Isahluko 17 — Inyaniso Ekuqhubeleka Phambili Phantsi Kweengxaki
GSAM 265.1“NJENGOMELUSI ofuna umhlambi wakhe ngemini aphakathi kweegusha zakhe ezisasazekileyo; ngokunjalo ndiya kufuna iigusha zam, ndizihlangule kuzo zonke iindawo eziye zasasazeka kuzo ngemini yamafu nobumnyama.”1
GSAM 265.2Abo bade kwangeli xesha (1847) bamkele umyalezo wesithunywa sesithathu, babengazizityebi kwimpahla yeli hlabathi, kwaye ngenxa yoko babengakwazi ukwenza lukhulu ngokwezimali ekusasazeni lo myalezo. UMfundisi White nomfazi wakhe kunye noMfundisi Bates babona ukubaluleka komsebenzi wobuqu phakathi kwabazalwana abasasazekileyo, kunye nesidingo sokulungiselela izinto zokufunda ukuze zifakwe ezandleni zabantu, njengoncedo ekubakhokeleni kulwazi lwenyaniso. UMfundisi uBates wancediswa kakhulu ekunikezeleni umbuzo weSabatha ngencwadana yakhe ngalo mbandela, njengoko wayesiya kwiindawo ezahlukeneyo, nangokuyisasaza ngeposi. Wasebenza ngokuzingisa okukhulu.
GSAM 265Ukuzincama Kudadewethu Osemtsha Ngenxa Yenyani
GSAM 265.3Ngelinye ixesha, engabi nayo imali yokuhlawula imali yakhe yohambo, wayezimisele ukuhamba ngeenyawo esuka eMassachusetts esiya eNew Hampshire. Kwangelo xesha wafumana ileta evela kudade omncinci owayezibophelele ekwenzeni umsebenzi wasendlini nge-$1 ngeveki ukuze abe nento anokuncedisa ngayo lo mcimbi. Emva kokusebenza iveki enye, wachukunyiswa kakhulu yingcinga yokuba uMfundisi uBates udinga imali kangangokuba waya kumqeshi wakhe waza wafumana intlawulo yangaphambili ukuze akwazi ukumthumelela i-$5 kwangoko. Ngale mali wahlawulela uhambo lwakhe lokuya eNew Hampshire, ngesithuthi sikawonke-wonke. Kuzo zonke iindawo wayenemihlangano emihle, yaye imiphefumlo emininzi yawamkela inyaniso.
GSAM 266Ukulungisa Indlu Ngefenitshala Ebolekweyo
GSAM 266.1Ukuze sibonise umoya wokuzincama owawukhuthaza abaqalisi bokuqala kweli myalezo, siqaphela oku kulandelayo kwingxelo kaNksk. White ngemeko yabo ebusika buka-1847-48, xa babehlala kumagumbi akwikhaya elikhulu likaS. Howland, eTopsham, eMaine, apho benza khona ikhaya ngefenitshala abayibolekileyo:—
GSAM 266.2“Sasihlwempuzekile, saza safumana iimeko ezinzima. Umyeni wam wayesebenza ethutha amatye kuloliwe, nto leyo eyagqobhoza ulusu lweminwe yakhe, laza laphuma igazi kwiindawo ezininzi. Sasigqibe kwelokuba singaxhomekeki, kodwa sizimele, size sibe nento yokunceda abanye. Kodwa asizange siphumelele. Umyeni wam wasebenza nzima kakhulu, kodwa akazange afumane imali yakhe eyayimfanele ngomsebenzi wakhe.
GSAM 266UMfundisi uWhite esika iinkuni zokutshisa
GSAM 266.3“Umyeni wam wayeka umsebenzi kaloliwe, waza wangena ehlathini ngezembe lakhe wayokucheba iinkuni zokutshisa. Enentlungu engayekiyo ecaleni lomzimba wakhe wayesebenza ukusukela ekuseni kude kube mnyama ukuze afumane malunga neesenti ezingamashumi amahlanu ngosuku. Wayethintelwa ukulala ebusuku yintlungu emandlayo. Kungekudala safumana iileta ezivela kwabazalwana kwiiSteyiti ezahlukeneyo besimema ukuba size sibatyelele; kodwa njengoko sasingenayo indlela yokusikhupha kwiSteyiti, impendulo yethu yayikukuba indlela ayivulelekanga phambi kwethu.
GSAM 266.4“Safumana ileta evela kuMzalwana Chamberlain, waseConnecticut, esikhuthaza ukuba siye kwinkomfa kwelo Phondo. Sagqiba kwelokuba sihambe ukuba singafumana indlela. Umyeni wam wacacisa izinto nomqeshi wakhe, waza wafumanisa ukuba kukho iidola ezilishumi awayezityalwa. Ngesiqingatha sale mali ndathenga iimpahla ezazifuneka kakhulu, ndaza ndalungisa ibhatyi yomyeni wam, ndade ndafaka iziqwengana ezahlukeneyo, nto leyo eyenza kwanzima ukwahlula ilaphu lokuqala kwimikhono. Kwasala iidola ezintlanu zokusiqhuba ukuya eDorchester, eMass. Itranki yethu yayinaphantse yonke into esasinayo emhlabeni. Kodwa thina sasinokuzola kwengqondo nesazela esicwengileyo, yaye le nto sayixabisa ngaphezu kwezinto ezithuthuzelayo zomhlaba.
