Xilas Elmi. – № 2

TAM1897 D 59.2Vəz bazar günü axşam, 14 fevral 1897-ci ildə verilmişdir 17 fevral 1897-ci il tarixli Baş Konfrans Gündəlik Bülletenlərinin I cild, № 4, səh. 59-64 və 18 fevral 1897-ci il tarixli Baş Konfrans Gündəlik Bülletenlərinin I cild, № 5, səh. 65-66-da çap olunub.

TAM1897 D 59.3Bu axşamkı tədqiqata başlamazdan əvvəl bir-iki izah sözü: Şübhəsiz ki, bir çoxları əvvəlki axşam söylənənlərin yoxlanışa tab gətirib-gətirməyəcəyini düşünə bilər. Gətirəcək. Mən təsadüfi danışmırdım. Doğrudur, hər şeyi ətraflı izah etmədim, amma söylədiklərimi çapda oxuyub üzərində düşünəndə söylədiklərimin doğru olduğunu görəcəksiniz. Qar çiçəyi yerə, yer də qar çiçəyinə tarazlanıb dediyim zaman, əgər bir neçə ton ağırlığında bir meteor yerə düşsə, cəlb gücü əvvəlkindən artıq olmazmı? Və bu, çiçəyin yerə tarazlanmasını pozmazmı? — Xeyr; çünki yalnız yer deyil, bütün kainat da o çiçəyə tarazlanıb. Yadınızdadırmı ki, cazibə qanunu öyrənilərkən elmi ifadə belədir: kainatdakı hər bir maddə hissəciyi digər hər bir hissəcik tərəfindən cəlb olunur, yəni yalnız yer deyil, həm də kainat çiçəklərin ehtiyaclarına uyğun tarazlanıb; beləliklə, meteoritin düşməsi kainatın cazibə qüvvəsini artırmaz.

TAM1897 D 59.4Başlanğıcda bir neçə izahlı söz: Əgər əvvəlki dərsdə «Müqəddəs Kitabda elm» və ya «Elm və Müqəddəs Kitab» mövzusunda danışsaydım, bu sözün elmi mənasına görə cazibə qüvvəsinin nə olduğunu və nə olmadığını daha ətraflı müzakirə edərdim. Amma mən bu barədə danışmırdım; keçən gecə məqsədim yalnız cazibə qanununun kəşf edilməsi faktını və onun qanun kimi nəzəriyyəsini bildirmək idi. Nyuton dövründən bəri bu qanunun nəzəriyyəsi ilə bağlı baxışlarda dəyişikliklər olub; lakin bu, qanuna təsir etmir.

TAM1897 D 60.1Əslində, gravitasiya heç bir qanun deyil, sadəcə Allahın qüdrətidir. Həqiqətən «təbiət qanunları» yoxdur. Təbiət qanunları yalnız Allahın vərdişləridir. Gravitasiya qanunu da yalnız Allahın vərdişidir; Allahın qüdrətinin təzahürüdür. Amma mən onun əsl mahiyyətini müzakirə etmədiyim üçün bu anlayışları ümumi qəbul olunmuş mənada işlətdim və yalnız kainatın tarazlığının onun vasitəsilə qorunduğunu bildirmək üçün istifadə etdim.

TAM1897 D 60.2Bu axşam elmin başqa bir tərifini oxuyacağam. Bu da dünyanın tanınmış aparıcı alimlərindən birinə aiddir: «Elm hər hansı bir mövzu haqqında sahib olduğumuz ən dəqiq bilikdir.» «Elm» sözü sözün əsl mənasında bilik deməkdir. Keçən gecə verdiyimiz tərif də doğrudur. O, düşüncənin məhsuludur. Həmçinin onu mövzu ilə bağlı sahib olduğumuz ən dəqiq bilik kimi müəyyən etmək də olar.

TAM1897 D 60.3İndi əvvəlki dərsdə qeyd etdiyimiz iki məqama qayıdaq. Elm bunu kəşf etməzdən min yeddi yüz il əvvəl, ulduzların parlaqlıq fərqi barədə ən dəqiq bilik harada mövcud idi? — Müqəddəs Kitabda. Bəs həmin mövzunun həqiqi elmi harada idi? — Müqəddəs Kitabda. — Kainatın tarazlaşdırılması barədə ən dəqiq bilik kəşf edilməzdən əvvəl iki min beş yüz il ərzində harada tapılırdı? — Müqəddəs Kitabda. Bəs bu elm mövzusunda dünyanın ən elmi kitabı hansı idi? — Müqəddəs Kitab. Yenə də yadda saxlayın ki, mən elm və Müqəddəs Kitab haqqında danışmıram. Mən xilas elmi haqqında danışıram. Və baxmayaraq ki, digər elmlərə istinad edilə bilər, bu yalnız bu başlıca elm ilə ayrılmaz bağlılıqda baş verir. Məqsəd budur ki, siz və mən bu iki saatlıq tədqiqat ərzində toplaya biləcəyimiz bütün sübutlar əsasında bilək ki, xilas elmdir, kainatdakı ən yüksək elmdir, araşdırmağa ən layiq olanıdır və ona əsas diqqətimizi və bütün ruhumuzu həsr etdiyimiz zaman elmi davranırıq.

