Disivoud Israel. – Niv. 2
TAM1897 Q1 40.5Prezegenn roet da nozvezh Sul, d’ar 14 a viz Meurzh 1897 Moullet e Bulletin ar C’hendalc’h Meur, Kentañ Trimiziad, 1897, Levrenn 2, Niv. 1, p. 40-45.
TAM1897 Q1 40.6Evel m’hon eus gwelet er gentel diaraok, Israel a zilezas ar feiz hag a c’houlennas ur roue evit bezañ evel an holl vroadoù. Er studiadenn-mañ e welimp pegen heñvel penn-da-benn ouzh ar broadoù e teujont da vezañ. Met Israel a zistroyas diouzh Doue; rak ne gredent ket e Doue gant o c’halon a-bezh. Ne oa ket mesket ar Ger gant ar feiz en neb a glevas anezhañ. Dont a rejont da vezañ reolennel, ha neuze an drougoù a vije bet tec’het diouto ma vijent bet feal da Zoue a gouezhas warno, evel war forzh pe bagan all; ha neuze, evel m’en lavar Spered ar brofedelezh deomp, an holl zrougoù a oa disoc’h o zistroiadur dezho o-unan a lakaas war gouarnamant Doue. Soñjal a raent e oa c’hwitet e renadurezh ; ne oa ket mat a-walc’h evito, ne oa ket trawalc’h evito er bed-mañ, ha ret e oa dezho kaout ur gouarnamant dezho o-unan — unan a c’hellfent merañ hag a c’hellfent gouarnal ha gwareziñ o-unan gantañ.
TAM1897 Q1 40.7Neuze e lavarasont da Samuel : « Stal deomp ur roue evel an holl vroadoù, evit ma vimp evel an holl vroadoù ; » ha daoust m’en doa an Aotrou, dre Samuel, enebet groñs outañ, e enebjont ouzh an enebiezh-se, hag e lavarasont : « Nann ; met ur roue a vo warnomp evel an holl vroadoù. » Dre ma felle dezho evel-se, an Aotrou a lezas anezho d’ober. N’eo ket hepken o doa divizet ha divizet start e vefe ur roue ganto, met divizet o doa dija piv e vefe o roue. Saoul, mab Kich e oa; hag an Aotrou a lezas anezho d’en kaout ivez, peogwir e felle dezho kaout o doare.
TAM1897 Q1 40.8Met an holl zrougoù a oa bet lavaret gant an Aotrou a c’hoarvezfe ganto abalamour m’o doa dibabet ur roue hag ur rouantelezh, a c’hoarvezas ganto. Kregiñ a rejont da eostiñ un tamm anezho e deizioù Saoul. Sikouret e voent kalz da vezañ saveteet diouzh o zrougoù a-drugarez da levezon ha da ren David. Daoust m’o doa distaolet Doue, n’en deus ket dilezet anezho, chomet eo ganto da gas an holl re a vefe heñchet, ha d’o saveteiñ, ma oa posupl, diouzh ar gwalleurioù a oa sur da zont, hag a ouie e teufent, ha diouzh ar re ma ne c’hellent ket tec’hout, evel broad. Met saveteiñ a rafe an holl re a dec’hfe dioutañ evel hiniennoù. Kroget e oant gant un hentad a gasas anezho war-raok hep mar ebet ha hep gallout bezañ cheñchet, ur pazenn war-lerc’h eben, betek ma teuas ar freuz, evel ma welimp.
TAM1897 Q1 40.9Gant Salomon e krogas, en doare splannañ, ar c’hudennoù a oa un heuliad ret eus an hent o doa kemeret a-enep da brotest an Aotrou. Hag Egipt a oa atav ganti. Egipt a gemer perzh atav. Kemeret en doa Salomon ur wreg eus Egipt, a-enep da c’her an Aotrou. Kaset en doa da Egipt da brenañ kezeg, a-enep da c’her an Aotrou. Ar gloar en doa an Aotrou roet dezhañ en doa kammet evit servij Egipt hag idolerezh an Egiptiz, hag idolerezh an holl vroadoù tro-dro. Ar bechoù a voe lakaet war an dud evit derc’hel seizh kant gwreg ha tri c’hant serc’h Salomon, deuet eus an holl vroadoù pagan, gant o azeulerezh idolatr, a oa re na c’helljent ket bezañ douget, na douget evit ar mad gant an dud; ha, evit mad an div bobl, e tivizas an Aotrou dispartiañ an dek meuriad diouzh an div all.