GSAM 267.1“Siye endlwini kaMzalwana uNichols, yaye phambi kokuba sihambe, uDade uNichols wanika umyeni wam iidola ezintlanu, ezahlawulela imali yethu yokuhamba ukuya eMiddletown, Conn. Sasingabantu abasemzini kweso sixeko, yaye sasingazange sibone namnye wabazalwana kwelo Phondo. Kwasala iisenti ezingamashumi amahlanu kuphela. Umyeni wam akazange abe nesibindi sokusebenzisa loo mali ukuqesha inqwelo, ngoko ke walahla ibhokisi yempahla phezu kwemfumba yeeplanga, saza saqhubeka sihamba sikhangela umntu onokholo olufanayo. Kungekudala safumana uMzalwana Chamberlain, owasisa endlwini yakhe.”
GSAM 267INkomfa eRocky Hill, Conn.
GSAM 267.2Le nkomfa yayibanjelwe eRocky Hill, igumbi lokuhlangana liyigumbi elikhulu, elingagqitywanga endlwini kaMzalwana uBelden. Esi sicatshulwa silandelayo esisuka kwileta ebhalwe nguMfundisi uWhite isiya kuS. Howland, sinika iinkcukacha ezinomdla eziphathelele le nkomfa:—
GSAM 267.3“Ngo-Epreli 20, uMzalwana uBelden wathumela inqwelo yakhe eMiddletown ukusilanda thina kunye nabazalwana ababesasazekile kuloo sixeko. Safika kwindawo yakhe [eRocky Hill] malunga nentsimbi yesine emva kwemini, yaye kwimizuzu embalwa kwangena oomzalwana uBates noGurney. Sabamba intlanganiso ngobo busuku besimalunga neshumi elinesihlanu. NgoLwesihlanu ekuseni abazalwana baqhubeka befika de saba malunga namashumi amahlanu. Aba babengengabo bonke ababekwinyaniso ngokupheleleyo. Intlanganiso yethu ngaloo mini ibinomdla kakhulu. Umzalwana uBates wazichaza imiyalelo ngokucacileyo, kwaye ukubaluleka kwazo kwagxininiswa ngobungqina obunamandla. Ilizwi laphumelela ekuzinziseni abo babesele bekwinyaniso, nasekuvuseni abo babengazimisele ngokupheleleyo.”2
GSAM 267Bamenyelwe eOswego County, N.Y.
GSAM 267.4Ngenxa yokusasazwa kwencwadana kaMfundisi uBates phakathi kwama-Adventist, abantu kwiiStates ezahlukeneyo baqala ukugcina iSabatha. UHiram Edson, wasePort Gibson, N.Y., wabhala emema uMfundisi noNksk. White nabanye ukuba baye kwinkomfa yabagcini beSabatha eVolney, kwiOswego County, ngo-Agasti, 1848. Uthe abazalwana ngokubanzi babengamahlwempu, kwaye akakwazanga ukuthembisa ukuba baya kuba negalelo elikhulu ekuhlawuleni iindleko. UMfundisi White wayefumene i-$40 ngenxa yomsebenzi awawenzileyo kwintsimi yengca. Inxalenye yale mali yayisetyenziselwa ukuthenga iimpahla ezazifuneka kakhulu, yaza intsalela yehlawulela uhambo lwabo lokuya eVolney nokubuya.
GSAM 268.1Le nkomfa yasentshona New York yayibanjelwe kwindlu yeenqwelo kaMnu. Arnold. Kwakukho abantu abamalunga namashumi amathathu anesihlanu abebekhona, bonke ababenokuhlanganiswa kuloo ndawo yePhondo, kodwa kwakungekho nababini kubo ababevumelana. Ngamnye wayesilwela iimbono zakhe, esithi zazihambelana neBhayibhile. Bonke babefuna ukuphakamisa iimbono zabo nokuzishumayela. Baxelelwa ukuba uMfundisi White nomfazi wakhe abazange beze kumgama omde kangaka ukuze bebewaphulaphule, kodwa beze kubafundisa inyaniso. UMnu. Arnold wayekholelwa ukuba loo minyaka eliwaka yeSityhilelo 20 sele idlulile, nokuba abo bayi-144,000 ekuthethwa ngabo kwiSityhilelo ngabo bavuswa ekuvukeni kukaKristu.
