳсос шавад, намеафтад. Ин танҳо як воқеияти мувофиқ ба он аст.
TAM1897 D 52.4Ҳамчунин як ҳақиқати рӯҳонӣ вуҷуд дорад, ки ба ин ду мувофиқат мекунад.
TAM1897 D 52.5Аз рӯҳи Ту ба куҷо равам? Ва аз ҳузури Ту ба куҷо гурезам? Агар ба осмон баромадам, Ту онҷоӣ; агар бистарамро дар дӯзах гузоштам, бубин, Ту онҷоӣ. Агар болҳои субҳро гирам ва дар дуртарин сарҳадҳои баҳр маскан гирам, ҳатто онҷо дасти Ту маро роҳнамоӣ мекунад ва дасти ростат маро медорад. Забур 139:7-10.
TAM1897 D 52.6Вақте ки ту ва ман як фикри дуруст мекунем, оё он дар ҷои дигар дарк мешавад? Мо фикри нодуруст мекунем. Фикри нодуруст чист? — Гуноҳ. Пас гуноҳ аз куҷо сар мешавад? — Аз фикр. Оё гуноҳи ман дар ягон ҷои дигар дар кайҳон ҷуз дар худи ман дарк мешавад? Кӣ онро дарк мекунад? — Худо, бо Рӯҳи худ. О, пас, оё дар кайҳони мо воқеияти рӯҳонӣе ҳаст, ки дарк намешавад? эҳсос намешавад? ё фикре, нек бошад ё бад, ки эҳсос намешавад? Пас шумо гравитацияро ҳамчун як илм намебинед? Ҷаноби Айзек Нютон ҳақиқатеро дар кайҳон кашф кард, ки бо дигар ҳақиқатҳои кайҳон мувофиқат мекунад.
TAM1897 D 52.7Қонуне, ки Нютон кашф кард, ҳамон қонунест, ки, чунон ки ман гуфтам, тавозуни кайҳонро нигоҳ медорад. Ҳоло ман ояти муқаддасро мехонам, ки нишон медиҳад, ки ин ҳақиқат 2500 сол пеш аз кашфи Нютон маълум буд. Ишаё 40:12:—
TAM1897 D 52.8Кӣ обҳоро дар кафи дасташ ченак кардааст, ва осмонро бо ваҷабаш ченак кардааст, ва хоки заминро дар як ченак ғунҷондааст, ва кӯҳҳоро дар тарозу ва теппаҳоро дар мизон вазн кардааст?
TAM1897 D 52.9Вақте ки кӯҳҳо ва теппаҳо муқаррар шуданд, онҳо бо ҳам мувозинат карда шуданд. Оё Худо инро чунин муқаррар кард, ки мувозинати онҳо нигоҳ дошта шавад? Номи илмии қонуне, ки мувозинати чизҳоро нигоҳ медорад, чист? — Гравитация. Пас, Ишаё дар бораи чӣ сухан гуфт? — Дар бораи гравитация. Албатта, ҳамин тавр буд.
TAM1897 D 52.10Як олим ин далелро бо гули хурде, ки онро «гулчаи барфӣ» меноманд, шарҳ медиҳад. Ду навъи гулро, ки аз тухм афзоиш меёбанд, ба ёд оред. Яке гули рост ва дигаре гули хам аст. Шумо дар гулҳо найчаҳои хурдеро дидаед, ки атрофи найчаи марказӣ қарор доранд. Ҳоло, дар гули рост, ки аз тухм афзоиш меёбад, шпиндели марказӣ ҳамеша кӯтоҳтар аз шпинделҳои атроф аст. Агар он гули хамшуда бошад, шпиндели марказӣ аз шпинделҳои атроф дарозтар аст. Сабаби ин он аст, ки хокаи гул — поллен — ки дар шпинделҳои атроф қарор дорад, бояд ба шпиндели марказӣ афтад, вагарна афзоиши гул имконнопазир аст.
TAM1897 D 52.11Ҳоло, дар гули рост, ки бо тухм афзоиш меёбад, ин шпиндели марказӣ бояд кӯтоҳтар аз дигарон бошад, то ки хокаи дигарон бар он афтад. Агар он дарозтар мебуд, мебинед, ки хока ба поён меафтод ва ба он намерасид, ва бинобар ин ягон тухм ҳосил намешуд. Агар ин гул хамшуда бошад ва ин шпиндел кӯтоҳтар аз дигарон бошад, хока дур меафтад ва боз ҳам тухм ҳосил намешавад. Пас, дар ҳар гули ростпоя, ки аз тухм афзоиш меёбад, шпиндели марказӣ нисбат ба шпинделҳои атроф кӯтоҳтар аст. Дар ҳар гули хампоя, ки аз тухм афзоиш меёбад, шпиндели марказӣ дарозтар аст.
