Xilas Elmi. – № 1

TAM1897 D 46.2Vəz 1897-ci il fevralın 12-si, cümə günü axşam verilib 16 fevral 1897-ci il tarixli Baş Konfrans Gündəlik Bülletenlərinin I cild, № 3, səh. 46-47 və 17 fevral 1897-ci il tarixli Baş Konfrans Gündəlik Bülletenlərinin I cild, № 4, səh. 49-53-də nəşr olunub.

TAM1897 D 46.3Hər kəs bilir ki, bu, ən azı adda, iddiada və arzuda olduqca elmi bir dövrdür. Allah xalqının həmişə dövrün tələblərinə cavab verməsini istəyir. Bundan da artığı: o, xalqının həmişə dövrdən qabaqda olmasını istəyir. Xüsusilə o, xalqının həmişə islahatçı olmasını istəyir və bir şəxs islahatçı olmaq üçün dövrdən qabaqda olmalıdır. Beləliklə, bu xüsusilə elmi bir dövr olduğundan, iddiada və başqa cəhətlərdən, Allahın işi, Onun xalqı dövrün tələblərinə cavab vermək üçün elmi olmalıdır. Bu, bu gecə sizi araşdırmağa dəvət etdiyim təklifin bəyanatıdır. Rəbb istəyir ki, siz və mən bu təklifi qəbul edək, onu öyrənək və üzərində quraq, ta ki o təklifin elmi cəhətdən düzgün olduğu bizdə dünyanın gözü önündə sübuta yetirilənədək. Əgər siz və mən, Məsihin adını etiraf edən hər kəs bunu etsək, o zaman bu işi Rəbb yerinə yetirəcək. Dünya bunu görəcək, istər siz və mən bunun bir hissəsi olaq, istərsə də yox. Çünki əgər siz və mən bunun bir hissəsi olmasaq, Rəbbin bu nümayişi onların vasitəsilə etməsinə imkan verənlər bunun bir hissəsi olacaq; və əgər siz və mən ona bunu etməyə imkan verməsək, biz ondan məhrum qalacağıq.

TAM1897 D 46.4Amma siz deyirsiniz: «Xilas Allah xalqının işidir. Xilas Rəbbin yeganə işidir.» Bunu bu digər qardaşlar da deyirlər. Bu gün günorta dərsimizdə də, İbranilərə yazılan məktubdakı bütün dərslərdə də bunu öyrəndik. Müqəddəs Yazıların digər yerlərində də eyni dərsi tapırıq. Və Müqəddəs Yazı deyir ki, biz İsa Məsihdən, özü də çarmıxa çəkilmiş Məsihdən başqa heç nə bilməməliyik. Siz bunu deyirsiniz; bəli, mən də bunu deyirəm. Mən deyirəm ki, Allah xalqının işi — dünyada Allahın işi olan hər şey xilas işidir. Və bu, artıq söylədiklərimizlə tamamilə üst-üstə düşür. Buna görə də xilas elmdir.

TAM1897 D 46.5Daha artığı: Xilas sadəcə elm deyil, sadəcə bir elm deyil; o, bütün elmlərin başlıcası, açarı, mərkəzidir. Bu dünyada insanların ağlı ilə məşğul olduğu bütün şeylərin ən elmi olanıdır. Beləliklə, Allahın xalqı Allahın xilasını Allahda olduğu kimi qəbul etdikdə; dünyada Onun xilas işi həqiqətən Onun xilas ideyalarını təmsil edərək dayandığında, o zaman dünyaya bütün digər elmlərdən üstün olan elm açılacaq. O zaman Allahın xalqı elm əsrində elm padşahlarının qarşısında belə dayanacaq və utanmayacaq.

TAM1897 D 47.1İndi isə mən bu həqiqətə tam sadiqəm. Və istəyirəm ki, siz də bunun nə qədər tam həqiqət olduğunu görün. Siz və mən Allahın xilasına sadiqik. Və istəyirəm ki, Müqəddəs Kitab — bütün həqiqətlərin kitabı — vasitəsilə xilasın elm olduğunu görün. O zaman siz də mənimlə birlikdə bu həqiqətə sadiq qalacaqsınız.

TAM1897 D 47.2Beləliklə, ilk növbədə istəyirəm ki, ciddi düşünəsiniz və özünüz görün ki, xilas yalnız elm deyil; həm də bütün elmlərin ən yüksəyidir.

TAM1897 D 47.3«Elm» sözü sözün əsl mənasında bilik deməkdir. Botanika elmi botanika bilikləridir. Astronomiya elmi astronomiya bilikləridir. Beləliklə, bir alim elmi «düşüncənin məhsulu» kimi müəyyən edib. Dünyanın astronomiya haqqında malik olduğu bütün bilik — yəni elm — astronomiya mövzusunda dünyanın düşüncəsinin məhsuludur.