TAM1897 Q1 40.10Ne c’hallomp ket gouzout petra e oa ar mad-se a oa mennet gant an Aotrou evit an dek meuriad, pe evit an div, rak n’eo morse bet sevenet. Jeroboam a voe anavezet evel an hini a renfe war an dek meuriad da gentañ. Met Jeroboam, o ankounac’haat skouer dispar David, da c’hortoz amzer vat an Aotrou, ha da lezel anezhañ d’e lakaat war dron an dek meuriad en e zoare dezhañ e-unan — memes tra pa oa Salomon bev c’hoazh, e savas e zorn a-enep ar roue, dre ma kemeras an diviz da gemer tron an dek meuriad ha d’o ren, en ur en em lakaat da roue a-enep Salomon. Treitouriezh ha riboul e oa kement-se. Salomon a soñjas e gastizañ evit se, hag e tec’has da Ejipt ha chom a reas eno betek marv Salomon.
TAM1897 Q1 40.11Ma ne oa ket un Ejiptian en e galon a-raok, e teuas da vezañ unan ur wech erruet eno. Goude marv Salomon e tistroas Jeroboam eus Ejipt. Deuet e oa ar mare ma rankje an dek meuriad en em zispartiañ diouzh an div, ha Rehoboam a zibabas an hent a zisparti anezho. Pa zeuas ar bobl d’e c’houlenn skañvaat ar bechoù en doa e dad lakaet warno, e oa ur goulenn poellek ha reizh. An dud kozh a oa bet kuzulierien da Salomon a alias dezhañ ober an dra-se. Met ne oa ket kontant Rehoboam da heuliañ kuzul ar re-se, rak ne felle ket dezhañ bezañ servijer ar bobl, evel ma c’huzulent dezhañ; c’hoant en doa da vezañ mestr war ar bobl, ha setu perak e kuzulias gant ar baotred yaouank a oa bet savet gantañ. E vamm a oa un Ammonitez, unan eus ar re izelañ e-touez ar gwragez idolatr a oa gant Salomon; hag ar baotred yaouank a oa bet desavet gantañ a oa mibien maouezed idolatr all a oa gant Salomon da wreg. Ar baotred yaouank-se a oa bet desavet e-kreiz holl euzhusterioù ar baganiezh en doa Salomon pleustret gant e wreged. Rehoboam a gemeras perzh eus o soñjoù hag a stouas war-zu o hent, hag evel-se e nac’has kuzul an Aotrou, ha kuzul an dud a zouje d’an Aotrou.
TAM1897 Q1 41.1Rehoboam a roas d’ar bobl ar respont a anavezomp holl : Goulennet hoc’h eus diganin skañvaat ho pennoù-bech, met e-lec’h se e rinin pounneroc’h anezho ; el lec’h ma oant evel ho piz-bihan, e rinin evel ho kourzelennoù. Hag int a lavaras : « D’ho teltennoù, Israel ! Bremañ, sellit ouzh ho ti deoc’h-c’hwi, David. » Rehoboam, pa welas ar pezh a oa c’hoarvezet, a voe souezhet-bras gantañ; ha koulskoude n’eo ket ken iskis se gantañ, rak pa oa ken dall ma ne c’halle ket gwelet e oa ar pezh a lavaras dezho an dra difurvesañ d’ober, n’eo ket souezhus tamm ebet e vefe souezhet gant ar pezh a heulias pa lavaras anezhañ. Kas a reas e deñzorer dezho, evit o habaskaat, kempenn an aferioù ha lakaat anezho da zistreiñ, ma c’helled. Met diouzhtu e lazhjont an teñzorer gant mein, ha Rehoboam, o welet an disoc’h, a voe spontet hag a redas d’e garr-brezel hag a zistroas buan-ha-buan da Jeruzalem, hag a savas un arme evit pignat ha drec’hiñ warno hag o rediañ da servijout dezhañ. Met profed an Aotrou a lavaras dezhañ ne oa ket se a oa da ober, ha ma choment er gêr, hag evel-se e rejont.
TAM1897 Q1 41.2Neuze e kemeras Jeroboam ar rouantelezh, hag e savas al leueoù aour en doa degaset eus Ejipt, e doare ma voe kaset diouzhtu an dek meuriad da Ejipt, da idolerezh Ejipt ha da reizhiad gouarnamant Ejipt pa voent dispartiet diouzh an daou all. Evel-se, gant Jeroboam, e voe lañset an traoù, hag e voe roet ar skouer a voe heuliet gant holl rouaned all an dek meuriad. Ha bepred goude, e kaver « Jeroboam, mab Nebat, a bec’hedas hag a lakaas Israel da bec’hediñ. » Hag an disivoud a yae war washaat ingal, ingal, betek ma voe kollet ar rouantelezh a-bezh, ha ne voe ket klevet anv anezhi ken biken, ha ne vo biken. An disivoud e lignez rouaned an dek meuriad a oa a fall da washaat ha da washaat c’hoazh. Fall e oa Jeroboam; fall e oa ivez ar re a zeuas war e lerc’h diouzhtu. Goude-se e teuas Omri, hag eñ a oa gwashoc’h eget ar re all; goude-se e teuas Ahab, hag eñ a oa gwashoc’h eget an holl re a oa bet a-raokañ. Evel-se e kendalc’has an traoù er rouantelezh, betek ma voe kollet ha steuziet kuit an hollad anezhi.
