Isahluko 3 — Ukuza Kwembewu Ethembisiweyo
GSAM 57.1“XA kwafika ukuzaliseka kwexesha, uThixo wathumela uNyana wakhe, ... owazalelwa phantsi komthetho, ukuze athenge abo babephantsi komthetho, ukuze samkelwe njengoonyana.”1
GSAM 57.2Kaloku, kuye onamandla okuniqinisa ngokwevangeleli yam, nokushumayela kukaYesu Kristu, ngokutyhilwa kwemfihlelo eyayigcinwe iyimfihlo ukususela ekuqaleni kwehlabathi, kodwa ngoku ityhilwe, kwaye ngokweziBhalo zabaprofeti, ngokomyalelo kaThixo ongunaphakade, yaziwe kuzo zonke iintlanga ngenjongo yokuthobela ukholo: Kuye uThixo oyikhe yedwa onobulumko, makube uzuko ngoYesu Kristu ngonaphakade.2
GSAM 57.3“Ngokutyhilwa wandazisa kum imfihlelo; njengoko bendibhale ngaphambili ngamazwi ambalwa, ... leyo kwiminyaka eyadlulayo yayingazange yaziswe koonyana babantu, njengoko ngoku ityhilwe kwiintumwa zakhe ezingcwele nakwiiprofeti ngoMoya.... Kum, ndingaphantsi koyena mncinci kubo bonke abangcwele, olu babalo lunikwe, ukuba ndivangele phakathi kweentlanga ubutyebi obungenakuhlolisiswa bukaKristu; nokwenza bonke abantu babone ukuba yintoni na intsebenziswano yemfihlakalo, eyayifihliwe kuThixo, umdali wazo zonke izinto ngoYesu Kristu, ukususela ekuqaleni kwehlabathi.”3
GSAM 57.4Kuye kwathiwa ukuba eTestamenteni eNdala iNdaba eziLungileyo zifihlakele; eTestamenteni eNtsha ziyatyhilwa. Njengoko kwabekho okwamnye, “Njengoko ayesimka kuThixo, amaYuda akholisa kakhulu ukulahlekwa ngumbono wemfundiso yokwenziwa kwenkonzo yonqulo. Loo nkonzo yayifundiswe nguKristu ngokwaKhe. Kuyo yonke indawo yayingumfuziselo waKhe; kwaye yayizele bubomi nobuhle basemoyeni. Asuka amaYuda alahlekwa bubomi basemoyeni, abambelela kwinkqubo ezifileyo. Athembela kwimibingelelo nemimiselo ngokwayo, endaweni yokwayama kuLowo ezo zinto zazisalatha kuYe.
GSAM 58Ukufuna Ulawulo Lwehlabathi
GSAM 58.1“Nangona amaYuda ayelangazelela ukufika kukaMesiya, ayengenayo imbono yomsebenzi awayeza kuwenza. Ayengakhangelanga ekukhululweni esonweni, kodwa ekuhlangulweni kumaRoma. Ayelindele ukuba uMesiya eze njengomoyisi, ukuze aphule amandla omcinezeli, amphakamise uIsrayeli ukuba abe nobukhosi kwihlabathi lonke. Ngalo ndlela, yayilungiseke kakuhle indlela yokuba angamamkeli uMsindisi.
GSAM 58.2“Abantu, ebumnyameni nasekucinezelweni kwabo, nabalawuli, ekunxanelweni amandla, balangazelela ukufika kwaLowo owayeza kufika oyise iintshaba zabo, abuyisele ubukumkani kuIsrayeli. Ayezifundile iziprofeto, kodwa bengenawo umbono wasemoyeni. Ngenxa yoko bazigqitha ezo zibhalo zazisalatha ekuthotyelweni phantsi kokufika kokuqala kukaKristu, azisebenzisa ngendlela engeyiyo ezo zazithetha ngobuqaqawuli bokufika kwaKhe kwesibini. Ikratshi lawusitha umbono wawo. Aya asichaza isiprofeto ngokufuna okuhambelana nomnqweno wawo ofuna okukokwawo.
GSAM 58.3“Kwakungaphezu kwewaka leminyaka abantu bakwaYuda belindele ukufika koMsindisi. Kwesi siganeko, babebeke awona mathemba wabo akhanyayo. Kwingoma nesiprofeto, enkonzweni yasetempileni nasemthandazweni wekhaya, babemilisele khona igama laKhe. Kanti kunjalo, ekufikeni kwaKhe abazange bamazi. Lowo Othandwa lizulu, kubo waba ‘njengengcambu ephuma ezweni elingumqwebedu;’ ‘engenasithomo nabungangamela;’ ababona buhle kuYe ukuba bamlangazelele. ‘weza kokwakhe, baza abakhe abamvuma.’”4
GSAM 58Kuzizukulwana zikaDavide
GSAM 58.4Njengoko ixesha elalibikezelwe nguDaniyeli lalisondela, xa “uMesiya iNkosi”—uLowo uthanjisiweyo—wayeza kuvela, abantu abangamaYuda babenokucingisisa, kwaye ngokungathandabuzekiyo baye bakwenza oko, ngale ndlela ilandelayo: UMesiya ngokwenyama ufanele ukuba yindlalifa kaDavide, ngoko ke ukuzalwa kwakhe kufuneka kube kuloo ndlu; kwaye ngokwemithetho yomthetho wamaYuda nezithethe, kufuneka athanjiswe ukuba enkonze esidlangalaleni eneminyaka engamashumi amathathu ubudala; kwaye ukuba uza kuvela njengomthanjisiweyo kwelo xesha lobudala, ngoko ke ukuzalwa kwakhe kufuneka kube kwiminyaka engamashumi amathathu phambi kokuphela kweeveki ezingamashumi amathandathu anesithoba zeminyaka, eziza kuqhubeka kude kufike uMesiya.
GSAM 59Iziprofeto zikaSimeyoni noAna
GSAM 59.1Malunga nexesha eli, bonke abantu baseSirayeli babeselindile. Abafundi abazimiseleyo, abazinikeleyo beziBhalo babesilindele ukuzalwa komntu owayeza kuba nguMlawuli noMphathi wabo. KuSimeyoni omdala nonyulu kwatyhilwa “ngoMoya oyiNgcwele ukuba akayi kubona ukufa phambi kokuba ambone uKristu weNkosi.”5
GSAM 59.2Xa uMsindisi osengumntwana wayesiziswa etempileni, uSimeyoni wayazi ukuba lo mntwana nguye ekwakuthethwa ngaye—uKristu. “Wamthatha ke ezingalweni zakhe, wabusisa uThixo, wathi, Nkosi, ngoku uyayivumela inkonzi yakho ukuba imke koxolo, ngokwentetho yakho; kuba amehlo am abone usindiso lwakho, olulungiselele ebusweni babo bonke abantu: kukukhanya ukuze kukhanyise iintlanga, nobungangamsha besizwe sakho uSirayeli....