TAM1897 D 60.4İndi isə Müqəddəs Kitab xilas elmi istisna olmaqla heç bir elm barədə traktat deyil. O, məhz bu mövzuya həsr olunmuş bir traktatdır. Müqəddəs Kitab digər elmlərə istinad edir; lakin orada başqa heç bir elm barədə traktat yoxdur. Digər elmlərə istinad edilir, məsələn, Korinflilərə və Yeşaya kitablarında gördüyümüz kimi; bu yerlərdə onlara niyə istinad edilir — elmi bir məqamı göstərmək üçün? — Xeyr; məqsəd xilas elmini daha yaxşı başa düşməyimiz üçün onu nümunələrlə izah etməkdir. Niyə 1 Korinflilərə 15:41-ə bu astronomik həqiqət daxil edilib? «Ulduz da digər ulduzdan ehtişamına görə fərqlənir.» deməyin məqsədi nədir? Sonra belə deyilir: «Ölülərin dirilməsi də belədir. … əkilən toxum hörmətsiz, dirilən bədən izzətlidir; əkilən toxum zəif, dirilən bədən qüvvətlidir.» Bir ulduz başqa ulduzdan izzətcə fərqləndiyi kimi, dirilmə də elədir. Beləliklə görürsünüz ki, bu elmi məqamın gətirilməsinin məqsədi xilas elminin bir nöqtəsini nümunə ilə izah etmək, xilas elmindəki həqiqəti daha yaxşı görməyimizə kömək etməkdir.

TAM1897 D 60.5Niyə Yeşaya öz nitqinə cazibə qanunu faktını daxil etdi? Gəlin fəsildə bir az daha irəli gedək və görəcəyik. Mən həmin ayəni və sonra onun davam etdirdiyi fikrin sonunda gələn digər ayəni oxuyacağam. «Kim dənizləri ovcu ilə, … ölçüb?» ««Bəs Məni onda kimə bənzədərsiniz ki, Mən ona oxşayım?» Deyir Müqəddəs Olan. Başınızı göylərə qaldırıb baxın: Bunları kim yaratdı? Rəbb göy cisimlərini sıraya düzüb çıxarar, Onların hamısını adları ilə çağırar. Bol qüvvəsinə, böyük qüdrətinə görə Onlardan heç biri əskik olmaz.» Yeşaya 40:25, 26.

TAM1897 D 60.6Onlardan heç biri Onun diqqətindən yayınmır və onlar hamısı tarlada bitən hər bir kiçik çiçəyin ehtiyaclarına görə nizamlanıb. Amma O niyə diqqətimizi buna çəkir və bu məqamda söhbətinə daxil edir? — Elm faktını bildirmək üçün yox; əksinə, bütün insanların diqqətini xilas elminə cəlb etmək üçündür. O, bundan nə nəticə çıxarır? Biz bütün bunları düşünməli və bunları kimin etdiyini nəzərdən keçirməliyik. Sonra daha da oxuyuram: “Ey Yaqub nəsli, ey İsrail! Nə üçün «Rəbb başıma gələnləri bilmir, Allahım mənim haqqıma diqqətsizlik edir?» Deyib gileylənirsən?” Yeşaya 40:27.

TAM1897 D 60.7Allah ayaqlarımızın altındakı çiçəyə bu qədər qayğı göstərirsə, o, nə gizlənir, nə də unudulur; bəs onda necə deyə bilərsiniz ki, Rəbbdən gizlənmisiniz, O, haqqınıza diqqətsizlik edir və o, artıq sizin üçün qayğı göstərmir? Beləliklə görürsünüz ki, hər bir halda elmi həqiqət tamamilə xilas elmini bizə izah etmək üçün gətirilir.

TAM1897 D 61.1Başqa bir fikir: Bu yazıçılar bunu dərk edəndə, bu, vəhy vasitəsilə olmuşdu. Əlbəttə ki, onlar bu şeyləri bu dünyanın malik olduğu heç bir elmi tədqiqatdan əldə etməyiblər. Rəbb öz başlıca elmini, xilas elmini aşkar edirdi; və bunu izah etmək üçün digər elmlərə müraciət edirdi. Bəs bütün elmlərdən hansısı Rəbb üçün ən vacibdir? — Şübhəsiz ki, xilas. Rəbb digər elmləri yalnız bunu izah etmək üçün istifadə edəndə, bu elmi digərlərindən daha vacib hesab etdiyi tamamilə aydındır.