TAM1897 Q1 41.3Met an Aotrou a rae e seizh gwellañ atav evit lakaat anezho da servijout dezhañ. Kas a reas dezho profed war brofed ; galv a reas meur a wech ar rouaned da gaout aon rakzañ, da servijout dezhañ. Pa erruomp e deizioù diwezhañ Israel, e weler Amos hag Ozea o profediñ ent-spesius. Amos, Ozea ha Mika a brofedas evit Israel, ha da Israel, e deizioù diwezhañ Israel. Un tammig eus Mika hepken avat a denn war-eeun d’an dek meuriad. Hogos an holl eus Amos a denn dezho, hag an darn vrasañ eus Ozea. Amos hag Ozea a zo, evit an darn vrasañ, hogos penn-da-benn, diouganoù a denn da Israel, ha galv diwezhañ an Aotrou da Israel da zistreiñ ur wech c’hoazh davetañ, ha da vezañ saveteet diouzh un distruj klok.
TAM1897 Q1 41.4An holl brofediezhioù-se, hag istor Israel, a zo lakaet er Bibl da ziarbenn an dud a vev e deizioù diwezhañ istor ar bed-mañ. Ha kelennadurezh Doue a zo eno evit an dud en deizioù diwezhañ—treiñ war-du Doue evit bezañ saveteet diouzh an distruj gwirion. Setu perak eo lakaet an traoù-se eno. Evel-se, Amos hag Ozea a zo ken gwirion hiziv an deiz, evidoc’h-c’hwi ha evidon-me, hag evit an holl er bed, evel ma oant evit tud an dek meuriad en deizioù ma skrivasent.
TAM1897 Q1 41.5Amos a brofede, hag ar beleg a oa e Bethel a lavaras dezhañ : « Arabat dit profediñ amañ ; ti ar roue eo, ha lez ar roue ; kit da Juda. » Hag eñ a yeas da lavarout da Jeroboam an eil e oa Amos o profediñ droug a-zivout ar vro, hag o kelenn an emsavadeg a-enep ar roue, hag o lavarout e kouezhfe kleze an Aotrou warni holl, ha ne c’hellje ket ar vro gouzañv e holl c’herioù.
TAM1897 Q1 41.6Treiñ a reomp bremañ d’al lodenn resis, ha lennomp Amos 7:10-15:—
TAM1897 Q1 41.7Neuze Amazia, beleg Bethel, a gasas da Jeroboam, roue Israel, o lavarout : « Kenseurtet en deus Amos a-enep dit e-kreiz ti Israel ; n’hall ket ar vro gouzañv e holl gomzoù. » Rak evel-henn a lavar Amos : « Mervel a raio Jeroboam gant ar c’hleze, hag Israel a vo kaset da sklaved, sur-mat, er-maez eus e vro. » Hag Amazia a lavaras da Amos : « A weledour, kit kuit, tec’hit kuit da vro Juda, ha debrit ho bara eno, ha profedit eno ; met na brofedet ket ken ken e Bethel : rak chapel ar roue eo, ha lez ar roue eo. » Neuze e respontas Amos da Amazia, « Ne oan ket ur profed, ha ne oan ket mab ur profed; met ur mesaer e oan, hag un dastumer frouezh sicomor; ha kemeret en deus an Aotrou ac’hanon pa oan o heuliañ an trev, hag an Aotrou en deus lavaret din, ‘Kerz, profed da’m fobl Israel.’ »
TAM1897 Q1 41.8Ha profediñ a reas dezho; met na zisoñjit ket, deizioù diwezhañ Israel e oant. Met pa nac’hasont lezel Amos da brofedañ en douar-se, ha pa skarzjasont anezhañ, ha pa hesonasont anezhañ evel m’o doa graet gant kalz a brofeded a-raok, e savas an Aotrou Ozea en douar Juda; hag eñ, o vezañ en douar Juda el lec’h ma lavaras ar beleg idolatr-se da Amos mont, a c’halle profedañ diwar-benn Israel, ha ne c’hellent ket hesonañ anezhañ ha ober dezhañ ar pezh a felle dezho.