GSAM 59.3“Wabasikelela uSimeyon [uYosefu noMariya], wathi kuMariya unina, Nantsi lo mntwana umiselwe ukuwa nokuphakama kwabaninzi kwaSirayeli; nokuba ngumqondiso oza kuthethwa ngokuchasene nawo (ewe, nekrele liya kuhlaba nomphefumlo wakho ngokwawo), ukuze iingcinga zeentliziyo ezininzi zityhilwe.
GSAM 59.4“Kwaye kwabakho umprofethi ongunkosikazi ogama linguAnna, intombi kaFanuwele, wesizwe saseAsere.... Wathi ke yena, akungena ngaloo mzuzu, wabulela iNkosi naye, waza wathetha ngaye kubo bonke ababekulindele intlawulelo eJerusalem.”6
GSAM 59Iingelosi Zityelela Abalusi
GSAM 59.5Phambi koku iindaba ezimnandi zokuzalwa koMsindisi zazibhengezwe zizithunywa zikaThixo kubalusi emathafeni aseBhetelehem. Kwiindlebe eziphulaphulayo zabalusi, izithunywa zikaThixo zacula la maculo amnandi athi:—
GSAM 60Amadoda Amasilumko Atyelela eBhetelehem
GSAM 60.2Kwaza ke kwafika amadoda amahlakaniphileyo aseMpuma awayebone “inkwenkwezi iphuma,” njengoko kwakuxelwe nguBhileham. Besilandela ukukhokelwa kwayo bafika eJerusalem, apho kwanyanzeleka ukuba babuze ngoKumkani osandul' ukuzalwa. Emva kokuba bexelelwe ukuba iBhetelehem yayiza kuba yindawo yokuzalwa yoMnqwenelekayo, baqhubeka nohambo lwabo; bekhokelwa lelo nkwenkwezi eyaphinda yavela, bayiswa kwindawo ethobekileyo apho uMsindisi wayelele khona. Apha bamkhuleka lo Mntwana ungcwele, bemnika izipho zegolide, nesiqhumiso, nemure, baza emva koko bathatha uhambo lwabo olude lwokugoduka.
GSAM 60UMhlanguli eneminyaka elishumi elinesibini ubudala
GSAM 60.3Ukususela ebuntwaneni bakhe kude kwiminyaka elishumi elinesibini ubudala, kuncinci okubhalweyo ngoKristu uMsindisi, ngaphandle kokukhula kwakhe ngobulumko nangobude, kunye nokuthobeka kwakhe okunentobelo kubazali bakhe. Kodwa kwiminyaka elishumi elinesibini ubudala, emva kokuhamba noYosefu noMariya waya eJerusalem ukuya kwisidlo esikhulu sonyaka, wamangalisa ababingeleli ngolwazi olwabonakala kwimibuzo yakhe, nakwimpendulo azinika iingxaki zabo ezinzima. Ukususela ngeli xesha de waqala umsebenzi wakhe wokushumayela, wawenza ngembeko umsebenzi othobekileyo wokuba ngumchweli, esebenza noYosefu, umyeni kaMariya.
GSAM 60Inkonzo kaYohane uMbhaptizi
GSAM 60.4Kangangeenyanga ezintandathu phambi kobulungiseleli bakhe besidlangalaleni, umsebenzi kaKristu wabhengezwa nguYohane uMbhaptizi. Abantu beza ngeengxwabangxwaba ukuze bamamele uYohane, baze babhaptizwe nguye. Njengoko “babe belindile [belindele ukuza koMeshiya] kwaye bonke abantu babe becamanga [‘bezixoxa okanye bexoxisana,’ kumxholo] ezintliziyweni zabo ngoYohane, ukuba ingaba nguye uKristu na okanye hayi; UYohane waphendula, wathi kubo bonke, Mna, enyanisweni, ndiyanibabhiza ngamanzi; kodwa uza umntu onamandla kunam, ongamele ndibe nguye wokuxhoma isicathulo seenyawo zakhe. Uya kunibabhiza ngoMoya oyiNgcwele nangomlilo. Isihluzo sakhe sisandleni sakhe, kwaye uya kucoca ngokupheleleyo iqonga lakhe, ahlanganise ingqolowa endlwini yakhe yokugcina; kodwa inkunkuma uya kuyitshisa ngomlilo onganacimekiyo.”7
GSAM 61UYesu Ubhaptizwa
GSAM 61.1Ngethuba uYohane wayesenza umthendeleko wobhaptizo, wabona uYesu esiza kuye ukuze abhaptizwe, waza wathi, “Nanku iMvana kaThixo, ethabatha isono sehlabathi.... UYohane wangqina, esithi, Ndabona uMoya wehla evela ezulwini njengehobe, wahlala phezu kwakhe. Mna ke andandimazi; kodwa lowo wandithumayo ukuba ndibhaptize ngamanzi, wathi kum, Lowo uza kubona uMoya wehla usezulwini uhlala phezu kwakhe, nguye obhaptiza ngoMoya oyiNgcwele. Mna ndabona, ndaza ndangqina ukuba lo nguNyana kaThixo.”8
GSAM 61Ilizwi Elisuka Ezulwini
GSAM 61.2Akukhange kungqinwe kuphela ubuMeshiya bukaKristu kukwehla okubonakalayo koMoya oyiNgcwele emzimbeni ofana nejuba, kodwa kwakhona ngelizwi elisuka ezulwini. KwiVangeli kaMateyu sifunda, “Njengehobe, kodwa kananjalo ngelizwi elisuka ezulwini. KwiVangeli kaMateyu sifunda, UYesu, akubhaptizwa, waphuma kwangoko emanzini: nanko, amazulu avuleka.”9
GSAM 61.3Nangona “uYohane wangazenzanga zimangaliso,” abantu, bakubona amandla amakhulu awayehambisana nenkonzo kaKristu, banyanzeleka ukuthi, “Yonke into awayithetha uYohane ngalo mntu yayiyinyani.”10
GSAM 61UKristu Othanjiswe Ngokomthetho
GSAM 61.4Ngokunxulumene nengxelo kaLuka ngobhaptizo kunye nokuthanjiswa okufanayo ngoMoya oyiNgcwele ngomfanekiso wejuba, sifunda, “UYesu ngokwakhe wayesele emalunga neminyaka engamashumi amathathu ubudala.”11
GSAM 62.1Emva kokuzila ukutya ixesha elide iintsuku ezingamashumi amane zeNkosi yethu, kunye nezilingo eziqatha zikaSathana entlango, ezalandela kwangoko umbhaptizo wakhe, “weza eNazarete, apho wayekhulele khona; yaye njengoko wayesoloko esenza, wangena esinagogeni ngemini yeSabatha, wema ukuze afunde.... UMoya weNkosi uphezu kwam, kuba undithanjisile ukuba ndishumayele iindaba ezilungileyo kwizihlwempu.... Waza waqala ukubatsho, Namhlanje le mbhalo izalisekile ezindlebeni zenu.”12
GSAM 62Ixesha Lizalisekile
GSAM 62.2UMarko, ekubhaleni ngesi siganeko sinye, uthi, “Lifikile ixesha, nobukumkani bukaThixo busondele: guqukani, nikholwe iindaba ezilungileyo.”13 Ixesha elalibikezelwe lokuvela koThanjisiweyo lalifikile. Ukuthanjiswa ngoMoya oyiNgcwele kwenzeke ekubhaptizweni kwakhe, yaye ngoku wayengena enkonzweni yakhe, kanye ngexesha nangendlela eyayibikezelwe ngabaprofeti abangcwele bamandulo.