GSAM 268UMnu. Arnold Uphikisa Iinkonzo
GSAM 268.2Njengoko iimpawu zeNkosi yethu efayo zaziphambi kwale ndibano, yaye babeza kukhumbula iintlungu zakhe, uMnu. Arnold waphakama waza wathi akanalukholo koko babeza kukwenza,—ukuba isidlo seNkosi siliqhubekekiso lePasika, ekufuneka sigcinwe kanye ngonyaka.
GSAM 268.3Ezi ntlukwano zingaqhelekanga zeembono zaxinza umthwalo onzima kuNksk. White. Wayesazi kakuhle ukuba uMnu. Arnold wayephazama, kwaye usizi olukhulu lwamthwalisa, kuba kwakubonakala ngathi uThixo akahlonitshwanga. Abanye boyika ukuba wayesele esifa; kodwa ooMfundisi uBates, uWhite, uChamberlain, uGurney, no-Edson bamthandazela, kwaye iNkosi ngenceba yeva imithandazo yamakhoboka ayo, waza waphila. Ukukhanya kwasezulwini kwahlala phezu kwakhe, kwaye kungekudala wayengasaziqapheli izinto zomhlaba. Ngelixa wayekwimeko enjalo, waboniswa ezinye zeempazamo zabo babekhona, kunye nenyaniso xa ithelekiswa nezi mpazamo, kubonisa ukuba le mibono ingahambelaniyo, ababebanga ukuba iyangokweBhayibhile, yayingokweembono zabo kuphela ngeBhayibhile, nokuba kufuneka bayiyeke impazamo yabo, baze bamanyane kumyalezo wengelosi yesithathu. Intlanganiso yaphela ngokuzukileyo; inyaniso yaphumelela. Abo babephethe ezi ngcinga zahlukeneyo nezingaqhelekanga bavuma iimpazamo zabo, baza bamanyana kwinyaniso yangoku yomyalezo wengelosi yesithathu, kwaye uThixo wababusisa kakhulu.
GSAM 269Umbono Nokusetyenziswa Okumangalisayo KweBhayibhile
GSAM 269.1Ingxelo elandelayo yale ntlanganiso yanikwa nguMnu. Alexander Ross, nge-4 kaJanuwari 1884, owayengomnye wabantu abangamashumi amathathu anesihlanu ababekhona kuloo ndibano incinci. Wathi:—
GSAM 269.2“UDade uWhite, ngelixa wayenombono, waphakama ngeenyawo waza wathatha iBhayibhile yosapho ngesandla sakhe sasekhohlo; le ncwadi yayiyisayizi eqhelekileyo. Ngelixa wayibambe ivuliwe, phezulu, engajonganga kuyo, ngesandla sakhe sasekunene waye esuka kwivesi esiya kwenye, aze afake umnwe wakhe kwisibhalo, asiphindaphinde. Ndajonga kwiivesi ezininzi ukubona ukuba wayephinda na leyo wayeyikhomba. Mna okanye abanye babantu ababekhona babajonga bonke. Kuzo zonke iimeko, akazange kuphela aphinde umbhalo abebonisa kuwo, kodwa wayesenza oko ngelixa amehlo akhe ejonge phezulu nakwelinye icala elahlukileyo kwiBhayibhile. Yaba ngala mabhalo abewaphindaphinda awawatshabalalisa iinkolelo zobuxoki zabagcini beSabatha ababebuthene eVolney, ngo-Agasti, 1848, kwaye asenza ukuba simanyane kwinyaniso.”
GSAM 269.3Enyanisweni, umele ukuba kwakunzima ukumeyisela umntu ongazange ayilahle impazamo yemfundiso eyalungiswa phantsi kweemeko ezinje, ngemibhalo ecacileyo ecaphulwe kwiBhayibhile, nangale ndlela imangalisayo. Eli qela labagcini beSabatha e-Oswego County, emva kokuba iimpazamo zabo zilungisiwe ngolu hlobo, baza bamanyana kwinyaniso, baphuma kuloo ndibano besiya kukhanyisela abanye. Iziphumo ngokuqinisekileyo zazibonakalisa ubungqina bokuba ngumsebenzi kaThixo. USathana usoloko ekulungele ukwahlula, ukuphazamisa, nokusasaza, ngayo nayiphi na indlela anokuyisebenzisa. “UThixo akanguye umenzi wempazamo, kodwa wexolo, njengoko kukho kuzo zonke iicawa zabangcwele.”3
GSAM 270Iimeko Ezimangalisayo Zokuphiliswa
GSAM 270.1Emva kwenkomfa ekhankanywe ngaphambili, kwabanjwa iintlanganiso eMadison County, ePort Gibson, ePort Byron, naseNew York City. Ezi zalandelwa yintlanganiso jikelele eConnecticut. Kwezinye zezi ndawo iNkosi yasondela kakhulu kubakhonzi bayo, yaye amandla okuphilisa oGqirha Omkhulu afika kwizigulana ngempendulo kwimithandazo enzulu yabantu bayo njengoko bebesilandela umgaqo omiselwe kwiNcwadi kaYakobi.4 Kwanabantu ababegwetywe ngoogqirha ukuba abanaso ithemba baphiliswa izifo zabo. Iziganeko ezinjalo ziye zafunyanwa amaxesha ngamaxesha ukususela ngo-1845.