TAM1897 D 47.4İndi xilas Allahı tanımaqdır: «Əbədi həyat da budur ki, Səni – yeganə həqiqi Allahı və göndərdiyin İsa Məsihi tanısınlar.» Buna görə də bu bir elmdir. Amma bu bilik insanın düşüncəsinin məhsulu deyil: bu Allahın düşüncəsinin məhsuludur. Çünki ««Allahın Onu sevənlər üçün hazırladıqlarını Nə göz görüb, nə qulaq eşidib, Nə də insan ürəyi dərk edib». Bizə isə Allah bunları Öz Ruhu ilə açdı. Çünki Ruh hər bir şeyi, Allahın dərin düşüncələrini belə, araşdırır.» Buna görə də xilas, Allahın düşüncəsinin məhsulu olaraq, təkcə elm deyil, bütün elmlərin ən yüksəyidir.

TAM1897 D 47.5Yenə də: dünyaca elm sayılan — təbiət elmləri — insanların düşüncəsinin məhsuludur. İnsanlar ağıl ilə düşünürlər. Deməli, insanlar bütün bu elmlərlə məhz ağıl vasitəsilə məşğul olurlar. Amma xilas məhz ağıl ilə bağlıdır. Bəs hansısı daha ali? Hansısı daha ali — bütün digər şeylərlə məşğul olan, yoxsa bütün digər şeylərlə məşğul olanla məşğul olan? — Şübhəsiz ki, ikincisi. Beləliklə, insanlar ağıl vasitəsilə bütün digər elmlərlə məşğul olduğu halda, xilas isə məhz ağlın özü ilə məşğul olur; bu isə tamamilə aydın edir ki, xilas digər hər hansı elm qədər mütləq bir elm olmaqla yanaşı, bütün digər elmlərdən daha ali elmdir. O, insanın ağlına məlum ola biləcək ən ali elmdir.

TAM1897 D 47.6Yenə də: Xilas ağıl ilə bağlıdır. Amma xilasda və xilas vasitəsilə ağıl ilə məşğul olan kimdir? — Bu, məhz Allahın Özüdür. Beləliklə, bu elmi işləyib hazırlayan, onu bəyan edən məhz Allahdır; bu elm Allahın düşüncəsinin məhsuludur; deməli, xilas elmi yalnız insan ağlı üçün deyil, bütün kainat üçün məlum olan ən yüksək, ən dərin və ən geniş elmdir.

TAM1897 D 47.7Gəlin bir neçə Müqəddəs Yazını oxuyaq. «Bu dövrə uyğunlaşmayın, əksinə, düşüncənizin təzələnməsi ilə dəyişin.» Romalılara 12:2. «Beləcə mən ağlımla Allahın qanununa … qulluq edirəm.» Romalılara 7:25. «bilirik ki, Allahın Oğlu gəlib bizə … dərrakə verdi.» «biz Məsihin ağlına malikik.» Rəbbin bizə çata biləcəyi yeganə yol ağıl vasitəsilədir. O, yalnız ağıl vasitəsilə bizimlə əlaqə qurur. O, yalnız ağlımız vasitəsilə bizi idarə edir. Baxın: «mən ağlımla Allahın qanununa, cismani təbiətimlə isə günah qanununa qulluq edirəm.» Və bütün əmrlərin birincisi budur: «Dinlə, ey İsrail! Allahımız Rəbb yeganə Rəbdir. Allahın Rəbbi bütün qəlbinlə, bütün varlığınla, bütün düşüncənlə … sev.» «Çünki cismani təbiətə uyan fikirlər Allaha qarşı düşmənçilik edir; belə ki bunlar Allahın qanununa tabe deyil və ola da bilməz.» Allahın qanununa tabe ola bilməyən — ola bilməyən — cismani ağıl dəyişdirilməlidir, Allahın qanununa həmişə tabe olan başqa bir ağıl ilə əvəz edilməlidir. Bu ağıl dəyişikliyi xilasdır. Ağlın bu yenilənməsi Allah tərəfindən Onun xilas işində həyata keçirilir və bunu başqa heç kim edə bilməz. Buna görə də bu bütün elmlərin ən yüksəyi — insan ağlının bildiyi ən yüksək, kainatın bildiyi ən yüksək elmdir.

TAM1897 D 47.8Görməyə başlamırsınızmı ki, niyə Şahidliklər «xilas elmi»ndən danışır?

TAM1897 D 49.1İndi istəyirəm ki, başqalarının da belə düşündüyünü görün. İstəyirəm ki, bununla tək olmadığımı görün. İstəyirəm ki, bu mövqenin elmi nüfuz sahibləri — yəni elmi anlayan şəxslər — tərəfindən dəstəkləndiyini — görün.

TAM1897 D 49.2Əgər bu gecə sizə sübut gətirə bilsəydim ki, bu dünyada digər bütün elmləri ən yaxşı başa düşən şəxslər bu elmə bütün digər elmlərin cəminə nisbətən daha çox maraq göstərdiklərini, onun içində digər bütün elmlərin cəminə nisbətən daha çox diqqətəlayiq şey gördüklərini şahidlik edirlər, onda elmi baxımdan belə danışmaqda haqlı olduğumu deməzdinizmi? Beləliklə, məndə məhz elə bir qrup var — bütün digər elmləri anlayan bir qrup — və onların bu elmə digər bütün elmlərin cəminə nisbətən daha çox maraq göstərdiklərini təsdiq edən etibarlı sübutlarım var.