GSAM 62Ubungqina Obubonakalayo Bobume bukaKristu njengoMesiya
GSAM 62.3Inkonzo kaKristu yayihamba nokwenza imimangaliso rhoqo, eyayibubungqina obubonakalayo kubantu, nokuba babengayiqondi ngokupheleleyo izafobe namazwi akhe, bokuba wayeyiImmanuel, okanye ukuba “uThixo wayenaye.”14 Kwimimangaliso le, uKristu wayenika ihlabathi kungekuphela ubungqina bamandla kaThixo akuye, kodwa kananjalo nomboniso obonakalayo wesimilo sikaThixo kunye nobubele bakhe obunothando. Xa uFiliphe, emva kweminyaka emithathu yokunxulumana noKristu ngokuqhubekayo, ebona imimangaliso yakhe enamandla, wathi, “Nkosi, sibonise uBawo, kwaye oko kwanele,” uYesu wathi kuye, “Ndinaxesha lingakanana ndinani nje, akukandazi na, Filipu? Lowo undibonileyo mna umbonile uBawo; utsho ngani na ke wena ukuthi, Sibonise uBawo? ... Ndikholelwe ukuba ndikuBawo, noBawo ukum; kungenjalo ndikholelwe ngenxa yale misebenzi.”15
GSAM 63UYohane Udidekile
GSAM 63.1Nangona ekubhaptizweni kukaKristu, uYohane wayebone ukuhla okubonakalayo koMoya oyiNgcwele, waza weva ilizwi elisuka ezulwini libhengeza ukuba unguNyana kaThixo, waza naye ngokwakhe wachaza ukuba “nguMvana kaThixo osusayo isono sehlabathi,” izinto zazihamba ngendlela eyahluke kakhulu kunezinto awayezilindele kangangokuba, wayesentolongweni yakhe edandathekileyo, waphazamiseka waza wadideka.
GSAM 63.2“Njengabafundi boMsindisi, uYohane umBhaptizi akazange ayiqonde imo yobukumkani bukaKristu. Wayelindele ukuba uKristu athabathe itrone kaDavide; kwathi ngokudlula kwexesha, uMsindisi engalenzi ibango legunya lobukumkani, uYohane wadideka, wakhathazeka.”16 “Wabiza ababini babafundi bakhe, wabathumela kuYesu, esithi, Ingaba nguwe owayefanele ukuza? Okanye simlindele omnye?” “Ngelo xesha kanye [uYesu] waphilisa abaninzi kwizifo zabo nezibetho, nakwimimoya emibi; kwabaninzi ababengaboni wabenza babona. Waphendula uYesu wathi kubo, Hambani, niye kumxelela uYohane izinto enizibonileyo nenizivileyo.”17
GSAM 63.3Kwakunzima kumaYuda okanye nakubafundi ukuba babone ngokucacileyo inyaniso ezininzi ezazithethwa nguMsindisi, kuba babesekelwe kakhulu kwinkolelo yokuba xa uMesiya efika uza kuphelisa umthwalo wamaRoma, owawubaxhalabisile kakhulu, aze kwangoko abuyisele ubukumkani bukaDavide, aze alawule njengokumkani wobomi basehlabathini.
GSAM 63.4UYesu waqala ukushumayela ngelithi, “Guqukani, kuba ubukumkani bamazulu busondele.”18 Xa abapostile bakhe abalishumi elinambini bathunyelwayo, bathwala umyalezo ofanayo, “Ubukumkani bamazulu busondele.”19 Kamva ngakumbi enkonzweni yakhe, xa abangamashumi asixhenxe bathunyelwayo, kwakungamazwi athi, “Ubukumkani bukaThixo busondele kuni.”20
GSAM 64Abantu Bamangaliswe Ngumsebenzi KaKristu
GSAM 64.1Amazwi amangalisayo nezifundo zikaKristu zikhokelele abantu ekubeni bathi, “Akukaze kubekho mntu wathetha ngolu hlobo.”21 Kwaye xa wayephilisa indoda eyayiyimfama kwaye ingathethi, “Bonke abantu bamangaliswa, baza bathi, Akanguye na lo unyana kaDavide?”22 Okanye ngamanye amazwi, Ingaba lo asiyiyo iMbewu kaDavide, uMsindisi othembiswayo? “Akufika kwilizwe lakowabo, wafundisa kwindlu yabo yamabandla, kangangokuba bamangaliswa, bathi, Uvela phi lo mntu obu bulumko, nezi zenzo zamandla? Akayena lo unyana womchweli? Akayena na umama wakhe uMariya? nabantakwabo, uYakobo, noYose, noSimoni, noYuda?”23
GSAM 64.2Malunga nonyaka wesithathu wenkonzo kaKristu, xa wayesetempileni ezimasa umthendeleko wokungcwaliswa, amaYuda awamngqonga, athi kuye, “Uza kusenza sithandabuze kangakanani? Ukuba nguwe uKristu, sixelele ngqo.”24 Kunyaka ongaphambili, emva kokuba enze ummangaliso omkhulu wokutyisa amawaka amahlanu nge “zonka ezintlanu zerhasi neentlanzi ezimbini ezincinci,” “waqonda ukuba baza kuza bamthabathe ngenkani, ukuze bamenze ukumkani, [ngoko] waphinda wanyuka waya entabeni.”25
GSAM 64UKristu uFundisa Abafundi Ngokusweleka Kwakhe
GSAM 64.3Ekufundiseni abafundi bakhe, uKristu wenza umba obalulekileyo wokuphelisa ingcinga yolawulo lwasemhlabeni oluza kuqala kwangoko, nokubabonisa ukuba kufuneka afe aze avuke kwakhona, ahambe aze abuye kwakhona. Ngoko wababuza, “Kuthekani ukuba ningambona uNyana woMntu enyuka aye apho ebeye khona ngaphambili?”26 Emva kokubayalela “ukuba bangaxeleli mntu ukuba nguye uYesu uKristu,” sifunda: “Ukusukela ngelo xesha uYesu waqala ukubonisa abafundi bakhe ukuba kufuneka aye eYerusalem, aze ahlukunyezwe kakhulu ngabadala, abaziingqonyela zababingeleli, nababhali, abulawe, aze avuke kwakhona ngomhla wesithathu. UPetros wamthabatha, waqala ukumkhalimela, esithi, Kube kude nawe, Nkosi; akuyi kuba njalo kuwe.”27
GSAM 65.1Ngelo xesha wabaxelela ukuba kukho abanye abemi apho abangazukufa de babone uNyana woMntu eza ebukumkanini bakhe.28 Malunga neentsuku ezisibhozo emva koko, esi siprofeto sazaliseka; kwaye umpostile uPetros ubhekisa kuloo “mbono” kaKristu eza ebukumkanini bakhe njengobungqina bokubuya kwakhe kwesibini okwenene okusazayo.29
GSAM 65.2Ngelinye ixesha xa uKristu nabafundi bakhe babeseGalili, uYesu wathi kubo, “UNyana woMntu uza kunikezelwa ezandleni zabantu; baze bambulale, aze avuke ngomhla wesithathu. Baze banelusizi olukhulu.”30 Kanti ke basasilela ukuqonda, ukuyiqonda, intsingiselo yakhe, kuba naphakathi kokuba wayezama ukubatyhilela inyaniso enzulu yokufa nokuvuka kwakhe, babexoxa phakathi kwabo ngombuzo wokuba ngubani oza kuba ngoyena mkhulu kubukumkani bamazulu.31