TAM1897 Q1 42.1Bremañ, ur gerig hepken, o sellet adarre ouzh an dachenn a-bezh-mañ : Gouzout a rit, adalek mare Samuel diwezhatoc’h, e reas rouaned Israel o freizh eus pobl Doue, o freizh eus ar brofeded, o lazhañ ar beleged, diouzh o c’hoant. Graet o deus kement-se peogwir o doa ar galloud, koulz hag ar spered, d’hen ober. Met bremañ, ma n’en dije Israel biskoazh bet roue, rouantelezh, pe gouarnamant dezhañ e-unan, ha gallet en dije ober kement-se ? — Nann ; dibosupl e vije bet. Gouzout a rit e oa rouaned Israel gwashoc’h eget rouaned ar broadoù pagan e-keñver tud Doue ha profeded an Aotrou : evel-se, el lec’h ma rae rouaned Israel ha rouaned Juda gaou penn-da-benn da brofeded an Aotrou, e touje rouaned ar broadoù pagan outo, hag e roent o skoazell dezho.
TAM1897 Q1 42.2Ozea, evel ma lavaren, en deus profedet diwar-benn se ivez. Bremañ e lennin un nebeud gwerzennoù en Ozea, evit ma welot petra a lavar diwar-benn se. Sellit da-gentañ ouzh ar pennad navet, ur ger pe zaou hepken :—
TAM1897 Q1 42.3Ne chomint ket e bro an Aotrou; met distreiñ a raio Efraim da Ejipt.
TAM1897 Q1 42.4Efraim a oa unan eus an dek meuriad; met implijet e vez an anv amañ evit an holl anezho. Aet e oa an dek meuriad da Asiria; kaset e oant bet da sklaved gant an Asirianed. Koulskoude, pa oant bet kaset da sklaved gant an Asirianed, petra a fell d’an Aotrou lavarout pa lavar e tistroint da Ejipt?—Ejipt a dalvez an disivoudelezh pellañ a c’haller diouzh Doue. An deñvalijenn-se, un deñvalijenn a zo penn-da-benn hini Ejipt, eo al lec’h ma ren an dud e-lec’h Doue, hag an holl renad — ar gouarnamant, an dud, hag an holl — a zo a-enep Doue, hag a-enep e bobl, evel ma oa a-enep Israel pa oant e douar Ejipt just a-raok ma kouezhfe ar c’hastizoù war Ejipt, ha ma voe dieubet Israel. Ha pa lavar an Aotrou amañ e tlefe Efraim mont da Ejipt, daoust ma oa da Asiria — gouarnamant Asiria — o kas anezho da sklaved, e tiskouez e oant mennet da vont d’an disivoudelezh peurvat, ha setu perak ne c’hellent ket, hepken peogwir ne felle ket dezho, chom “e bro an Aotrou.”
TAM1897 Q1 42.5Soñj hoc’h eus e lennomp ar pezh a lavaras an Aotrou da Abram : « Kit kuit eus ho pro, hag eus ho kerent, hag eus ti ho tad, da’r vro a ziskouezin deoc’h. » Neuze, bro an Aotrou eo ar vro-se. Ha pa lavar dre Ozea ne chomo ket Israel e douar an Aotrou, ne ra ket dave d’an tamm douar bihan-se en-dro da Samaria; met d’an douar a oa bet diskouezet da Abraham ha ma oa bet galvet e bobl gant Doue pa lakaas anezho da bignat eus an Ejipt. Ne chomo ket e douar an Aotrou; da heul e teu an Ejipt, an disivoudelezh peurglok. Gwelet e vo kement-se ganeoc’h diwezhatoc’h, evel ma lennin.
TAM1897 Q1 42.6Ne chomint ket en douar an Aotrou; met distreiñ a raio Efraim da Ejipt, ha debriñ a raint traoù dilimpet en Asiria. Ne ginnigint ket profoù gwin d’an Aotrou, ha ne vo ket plijus dezhañ; evel bara an dud e kañv e vo o sakrifis; an holl a zebr anezhañ a vo saotret; rak ne zeuio ket o bara evit o ene e ti an Aotrou. Petra a reot en deiz solennek, hag en deiz gouel an Aotrou? Rak, setu, aet int kuit abalamour d’ar zistruj: Ejipt a zastumo anezho, Memphis a sebelio anezho: al linad a berc’henno lec’hioù plijus o arc’hant, ha spern a vo en o zeltennoù.
TAM1897 Q1 42.7Dekvet pennad:—
TAM1897 Q1 42.8Israel a zo ur gwezenn-win goullo, frouezh a zegas dezhañ e-unan : hervez niver e frouezh en deus kresket an aoteroù ; hervez matelezh e zouar o deus graet delwennoù kaer. Rannet eo o c’halon : bremañ e vint kavet en diouer ; diskar a raio o aoteroù, preizhañ a raio o delwennoù. Rak bremañ e lavarint : N’hon eus roue ebet.