TAM1897 D 49.31 Peter 1:10-12-də apostol xilasa dair danışır və orada belə oxuyuram:—

TAM1897 D 49.4Sizə göstəriləcək lütf barəsində əvvəlcədən xəbər verən peyğəmbərlər bu xilasa dair araşdırma və tədqiqatlar aparardı. Onların daxilində olan Məsihin Ruhu Məsihin əzabları və onlardan sonrakı izzəti barədə əvvəlcədən şəhadət edirdi. Bunların necə və nə vaxt gələcəyi barədə Ruhun nə göstərdiyini araşdırdılar. Bu şeyləri elan edərək özlərinə deyil, sizə xidmət etdikləri onlara açıqca göstərildi. Müjdəni göydən göndərilmiş Müqəddəs Ruh vasitəsilə sizə yayanlar indi həmin xəbəri sizə bildirdilər. Mələklər də bu şeyləri yaxından tanımaq arzusundadırlar.

TAM1897 D 49.5Mələklər hansı şeylərə baxmağı arzulayırlar? — Səmadan göndərilmiş Müqəddəs Ruhla vəz edilən Allahın xilası. Burada «arzulamaq» sözünün yunan dilindəki mənası «ürəyini bir şeyə yönəltmək» deməkdir. Və «nəzər salmaq» ifadəsinin yunan sözü isə deməkdir: «bir şeyə baxmaq üçün əyilmək; başı irəli əyərək baxmaq; bədəni əyərək baxmaq; diqqətlə baxmaq, maraqla araşdırmaq — nəyisə öyrənmək istəyən kimsə haqqında.» Mələklərin xilas məsələsinə münasibəti belədir.

TAM1897 D 49.6İndi, mələklər digər elmləri — biologiya, geologiya, iktiologiya, astronomiya — yəni bütün digər elmləri başa düşürlərmi? Siz bilirsiniz ki, onlar bunları başa düşürlər. Hər kəs bilir ki, mələklər bütün digər elmləri tam şəkildə başa düşürlər. Hər kəs bilir ki, tam əminliklə demək olar ki, bütün mələklər bütün digər elmləri hər hansı bir insanın hər hansı bir tək elmi nə dərəcədə başa düşməsindən və ya başa düşdüyündən sonsuz dərəcədə daha dərindən başa düşürlər. Amma mələklər xilas məsələsinə bütün digər elmlərdən daha çox maraq göstərirlər. Hamıdan çox bilənlər məhz bu mövzuya ən çox maraq göstərirlər. Yaxşı, bir az əvvəl mənimlə razılaşdınız ki, belə nüfuzlu bir mənbəyə istinad edə bilsəm, bu mövqeyi tutmaqda haqlı olduğumuzu deyərdiniz. Elə isə gəlin irəli gedək: mövqeyimiz əsaslıdır. Biz ən yaxşıların — bəli, elm sahəsində ən yaxşıların — arasındayıq. Bu mövzuda qəti söz deyə biləcək elmi nüfuz sahibləri var.

TAM1897 D 49.7İndi isə bu axşam «elm» sözü ilə söz oyunu etmirəm. Mən «elm» və «elmi» sözlərini xilas məsələsinə aid edərək tamamilə doğru mənada işlədirəm. Allahın xilası həqiqətən elmi bir şeydir; bu ad onun üçün saxtakarca deyilməyib, əksinə, tamamilə, ali səviyyədə elmi bir anlayışdır. Ona görə də «elm» və ya «elmi» sözü ilə oynadığımı düşünməyin. Mən bu sözü dürüstlüklə işlədirəm, çünki bu kontekstdə tamamilə doğrudur.

TAM1897 D 49.8Amma bu hamısı deyil: mələklər nəinki bu barədə araşdırma aparmaq, nəsə öyrənmək istəyirlər; üstəlik, həqiqətən nəsə öyrənirlər. Onlar bunu araşdırıb öyrəndikcə həqiqətən bilik qazanırlar. Efeslilərə 3:8-11-ə baxın, bu fikri ifadə olunmuş şəkildə görəcəksiniz:—

TAM1897 D 50.1Bütün müqəddəslərdən ən dəyərsiziyəm. Lakin Allah mənə bu lütfü verdi ki, Məsihin ağlasığmaz zənginliyi ilə bağlı Müjdəni millətlərə yayım və hamıya [«insanlar» sözünü çıxarıram, çünki o, əlavədir] dünyanın başlanğıcından bəri hər şeyi İsa Məsih vasitəsilə yaradan Allahda gizli qalmış sirrə şərikliyin nə olduğunu göstərim. Belə ki [Baxın, indi mən Məsihin ağlasığmaz zənginliyini təbliğ etməliyəm ki, hamı Allahda gizli qalmış sirrə şərikliyin nə olduğunu görsün; bu da həmin niyyətlə, həmin məqsədlədir] Allahın çoxcəhətli hikməti indi imanlılar cəmiyyəti vasitəsilə səmadakı başçılara və hakimlərə bildirilsin. Bu, Allahın əzəldən bəri qurduğu və Rəbbimiz Məsih İsa vasitəsilə yerinə yetirdiyi məqsədinə görə oldu. (3:9: KJV-nin hərfi tərcüməsi)