TAM1897 D 61.2Amma bu hələ hamısı deyil. Müqəddəs Kitabda adı çəkilən bir adam ümumi elm — bu dünyanın bütün təbiət elmləri — sahəsində tam biliyə malik idi. Mən istəyirəm ki, siz görün: indi dünyada bu qədər önəm verilən elmləri tam mənimsəmiş bir insan var idi. Və istəyirəm ki, bütün bunları nəzərə alaraq onun nə dediyini eşidin. Ayə belədir:—

TAM1897 D 61.3Allah Süleymana dəniz sahilindəki qum qədər bol hikmət, dərrakə və ürək genişliyi verdi. Süleymanın hikməti bütün şərq xalqlarının və Misirlilərin hikmətindən üstün idi. O bütün adamlardan, Ezrahlı Etandan, Maxolun oğulları Heman, Kalkol və Dardadan hikmətli idi, şöhrəti bütün ətraf millətlər arasında yayılmışdı. O, üç min məsəl söyləmişdi və onun min beş nəğməsi var idi. Livanda olan sidr ağacından tutmuş divarda bitən züfa otuna qədər bitkilər barədə bəhs etdi, həmçinin heyvanlar, quşlar, həşəratlar və balıqlar haqqında danışdı. 1 Padşahlar 4:29-33.

TAM1897 D 61.4O, Liban sidr ağacından divardan bitən züfaya qədər ağaclardan danışdı. Elmdə buna nə deyilir? — Botanika. O, botanikanı dünyada hər kəsdən yaxşı başa düşürdü.

TAM1897 D 61.5O, həmçinin heyvanlardan danışdı. Əgər bu gün orada elmi termin qoyulsaydı, nə olardı? — Zoologiya. Süleyman zoologiyanı bu gün dünyada yaşayan hər kəsdən yaxşı başa düşürdü. O, bunu öyrətdi; çünki deyilir ki, o, bütün bu şeylərdən danışdı. O, bu elmləri öyrətdi.

TAM1897 D 61.6«Və quşlardan.» Bu elm nədir? — Ornitologiya. Beləliklə, Süleyman botanika, zoologiya və ornitologiya elmlərini öyrətmişdi.

TAM1897 D 61.7Sonra nə? — «Və sürünənlərdən.» Bu hansı elmdir? — Entomologiya.

TAM1897 D 61.8«Və balıqlardan.» Bu hansı elmdir? — İxtiologiya.

TAM1897 D 61.9Bu Müqəddəs Yazı parçasını oxuyanlar adətən Süleymanı bütün elm sahələrini bilən bir alim kimi düşünmürlər. Amma əgər Süleymanın botanika, zoologiya, ornitologiya, entomologiya və ixtiologiyadan danışdığı deyilsəydi, onlar «Süleyman nə möhtəşəm insanmış» deməyə hazır olardılar. Amma bu, indikindən zərrə qədər də möhtəşəm olmazdı; çünki orada bütün bunlar artıq deyilir.

TAM1897 D 61.10Mən bunu oxudum ki, siz görün: Süleyman elmdən yalnız bir az deyil, bütün bu elmlərdən hər hansı birində indiyədək heç kimin bildiyindən daha çoxunu bilirdi.

TAM1897 D 61.11Lakin o, bütün bu elmləri bu qədər dərindən başa düşsə və hamısını öyrətsə də, belə deyir: «Hər şey aşkar oldu, Nəticə bundan ibarətdir»; deyilənlərin hamısının xülasəsi budur: «Allahdan qorx, Onun əmrlərini yerinə yetir. Bəli, insanın əsas vəzifəsi budur. Çünki Allah hər işi, gizli olan hər şeyi – İstər yaxşı olsun, istər pis – Mühakimə edəcək.»

TAM1897 D 61.12Onun fikrincə, bütün digər elmlərin hamısından üstün olan nə idi? — Allahın verdiyi xilas.

TAM1897 D 61.13Mələklər bütün elmləri başa düşürlər, lakin xilası bütün digər elmlərin cəmindən daha çox öyrənilməyə layiq hesab edirlər. Peyğəmbərlər də onu daha çox öyrənilməyə layiq sayırdılar; digər elmləri isə xilasın daha yaxşı anlaşılması üçün vasitə kimi istifadə edirdilər. İndi isə digər elmləri bilən bir insan var və o deyir ki, xilas elmi hamısından üstündür. İndi sizdən istəyirəm ki, görün: Allah özü, bütün bunlardan ayrı olaraq, məhz belə düşünür.

TAM1897 D 61.14Baxın: Biz indi oxuduq ki, Süleyman bütün bu elmləri öyrədirdi. Bu təlimlərdən nə qədəri öyrənməyimiz üçün yazılı şəkildə əlimizdədir? — Heç biri. Allah bizə Süleymanın botanika elmi üzrə heç bir qeyd və ya hesabat gətirmədi. O, bizə Süleymanın zoologiya və ya bu elmlərin digər hər hansı birində öyrətdiyi tək bir dərsi belə gətirmədi və ya qeydə almadı. Amma o, dəfələrlə bizə Süleymanla yanaşı digər bütün peyğəmbərlərdən xilas elmi barədə dərslər gətirdi. Bəs, mələkləri yalnız mələyin, peyğəmbərləri yalnız peyğəmbərin, Süleymanı isə yalnız ümumi alimin fikrini söyləyən kimi saysaq, Allahın fikri nədir? — O da budur ki, xilas sizin və mənim üçün Allahın Özünün bilik verdiyi bütün bu digər elmlərdən daha dəyərlidir və araşdırmağa daha layiqdir.