GSAM 270Oovulindlela Banyamezela Ubunzima
GSAM 270.2UMfundisi uWhite, kwi-Review and Herald, ngomhla we-5 kuFebruwari 1880, xa wayethetha ngaloo mihla yobuvulindlela, wathi:—
GSAM 270.3“Kumsebenzi wethu wokuqala salamba ngenxa yokunqaba kokutya okufanelekileyo, kwaye sagodola ngenxa yokunqaba kweempahla ezifanelekileyo. Sazikhupha nakwezona zinto zibalulekileyo zobomi ukuze sihlanganise imali ngenxa yomsebenzi kaThixo. Ngelo xesha sinye sasizidinisa kakhulu ukuze siqedele umsebenzi omkhulu obonakala kufuneka wenziwe ekubhaleni, ekuhleleni, kuhambeni, nasekushumayeleni ukusuka kwiphondo ukuya kwelinye.”
GSAM 270.4Unyaka ka-1848 wawukhumbulekayo, kungekuphela nje kwimbali yokubuya kweNkosi, kodwa nakwezopolitiko. Iinyaniso zomyalezo wengelosi yesithathu zacaciswa kakuhle kakhulu, kwaye indlela yayivuleka kumacala ahlukeneyo ukuze umsebenzi uqhubekele phambili. Ngelo xesha iziganeko kwihlabathi lokuziphatha nelopolitiko zazithatha imo eyayijolise ekuvuseni ngokutsha ingqwalasela yabafundi besiprofeto. Akukhange kubekho nje kuphela ukudideka okukhulu phakathi kweentlanga zeLizwe elidala, kodwa eHydesville, eWayne Co., N.Y., kwaqala iimpawu zoNqulo lwemiNyanya lwanamhlanje, into abafundi beBhayibhile abathi imele ukuba “yimimoya yeedemon, eziza kuqokelela iintlanga zomhlaba kumlo wosuku lweNkosi.”
GSAM 271Isiphithiphithi Sezizwe ngo-1848
GSAM 271.1Ngosuku lwama-21 kuFebruwari, 1848, xa amagosa asebukhosini kaLouis Phillippe, waseFrance, ayemngqongile, wathi: “Andizange ndihlale ngokuqinileyo kwitrone yobukhosi njengokuba ndinjalo ngobu busuku.” Ngokuhlwa kwangomso, enxibe “ijazi elifutshane loboya,” ezifihle njengomqhubi wenqwelo eqeshwayo, wabaleka ngaphandle kweendonga zesixeko saseParis efuna indawo yokuzimela ukhuseleko lwakhe. Kuthiwa unobangela wale tshintsho inkulu nengxamisekileyo yayisisiphumo senyathelo lakhe elithile elaxhasa ukuthatha ngenkani kombuso kukaPopu, nto leyo eyacaphukisa abantu bakhe namajoni akhe. Ngaloo mini wayesandul' ukugqiba, kwisixeko saseParis, uhlolo olukhulu lomkhosi waseFrance; yaye xa izixhobo zabo zazibekwe, wabuyela enqabeni, kwaza ngequbuliso kwaphuma inkwenkwana yatsiba phezu kwenkanunu, iphakamisa iflegi enemibala emithathu, ikhwaza, “Phantsi nopopu! PHANTSI NOPOPU!!” Amajoni athatha eso sikhalo, saza sasasazeka ngokukhawuleza kwimiqolo yamajoni, sisiya sisomelela, de sahlanganiswa nesikhalo esithi, “KWAYE PHANTSI NOKUMKANI!” Kwiiyure ezimbalwa, wonke umzi waseParis waba yindawo yesiphithiphithi esikhulu. Amajoni, enezibhamu ezandleni, ehamba nesihlwele, ayebalekela kwibhotwe likumkani. Yena, akuba exelelwe ngesi sidubedube, wakhawuleza wabaleka efihlakele.
GSAM 271IiZizwe ezaziBandakanyekileyo kuLwa
GSAM 271.2Umsindo nokungazinzi kweFrance kwasasazeka ngokukhawuleza kwamanye amazwe. IPrusiya, iHanover, iSardiniya, iSicili, iNaples, iVenice, iLombardy, iTuscany, neRoma zafumana loo moya wengxokozelo. Kungaphelanga neenyanga ezintathu, iYurophu yonke yayikwisiphithiphithi, yaye iimbuso namazwe angaphezu kwamashumi amathathu ayesele ekwisiphithiphithi esikhulu. Izihlalo zobukhosi zazitshiswa ezitratweni, ookumkani nabalawuli beembuso babebaleka bezimela, besoyika ukuphulukana nobomi babo. Oosopolitiki baqikelela ukuba kuza kubakho inguquko jikelele kurhulumente behlabathi.