GSAM 65.3Ngelinye ixesha uPetros wathi kuYesu, “Nantsi, thina sishiye yonke into, sakulandela; ke siza kufumana ntoni ke ngoko? Wathi ke uYesu kubo, Inene, ndinixelela, nina enindilandeleyo, ekuvuselweni kwento yonke, xa uNyana woMntu eza kuhlala etroneni yobungangamsha bakhe, nani niza kuhlala ezitulweni ezilishumi elinambini, nigweba izizwe zakwaSirayeli ezilishumi elinambini.”32 Ingcinga yobukumkani obuza kumiselwa kungekudala yayiyeyona iphambili ezingqondweni zabo, baza bona, njengabantu, baqala ukukhangela eyona ndawo iphakamileyo kobo bukumkani.
GSAM 65.4Kwaza ke kwafika unina onqwenela izikhundla zoonyana bakaZebedewu, uYakobo noYohane, ecela uKristu ukuba oonyana bakhe bafumane izikhundla eziphakamileyo—omnye ngasekunene omnye ngasekhohlo kwitrone yakhe; okanye, mhlawumbi, omnye abe yiNkulumbuso karhulumente, omnye abe nguNobhala weLizwe. Kodwa uKristu wathi ngokucacileyo, “Aniwazi nento eniyicelayo.”33
GSAM 66Ukungena Okunqobileyo eJerusalem
GSAM 66.1Kungekudala emva kweli xesha kwenzeka isiganeko esikhulu nesothusayo. Kwakukuvusiwa kukaLazaro engcwabeni, lowo wayesele efile iintsuku ezine. Ummangaliso onamandla kangaka wavusa kwaye wamangalisa abantu kangangokuba amaFarisi othuka, aza, kunye nababingeleli, akhawuleza abize ibhunga; baza kwintlanganiso yabo babuza, “Sithini ngoku? Kuba le ndoda yenza imimangaliso emininzi. Ukuba simshiya enjalo, bonke abantu baya kukholelwa kuye; kwaye amaRoma aza kuza athathe zombini indawo yethu nesizwe sethu.”34 Ngelixa amandla kaSathana avela ezantsi ayebambelele kwabo babekhangela ukutshabalalisa uKristu, amandla avela phezulu ayesenza izihlwele zimzukise, ukuze kuzalisekiswe oko kwakubikezelwe ngaye.
GSAM 66.2Ngelixa ekuthethwa ngalo apha ngasentla, abantu baphuma ngobuninzi babo, bengaphumelanga nje ukuya kubona uYesu, kodwa nokuya kubona uLazaro, lowo wayevuse kwabafileyo. Ngoku kubo kwabonakala kuqinisekile ukuba uYesu wayeyinkosi yabo ababeyilindele ixesha elide, yaye xa bamhlangana esiza eJerusalem, ekhwele ithole ledonki, amazwi eziBhalo angena ngamandla ezingqondweni zabo, “Sukoyika, ntombi yaseZiyon: nanko, ukumkani wakho uyeza, ekhwele ithole ledonki.”35 Kwavela isikhalo esikhulu sokuphumelela kweso sihlwele esikhulu sabantu, nto leyo eyaphazamisa kakhulu amaFarisi aneentliziyo ezibandayo, aceba amayelenqe. Phakathi kwabo bathi, “Niyabona ukuba aninampumelelo? Nanko, ihlabathi liye emva kwakhe.”36 Kwisicelo sabo sokuba uKristu athulise izihlwele, waphendula wathi, “Ndithi kuni, nokuba aba bangathula, amatye angakhala ngoko nangoko.”37 INkosi yayithe ngale meko, “Dandulukani,” yaye ukuba abantu abayizalisekisi ilizwi layo, yayiza kubeka ilizwi kumatyeni asezitratweni, aze adanduluke; kuba ilizwi layo kufuneka lizalisekiswe.
GSAM 66UKristu Oya Kuya Kwaye Abuye Kwakhona
GSAM 66.3Akukhona nje ukuba uMsindisi wethu wafuna ukwalathisa iingqondo zabafundi kwinyaniso yokuba wayeza kufa aze avuke kwakhona, kodwa wayenqwenela nokubafundisa ukuba ubukumkani babungayi kuza de ahambe aze abuye kwakhona. Ethetha ngokubethelelwa kwakhe esiphambanweni wathi, “Mna, xa ndiphakanyisiwe emhlabeni, ndiza kutsalela bonke abantu kum. Oku wakuthethayo, echaza ukuba uza kufa ngaluphi uhlobo lokufa. Abantu bamphendula bathi, Sivile emthethweni ukuba uKristu uhlala ngonaphakade; ngoko ke uthini wena, uNyana woMntu kufuneka aphakanyiswe? Ngubani lo Nyana woMntu?”38
GSAM 67.1Ukuze aqinisekise ngakumbi iingqondo zabafundi ngenyaniso yokuba wayeza kuhamba, aze abuye kwakhona, phambi kokuba ubukumkani bakhe busekwe emhlabeni, wathi, “Bantwana abancinci, ndisekho kuni okwexeshana. Niya kundifuna; kwaye njengoko ndathi kumaYuda, Apho ndiyayo, anikwazi kuza khona; ngoku ndiyatsho kuni.... USimon Petros wathi kuye, Nkosi, usiya phi wena? UYesu wamphendula wathi, Apho ndiya khona, awunakundilandela ngoku; kodwa uya kundilandela emva koku.”39 Waza wakhuthaza iintliziyo zabo ezixhalabileyo nezilusizi ngala mazwi: “Intliziyo yenu mayingaxhalabi: nikholwa kuThixo, nikholwe nakum. Endlwini kaBawo zininzi izindlu zokuhlala; ukuba bekunganjalo, ngendinixelele. Ndiyakuya kulungiselela indawo yenu. Kwaye ukuba ndiyakuya ndilungiselela indawo yenu, ndiyabuya, ndiza kunamkela kum, ukuze nalapho ndikhoyo, nibe khona nani.”40
GSAM 67Umzekelo Wesidwangube
GSAM 67.2Kwakhona uMsindisi wafuna ukulungisa ingcinga engeyiyo yokuba ubukumkani babuza kuvela kwangoko, ngokusebenzisa le mfuziselo ilandelayo ngelixa yena nabafundi babesiya eJerusalem: “Kwabakho indoda esisidwangube eyayisiya kwilizwe elikude ukuzokuthatha ubukumkani, ize ibuye. Yaza yabiza izicaka zayo ezilishumi, yazinika iiponti ezilishumi, yathi kuzo, Zityaleni ndide ndibuye.... Kwathi, akubuya, esele efumene ubukumkani, wayalela ukuba abo bakhonzi, ababephathiswe imali, babizelwe kuye, ukuze azi ukuba ngubani na ofumene kangakanani ngokurhweba.”41 Kule ngcaciso iNkosi izimela ngesidwangube. Yayiza kuya kwilizwe elikude—kuBawo—yaye ilifumane ulawulo, phambi kokuba ibuye kuzobusa.