TAM1897 D 61.15Süleymanın başa düşdüyü və öyrətdiyi bu elm Haksli, Darvin və bu dövrün digər alimlərinin elmi kimi deyildi. Təbii ağıl insanı təbiət elmlərinə dərindən baxmağa və bir çox kəşflər etməyə qadir edir. Və baxmayaraq ki, onlar həmişə düzgün olmur, yenə də bəzi doğru məqamları kəşf edə bilirlər. Amma Süleymanın yolu belə deyildi. Allah Süleymana hikmət verdi ki, o, bütün bunları Allahın nuru ilə görə bilsin. O, bütün bunları Allahın hikməti ilə danışdı. Beləliklə, Süleymanın öyrətdiyi elm Allahın elmi idi. Onun öyrətdiyi bitkişünaslıq həqiqi, ilahi bitkişünaslıq idi. Onun öyrətdiyi zoologiya ilahi zoologiya idi. Bütün bu şeylərdə bu, Allahın baxışları, Allahın həqiqəti, Allahın elmi idi. Bu, yalançı elm deyildi.

TAM1897 D 62.1Yaxşı, bu Allahın elmi, öz-özlüyündə ilahi olduğu halda, Rəbb niyə bunların hamısını bizə vermədi? Niyə dünyaya Süleymanın botanika və digər bütün bu mövzular üzrə risaləsini vermədi? — Bunun bir səbəbi var; və bu, dünyanın ilk növbədə buna ehtiyac duymamasıdır.

TAM1897 D 62.2Bir insan bütün bunları əldə edə bilər, Süleyman kimi hər şeyi başa düşə bilər. Amma əgər o, ilk növbədə xilas elminə yiyələnməsə, bu ona nə fayda verərdi? Süleyman bunların hamısına sahib idi; lakin o, ürəyini Allahdan, xilas elmindən və bu elmi bütün ürəyi ilə öyrənməkdən çevirəndə, digər elmlər barədə biliyi ona nə xeyir verdi? Bu, onu günahdan nə qədər saxlaya bilərdi? Bu biliyin onu öz təbii mənliyindən, daxilindəki şeytanlıqdan və mənəvi pozğunluqdan çəkindirmək üçün nə qədər gücü var idi?

TAM1897 D 62.3Bilirsiniz ki, o, ürəyini Allahın elmindən, xilas elmindən döndərəndə, digər bütün elmlərə sahib olmasına baxmayaraq, sanki heç nəyi bilmirdi, bütpərəstlikdə və hər cür murdar işdə tamamilə batmış, elə pis və zalım idi.

TAM1897 D 62.4Beləliklə, Rəbbin insan üçün bütün elmi qoruyub saxlamamasının səbəbini görürük. Təsəvvür edin ki, onlar bütün elmə sahib idilər və Süleyman kimi onu öyrədə bilirdilər. Lakin ürəkləri Allaha təslim edilməmiş, ruhları xilas olmamışdı; elm onlara nə fayda verə bilərdi? O, insan ürəyindəki hər cür pislikdən və çürümədən onları saxlaya bilməzdi.

TAM1897 D 62.5Bu elm sahələri bu gün dünyanın ilk növbədə ehtiyacı olan şeylər deyil. Qəlb təmizlənməlidir, ruh xilas edilməlidir, bütün xarakter yenidən qurulmalı, ağıl Allahın öz surətinə və izzətinə çevrilməlidir ki, həyat Onun salehliyini əks etdirsin və yalnız Allahın tanınmasını bütün dünyaya bəyan etsin. Bütün elmlərin verə biləcəyi hər şeyə sahib olsaq da, xilas olmadan bu heç bir fayda verməyəcək; çünki çox keçməyəcək ki, bunların heç birinə sahib olmayacağıq. Bu, bu gün bütün tədqiqatlarımızda, oxuduqlarımızda və öyrəndiklərimizdə özümüz üçün düşünməyə dəyər.

TAM1897 D 62.6Başqa bir məqam da var: Allah istəyir ki, siz və mən, bütün insanlar, Onunla əlaqəli hər mövzuda düzgün düşünək. Bu gün bu elmi mövzuların hamısı barədə düşünən insanlar var, amma onlar düzgün düşünmürlər. Onlar o qədər irəliləyirlər ki, Allaha heç yer ayırmırlar. Və Allahsız insan, Allahın düşüncəsinin, ağlının rəhbərliyi olmadan, bu digər mövzularda düzgün düşünə bilməz. Amma ağıl onu yaratmış Kimsənin surətində yenilənənədək düzgün deyil. Ağıl dəyişdirilməlidir, yenilənməlidir. Biz tamamilə başqa bir ağla sahib olmalıyıq. Hər düşüncə Məsihə itaət etməli, Ona tabe olmalıdır.