GSAM 272.1Uninzi lwabafundisi bama-Adventist ababengekeva ngomyalezo wengelosi yesithathu, babona esi sidubedube, baza bacinga ukuba kumele ibe kukuhlanganiswa kweentlanga “kudabi losuku olukhulu lukaThixo uSomandla.”5
GSAM 272Umyalezo Wokutywina Ufunyenwe
GSAM 272.2Kanye ngeli xesha amaSeventh-day Adventist ayefunda kwiZibhalo ukuba iSabatha yomthetho wesine yayiluphawu, okanye isitampu, sikaThixo ophilayo, nokuba ixesha lalisifikile lokushumayelwa komyalezo wokutywina weSityhilelo 7:1-4, yaye ayecinga ngeendlela zokusa lo myalezo ebantwini. Ngelixa abantu beSuku lesixhenxe babesalungiselela lo msebenzi, ama-Adventist eSuku lokuqala ayesithi, “Nifike emva kwexesha ngomyalezo wenu wokutywina, kuba idabi losuku olukhulu nokuza kweNkosi ngokwenene kusekufuphi kakhulu kuthi.”
GSAM 272Umsindo Wathula Ngesiquphe
GSAM 272.3Emva kweenyanga ezimalunga nezintathu, isiphithiphithi phakathi kweentlanga sathula; kungekhona, nangona kunjalo, ngokusombulula izikhalazo zazo, kodwa ngendlela ababhali beendaba ngokwabo abangakwazanga ukuyichaza. Ngale ngxaki, uHorace Greeley, kwiNew York Tribune, wathi: “Yayingummangaliso omkhulu kuthi sonke into eyabangela ngesiquphe eso siphithiphithi phakathi kweentlanga; kodwa ngummangaliso omkhulu nangakumbi into eyayimisa.”
GSAM 272USenator Choate Ngemeko YaseLizweni Elidala
GSAM 272.4Sifika kunyaka ka-1851, sifumana uSenator Choate, kwintetho yakhe phambi kweNkongolo yaseUnited States, ebhekisa kwimeko yezinto eLizweni elidala, esithi:
GSAM 272.4“Yintoni kanye kanye le meko nendlela ekhangeleka ngayo, apho izithunzi, amafu, nobumnyama kubonakala ngathi kuhleli phezu kwayo, niyayiqonda ngokupheleleyo; indlela ekungazinzi ngayo ngokupheleleyo. Kundibonakele ngathi amalungelo akhethekileyo ookumkani, namalungelo abantu, kunye nezikhalazo ezigcinwe iminyaka eliwaka ziza kukhulula inkemba kumlo apho kuza kuphalala igazi, njengombono we-apocalypse, ‘kude kufikelele kwimikhala yamahashe,’ nalapho uhlanga olupheleleyo lwabantu luza kuphela; apho intsimbi enkulu yexesha iza kukhalisa enye iyure; apho uluntu ngokwaso luya kuvavanywa ngomlilo nentsimbi, ukuba lolweNdalo noThixo weNdalo na okanye hayi.”
GSAM 273“Ubungqina” bomhla we-18 kuNovemba, 1848
GSAM 273.1Ngelixa abo babebanga ukuba esi siphithiphithi phakathi kweentlanga ngo-1848 sasiza kungenisa ukuza kweNkosi, badana kakhulu, kwakuthini ke ngamaSeventh-day Adventist abebanga ukuba ixesha selifikile lokuba “itywina likaThixo ophilayo” sinikwe abantu? Ukuphendula, sicaphula kwipamphlethe eyapapashwa nguMfundisi uJoseph Bates kwinyanga kaJanuwari, 1849. Ekuthetheni ngesiganeko esenzeka ngomhla we-18 kuNovemba, 1848, uthi:—
GSAM 273.2“Iqela elincinci labazalwana noodade lalihlanganisene kwintlanganiso eDorchester, kufuphi neBoston, eMass. Phambi kokuba intlanganiso iqale, abanye bethu babesahlola ezinye zezinto eziphambili kumyalezo wokutywina; kwakukho umahluko woluvo malunga nokuchaneka kwembono yegama elithi ‘ukunyuka,’ njl., yaye ngenxa yokuba sasisele siyenze umthandazo ukupapashwa kwalo myalezo kwinkomfa yaseTopsham [eMaine] kancinci ngaphambili, yaye indlela yokupapasha yayingabonakali icace ngokwaneleyo, ngoko ke sagqiba ngokumanyeneyo ukuba siyiyeke yonke kuThixo. Emva kwexesha elithile elichithwe kwimithandazo enzulu yokufuna ukukhanya nesikhokelo, uThixo wanika uDade White oku kulandelayo embonweni.”