TAM1897 Q1 42.9D’ar c’houlz-se n’o doa roue ebet. Drouklazhet e oa bet, hag un etre-rouead e oa. N’en doa roue all ebet kemeret e blas c’hoazh. Met taolit evezh ouzh ar pezh a lavar, “Rak bremañ e lavarint, N’hon eus roue ebet.” An Aotrou a lavaras dezho, pa zibabas an dud ar roue-se a-enep e brotest, e oant o’n em zizober dioutañ. « Nann; met ur roue hon bo. » Hag ur roue o doa?—Ya; hag an amzer a zeuas ma voent rediet da lavarout, « N’hon eus roue ebet. » Met petra a lavaras an Aotrou dres d’ar mare-se?
TAM1897 Q1 42.10Rak bremañ e lavarint : ‘N’hon eus roue ebet, rak n’hon eus ket bet aon rak an Aotrou. Petra a c’hallfe ur roue ober deomp neuze ?’ Komzet o deus gerioù, touet faos en ur ober un emglev : setu ma sav ar varn evel kegid e roudennoù an dachenn. Annezidi Samaria a vo spontet abalamour da leueoù Beth-aven: rak he fobl a raio kañv warni, hag he beleged a oa laouen ganti, evit he gloar, peogwir eo aet kuit diouti.
TAM1897 Q1 42.11Er trizekvet pennad e kaver ar pezh a lavar an Aotrou. Navet gwerzenn:—
TAM1897 Q1 42.12O Israel, en em zistrujet ec’h eus; met ennon emañ da sikour. Me a vo da roue.
TAM1897 Q1 42.13Met n’o doa ket c’hoant e vefe evel-se. Setu e welit splann, c’hoant en doa an Aotrou da vezañ o roue nemetañ; c’hoant en doa e kavfent ennañ o roue, ha ne vefe hini all ebet. Neuze, evel m’en lavar er werzenn da heul, “Roet em eus dit ur roue em fulor, ha tennet em eus anezhañ em gounnar.” Setu e lennan ar werzenn-se penn-da-benn:—
TAM1897 Q1 42.14Me a vo da roue : pelec’h emañ unan all a c’hallfe da saveteiñ en da holl gêrioù ? ha da varnerien a lavares, Roit din ur roue ha priñsed ?
TAM1897 Q1 42.15Eñ a ziskouez dezho an amzer ma lavarent : « Roit deomp ur roue da ren warnomp ». Lavarout a ra bremañ : « D’ar c’houlz-se em boa lavaret ne zleec’h ket kaout unan, ha lavaret em boa deoc’h e teufe ar droug-mañ ; bremañ e anzavit hoc’h-unan n’hoc’h eus roue ebet, met en em zistrujet hoc’h eus. Me a vo ho roue ; lezit ac’hanon da vezañ ho roue. Bremañ sellit ouzh an unnekvet pennad, ar gwerzenn gentañ :—
TAM1897 Q1 42.16Pa oa Israel ur bugel, e karen anezhañ, ha galvet em eus ma Mab eus an Ejipt.
TAM1897 Q1 43.1Perak e komz evel-se amañ da vare deizioù diwezhañ Israel, mil bloaz goude bezañ e gaset er-maez eus an Ejipt ? Da betra ?
TAM1897 Q1 43.2Pa oa Israel ur bugel, neuze e karen anezhañ, hag e c’halven ma Mab eus an Ejipt. Evel ma c’halvent anezho, evel-se ez aent diouto: aberzhiñ a raent d’ar Baalim, ha loskiñ a raent ezañs da delwennnoù kizellet. Kelenn a ris da Efraim ivez mont, o kemer anezho dre o divrec’h: met ne ouient ket e pareen anezho. Sachet em eus anezho gant kordennadoù den, gant ereoù karantez: ha bet on evito evel an hini a lam ar yev diwar o garvan, hag o reiñ boued dezho. Ne zistroio ket da vro an Ejipt, met an Asirian a vo e roue, rak nac’het o doa distreiñ. Hag ar c’hleze a chomo war e gêrioù, hag a zivorvo e skourroù, hag a zivorvo anezho, abalamour d’o c’huzulioù dezho o-unan. Ha ma fobl a zo troet da zistreiñ diouzhin: daoust ma c’halvent anezho d’an Uhel-meur, den ebet ne vo a enori anezhañ.