TAM1897 D 62.7Bu xilas işidir. Bu, ruhda Allahın surətini bərpa etmək; ağlı canlı Allahın salehliyinin, düşüncəsinin əksi və nur saçması edəcək hala gətirməkdir. Bu başa çatanda və Allahın işi bu dünyada, digər bütün insanlara Allahın tanınmasını bildirməklə tamamlananda, o zaman Rəbb kainatı və əbədiyyəti bizə açacaq. O zaman bütün bu digər sahələr bizim üçün tədqiqat üçün açılacaq və Rəbb bizə deyə bilər: «İstədiyiniz yerə gedin, sizə güvənirəm. Geniş kainat sizin üçün açıqdır. Sizdən heç nə gizlənməyib. Hər şey sizindir. Gedin istədiyiniz yerə, qalın istədiyiniz yerə, edin istədiyiniz şeyi; sizə güvənirəm. Hər hansı mövzuda düşünün, istədiyiniz qədər dərinləşin, bunu düzgün edəcəksiniz.»

TAM1897 D 62.8İndi isə demirəm ki, insanlar digər aləmə çatana qədər bütün digər elmləri tamamilə nəzərə almasınlar. Mən sadəcə deyirəm ki, xilas elmi onların hamısının öyrənilməsində öncülük etməlidir. Məgər Rəbb bizə bu şeylərə nə qədər diqqət yetirməli olduğumuzu və onlardan necə istifadə etməli olduğumuzu nümunə göstərməyib? Bu digər dərslikləri oxumağın və öyrənməyin məqsədi nədir? — Bu dərsliklər bizə xilas elminə aid həqiqətləri həmin biliklərə malik olmadığımız halda edə biləcəyimizdən daha yaxşı başa düşməyə və öyrətməyə kömək etsin. Müqəddəs Kitabda onlardan məhz belə istifadə olunub. O, bizə bu digər elmlərin də aid olduğu müjdəni vəz etməyi əmr edir və nümunə ilə göstərir ki, onlardan necə istifadə etməliyik. Bununla Rəbb bizə kainatda məlum olan bütün digər elmlərdən xilas elmi sahəsinin üstün tutulmasını göstərir.

TAM1897 D 62.9Bu dünyada o, bütün digər elmlərdən qabaqda olmalıdır və o digər aləmə keçəndə də qabaqda olacaq. Əbədiyyət qarşımızda açılanda, istədiyimiz yerə gedib istədiyimiz mövzunu düşünə biləndə, xilas məsələsinə arxamızı çevirib «mən bu sahədə artıq təhsilimi başa vurmuşam» deyəcəyikmi? — Xeyr. Biz bilirik ki, yazılıb: «Məsihin çarmıxı satın alınmışların əbədiyyətin bitib-tükənməz əsrləri boyunca elmi və nəğməsi olacaq.» O zaman, burada kursumuzu bitirdikdə, məzun olduqda və böyük bir mərasim vaxtı gəldikdə, əbədi bir tədqiqata başladıqda, bu dünyanın içində olduğumuz zamankindən daha yaxşı bu ən böyük elmi anlaya biləcəyik.

TAM1897 D 63.1Digər dərsdə demişdik ki, «elm» və «elmi» sözlərini xilasa tətbiq etmək bu sözlərin sui-istifadəsi deyil. Xilas elmdir, elmi xarakter daşıyır. Allahın Ruhunun zehn üzərində işləməsi, zehni və bütün həyatı günahdan salehliyə, İsa Məsihin surətinə çevirməsi — bu elmi bir şeydir. Buna görə də onu öyrənərkən yadda saxlayın ki, biz hər zaman hər mövzunun başlıca və yeganə əsasını bu etdikdə heç də qeyri-elmi deyilik. Özlərini alim sayan bu insanlar isə bütün elmlərin ən başlıcası olan bunu nəzərə almamaqla qeyri-elmi davranırlar.

TAM1897 D 63.2Başqa bir şey də sübut olunub; bu, dünyanın təhsilində nümunə olan üç millətdə sübut olunub. Müqəddəs Kitab xalqının, yəni yəhudi xalqının, Müqəddəs Kitabdakı Allahın xalqının tarixi, qəbul edildiyi kimi, Allaha xidmət etmək niyyətində olan hər kəs üçün nümunə və öyrənmə mənbəyidir. Yunanıstan və Roma, öz fəlsəfələri, ədəbiyyatları və qanunları ilə, Müqəddəs Kitaba tabe olduqlarını iddia edənlərin çoxunun və digər bütün insanların nümunələridir.

TAM1897 D 63.3İndi gördük ki, Allahın xalqı arasında həm hər mövzuda məsəllər söyləyən, həm hər mövzuda şeirlər yazan, həm də bütün elm sahələrini bilən olan bir insan var idi. Onun nəğmələri min beş, məsəlləri isə üç min idi. Burada bir dahini görürsünüz; lakin bütün bu şeylərdə belə anlayış və belə hikmətə sahib olan bu şəxs həyatıyla göstərdi ki, hər şeyi idarə edən və bütün bilikləri salehlik içində tarazlıqda saxlayan xilas elmi olmadıqda, bütün bu biliklər insanın daxilində yaxşılıq yaratmağa və ya ona xeyir verməyə tamamilə acizdir.