GSAM 273.2Sicaphula la mazwi njengoko wathethwa nguye esembonweni:—
GSAM 274Amazwi Awathethwa Embonweni
GSAM 274.1“Kwaphuma phi ukukhanya? Makhe ingelosi yakho isifundise apho ukukhanya kwaphuma khona. Kuqale kwancinci, xa wawunika ukukhanya okunye emva kokunye. Ubungqina nemithetho zidityaniswe kunye, azinakwahlulwa; kuqala kuza imithetho elishumi, nguThixo. Wavuya kakhulu xa umthetho wakhe waqala ukuphakama ngamandla, neendawo ezingamanxuwa zaqala ukwakhiwa. Ukusuka kubuthathaka kuye kwaba namandla ngokuphonononga ilizwi lakhe. Sele ilixesha elifutshane kuphela ivavanya abantu. Lusitampu! Luyaphakama! Luyavuka, luqala ekuphakameni kwelanga. Njengelanga, kuqala lube lubanda, luye lufudumale luze luthumele imitha yalo. Loo nyaniso yakuphakama, yayinokukhanya okuncinci kuyo, kodwa iye yanda. Owu amandla ale mitha! Iya isiba namandla. Eyona nzima nokukhanya ikwelo nyaniso, kuba ihlala ngonaphakade, xa iBhayibhile ingasafuneki. Yaphakama apho empuma; yaqala ngokukhanya okuncinci, kodwa imitha yayo iyaphilisa. O, hayi indlela eyamandla ngayo loo nyaniso; lolona luphezulu emva kokuba bengene kwilizwe elilungileyo, kodwa luza kwanda de babenziwe abangafi. Lwaqala ekuphakameni kwelanga, luqhubeka ngendlela yalo njengelanga, kodwa alutshonyi.
GSAM 274.2“Izithunywa zibambe imimoya emine. NguThixo othintela amandla. Izithunywa azikayeki, kuba abangcwele abakatywinwa bonke. Xa uMichael ephakama, le ngxaki izakuba kulo lonke ilizwe. Kaloku, imimoya sele ikulungele ukuvuthuza. Kukho into ethintelayo ngenxa yokuba abangcwele abakatywinwa. Ewe, papasha izinto ozibonileyo nozivileyo, kwaye intsikelelo kaThixo izakuba nawe. Jongani! Oko kuvela kunamandla, kwaye kukhanya ngakumbi nangakumbi.”6
GSAM 274.3Emva kokuphuma kulo mbono uNksk. White wathi kumyeni wakhe,
GSAM 274.3“Ndinomyalezo kuwe. Kufuneka uqalise ukuprinta iphephancinci uze ulithumele ebantwini. Makube lincinci ekuqaleni; kodwa abantu bakuba belifunda baya kukuthumelela imali yokushicilela, kwaye liya kuphumelela kwasekuqaleni. Ukusuka kwesi siqalo sincinci kwabonakala kum ngathi ngumilanjana yokukhanya eyayijikeleza ihlabathi lonke.”
GSAM 275Okuthandabuzekayo Ngokwembono Yomntu
GSAM 275.1Olu qikelelo lwenziwa ngo-1848 malunga nokunyuka nokusasazeka kwenyaniso yeSabatha. Ukujonga imeko ngokwembono yabantu ngelo xesha, ingqondo ibiya kuthi, “Olo qikelelo alunakuze luzaliseke.” Indoda ethile yatsho komnye wabasebenzi bethu kamsinya nje emva kokuba olu qikelelo lwenziwe, “Kuza kuthatha iminyaka eyi-144,000 ukwenza le nto niyiphakamisileyo.” “Yintoni!” bebengatsho, “abashumayeli abathathu—UMfundisi White nomfazi wakhe, kunye noMfundisi Bates—bonke bengenamali, benabalandeli abangaphantsi kwekhulu, bonke abangenamali, behamba ngeekopi ezingamakhulu ambalwa zencwadana enamaphepha angamashumi asibhozo ngomba weSabatha, ukunika umyalezo wesilumkiso kwihlabathi lonke! Luluqikelelo olungenangqondo!” Ngelixa abo bacinga ngolu hlobo babesithi, “Akunakwenzeka!” ukholo kumyalezo nobungqina bempumelelo eqinisekileyo lwathi, “Egameni likaThixo kaSirayeli kuya kwenziwa! kwaye sithembele emandleni akhe kufuneka kwenziwe!”