TAM1897 Q1 43.3An Aotrou a ra keuz war Israel bremañ, dres pa emañ war-nes bezañ distrujet. Ar galv diwezhañ eo a ra : ar brofediezh diwezhañ a zeu bremañ ; ha gant se, ha d’ar mare-se end-eeun, Ezekias a ren e Juda. Pa’z eas war an dron e krogas da adreizhañ ar rouantelezh, ha d’he daspren diouzh dispac’hadur Ahaz. Goude bezañ naetaet an templ, ha lakaet pep tra en urzh, o deus bet ur Pask a badas div sizhun. Met a-raok ar Pask-se e kasas Ezekias kannaded e-touez an dek meuriad a-bezh, ar re a chome anezho, evit o gervel da Bask Jeruzalem, da azeuliñ an Aotrou Doue an Armeoù; met skrivet eo o deus goapaet ar c’hannaded, hag o deus graet goap anezho; Koulskoude, “un engroez” eus Isakar, Zabulon ha Neftali, hag eus lodennoù disheñvel ar broviñsoù, a bignas da Jeruzalem, hag a lidas ar Pask, hag en em unanas ouzh an Aotrou. Ha pa bignas an dud-se da Jeruzalem ha pa gemeras o flas e-touez tud Juda, er mare-se end-eeun e pignas roue Asiria hag e kemeras perc’henniezh war holl vro an dek meuriad. Hag evel-se, ar re a sentas ouzh ar galv-se a-berzh Ezekias da bignat da Jeruzalem da azeuliñ an Aotrou, a voe saveteet diouzh ar sklaverezh en Asiria.
TAM1897 Q1 43.4Bremañ, just a-raok ma ra Ezekias e c’halv, emañ Ozea o skrivañ kement-mañ, hag an Aotrou o kañvaat diwar-benn ar pezh a zo mennet gant ar bobl d’ober. Sellit petra a lavar:—
TAM1897 Q1 43.5Me am eus desket da Efraim ivez mont, o kemer anezho dre vrec’hioù.
TAM1897 Q1 43.6Ken c’hoant en doa an Aotrou e yafent war an hent mat, ma kemeras anezho dre o divrec’h ha ma heñchas anezho; met distroet o deus o brec’h, ha n’o deus ket bet c’hoant da vezañ heñchet zoken en doare-se. Met koulskoude ne c’hall ket o dilezel. Sellit:—
TAM1897 Q1 43.7Penaos da zilezel, Efraim? Penaos da zilezel, Israel? Penaos da lakaat evel Adma? Penaos da sevel evel Zeboim? Ma c’halon en em zistro ennon, ma truez a zev war un dro. Ne gasin ket da benn fulor ma buanegezh, ne zistroin ket da zistrujañ Efraim: rak Doue on, ha n’on ket un den; ar Santel e-kreiz da zouez: ha ne’z an ket e-barzh ar gêr.
TAM1897 Q1 43.8Evel-se en em vir diouzh ar barnadennoù a rank kouezhañ warno. Dre ma’z eo Doue, ne lezo ket anezho da gouezhañ c’hoazh; memes pa rankont kouezhañ. Met koulskoude e savjont; kenderc’hel a rejont en o hent dezho o-unan. Hag an disoc’h a zo enrollet e 2 Rouaned 17:5-8:—
TAM1897 Q1 43.9Neuze e pignas roue an Asirianed dre ar vro a-bezh, hag e pignas da Samaria, hag e lakaas ur seziz warnañ e-pad tri bloaz. En navet bloaz Hozea e kemeras roue an Asirianed Samaria, hag e kasas Israel da Asiria hag e lakaas anezho e Halah, hag e Habor e-kichen stêr Gozan, hag e kêrioù ar Meded. Rak setu penaos e oa: pec’het o doa bugale Israel a-enep an Aotrou o Doue, en doa o lakaet da bignat eus douar Ejipt, diouzh dorn Faraon, roue Ejipt, hag o doa doujet da zoueoù all, hag o doa kerzhet hervez reolennoù ar broadoù pagan, a skarzhas an Aotrou dirak bugale Israel, hag hervez re rouaned Israel, a oant bet savet ganto.
TAM1897 Q1 43.10Neuze e kendalc’h ganto betek an trizekvet gwerzenn :—
TAM1897 Q1 43.11Koulskoude e testenie an Aotrou a-enep Israel hag a-enep Juda, dre an holl brofeded hag an holl weledourien, o lavarout : « Distroit diouzh ho hentoù fall, ha mirit ma gourc’hemennoù ha ma reolennoù, hervez an holl lezenn am boa gourc’hemennet d’ho tadoù, hag a gasis deoc’h dre ma servijerien ar brofeded. » Daoust da se ne felle ket dezho selaou, met kaletaat a rejont o gouzoug, evel gouzoug o zadoù na gredent ket en Aotrou o Doue. Ha distaol a rejont e reolennoù, hag e emglev a reas gant o zadoù, hag e destenioù a destenia a-enep dezho; ha mont a rejont war-lerc’h ar goullonder, ha dont a rejont da vezañ goullo, ha mont a rejont war-lerc’h ar broadoù a oa en-dro dezho, a-zivout ar re an Aotrou en doa gourc’hemennet dezho, na rafent ket evelto.