TAM1897 D 63.4Bir müddət əvvəl diqqətinizi Allahın o elmi təlimlərin heç birini bizə çatdırmamasına çəkmişdim. İndi isə diqqətinizi Allaha arxasını çevirən o adamın həyatının bizə çatdırılan qeydlərinə çəkirəm. O, bütün bu biliklərə baxmayaraq xilas elmini unudanda etdiyi böyük uğursuzluğun qeydlərini bizə çatdırdı. Bəs nə üçün Allah o adamın verdiyi bütün elmi təlimlərin qeydlərini bizə çatdırmaqdansa, onun Allahdan üz çevirdikdən sonrakı bütün həyatını qeydə almağı sizin və mənim üçün daha vacib saydı? İnsanların fikrincə, insanlıq üçün hansı daha dəyərlidir? Süleymanın etdiyi bu böyük uğursuzluğun qeydinin insanlıq üçün, Süleymanın söylədiyi bütün elmi təlimlərin bu gün bir kitabda toplanmasından daha çox dəyəri var; çünki bu uğursuzluq bütün dünyaya göstərdi ki, Allahın xilasını bilmədən hər şeyi bilmək tamamilə boş və heçdən də dəyərsizdir.

TAM1897 D 63.5Başqa bir böyük nümunə yunanlarda görünür. Təbii ağıl heç vaxt yunan ağlının çatdığı səviyyədən daha yüksək, daha dəqiq və daha mükəmməl düşüncəyə çata bilməz. Burada Allah olmadan insan düşüncəsinin mükəmməlliyi təsvir olunur.

TAM1897 D 63.6Amma bu onlara nə qazandırdı? Məsələ burasındadır. Onların ədəbiyyatı onlara nə qazandırdı? Onların fəlsəfəsi onlara nə qazandırdı? Onların incəsənəti onlara nə qazandırdı? Onların dini onlara nə qazandırdı? Fəlsəfə, philo sophia — hikmət sevgisi. O hikmət nə idi? — O, tam axmaqlıq idi. Allah belə deyir. Onların dini nə idi? — O, yalnız mifologiya idi. Onların incəsənəti nə idi? — Allah deyir ki, bu bütpərəstlik idi. Qeydləri xatırlayırsınız?

TAM1897 D 63.7Allahın Sözü demir ki, Paul o heykəllərin arasında gəzərkən onların sənətini görüb heyran qaldı. Xeyr, orada deyilir: «Paul gördü ki, şəhər bütlərlə doludur. Bundan ötrü onun ürəyi çox narahat oldu.» Bəs bu nə idi? — Bütpərəstlik.

TAM1897 D 63.8Amma bu gün belə kişilər, qadınlar və uşaqlar yalnız bütpərəstlik olan şeyin qalıqlarını götürür, ona ibadət edir, ona sənət deyir və onu təqlid edirlər. Onların fikri bunun üzərində cəmlənir; onlar bu haqda kitablar hazırlayır, ölkənin məktəblərində onu öyrədir və öyrənirlər. Amma bütün bunlardan nə hasil ola bilər? Yunanların özləri arasında bundan nə doğdu? Siz bilirsiniz ki, bu onlara nə etdi. Təkrar etməyə ehtiyac yoxdur — ədəbiyyat, incəsənət, hüquq, fəlsəfə, bütün bunlar. Roma fəlsəfəsini özündən daha çox Yunanıstandan götürdü, amma ədəbiyyatı göz qabağındadır. Və bu, romalılara nə qazandırdı? — Bəzi şeyləri başqaları üçün etdiyi kimi, yalnız mümkünsə, onları başqalarından da pis vəziyyətə saldı. Mənim müşahidəmə görə bütün Yunanıstanda yunanların qadına o qədər hörmətləri var idi ki, oyma işində onun hər fiqurunu layiqincə örtürdülər. Kişi, əlbəttə, həmişə çılpaqdır; amma İtaliyaya çatanda bu hörmət yox olur və hamı tamamilə örtüksüz olur. Çox vaxt geyim tamamilə yoxa çıxır; üstəlik, bu gün Romaya gedib orada incəsənəti öyrənənlərin pərəstiş etdiyi incəsənət mükəmməlliyi yalnız çılpaq qadın fiqurlarından ibarətdir, halbuki bu, necə olunursa-olsun, incəsənət sayılmır; buna baxmayaraq, o, incəsənət mükəmməlliyinə çatmış hesab edilir, hər yerdə surətləri çıxarılır və qüsurları da hər dəfə təkrarlanır.

TAM1897 D 64.1Bir sual vermək istəyirəm. Sizdən kimsə dizlərdən aşağı insan ayaq cütü görüb? Mən burda dayandığım zaman bədənimin ağırlığı sol ayağımın üzərindədir. Bu, bədənimin ağırlığını tamamilə tarazlayır. Sağ ayağım barmaqlarının üzərində yerə dayanır. Sağ ayağımın əzələləri sol ayağımdakılara tamamilə uyğunlaşacaqmı? — Xeyr. Amma bu möhtəşəm bir sənət əsəridir. Fərq məhz bundadır. Hər iki ayaq tamamilə eynidir və biz saç teli qədər də fərq tapa bilmərik. Beləliklə görürük ki, bu heç də sənət deyil. Bu barədə çox şey demək olar, amma bu gecə sənət haqqında mühazirə oxumuram. Mən xilasın dəyərindən və onsuz hər şeyin faydasının nə olduğundan danışıram. Xilas olmadan Roma nə fayda əldə etdi? — Onun günahları onu batırdı. Xilas olmadan Yunanıstan nə fayda əldə etdi? — Onun günahları onu batırdı.