GSAM 68.1Ekuphendula umbuzo wabafundi, “Luyakuba yintoni uphawu lokuza kwakho, nelokuphela kwehlabathi?”42 uMsindisi wabanika uluhlu lweziganeko ezaziza kwenzeka kude kudlule inxunguphalo enkulu eya kufika ebandleni, kunye neempawu ezicacileyo ezaziza kwenzeka. Xa ezi zinto zibonakala, babeya kwazi ukuba ukufika kwakhe kusondele, sekumnyango, nokuba isizukulwana esizibonayo asizukudlula de afike.43
GSAM 68Ushiywe Ngabo Bonke Abafundi
GSAM 68.2Kodwa nangona zonke iziyiso ezazinikwa abapostile nguKristu malunga nokufa nokuthotywa kwakhe, basilela ngokupheleleyo ukuqonda inyaniso awayebafundisileyo ngokuphathelele kwityala lakhe nokubethelelwa kwakhe esiphambanweni. Babenokuqonda okubuthathaka kakhulu kwinyaniso kangangokuba xa kwafika ityala, ithemba labo lanyamalala, baza bonke “bamshiya baphuncuka.”44 Nkqu noPetros, lowo wayesoloko enomdla uPetros, owayeqinisekile ukuba nokuba bonke bangamshiya, yena angasoze amshiye, kwiiyure ezimbalwa kamva, wayekhanyela iNkosi yakhe, esifunga esithi akamazi loo mntu. Babengakuqondi ncam ukuthetha kweNkosi ukuba ngomhla wesithathu emva kokubethelelwa kwakhe emnqamlezweni uya kuvuka kwabafileyo, baza babuza baza baxoxa phakathi kwabo “ukuba kuthetha ukuthini ukuvuka kwabafileyo.”45 Enyanisweni, babengenakho ukholo kangangokuba emva kokuba efile, nomzimba wakhe ubekwe kwingcwaba entsha kaYosefu, benza amalungiselelo okumfaka isiqholo. Ithemba liphelile—lingcwatywe noKristu engcwabeni—hayi indlela abaphelelwe lithemba ngayo abafundi ngaloo mini yeSabatha! Iintliziyo zabo zixakeke lusizi nokuphoxeka, kwaye bengenaye uMsindisi onovelwano, obomi bakhe babuzaliswe zizenzo zobubele nomusa, okufuphi ukuzobathuthuzela nokubomeleza, hayi indlela eyayilusizi ngayo imeko yabo!
GSAM 69Iziganeko Ezichukumisayo Zentsasa Yovuko
GSAM 69.1Ukusasa kosuku lokuqala lweveki kuyavela! Hayi isiphithiphithi esibakhe emazulwini nasemhlabeni! Isithunywa esinamandla sehlela sisuka kwizithili zozuko sisiya engcwabeni likaYosefu, sinomyalelo oyalela uNyana kaThixo ukuba avuke. “Kwaye, nanko, kwabakho inyikima-mhlaba enkulu: kuba isithunywa seNkosi sehla sisuka ezulwini, saza safika saliqengqa ilitye lisuka emnyango, sahlala phezu kwalo. Ubuso bakhe babungathi ngumbane, neempahla zakhe zazimhlophe njengekhephu: yaye ngenxa yokumoyika, abalindi bangcangcazela, baba njengabantu abafileyo.”46 “Imizimba emininzi yabangcwele abaleleyo yavuka, yaphuma emangcwabeni emva kovuko lwakhe, yaza yangena kwisixeko esingcwele, yabonakala kwabaninzi.”47 Cinga ngeendwendwe ezinjalo eJerusalem, ezingcangweni zabahlobo bazo, zinomyalezo wokuba uKristu obethelwe esiphambanweni uvukile kwabafileyo, nokuba nazo zibuyiselwe ebomini ngamandla akhe, ukuze bafakazele ngokuvuka kwakhe. Hayi indlela ababematasatasa ngayo abafundi kunye nabafazi abangcwele—bebaleka besiya ngapha nangapha ukuze baxelele iindaba ezimnandi, “Uvukile kwabafileyo, kuba simbonile sathetha naye!”
GSAM 69UYesu Ungena Emaphandleni
GSAM 69.2“Kwaye, nanko, ababini babo bemka ngaloo mini besiya kwilali encinci ebizwa ngokuba yi-Emmaus, eyayikwiifurlongi ezingamashumi amathandathu [iimayile ezisixhenxe enesiqingatha] ukusuka eJerusalem. Baza bathetha kunye ngazo zonke ezi zinto zenzekileyo. Kwathi, ngelixa babesathetha kwaye bexoxisana, uYesu ngokwakhe wasondela, waza wahamba nabo. Kodwa amehlo abo athintelwe ukuba bangamazi. Wathi ke kubo, Zithini ezi zinto nizithethayo omnye komnye njengoko nihamba nilusizi? Omnye wabo, ogama linguKleyopas, waphendula wathi kuye, Ngaba nguwe wedwa ongenguye umhlali waseJerusalem, ongazazi izinto ezenzekileyo kuyo kwezi ntsuku? Wathi ke kubo, Zeziphi izinto? Bathi kuye, Ngokuphathelele uYesu waseNazarete, owayengumprofeti onamandla emsebenzini nakwilizwi phambi koThixo naphambi kwabantu bonke: nokuba ababingeleli abakhulu neenkokeli zethu zimnikezelile ukuze agwetywe ukufa, zimbethelele esiphambanweni. Kodwa thina sasinethemba lokuba nguye owayeza kukhupha uSirayeli. Kwaye ngaphezu kwako konke oku, namhlanje lusuku lwesithathu oko kwenzeka ezi zinto. Ewe, kwaye nabafazi abathile ababeqela lethu basimangalisa, ababekhona ekuseni engcwabeni; yaye xa bengafumananga umzimba wakhe, babuya besithi, bathi babone nombono wezithunywa ezithe uyaphila. Kwaye abanye babo ababe nathi baye engcwabeni, baza kufumana kunjalo kanye njengoko babesitshilo abafazi; kodwa yena abambonanga.