TAM1897 Q1 43.12Evel-se e voe kollet an dek meuriad. Ozea, pa brofede diwar-benn ar re-mañ, a lavaras : « Juda a ren c’hoazh gant Doue, ha feal eo d’ar sent. » Gallout a rae Juda padout c’hoazh un tammig. Ezekias a oa ar roue ; Manasez a zeuas war e lerc’h, hag e lakaas ar rouantelezh da gouezhañ en disivoudadenn adarre ; e vab a heulias e roudoù ; Josias a zeuas war e lerc’h, hag a adreizhas ar rouantelezh ur wech ouzhpenn; ha pa voe lazhet Josias, neuze e voe kollet ar rouantelezh da vat. Ne voe den ebet goude Josias a zouje an Aotrou. Zoken en amzer Ezekias e c’halvent Ejipt dibaouez, hag e stardent outi, o klask lakaat anezhi d’o saveteiñ, o klask kaout sikour diganti, pa oa an diaesterioù a oa kouezhet warno holl abalamour d’o dic’hredoni ha d’o dilez eus an Aotrou.
TAM1897 Q1 43.13Bremañ, sellit ouzh deizioù diwezhañ Juda. Ahaz a gasas da Tiglat-Pileser, roue Asiria, hag a c’houlennas gantañ dont da saveteiñ anezhañ diouzh dorn roue Damask ha roue Samaria. Ober a reas Tiglat-Pileser evel-se ; kemer a reas Damask en e c’herz, o skañvaat kement-se karg Ahaz. Ahaz a baeas e dailhoù, hag a bignas da Zamask d’e gejañ, ha d’ober e enor evel un den dindan e veli. Eno e kavas un aoter idolatr, lakaat a reas ober unan heñvel outi, hag he sevel e dor templ an Aotrou. Evel-se e lakaas ar vroad da zistreiñ diouzh ar feiz, evel ar re all en Israel.
TAM1897 Q1 43.14E Juda e voe Ezekias war-lerc’h Ahaz. Pa zeuas Ezekias da vezañ roue, e felle dezhañ bezañ dieubet diouzh ren hag an tailhoù asirian. Ur strollad e oa e Juda a oa gant Ezekias, mennet da vezañ dieubet diouzh an Asirianed. Soñjal a rae d’ar strollad-se e oa an doare nemetañ d’ober kement-se kaout sikour eus Ejipt. D’ar mare-se e oa Yesaia o profediñ, hag e lavaras dezho fiziout en Aotrou evit bezañ dieubet kuit diouzh Ejipt hag Asiria. Lavarout a reas dezho e oa abalamour m’o doa pec’het a-enep an Aotrou e oant gwasket. Lavarout a reas dezho ne servijfe da netra o striv da gaout sikour digant Ejipt; rak o klask sikour digant Ejipt a zegasfe muioc’h a wask dezho, peogwir ne rafe Ejipt nemet o gwaskañ e-lec’h o sikour; ne c’halle ket Ejipt o dieubiñ.
TAM1897 Q1 44.1Bremañ, sellit ouzh an eizhvet pennad eus Yesaia. Pe dremenad eus ar Skritur a vez implijet kement ganeomp e levr Yesaia, diwar-benn donedigezh an Aotrou, hag ar gortoz a-raok e donedigezh? Pelec’h e kaver anezhañ? Ha soñj hoc’h eus eo an eizhvet pennad eus Yesaia an hini a gomz diwar-benn ar re a glask speredoù anavezet, ar re a chip hag a hiboud,—o tennañ d’ar speredouriezh? Eno eo e lenner : « Stag an testeni, siel al lezenn e-touez ma ziskibien. Ha me a c’hortozo an Aotrou, a guzh e zremm diouzh ti Jakob, ha me a glasko anezhañ. » Ha bez’ eo ur pennad diwar-benn an Donedigezh ? — Ya. Ha bez’ eo ur pennad a denn da zont an Aotrou ? — Ya.
TAM1897 Q1 44.2Gwelit bremañ petra zo er pennad-se. Gwelit petra zo e penn-kentañ ar pennad-mañ, o kregiñ gant ar pempvet gwerzenn.