GSAM 275Indlela Iphephandaba Lokuqala LamaSeventh-day Adventist Elashicilelwa Ngayo
GSAM 275.2Ukususela ngexesha ekwanikelwa ubungqina ngomsebenzi wokupapasha, imithandazo emininzi yayinikelwa ngabo babegcina umhla wesixhenxe, ukuba iNkosi ivule indlela yokuprintwa “kwephephancinci.” Okona kwakusweleka kakhulu yayiyimali yokuqinisekisa ukupapashwa konombolo wokuqala. Kwinyanga kaJuni, ngo-1849, uMfundisi White wafumana ithuba lokucheba ii-acre ezingamashumi amane zengca yetimothy, ngerhengqa lesandla lokucheba ingca, ngeesenti ezingamashumi asixhenxe anesihlanu nge-acre; yaye ngaloo ndlela wakwazi ukuvelisa inombolo yokuqala yeli phephancwadi lincinci. Kungekho ngaphandle kwendawo ukufaka apha umfanekiso wephepha lokuqala leli phepha lincinci. Umfundi uya kuqaphela kwikholam yokuqala amazwi kaMfundisi White, apho athi, “Indlela ibingavulwanga ukuqalisa lo msebenzi kude kube ngoku.” Kwaye ungabona kwakhona ukuba kukuzincama kwakhe “okuvule indlela.”
GSAM 276Ingxelo kaNksk. White Ngamaphepha Okuqala
GSAM 276.1UNksk. White uthi malunga nokuqala komsebenzi wokupapasha:—
GSAM 276.2“Umyeni wam waqala ukupapasha iphephancinci eMiddletown, iimayile ezisibhozo ukusuka eRocky Hill, Conn., kwaye wayesoloko ehamba le mendo abuye, nangona wayengumlemu ngelo xesha. Xa wayezisa inombolo yokuqala isuka kwi-ofisi yokuprinta, sonke saguqa sayijikeleza, sinentliziyo ezithobileyo neenyembezi ezininzi, sicela iNkosi ukuba ivumele intsikelelo yayo ihlale phezu kwemizamo ebuthathaka yomkhonzi wayo. Emva koko wayijolisa iphepha kubo bonke abantu awayecinga ukuba baya kuyifunda, waza wayisa eposini ekwisikhwama sekhaphethi. Inombolo nganye yayithathwa isuka eMiddletown isiya eRocky Hill, kwaye isoloko, phambi kokuba ilungiselelwe i-ofisi yeposi, yayibekwa phambi kweNkosi, kwaye imithandazo enyanisekileyo, exubene neenyembezi, yayinikela kuThixo ukuze intsikelelo yakhe ihambisane naba thunywa bathule. Kungekudala kwafika iileta ezizisa iimali zokupapasha iphephandaba, kunye neendaba ezimnandi zokuba imiphefumlo emininzi yamkela inyaniso.”7
GSAM 276Uqikelelo Lwenkxaso Yephephandaba Luzalisekisiwe
GSAM 276.3Sineemvakalelo ezinzulu ngaphaya komdla nje xa sinikezela ngeli phepha lokuqala lephephandaba lokuqala elapapashwa ngamaSeventh-day Adventist. Ivolumu yonke ye-The Present Truth yayinamanani alishumi elinanye amaphepha asibhozo, aneekholam ezimbini ngalinye. Umbhalo wokufundwa kwiphepha wawulingana nee-intshi ezine ne-5/8 ububanzi, nge-intshi ezisibhozo ubude. Inombolo 1 ne-4 zaprintwa ngoJulayi, Agasti, nangoSeptemba, eMiddletown, Conn. Iinombolo 5 ukuya kwe-9 zaprintwa e-Oswego, N.Y., kwaye zinomhla kaDisemba, 1849, Matshi, Epreli, noMeyi, 1850. Inombolo 11 inomhla kaNovemba, 1850, kwaye yaprintwa eParis, Maine. Kwinombolo yesi-6 uMfundisi uWhite wathi, “Ngethuba kupapashwa iinombolo zokuqala ezine, kwangena imali engaphezulu kokwaneleyo yokuhlawulela amaphepha. Le mali isetyenziselwe ukuhlawulela iindleko zethu kwiintlanganiso esiye kuzo.” Ngenkqubela yonyaka ka-1849, phantsi kwempembelelo yala maphepha, kunye nomsebenzi wovulindlela kaMfundisi uBates, abaninzi bamkela umyalezo eVermont, eMichigan, nakwamanye amazwe.
GSAM 278.1Ngokwahlukileyo kwimeko engathandekiyo yomsebenzi ngo-1848, siza kuqwalasela iinyaniso ezimbalwa njengoko zinjalo ngo-1905, kwaye ngaloo ndlela sikwazi ukugweba ngcono ngesiphumo sokugqibela salo mba, nokuba babenyanisile abo bachasayo isiqalo esithobekileyo somyalezo, okanye nguThixo wasezulwini owathetha ngesicakakazi sakhe ngamandla “okwandayo” omsebenzi “wokutywina”.