TAM1897 D 50.2İnsanların bunu görməsinin «məqsədi» nədir? — «Səmadakı» (digər tərcümələrdə «səmada» verilir; bu doğrudur) başçılıqlar və hakimiyyətlər qarşısında Allahın müxtəlif müdrikliyinin tanınması üçündür. Mələklər, başçılıqlar və hakimiyyətlər səmadan göndərilən Müqəddəs Ruhla təbliğ edilən bu xilas müjdəsini eşidəndə onu dərindən öyrənməyə böyük həvəs göstərirlər. Onlar həqiqətən baxır və öyrənirlər. Və onlar araşdırdıqca, Allahın müdrikliyinin yeni vəhylərini öyrənirlər — Allahın müxtəlif müdrikliyini — Rəbbimiz İsa Məsihdə qərar verdiyi əbədi məqsədinə uyğun olaraq. Başqa müqəddəs yazılardan bilirsiniz ki, Allahın bu sirri, bu əbədi məqsəd müjdələnmədə aşkar edilir. Siz bilirsiniz ki, səmadakı başçılıqlar və hakimiyyətlər bir cəhətdən əbədi deyillər — onlar əzəldən əbədiyyətə qədər deyillər. Onlar müəyyən bir nöqtədən əbədiyyətə qədərdirlər, elə siz və mənim kimi. Cəbrayıl yalnız yaradıldığı nöqtədən əbədiyyətə qədərdir. Onun varlığı əzəldən əbədiyyətə qədər uzanmır.

TAM1897 D 50.3Amma Allah əzəldən əbədiyyətə qədər var olandır. Deməli, əzəldən əbədiyyətə qədər bir məqsəd var idi və var — bizim Rəbbimiz İsa Məsihdə nəzərdə tutulmuş əbədi məqsədi. Mələklərə o əbədi məqsədin dərinliklərinə çatmaq, onu tam öyrənmək nə qədər vaxt aparacaq? — Əbədiyyət qədər. Bu kifayət qədər aydındır. Deməli, bu məqsəd müjdə vasitəsilə, «Bu sirr sizdə olan Məsihdir. O sizə izzətə qovuşmaq ümidini verir» olan Allahın sirri ilə bəlli olanda, mələklərin onu öyrəndiyi kifayət qədər aydındır. Və ona baxdıqca, orada Allahın əbədi məqsədinə görə çoxşaxəli hikməti aşkar görürlər. Onu araşdırmaq istəyirlər. Bunu edirlər və beləliklə öyrənirlər.

TAM1897 D 50.4Beləliklə, onlar bütün digər elmləri hər hansı bir insanın tək bir elmi başa düşdüyündən daha dərindən başa düşdükləri, bu mövzuya digər bütün mövzulardan daha çox maraq göstərdikləri və ondan öyrəndikləri halda; bu, siz və mənim təhlükəsiz şəkildə güvənə biləcəyimiz bir fakt deyilmi? Bəs bu da digər bütün mövzuların cəmindən daha çox düşüncəmizə, ən yüksək düşüncəmizə layiq bir mövzu deyilmi? Və elmi prinsiplərə zidd getmədən bütün ürəyimizi buna bağlaya, bütün qəlbimizi ona həsr edə bilmərikmi? Ah, edə bilərik, mütləq edə bilərik! Gəlin bunu edək.

TAM1897 D 50.5İndi məni yanlış anlamayın. Mən digər elmlərə hücum etmirəm. Mən demirəm ki, digər bütün elmlər nəzərə alınmamalı, aldatıcı işıqlar hesab edilməli və heç bir diqqətə layiq görülməməlidir. Xeyr; mən deyirəm ki, bu, onların hamısından böyükdür; və onlarda öyrəndiyimiz hər nə varsa, onların hamısından böyük olan bu elmə tabe şəkildə öyrənilməlidir. Mən yalnız onu deyirəm ki, əgər elmi olmaq istəyiriksə, digər bütün elmlər ən azından bu birinə nisbətən ikinci dərəcəli yer tutmalıdır.

TAM1897 D 50.6Fikirləşin! Başqa elmlərlə məşğul olduğumuz zaman istifadə etdiyimiz təbii ağlımızı götürün. Mən, ya da hər hansı bir insan, əlinin altında daha yüksək bir elmin olduğuna dair mümkün olan ən yüksək səlahiyyətli təsdiq olduğu halda, ən yaxşı və ən yüksək düşüncəsini başqa bir elmə yönəltsə, ciddi şəkildə elmi olarmı? Bu elmi olarmı? — Xeyr. Beləliklə, indiyə qədər görürük ki, bu bir elmdir; o, ən yüksək elmdir. Beləliklə, hər kəs ən yüksək düşüncəsini, ən yaxşı düşüncəsini və bütün qüvvələrini ilk növbədə bu elmə yönəltməsə və onu bütün digər elmləri idarə etməyə qoymasa, mahiyyət etibarilə elmi deyil.