TAM1897 D 53.1Гулчаи барфӣ аз тухм афзоиш меёбад. Ва гарчанде ки он гули ростқад аст, сутуни марказӣ аз сутунҳои атроф дарозтар аст. Ин чӣ гуна имконпазир аст? Ман боз як бор онро мегӯям, то шумо маъноро равшантар дарк кунед: Гулчаи барфӣ, аслан, гули ростқад аст ва аз тухм афзоиш меёбад. Пас, сутуни марказӣ бояд аз дигарон кӯтоҳтар бошад. Аммо он дарозтар аст. Пас, он чӣ гуна метавонад аз тухм афзоиш ёбад? Худованд барои ин чора андешидааст. Ӯ онро чунин муқаррар кардааст, ки гарчанде ин гул рост меистад, бояд хам шавад ва сар хам кунад. Аз ин рӯ, дар ин гули ростқад, найчаи марказӣ нисбат ба дигарон дарозтар сохта шудааст. Он мерӯяд ва рост меистад, то даме ки гул мекунад ва пухта, барои афзоиш омода мешавад. Дар ҳамин лаҳза сарро хам мекунад, ва вақте ки хокаи гул ба ҷойи худ афтод, гули хурд боз сар бардошта, рост меистад.
TAM1897 D 53.2Ҳоло, ин худ зебо аст; аммо дар ин ҷо тасвири қонуни ҷозиба ба кор меояд. Ин олим ба ман мегӯяд, ки он чизе, ки сабаби сархам шудани гул ва сар ба замин афканданаш мешавад, ҷозибияти Замин аст. Ин дуруст аст. Чӣ чиз сабаби афтидани себ мешавад? — Вазн. Аммо вазн дар асл ҷозиба аст — аз калимаи лотинӣ gravus, ки маънояш вазн аст. Чӣ чиз сабаби сархам шудани он гули истода мешавад? — Вазни Замин. Аммо чаро вазни Замин он гулро пеш аз вақт сархам намекунад? — Аҳ, вақте Худо он гули ночизро офарид, Ӯ вазни Заминро, ҳа, вазни тамоми кайҳонро, ба ниёзҳои он мувозинат кард. Вақте Худо он гулчаи барфии камнаморо офарид, Ӯ тамоми кайҳонро дар тарозу гузошт ва онро ба ниёзҳои он гули ночиз мувофиқ сохт! Ва агар Худо ба он гули ночиз таваҷҷӯҳ карда бошад, пас оё Ӯ барои шумо, эй камбоварон, боз ҳам бештар таваҷҷӯҳ намекунад?
TAM1897 D 53.3Ҳоло ин олим ба ман мегӯяд, ки агар Замин — ва албатта тамоми кайҳон — як фунт ё ҳатто як унсия вазнинтар мебуд, гулчаи барфӣ пеш аз вақти муайян сар ба замин мекашид; зеро бо вазни бештар таъсири он болояш бештар мешуд. Ва дар он сурат, аввалин гулчаи барфӣ охирин мешуд. Аммо барои он ки он гули нозук зинда бимонад ва то охири замон башариятро шод созад, Худо оламро дақиқан мувофиқи ниёзҳои он гул муқаррар кард, то вақте ки замони дақиқи ниёзаш фаро расад, вазн дақиқан кофӣ бошад, ки онро ба замин кашад. Сипас, дар ҳоле ки он овезон аст, то афзоиш сурат гирад, қувваи дигаре аз решаҳо ворид мешавад, поя каме сахттар мегардад ва гул бар ҷозиба ғолиб омада, мисли пештара меистад.
TAM1897 D 53.4Кӣ обҳоро дар кафи дасташ ченак кардааст, осмонро бо андозаи дасташ ченак кардааст, хоки заминро дар як ченак ғунҷондааст, кӯҳҳоро дар тарозу ва теппаҳоро дар мизон вазн кардааст?
TAM1897 D 53.5Кӣ тарозуи коинотро муқаррар кардааст? — Худо. Ишаё инро тақрибан ду ҳазору панҷсад сол пеш аз он ки Сэр Айзек Нютон онро кашф кунад, зикр кардааст. Оё вақте Ишаё онро навиштааст, ин ҳақиқати илмӣ набуд? — Бале. Оё дар тӯли он ҳама асрҳо сабт нашуда буд? — Бале. Оё он ҳамеша ҳақиқати илмӣ набуд? — Бале. Оё вақте Нютон онро кашф кард, он бештар ҳақиқати илмӣ шуд? — Не; олимон чизеро омӯхтанд, ки қаблан намедонистанд, аммо он ҳамеша дар Китоби Муқаддас буд.
TAM1897 D 53.6Дар бораи ин чизҳо андеша кунед. Худо мехоҳад, ки мо ин корро кунем. Ӯ мехоҳад, ки шумо ва ман бубинем, ки наҷот, Каломе, ки Ӯ ба мо додааст ва ба он моро ба баландтарин андешаҳоямон даъват мекунад, як масъалаи хурду маҳдуд нест; балки бузургтарин чизест, ки ҷаҳон метавонад ягон вақт бидонад. Ин бузургтарин чизест, ки илми ҷаҳон метавонад ягон вақт бидонад. Ин муҳимтарин илм аст, ки ҷаҳон метавонад ягон вақт бидонад.
TAM1897 D 53.7Аммо мо набояд онро барои илмӣ шудан омӯзем. Мо бояд онро барои наҷот ёфтан омӯзем; ва наҷот ёфтан илмӣ аст.