GSAM 278Inkqubela yoMsebenzi woShicilelo
GSAM 278.2Le nyaniso ngoku ishunyayelwa kwaye iprintwa malunga namashumi amane eelwimi eziphambili zehlabathi. Endaweni yabafundisi abathathu, kukho, xa kubalwa abo bamiselweyo kunye nabaneelayisensi, abangaphezu kwama-600, ukongeza kumakhulu abanye abasebenza njengogqirha, abasebenzi beBhayibhile, ootitshala, kunye nabavangeli bezonyango. Iincwadi zeli hlelo zimelwe yimibhalo-ndaba eyahlukeneyo engaphezu kwamashumi amahlanu, eziprintwa kumaziko okupapasha aphantse abe ngamashumi amabini akwilizwekazi laseYurophu, e-Asiya, e-Afrika, eMntla naseMzantsi Melika, kwiziqithi zePasifiki, nase-Ostreliya. Kula maziko okupapasha kuprintwa iincwadi ezahlukeneyo, iipamfulethi, kunye neetrakiti ezingaphezu kwe-1,100. Ukufumana ikopi yayo nganye, kunye neephephancwadi zonyaka omnye, kungathatha malunga ne-$340. Endaweni yamalungu alikhulu nje, kukho abangaphantse babe-100,000 abavuyela le nyaniso. Ngokwenene lo myalezo, njengelanga, “uyaphakama,” kwaye singatsho, ngolwimi lobungqina buka-1848, “O, amandla ale mitha!”
GSAM 278Imeko Yezizwe
GSAM 278.3Ngelixa umyalezo ube uqhubela phambili ngolu hlobo, ibithini imeko yeentlanga? Ukususela ngelo xesha ukuza kuthi ga ngoku, kwiiphephandaba zikawonke-wonke, siye safumana iingxelo ezininzi ezingomlo jikelele oza kubakho kungekudala eYurophu. Nangona kubekho ungquzulwano apha, nokuqhambuka phaya, “isaqhwithi” jikelele siyabambelelwa,—“imimoya emine” ayivumelekanga ukuba ivuthuzele ngaxeshanye, “kude kubekwe isitampu kubakhonzi bakaThixo.” Ukuba izinto ezibangela ungquzulwano nemfazwe zikhona, kodwa aziqhambuki ngenxa yokuba zibanjwe, kucacile kubo bonke.
GSAM 279.1UHenry Ward Beecher, kungekudala phambi kokusweleka kwakhe, wabiza ukugcinwa kwemikhosi emikhulu kangaka eYurophu ngokuba “kukutsalwa kwegazi eliphilayo kwangaphambili, ngenxa yokoyika ukuba lingachitheka.” Imeko phakathi kwezizwe, kunye nezikhalazo zabo nentiyo, kunye nesimo sabo sokusongelana, wayithelekisa “nomqobo ongashukumiyo,” obangelwe liqela lamadoda abakhombisana ngeenkempe ezifubeni, apho kungekho namnye kubo owayenesibindi sokuhlaba, esoyika ukuhlatywa. “Kodwa,” watsho, “omnye wabo uza kuyibona kungekudala ixesha elifanelekileyo lokuthatha inyathelo, kwaye ke kuza kulandela umlo jikelele.”
GSAM 279Uthelekiso Lwezixhobo Zemfazwe
GSAM 279.2Ukusukela ngo-1848 kwakhiwe izixhobo zemfazwe xa kuthelekiswa nazo, ezona zibalaseleyo zaloo maxesha ngoku zingabalwa njengezinto zokudlala nje. “Peace Association” waseMelika, ekubizeni kwawo iinkonzo zoXolo ngeCawa yoXolo,—Disemba 15, 1895,—wathi: “Ngoku, ngelixa kukho inkqubela phambili ecacileyo kwimpucuko, kwelinye icala kukho amalungiselelo amakhulu emfazwe phakathi kwezizwe kunanini na ngaphambili.”
GSAM 279UGeneral Miles Ngeendlela Zokulungiselela Imfazwe
GSAM 279.3UGeneral Nelson A. Miles, kwintetho yakhe kwintlanganiso enkulu eWashington, D.C., nge-12 kaJanuwari 1904, wathi:—
GSAM 279.4“Kweli xesha likhanyiselweyo lenkqubela nempucuko ekrelekrele nephucukileyo, singavuya ukukholelwa ukuba imithwalo neengozi zemfazwe ziye zancitshiswa; kodwa, nangona kunokubonakala kuyinto engaqhelekanga, akukaze kubekho ixesha kwimbali yehlabathi apho ubutyebi obuninzi kangaka buphoswa khona kulungiselelo lwemfazwe, kwaye akukaze kubekho ixesha apho izigidi ezininzi zamadoda aqeqeshiweyo, anobuchule, kwaye azilolonga, exhotyiswe ngezona zixhobo zitshabalalisayo, zisuswa kwiindlela zokusebenza ngokuzola, njengoko kunjalo ngoku.”
GSAM 280.1Kodwa isiphango semfazwe sisalibazisa, ngelixa umsebenzi wokutywina uqhubeka.