TAM1897 D 50.7Və o, müdrik də deyil. Çünki bu elm nədir? — Xilas. Çox yaxşı. Və bu əbədi həyatdır. Tutaq ki, bütün həyatımı, bütün gücümü bu elmi nəzərə almadan və ya onu aşağı tutaraq digər elmlərə sərf etsəm, onu əldə edə bilərəmmi? — Xeyr. Bəs digər elmləri öyrənmək üçün neçə ilim qalacaq? — Ən çox bir neçə il. O zaman bu elmlər üzərindəki işim həmişəlik bitəcək və mən onları bir daha öyrənmək fürsəti əldə etməyəcəyəm.

TAM1897 D 50.8Amma əgər mən əvvəlcə bunu götürsəm və digərlərini ikinci dərəcəli vəziyyətdə saxlasam, bu birini əldə edib möhkəmləndirənədək, onda digərlərini öyrənmək fürsətim olacaqmı? — Bəli. Nə qədər? — Əbədiyyətə qədər. Ah, bəs bu ağıllı yoldur, elə deyilmi? Yeganə ağıllı yol deyilmi? Və yeganə elmi və məntiqli yol deyilmi? — Şübhəsiz ki, elədir. Gəlin, onda elmi olaq, tamamilə elmi, ən yüksək səviyyədə elmi.

TAM1897 D 50.9İndi bir az da irəli baxaq. Mələklər haqqında baxdığımız o ilk parçada bu, peyğəmbərlərlə başlayır, belə: «Sizə göstəriləcək lütf barəsində əvvəlcədən xəbər verən peyğəmbərlər bu xilasa dair araşdırma və tədqiqatlar aparardı.» Onlar bunu Məsihin əzabları və ardınca gələcək şöhrət barədə əvvəlcədən şahidlik edərkən edirdilər.

TAM1897 D 51.1İndi, peyğəmbərlər vasitəsilə, burada gördüyümüz kimi, bu xilas elmi, xilas mövzusunda Allahın düşüncəsinin məhsulu yazılı şəkildə ortaya qoyuldu. Bu elm kitabı, bu xilas elmi peyğəmbərlər vasitəsilə gəldi. Onlar digər elmlər barədə nəsə bilirdilərmi? — Bəli.

TAM1897 D 51.2Bunu bir neçə yerdə tapa bilərik — bu axşam nəzər salmağa vaxtımız çatmayacaq qədər çox. Amma iki-üç məqama baxacağıq ki, onların bu barədə biliklərə sahib olduqları həqiqəti ağlımızda canlandıra bilək.

TAM1897 D 51.3Birinci Korinflilərə məktubun on beşinci fəslində elm tərəfindən kəşf edilməsindən təxminən min yeddi yüz il əvvəl verilmiş elmi bir bəyanat var. Bütün bu əsrlər boyu orada idi, amma bu sahəyə aid alimlər onu öz düşüncə prosesləri ilə bilmirdilər. Bu, astronomiyadakı bir həqiqətin bəyanatıdır. Müqəddəs Kitabdakı bu bəyanata inanan hər kəs, əlbəttə ki, astronomiya sözünü heç eşitməsə də, həmişə bunu bilirdi; lakin insan elmi bundan xəbərsiz idi və onu yalnız uzun müddətdən sonra kəşf etdi.

TAM1897 D 51.4Başqa bir fikir: O Müqəddəs Kitab yazarı elmi açıqlamanı verdikdə, min yeddi yüz il sonra alimlər onun elmi cəhətdən düzgün olduğunu təsdiqlədilər; bəs bu açıqlama kəşf edildiyi zamandakı qədər həmişə də elmi açıqlama deyildimi? — Şübhəsiz. Bəs onu yazan zaman da belə deyildimi? — Əlbəttə. Bu ayə 1 Korinflilərə 15:41-dir:—

TAM1897 D 51.5Günəşin ehtişamı başqa, ayın ehtişamı başqa, ulduzların ehtişamı başqadır. Ulduz da digər ulduzdan ehtişamına görə fərqlənir.