GSAM 70.1“Wathi ke kubo, Zidenge, nina banzima entliziyweni ukukholwa kuko konke okuthethwe ngabaprofeti! Ingaba uKristu akufanelanga ukuba abunyamezele ezi zinto, angene kubungangamsha bakhe? Ukuqala kuMoses nakubo bonke abaprofeti, wabacacisela kuzo zonke iZibhalo izinto ezimalunga naye.”48 Uthe akuba eza kutya isidlo kunye nabo, waphula isonka wenza umbulelo, “zaza zavuleka amehlo abo, bamazi.... Bathi omnye komnye, Ingaba intliziyo zethu zazingatshiyo ngaphakathi kuthi, esathetha nathi endleleni, esivulela iZibhalo?”49
GSAM 70.2Ngoku, ekugqibeleni, abafundi bayakwazi ukubona, emva kokuba ingxaki ibonakaliswe ngokupheleleyo kubo, ukuba bekukho ukufa nokuvuka okunxulumene nomsebenzi woMsindisi. Kodwa baza kuyijonga njani umbuzo wolawulo lwakhe?
GSAM 70.2“Wazibonakalisa ephilile emva kokubandezeleka kwakhe ngobungqina obuninzi obungenakuphikiswa, ebonwa ngabo iintsuku ezingamashumi amane, ethetha ngezinto eziphathelele kubukumkani bukaThixo; yaye, esahlanganisene nabo, wabalawula ukuba bangaphumi eJerusalem, kodwa balinde isithembiso sikaBawo, esithi, Nina nivile ngaso kum. Kuba uYohane wabhaptiza ngamanzi; kodwa nina niza kubhaptizwa ngoMoya oyiNgcwele kungekudala.
GSAM 71Ngaba Uza Kububuyisela Ngoku Ubukumkani?
GSAM 71.1“Ngoko ke, bakubuthana, bambuza, besithi, Nkosi, ingaba ngeli xesha uza kubuyisela ubukumkani kuSirayeli na? [okungathi besithi, Sifundile ukuba kwakufuneka ukuba ubethelelwe emnqamlezweni, uze uvuke kwabafileyo, ngokweZibhalo, kodwa awuzukubuyisela ubukumkani ngoku na?] Wathi kubo, Asiyiyo eyenu ukwazi amaxesha neethuba, azibekwe nguBawo emandleni akhe. Kodwa nina niza kufumana amandla, emva kokuba uMoya oyiNgcwele ewehle phezu kwenu; nibe ngamangqina am, eJerusalem, naseYuda yonke, naseSamariya, kude kuse esiphelweni sehlabathi. Yaye akuba ethethe la mazwi, bejonge, wathathwa phezulu; kwaza kwafika ifu lamthatha emehlweni abo. Kwaye ngelixa babekhangele ngokuqinileyo ezulwini njengoko wayenyuka, nanko, kwema amadoda amabini ecaleni kwabo enxibe iimpahla ezimhlophe; lawo athe ke, Nithi, madoda aseGalili, kutheni nimile nikhangele phezulu ezulwini? Lo Yesu, othathwe kuni waya ezulwini, uya kuza ngendlela efanayo, njengoko nimbonile esiya ezulwini.”50
GSAM 71UYesu Uza Kuhlala Ezulwini Kude Kube Lixesha Lokubuyiselwa
GSAM 71.2Ngoku, njengoko uMsindisi ebebashiye, yaye ngokwenene bebembonile “enyuka waya apho wayekho khona ngaphambili,” babenesiqinisekiso sokuba uMoya oyiNgcwele uza kubafundisa malunga nexesha apho ulawulo lwezulu luya kufika. Ngoko ke, uPetros kwiziyiso zakhe ebantwini, emva kokwamkela uMoya, wathi, “Uya kuthumela uYesu Kristu, obebhengezwe kuni ngaphambili: lowo izulu kumele limamkele kude kube lixesha lokubuyiselwa kwezinto zonke, uThixo athethe ngomlomo wabo bonke abaprofeti bakhe abangcwele ukususela ekuqaleni kwehlabathi.”51
GSAM 71.3KuPetros umpostile kwakhona wanikwa nguMoya oyiNgcwele iinyaniso eziphathelele kwihlabathi ezithathu: Okokuqala, elo langaphambi kwesikhukula, elatshatyalaliswa ngamanzi; okwesibini, ilizwe langoku eligcinelwe umlilo,—umlilo umhlaba ogciniweyo ngawo, njengoko kufundeka kwi-Revised Version,—loo mlilo oza kuba yintshabalalo, intlekele, nentshabalalo yabantu abangahloneli Thixo; okwesithathu umhlaba omtsha, “apho kuhlala khona ubulungisa;” okanye, njengoko abanye baguqulela, “apho abalungisa baya kuhlala khona.”52
GSAM 72.1Umpostile uPawulos wachaza uvuko lwabantu bakaThixo, kunye nokuguqulwa kwabo bonke abangcwele bakhe ukusuka ekubeni ngabantu abaswelekayo ukuya ekubeni ngabangenakufa, “ngokuphaphazela kweliso, ngexilongo lokugqibela.” Watsho kwabaseKorinte ukuba uKristu ngoku usetroneni kaYise, kwaye uza kuhlala apho de bonke iintshaba zakhe zibe phantsi kwakhe. Oko kukuthi, kude kube nguye onikwe ubukumkani—ubukumkani bakhe—nguBawo, njengoko kwaprofetwa kuDaniyeli 7:13, 14; iNdumiso 2:8, 9. KwiBandla laseTesalonika wabeka ukufika kukaKristu nokuvuka kwabafileyo njengentembelo yabo yokuphela, nanjengoko iqulethe intuthuzelo yokwenene xa abathandwa babo babohlulwa kubo ngesandla sokufa.53
GSAM 72Ukubuya kweNkosi Okungacacanga
GSAM 72.2Ngexesha elo ibandla lalingekalazi ngokuqinisekileyo ixesha lokubuya koMphathi. Xa umpostile kwileta yakhe yokuqala kwabaseTesalonika, wathi, “Thina esaphilayo nesiseleyo siya kuthathwa,” abazalwana bamqonda ukuba uthetha ukuthi uKristu wayeza ngelixa abanye babo babesaphila. Kwincwadi yakhe yesibini uyalungisa ingqiqo yabo engeyiyo ngencwadi yakhe, uze abaxelele ukuba “loo mini ayizi, kungekho kuqala kuza uwexuko, kwaye atyhilwe loo mntu wobubi, unyana wentshabalalo; ophikisayo kwaye aziphakamisayo ngaphezu kwayo yonke into ebizwa ngoThixo, okanye enqulwayo.”54