TAM1897 D 65.1Beləliklə, ürək Allahdan üz döndərdikdə, insan ağlının kamilliyinin hər hansı bir xeyirə çatmaq üçün etdiyi hər cəhdin tamamilə aciz olduğu bu həqiqət üçqat ölçüdə dünyanın qarşısında belə sübut edildikdə, əgər dünyaya verilən bu üç dərs insanlara ibrət olmasa, Rəbb dünyanın xeyri üçün nə edə bilər? Bu üç ciddi xəbərdarlıq nümunəsinə baxmayaraq, insanlar o yolla getməkdə israr etsələr, Rəbb onlar üçün nə edə bilər? Allah bu üç nümunəni bizə elm, sənət və ədəbiyyatın bütün sahələrində zehnin ən yüksək səylərinin insanlara heç bir fayda verə bilmədiyini, onları günahdan saxlaya bilmədiyini, hər hansı bir xeyirə yönləndirə bilmədiyini öyrətmək üçün qeydə alıb; insanlar Allahın xilasını və insan qəlblərinə bəxş etdiyi xilas elmini unudanda belə olur.

TAM1897 D 65.2Buna görə də soruşuram: Biz Yunan və Roma axmaqlığını təqlid etməliyik? Onların bütpərəstliyinə heyran qalmalı, bunu sənət hesab etməliyik? Tamamilə rəzalət olan dinlərinə maraq göstərməliyik? Yalnız mifologiya demək kifayət deyil; bu, rəzalətdir.

TAM1897 D 65.3Amma kimsə deyəcək: «Onların ədəbiyyatı qiymətsiz deyilmi?» Gəlin görək Allah onun dəyərini nə bilirdi. O, yunan dili vasitəsilə xilas elmini bütün dünyaya təqdim etdiyi vaxtda, Rəbbin qarşısında bütün yunan ədəbiyyatı, eləcə də Roma ədəbiyyatı dururdu. Lakin o, bütün bu sahədə xilas elmi barədə bu risaləyə daxil etməyə dəyər cəmi üç qısa cümlə tapdı. Mən onları sizə təqdim edəcəyəm. Onlardan biri Həvarilərin İşləri kitabının on yeddinci fəslindədir. Bu, Aratus adlı yunan yazıçısından sitat gətirilir və belədir. Mən iyirmi səkkizinci ayədən oxuyuram. Paul danışır və deyir:—

TAM1897 D 65.4«Bəzi şairlərinizin dediyi kimi: “Biz də Onun nəslindənik”.» Bir yunan yazarı demişdi ki, insan Allahın nəslindəndir. Rəbb bunu götürüb dedi: Bu doğrudur.

TAM1897 D 65.5Başqa biri Birinci Korinflilərə məktubun on beşinci fəslinin otuz üçüncü ayəsindədir. Ayənin birinci hissəsi budur: «Aldanmayın.» Bunlar Rəbbin sözləridir. Ayənin qalan hissəsi Menander adlı yunan yazıçısından sitat gətirilir: «Pis adamlarla ünsiyyət yaxşı əxlaqı pozur.»

TAM1897 D 65.6Digəri isə Titosun birinci fəslinin on ikinci ayəsindədir və Epimenidesə aiddir: «Kritlilər daima yalançı, azğın heyvan, tənbəl qarınquludur.»

TAM1897 D 65.7Rəbbin bütün yunan ədəbiyyatında seçib təsdiqləməyə layiq tapa bildiyi parçalar yalnız bu üçü idi.

TAM1897 D 65.8Yaxşı, bəs, mən demirəm ki, bu, kimsənin fayda əldə etmək üçün istifadə edə biləcəyi hər şeydir. Yunan dilində dəyərli tarixi faktlar var. Amma Allah bütün insanlıq üçün ən dəyərli olan şeyləri öyrədir; o, sadəcə dünyaya faktlar toplusu təqdim etməklə kifayətlənmir, ədalət və həqiqət prinsiplərini öyrədir. Və bütün yunan ədəbiyyatı sahəsində insanı doğru yola yönəldən prinsiplər kimi həqiqət və salehlik maraqlarına xidmət edə biləcək Onun tapa bildiyi yeganə şey məhz bu üç ifadə idi: «Biz də Onun nəslindənik»; «Pis adamlarla ünsiyyət yaxşı əxlaqı pozur»; və «Kritlilər həmişə yalançıdırlar.» Başqa kim bundan artıq nəsə tapa bilər ki, bu ona salehlik, həqiqət, paklıq və dürüstlük yolunda fayda versin?