TAM1897 D 51.6Bu yüz il əvvəl məlum deyildi, çünki təxminən o qədər əvvəl özünü sanballı bir astronom sayan və həmkarları arasında da belə qəbul edilən bir adam bu bəyanatı səhv hesab etmiş və Müqəddəs Kitab müəlliflərinin cahilliyinin göstəricisi kimi qiymətləndirmişdi; çünki o (yəni Müqəddəs Kitab müəllifi) düşünürdü ki, ulduzlar bir-birindən məsafə ilə yox, ehtişam və parlaqlıqla fərqlənir. Bu, həmin tənqidçinin bu barədə söylədiyi fikirdir. Onun fikri belə idi və o, astronomiya elmi adından danışırdı ki, bir ulduzun bizə digərindən daha parlaq və daha gözəl görünməsinin yeganə səbəbi onun bizə daha yaxın olmasıdır, beləliklə onun işığını daha çox qəbul edirik. Amma bu gün elmin bütün sahələrində məlumdur ki, ulduzlar arasında, onların möhtəşəmliyi, gözəlliyi və rəng çalarları baxımından yer üzündəki çiçəklər qədər fərq var. Beləliklə, əgər biz yer üzündəki bütün çiçəkləri bütün möhtəşəmliyi, rəng müxtəlifliyi ilə böyük bir tarlada qarşımızda görsəydik və sonra səmaların ulduzlarını da bu çiçəkləri gördüyümüz qədər aydın görə bilsəydik, ulduzların da bir o qədər rəngarəng və gözəl olduğunu görərdik. Bu indi məlumdur, amma bu parçanın Korinflilərə yazıldığı vaxtda bu bilinmirdi.

TAM1897 D 51.7İndi soruşuram: bu elmi bəyanat deyildimi, elmdə bir həqiqətin bəyanı deyildimi, Paulun onu yazdığı və Korinfə göndərdiyi gün, indiki kimi eyni dərəcədə qəti? Elmin həqiqət olduğunu kəşf etməsi onu həqiqət etmədi, həm də həqiqət olaraq çəkisinə bir zərrə də əlavə etmədi. Onların kəşfi sadəcə olaraq göstərdi ki, onlar əvvəllər bilmədikləri bir həqiqəti tapıblar, çünki Müqəddəs Kitaba inanmırdılar. Əgər onlar bunu Müqəddəs Kitabda oxuyub, inanıb və qəbul etsəydilər, elmdəki bu nöqtəni hər hansı bir alim kəşf etməzdən çox əvvəl biləcəklərdi.

TAM1897 D 51.8Başqa bir elm var: Sir İsaak Nyuton bir gün alma ağacının altında oturmuşdu. Onun yanındakı budaqdan bir alma düşdü. Əvvəllər dəfələrlə ağaclardan alma düşmüşdü. O, əvvəllər də ağaclardan alma düşdüyünü görmüşdü. Amma o gün o, dərin düşüncələr içində idi və fikirləşməyə başladı. Niyə o alma düşdü? Görünür, yer ona təsir edərək özünə cəlb edib. Yer almadan böyük olduğuna görə, alma ağacdan ayrıldıqda onu özünə çəkərdi. O dedi: «Əgər mən o almanı götürüb bacardığım qədər yüksəklərə atsam, o yenidən yerə düşəcək.» Beləliklə, əgər onu bu kiçik məsafəyə gətirən yerin təsiri idisə, mən onu bacardığım qədər yüksəklərə atdığımda və o geri qayıtdıqda, bu, yerin təsirinin yerin səthindən o qədər uzağa çatıb həmin cismə yapışıb onu geri qaytardığının sübutudur. Əgər onu bir mil hündürlüyə ata bilsəydim və o geri qayıtsaydı, o zaman bu təsirin o şeyi geri gətirmək üçün bir mil məsafəyə çatdığı aydın olardı. Sonra dedi: «Əgər bu doğrudursa, o zaman bu təsir aya qədər də çatmalıdır.» Maraqlıdır, görəsən bu təsir ayadək çatırmı? Gedib baxaram. O evinə getdi, orada oturdu, ayın orbitinə dair astronomik hesablamaları götürdü və uzun bir sıra hesablamalar apardı. Amma onlar uyğun gəlmədi. O dəfələrlə təkrarladı, amma uyğun gəlmədi; o bu təsirin ayadək çatdığını göstərə bilmədi.

TAM1897 D 52.1Əgər düzgün xatırlayıramsa, o, bu işi təxminən on il kənara qoydu, sonra yenidən bu işə əl atdı. Bir gün ayın orbitinin yeni hesablamaları dərc olundu, əvvəlki rəqəmlərdəki bəzi səhvlər düzəldildi. O dərc olunanda Nyuton dedi: «Görəsən, bu mənim istədiyim nəticəni verəcəkmi?» O, rəqəmləri əldə edib işə başladı və əlbəttə, sizi də, məni də heyrətləndirəcək uzun bir sıra hesablamalar apardı. Amma nəhayət hesablamaların bitməsinə cəmi iki-üç rəqəm qalmışdı və gördü ki, nəticə uyğun gələcək. O, bu möhtəşəm həqiqətdən o qədər heyrətə gəlmişdi ki, hesablamalarını sona çatdıra bilmədi. Qələm əlindən düşdü və o, dostundan hesablamaları onun yerinə tamamlamasını xahiş etməli oldu. Dostu da bunu etdi və Sir İsaak Nyuton elmi bir faktı, daha doğrusu yeni bir elmi sübut etmiş oldu. Buna gravitasiya deyilir. Və o vaxtdan bəri ölümsüzləşib.