GSAM 72Ukreqo
GSAM 72.3Kwaye ke ibandla lisashiyeke liphuthaphutha ebumnyameni malunga nexesha lokubuya kukaKristu okwesibini. Abazalwana bafundile ukuba kuza kubakho ukreqo; kodwa umbuzo ubungowokuba kuza kuthatha ixesha elingakanani na. Impendulo yaza yanikwa uYohane emva koko, esembonweni kwisiqithi sasePatmos, kwizimbekiselo ezifumaneka kwizahluko ezilishumi elinambini nezilishumi elinesithathu zeSityhilelo—i-“xesha, amaxesha, nesiqingatha,” “iinyanga ezingamashumi amane anesibini,” “iintsuku eziliwaka elinamakhulu amabini anamashumi amathandathu” (iminyaka); kodwa ke kwangoko isiganeko esiphawula ukuqala kwelo xesha lide sasingekenzeki. Ngoko ke, ibandla lalisathembe kwaye lilindele ukubuya kukaKristu, lingazi ngokuqinisekileyo ixesha elichanekileyo lokuvela kwakhe; kuba xa elo xesha leentlungu lalidlulile, kwakusazakusala ixeshana elincinci lengxabano noloyiso kwibandla “lesisalela”.55
GSAM 73.1Ngokuvala kwezibhalo zeTestamente eNtsha, umxholo wokubuya kwesibini kukaKristu ubekwe ngokucacileyo phambi kwethu. Malunga nevesi enye kwiivesi ezingamashumi amathathu ikhankanya ngandlel' ithile ukubuya kwesibini kweNkosi yethu uYesu Kristu. Ngale nto, kunye nesimo sebandla ngokunxulumene naloo ntembelo kuyo yonke iminyaka ukuya kutsho kumaxesha anamhlanje, uRobert Patterson, D.D., uthetha kuxwebhu olubizwa ngokuba yi-Interior, phantsi kwesihloko esithi “Intembelo Esikelelekileyo,” ngale ndlela:—
GSAM 73I-Millennium Yasemhlabeni—uPatterson
GSAM 73.2“Xa iNkosi yethu yayishiya ibandla layo emhlabeni isiya kuBawo, yayilishiya likwimeko ebuhlungu. Abafundi bayo abangamakhulu amahlanu babengqongwe lihlabathi lonke leentshaba zayo, ezazilungelelaniswe zaba ziinkonzo ezichasene nobuKristu noorhulumente ngomnye weengqondo eziphakamileyo, eziqhutywa lulunya olunetyhefu kakhulu, kwaye zifundiswe ngamava eminyaka emininzi ngeendlela ezisebenza kakhulu zentshabalalo. INkosi ibingaswele ulwazi ngengozi yethu; kwaye nakwintetho zayo zokugqibela ayizange iyithobe, kwaye ayizange ithembise ukuncipha kobutshaba behlabathi nentlungu yebandla. Kodwa wathembisa ukuba yena ngokwakhe uya kubuya ukuze awatshabalalise iintshaba zakhe, nokuba uya kusixhasa de kufike loo mini isikelelekileyo. ‘Ihlabathi liyanizonda. Ehlabathini niyakufumana iintlungu. Niyakulila nize nikhalele, kodwa ihlabathi liyakuvuya. Niyakuba lusizi, kodwa usizi lwenu luyakuguqulwa lube luyolo.... Nisenosizini ngoku, kodwa ndiyakunibona kwakhona, nentliziyo yenu iyakuvuya, yaye uvuyo lwenu akukho mntu uza kuluthatha kuni. Ukuba ndimka, ndiyakubuya, ndize ndinamkele kum, ukuze apho ndikhoyo, nibe khona nani.’
GSAM 74.1“Lalinjalo ithemba elisikelelekileyo lokubuya kwakhe mathupha awathuthuzela ngalo ibandla lakhe ekumkeni kwakhe. Ngexesha lonke lokungabikho kwakhe, wathi kufuneka sive ubunzima; kwaye kuye kwaba njalo. Ukuba siza konwabela nayiphi na inkathi yoxolo olubonakalayo ngexesha lokungabikho kwakhe, ukuba ibandla lakhe liza kukhululwa kuhlaselo lwehlabathi, ukuba kuza kubakho nayiphi na inkathi yokumsulwa xa ukhula lungayi kukhula phakathi kwengqolowa, okanye ukuba, ekufikeni kwakhe, uza kwamkelwa ngabemi bomhlaba ozaliswe nguzuko lweNkosi, okanye eneneni abe nakho nokufumana ukholo emhlabeni, oku kuza kuba sisimanga esingalindelekanga kuye. UYesu wayengayazi le minyaka iwaka. Sithi wayengayazi, kuba akazange asixelele ngayo; kwaye uthi, ‘Ndinibize ngokuba ngabahlobo; kuba zonke izinto endizivileyo kuBawo, ndinazazisile kuni.’ Kodwa kuzo zonke iintetho nemizekeliso yakhe akukho nophawu luncinci lokuba sifanele ukuba nethemba lalo naliphi na ixesha loxolo okanye uzuko phambi kokuza kwakhe. Abapostile nabo bezingazi ngale minyaka iwaka ingenankosi uKristu. Kangangeminyaka engamakhulu amathathu emva kokumka kweNkosi yethu, ithemba elisikelelekileyo lebandla laliwulindelo lokubuya kwakhe.
GSAM 74.2“Kodwa xa, ekuqhubekeni kokreqo lwakhe olwalubikezelwe, umakoti kaKristu waqala ukuzithuthuzela ekungabikho kwakhe ngobuhlobo nookumkani bomhlaba, ngokwendalo waphambukisa iliso lakhe kwizulu elingasempuma, nakubuya kweNkosi yakhe, nto leyo ebeya kuphelisa ubukhulu bakhe bomhlaba. Xa abaHlaziyi babeka itrompetha yevangeli emilonyeni yabo ... amaphupha eminyaka eliwaka engenaKristu asuswa kwangoko, ... kwaye ibandla laqala kwakhona ukujonga ukuza kweNkosi ukutshabalalisa uMchasi-Kristu.... Kwiileta zabo, iintshumayelo, nezingxelo zokholo, abaHlaziyi babhengeza amathemba abo angaphambi kweminyaka eliwaka.