TAM1897 D 66.1İndi unutmayın. Yunanlar və romalılar alçaq, rəzil, cırıq-cıdırıq, cahil bütpərəstlər deyildilər; onlar aristokratik, mədəni və ən yüksək təhsilli idilər. Onların bildikləri və öyrətdikləri şeylər bu günün müəllimlərinin arzuladığı zirvə ikən, necə ola bilərdi ki, onlar başqa cür olsunlar? Yuli Sezar nəzakət, etiket, estetika və ümumilikdə davranış qaydaları baxımından indiyədək yaşamış ən kamillərdən biri idi. Amma onun xarakteri necə idi? Onun xarakterinin ən ehtiyatla verilmiş təsviri belə, az da olsa dolğun və ya həqiqətə uyğun olsaydı, çap edilməyə yararsız olardı.

TAM1897 D 66.2Rəbb Öz xilası olmadan bütün elmin, hər cür biliyin nə qədər tamamilə boş olduğunu göstərdikdə, o zaman mən yenə deyirəm: əgər Onun dünyanın qarşısına qoyduğu bu nümunələr insanlara həmin yolun tutulmalı yol olmadığını öyrətmirsə, O, insanlar üçün nə edə bilər? Əgər insanlar bu şeylərdən düzgün yolu tutmağı, Allahın elminin başlıca olduğunu və Onun bildiyi şeyin ən yaxşısı olduğunu öyrənməsələr, bəs insanlıq əvvəlkilərin üzərinə gələn şərdən necə xilas ola bilər?

TAM1897 D 66.3Allahın xilas elmi insanların hər şeydən əvvəl bilməli olduğu elmdir; və bu elm bizi idarə etsin, bizə rəhbərlik etsin, tarazlıq versin, hər yerdə, hər şeydə və hər pis şeyə qarşı bizi saxlasın. Və o, bütün bunları edəcək. Bu mübarək həqiqətdir. Dünən gecə oxudum, indi yenidən oxuyuram:—

TAM1897 D 66.4Bütün müqəddəslərdən ən dəyərsiziyəm. Lakin Allah mənə bu lütfü verdi ki, Məsihin ağlasığmaz zənginliyi ilə bağlı Müjdəni millətlərə yayım və hamıya dünyanın başlanğıcından bəri hər şeyi İsa Məsih vasitəsilə yaradan Allahda gizli qalmış sirrə şərikliyin nə olduğunu göstərim. Efeslilərə 3:8, 9.

TAM1897 D 66.5Allahın bu sirri nədir? — «Bu sirr sizdə olan Məsihdir. O sizə izzətə qovuşmaq ümidini verir.» Məsih Allahın qüdrəti və Allahın hikməti, müjdə, xilas üçün Allahın qüdrəti — budur Allahın sirri; budur xilas elmi. Bu elmi həqiqətdir, bütün digər elm sahələri onun ətrafında cəmləşir. Xilas üçün bu Allahın qüdrətinə hər kəs özündəki şərdən qorunmaq üçün sahib olmalıdır. Hər bir insanda doğulan şər onu məhvə aparacaq, bütün elmdən, ədəbiyyatdan, incəsənətdən, dindən, dünyanın verə biləcəyi və ya indiyədək verə bildiyi hər şeydən asılı olmayaraq, əgər o, İsa Məsihin imanı ilə gələn Allahın xilas edən qüdrətinə sarılmasa.

TAM1897 D 66.6Ürəkdə bu qüdrət olmadıqda, hətta Allahın öyrətdiyi elm — ədəbiyyatdan, incəsənətdən, dindən və bütpərəstlərin öyrətdikləri hər şeydən danışmağa belə dəyməz — insanı günah işlətməkdən saxlamaqda aciz qalır. Bu olmadan, insanın içindəki hər pislik izi bütün bu digər şeylərə baxmayaraq özünü göstərəcək. Məhz buna görə bu, xilas üçün Allahın qüdrətidir: o, insanı hər pislikdən qoruyur.

TAM1897 D 66.7Allahın sirri, yəni sizdəki Məsih, izzət ümididir; Məsih Allahın qüdrəti və hikmətidir; Məsih və çarmıxa çəkilmiş Məsih; yalnız o, hər şeydə hər şey olan, hər şeydən üstün, hər şeydə və hər şey vasitəsilə olan — indi və əbədiyyət boyu — xilas elmi, bütün elmlərin başçısıdır; bütün elmləri aparan, hamısından üstün olan və onların öyrənilməsində rəhbərlik edən odur. Qoy hər kəs üçün əbədi olaraq belə olsun.

TAM1897 D 66.8Onda Rəbb Öz Ruhu ilə bizi özünə çəksin; qəlb o qüdrətə, o sirrə şərik olmağa, Allahın Ruhuna elə açılsın ki, orada İsa Məsihi, Onun lütfünü və xeyirxahlığını əkə bilsin. Və ürəklərimizi həmişə yalnız ona, başqa heç kəsə yox, bir gülün günəşə açıldığı kimi açdıqca, onun salehliyini, gücünü, xilasını, mərhəmətini, həqiqətini, sevincini, şadlığını, sülhünü — ah, və əbədi həyatını bütün dolğunluğu ilə əldə edirik!