TAM1897 D 52.2Bu həqiqətən böyük bir kəşf idi. Lakin bu, Sir İsaak Nyuton təbiətdə kəşf etməzdən iki min beş yüz il əvvəl Müqəddəs Kitabda var idi. Cəlb qüvvəsi sadəcə kainatın tarazlığıdır. Bu, alimlərin dediyi kimi, kainatın tarazlığının qorunmasını təmin edən prinsip, qanundur. Yəni, kainatdakı hər bir cisim hər digər cismə təsir edir və onunla tarazlanır. Yalnız hər bir cisim deyil, həm də kainatdakı hər bir maddə hissəciyi kainatdakı hər digər maddə hissəciyini cəlb edir və ona təsir göstərir.

TAM1897 D 52.3Fiziki aləmdə bu, bu gün günorta Müqəddəs Kitab dərsində həyat məsələsi ilə bağlı söylədiklərimizə müvafiq gələn bir faktdır. Biz kəşf etdik ki, kimsəyə və ya nəyəsə toxuna bilməzsiniz ki, bu, kainat boyu bilinməsin. Bir sərçə belə Atanız bilmədən yerə düşməz və o sərçənin düşməsi kainat boyu hiss olunmadan qalmaz. Bu, sadəcə olaraq, bununla müvafiq bir faktdır.

TAM1897 D 52.4Orada da bu ikisinə uyğun gələn bir ruhani həqiqət var.

TAM1897 D 52.5Hara gedim ki, Ruhun orada olmasın? Hara qaçım ki, hüzurunda olmayım? Əgər göylərə çıxsam, Sən oradasan, Ölülər diyarında yatsam, Sən oradasan. Qanad alıb gündoğana uçsam belə, Dənizi keçib günbatana qonsam belə, Sənin sağ əlin bələdçim olacaq, Sağ əlin məni qoruyacaq. Zəbur 139:7-10.

TAM1897 D 52.6Siz və mən düzgün bir fikir düşündükdə, o başqa haradasa dərk olunurmu? Biz səhv fikir düşünürük. Səhv fikir nədir? — Günah. Bəs günah harada başlayır? — Fikirdə. Mənim günahım kainatda məndən başqa harada isə dərk olunurmu? Onu kim dərk edir? — Allah, Öz Ruhunun vasitəsilə. Ey, onda bizim kainatımızda dərk edilməyən, hiss edilməyən ruhani bir fakt varmı? Yaxud yaxşılığa və ya pisliyə dair hiss edilməyən bir düşüncə varmı? Onda siz gravitasiyanı bir elm kimi görmürsünüz? Sir İsaak Nyuton kainatda kainatın digər həqiqətləri ilə uyğun gələn bir həqiqət kəşf etdi.

TAM1897 D 52.7Nyutonun kəşf etdiyi qanun, dediyim kimi, kainatın tarazlığının qorunmasını təmin edən qanundur. İndi isə Nyuton kəşf etməzdən iki min beş yüz il əvvəl bunun bilinməsini göstərən müqəddəs yazını oxuyacağam. Yeşaya 40:12:—

TAM1897 D 52.8Kim dənizləri ovcu ilə, Göyləri qarışı ilə ölçüb? Yerin torpağını ölçü ilə, Dağları qapanla, Təpələri tərəzi ilə kim çəkib?

TAM1897 D 52.9Dağlar və təpələr yerləşdirildikdə, onlar bir-biri ilə tarazlanmışdı. Allah onların tarazlığının qorunmasını təmin etdi? Əşyaların tarazlığının qorunmasını təmin edən qanunun elmi adı nədir? — Cazibə. Bəs Yeşaya nədən danışmışdı? — Cazibədən. Şübhəsiz ki, elə etmişdi.

TAM1897 D 52.10Bir alim bu faktı qar çiçəyi adlanan kiçik çiçək nümunəsində izah edir. Toxumdan çoxalan iki növ çiçək haqqında düşünün. Biri dik çiçək, digəri isə əyilmiş çiçəkdir. Çiçəklərdə mərkəzdəki sapcığın ətrafında kiçik sapcıqların düzüldüyünü görmüsünüz. İndi, toxumdan çoxalan dik çiçəkdə mərkəzi sap həmişə ətrafdakılardan qısadır. Əgər o sallanan çiçəkdirsə, mərkəzi sap ətrafdakılardan uzundur. Bunun səbəbi odur ki, ətrafdakılardakı çiçək tozu — polen — mərkəzi sapın üzərinə düşməlidir, yoxsa çiçək çoxala bilməz.

TAM1897 D 52.11İndi, toxumla çoxalan dik çiçəkdə bu mərkəzi sap ətrafdakılardan qısa olmalıdır ki, ətrafdakılardakı tozcuqlar onun üzərinə düşə bilsin. Əgər o, uzun olsaydı, tozcuqlar aşağı düşüb onu qaçırardı və beləliklə toxum əmələ gəlməzdi. Əgər çiçək sallanan tipdədirsə və bu sap ətrafdakılardan qısa olarsa, tozcuqlar kənara düşəcək və yenə də toxum əmələ gəlməyəcək. Beləliklə, toxumdan çoxalan hər bir dik çiçəkdə mərkəzi sap ətrafdakılardan qısadır. Toxumdan çoxalan hər bir sallanan çiçəkdə isə mərkəzi iplik ətrafdakılardan uzundur.