GSAM 74.3“INkomfa yaseWestminster igqibezela ingxelo yayo ngesibhengezo sokholo lwayo ekubuyeni kwesibini kweNkosi ngamazwi achaza ngokupheleleyo ukholo lwabantu abakholelwa ekubuyeni kweNkosi ngaphambi kwewaka leminyaka. Babhengeza ngala mazwi anzima: ‘Njengoko uKristu efuna siqiniseke ngokupheleleyo ukuba kuza kubakho usuku lokugweba, kokubini ukuthintela bonke abantu ekoneni, kunye nentuthuzelo enkulu kwabahlonela uThixo kubunzima babo, ngokunjalo uya kwenza loo mini ingaziwa ngabantu, ukuze bakwazi ukuzikhulula kuko konke ukuzithemba okwenyama, baze bahlale bephaphile, kuba abazi ukuba iNkosi iza kufika ngawuphi na umzuzu: kwaye bahlale belungele ukuthi, Yiza, Nkosi Yesu: yize ngokukhawuleza!’56
GSAM 75.1“OoKokhulu bethu ababengabavuseleli bomeleza iintliziyo zabo ngokulindela ukuza kweNkosi, baza bakhuthazana ngesikhalo esithi, ‘Yimani niqinile! kuba uyeza nemikhosi yoncedo,’ ingcinga leyo eyabonakaliswa kutshanje kwingoma yokuvuselelwa eyaziwayo, kodwa eyayisaziwa ngabantu abadala baseScotland ababengamaCovenanters.
GSAM 75.2“Kodwa kungekudala kwavela ukreqo lwesibini elukholweni phakathi kwamabandla ahlaziyiweyo. Lwalwaziwa eSkotilani njengeModeratism; eNgilani, njengeArianism, kwaye kutshanje, njengeBroad Churchism; kwaye eMelika lwalizibiza ngokuba yiUnitarianism; kwaye eJamani, yiRationalism. Ngokumisa ingqiqo yomntu njengomgwebi, kunye nokuqwalaselwa kwethu kwanamhlanje okunomda kakhulu njengobungqina, nokuphika ukuba nasiphi na isiganeko singenzeka ngaphandle kokuba ngokohambo lwemithetho yendalo eboniweyo, kwanciphisa uYesu waba kwinqanaba lerabhi yamaYuda, owayephambi kwamaxesha akhe, kodwa engazi nto kwaphela ngenzululwazi yanamhlanje. Kambe ke, ingcinga yomntu onjalo obuya elizweni elingabonakaliyo ukuze alawule emhlabeni yathunyelwa kwiintsomi zamaHebhere.
GSAM 75UDaniel Whitby ngeMileniyam
GSAM 75.3“Izithembiso zokubuya kwakhe kwesibini nokulawula emhlabeni zathathwa njengokuthetha nje ukusasazwa kwevangeli yakhe, nokuthotyelwa kwenxalenye enkulu yehlabathi kubuKristu isithuba seminyaka eliwaka, okanye, njengoko abanye babecinga, iminyaka engama-360,000; ngexesha elo uluntu lwaluza kuqhubela phambili kubugcisa bempucuko, kwaye lube noxolo nempumelelo engazange ibonwe ngaphambili. Kwaye ekupheleni kwelo xesha lide, elikhulu kakhulu ukuba ingqondo eqhelekileyo ingalibona, kusenokwenzeka ukuba kwakuzakubakho isiphithiphithi esikhulu sendalo, kwaye kwakunokuthiwa iNkosi iza kuza iza kutshabalalisa ihlabathi, ize ibize uluntu lonke emgwebeni. Le ngcamango yachazwa ngokweenkcukacha yaza yenziwa yathandwa ngumhlalutyi waseNgilani ogama linguWhitby [UDaniel Whitby wasweleka ngo-1726], othi, ngokweencwadi zakhe zokunxibelelana ezapapashwayo, kungqineke ukuba wayengumArian, kodwa amagqabaza akhe ayethandwa luluhlobo lwakhe, kwaye i-millennium yakhe yentsomi yamkelwa kakuhle ngabaninzi kwabantu abangama-orthodox abathatha imivuzo kunye nabahlobo bamabandla akarhulumente aseYurophu, abathi yayithembisa ixesha elide lezishumi neembeko. Ngenxa yempembelelo yabo yangeniswa eMelika, apho yasetyenziswa kwangoko njengento yokwenza iintetho eziqhelekileyo ezingenantsingiselo nezigqibezelo.”
GSAM 76.1Zazinjalo iingcinga kwiindawo ezahlukeneyo zomhlaba njengoko sasisisondela kwixesha iNkosi yathumela isilumkiso esinzulu sokufika kwayo, esithi “sekusemnyango.”
Notes
- Galati 4:4, 5. ↩
- Roma 16:25-27. ↩
- Efese 3:3-9. ↩
- Ulangazelelo Lwamaphakade, amaphe. 27, 29-30. ↩
- Luka 2:26. ↩
- Luka 2:28-38. ↩
- Luka 3:15-17. ↩
- Yohane 1:29-34. ↩
- Mateyu 3:16, 17. ↩
- Yohane 10:41. ↩
- Luka 3:23. ↩
- Luka 4:16-21. ↩
- Marko 1:15. ↩
- IZenzo 10:38; Yohane 3:2. ↩
- Yohane 14:8-11. ↩
- Ulangazelelo Lwamaphakade, iphe. 215. ↩
- Luka 7:19-22; Mateyu 11:4. ↩
- Mateyu 4:17. ↩
- Mateyu 10:7. ↩
- Luka 10:9. ↩
- Yohane 7:46. ↩
- Mateyu 12:23. ↩
- Mateyu 13:54, 55. ↩
- Yohane 10:24. ↩
- Yohane 6:15. ↩
- Yohane 6:62. ↩
- Mateyu 16:20-22; Marko 9:31. ↩
- Mateyu 16:28; Luka 9:27. ↩
- 2 Petros 1:16-19. ↩
- Mateyu 17:22, 23. ↩
- Mateyu 18:1; Marko 9:33, 34. ↩
- Mateyu 19:27, 28; Luka 22:28-30. ↩
- Mateyu 20:20-24. ↩
- Yohane 11:47, 48. ↩
- Yohane 12:15. ↩
- Yohane 12:19. ↩
- Luka 19:40. ↩
- Yohane 12:32-34. ↩
- Yohane 13:33-36. ↩
- Yohane 14:1-3. ↩
- Luka 19:11-15. ↩
- Mateyu 24:3. ↩
- Mateyu 24: Luka 21; Marko 13. ↩
- Marko 14:50. ↩
- Marko 9:10. ↩
- Mateyu 28:2-4. ↩
- Mateyu 27:52, 53. ↩
- Luka 24:13-27. ↩
- Luka 24:31, 32. ↩
- IZenzo 1:6-11. ↩
- IZenzo 3:20, 21. ↩
- 2 Petros 3:5-13. ↩
- 1 Tesalonika 4:13-18. ↩
- 2 Tesalonika 2:3, 4. ↩
- Isityhilelo 12:17. ↩
- Confession of Faith, isahluko 33, is. 3. ↩