TAM1897 D 53.1Qar çiçəyi toxumdan çoxalır. Və dik çiçək olmasına baxmayaraq, mərkəzi sap ətrafındakılardan daha uzundur. Bu necə ola bilər? Məsələni daha aydın başa düşməyiniz üçün bunu yenidən deyirəm: Qar çiçəyi düz çiçəkdir və toxumdan çoxalır. Onda mərkəzi mil ətrafındakılardan qısa olmalıdır. Amma o daha uzundur. Bəs o, necə toxumdan çoxala bilər? Rəbb bunun üçün tədbir görüb. O, belə müəyyən edib ki, bu dik çiçək olmasına baxmayaraq əyilsin və başını əysin. Buna görə də bu dik çiçəkdə mərkəzi sap digər saplardan daha uzun yaradılıb. O, böyüyüb dik dayanır, çiçəklənənə və toxum verməyə hazır olana qədər. Elə o anda başını əyir və tozcuqlar yerinə düşdükdən sonra kiçik çiçək yenidən qalxıb dik dayanır.

TAM1897 D 53.2İndi bu özü-özlüyündə gözəldir; amma burada gravitatsiya qanununun nümunəsi ortaya çıxır. Bu alim mənə deyir ki, çiçəyi aşağı əyilməyə, başını sallamağa vadar edən şey yerin cazibəsidir. Bu doğrudur. Alma niyə düşür? — Çəki. Amma çəki sadəcə gravitatsiyadır — latınca gravus sözündən götürülüb, çəki deməkdir. O dik duran çiçəyi başını əyməyə vadar edən nədir? — Yerin çəkisi. Amma niyə yerin çəkisi o gülün başını əvvəldən əymir? — Ah, Allah o kiçik gülü yaratdıqda yer üzünü, hətta kainatı onun ehtiyaclarına uyğun tarazlamışdı. Allah o təvazökar kiçik qar çiçəyini yaratdıqda kainatı tarazlıqda saxlamış və onu o kiçik gülün ehtiyaclarına uyğunlaşdırmışdı! Və əgər Allah o kiçik gül barədə düşünürsə, siz az imanlılar, sizin üçün daha çox düşünməyəcəkmi?

TAM1897 D 53.3İndi bu alim mənə deyir ki, əgər yer — və əlbəttə kainat — indiki çəkisindən bir funt, ya da bir unsiya ağır olsaydı, bu, qar çiçəyinin vaxtından əvvəl baş əyməsinə səbəb olardı; çünki daha ağır olduğuna görə, onun üzərində daha çox təsir göstərərdi. Və o halda, ilk qar çiçəyi sonuncu olardı. Amma o kiçik qar çiçəyi yaşasın və dünyanın sonuna qədər insanları sevindirsin deyə, Allah kainatı məhz bu çiçəyin ehtiyaclarına uyğun tənzimlədi ki, onun ehtiyacının dəqiq vaxtı çatanda çəki onu əymək üçün tam kifayət etsin. Sonra çoxalma baş versin deyə o sallanarkən, köklərdən başqa bir qüvvə gəlir, gövdə bir qədər sərtləşir və çiçək cazibə qüvvəsini dəf edərək əvvəlki kimi dayanır.

TAM1897 D 53.4Kim dənizləri ovcu ilə, Göyləri qarışı ilə ölçüb? Yerin torpağını ölçü ilə, Dağları qapanla, Təpələri tərəzi ilə kim çəkib?

TAM1897 D 53.5Kainatın tarazlığını kim yaradıb? — Allah. Yeşaya bunu Sir İsaak Nyuton kəşf etməzdən təxminən iki min beş yüz il əvvəl demişdi. Yeşaya bunu yazanda bu elmi fakt deyildimi? — Bəli. Bütün o əsrlər boyu yazılı deyildimi? — Bəli. Bütün bu müddət ərzində elmi həqiqət deyildi? — Belə idi. Nyuton onu kəşf edəndə daha elmi həqiqət oldu? — Xeyr; alimlər əvvəllər bilmədikləri bir şeyi öyrəndilər, amma o, bütün bu müddət ərzində Müqəddəs Kitabda durmuşdu.

TAM1897 D 53.6Bu şeyləri düşünün. Allah istəyir ki, biz düşünək. O, istəyir ki, siz və mən görək ki, xilas, yəni Allahın bizə verdiyi və üzərində ən dərindən düşünməyə çağırdığı Söz, kiçik və dar çərçivəli ikinci dərəcəli bir məsələ deyil; əksinə, dünyanın bilə biləcəyi ən böyük şeydir. Bu, dünyanın elminin bilə biləcəyi ən böyük şeydir. Bu, dünyanın bilə biləcəyi ən başlıca elmdir.

TAM1897 D 53.7Lakin biz onu elmi olmaq naminə öyrənməməliyik. Biz onu xilas olmaq üçün öyrənməliyik; xilas olmaq isə elmi bir məsələdir.