TAM1897 Q1 44.3Komz a reas an Aotrou din adarre, o lavarout: Dre ma nac’h ar bobl-mañ doureier Siloé a red flour, ha ma laouenaint e Rezin ha mab Remalia [an Asiria hag Damask e oa]; bremañ eta, setu, an Aotrou a sav warno dourioù ar stêr, kreñv ha niverus, roue Asiria zoken, hag e holl c’hloar: ha pignat a raio a-us d’e holl ganolioù, ha treuziñ a raio e holl vordioù: ha treuziñ a raio Juda; dilaoskañ ha treuziñ a raio, mont a raio betek ar gouzoug; ha ledander da vro, O Immanuel, a vo leuniet gant astenn e askelleoù.
TAM1897 Q1 44.4Gwir ent-lizherennel e oa kement-se a-liamm ganto. Pignat a reas roue Asiria ha beuzañ a reas ar vro a-bezh. Met perak eo skrivet kement-se en ul liamm hag en ul lec’h ma vez gortozet donedigezh an Aotrou, ha diwar-benn ur bobl a zo da c’hortoz donedigezh an Aotrou? Skrivet eo kement-se el lec’h-se, ha deuet betek ennomp, da ziskouez d’an holl bobl en hon amzer-ni, e teuio diaesterioù ha poanioù ha diankouioù war an holl vro ha war an holl vroadoù, a c’hourlomo hag a dremeno dreist hag a yelo betek ar gouzoug hag a leuno ledander ar vro, ha ne ouezo ket ar bobl penaos tec’hout diouto. Setu perak eo deuet an arroud-mañ betek ennomp-ni a c’hortoz an Aotrou. Lennomp pelloc’h ha gwelomp.
TAM1897 Q1 44.5Kevredet, a-vroadoù, ha bruzunet e viot; selaouit, holl re a vroioù pell: en em c’hourizit, ha bruzunet e viot; en em c’hourizit, ha bruzunet e viot. Kuzulit asambles, ha ne vo netra anezhañ; komzit ar ger, ha ne zalc’ho ket penn: rak Doue zo ganeomp. Rak an Aotrou a gomzas evel-henn din gant un dorn kreñv, hag a zeskas din na gerzhfen ket war hent ar bobl-mañ, o lavarout: na lavarit ket, Un emglev, d’an holl re a lavaro ar bobl-mañ, Un emglev; na ho pet ket aon rak o aon, ha na spontit ket.
TAM1897 Q1 44.6Ha bez’ ez eus mareoù evel-se bremañ, dres pa vez gortozet donedigezh an Aotrou? Ha mont a reont asambles peogwir emañ an aon hag ar mesk warno? peogwir e teu trubuilhoù war an douar? Ha gwelout a reomp un dra bennak a’r seurt-se e lec’h ebet? Ha gwelet hoc’h eus un dra bennak a’r seurt-se, c’hwi?—O ya, gwelet hoc’h eus! Ha gwelet eo bet gant tud all estreget an Adventourien ar Seizhvet Deiz?—E gwirionez, ma c’hall bezañ un diforc’h bennak, hogos an holl a wel anezhañ splannoc’h eget an Adventourien. Met gwelet e vez; sklaer a-walc’h eo kement-se. Hag emaint o’n em vodañ, o’n em stagañ a-strolladoù hag a-voutadoù, hag o’n em brientiñ. Evit petra emaint o’n em brientiñ? Petra a zo o vont da c’hoarvezout?—O vont da vezañ friket e tammoù. Neuze, evit petra en em wiskont? — Evit bezañ friket e tammoù. Koulskoude ne soñjont ket evel-se; met emaint o’n em wiskañ a-enep an drougoù a zo o tont. Hag an taolioù-esae a reont evit en em dennañ diouzh an drougoù ne reont nemet donaat an traoù, hag o tostaat kement-se ouzh an distruj, hag ouzh ar frikañ e tammoù.
TAM1897 Q1 44.7Santelaat an Aotrou an Armeoù e-unan; ha ra vo eñ hoc’h aon, ha ra vo eñ ho spont. Ha bezañ a raio ur santual; met ur maen-skoilh hag ur roc’h-ofañs da zaou di Israel, ur trap hag ur roued da annezidi Jeruzalem. Ha kalz anezho a vanko, hag a gouezho hag a vo torret, ha trapet, ha paket. Stag an testeni, siel al lezenn e-touez ma ziskibien. Ha me a c’hortozo an Aotrou, a guzh e zremm diouzh ti Jakob, hag e klaskin anezhañ. Setu, me hag ar vugale en deus roet an Aotrou din a zo da sinoù ha da burzhudoù en Israel, a-berzh an Aotrou an Armeoù, a annez war menez Sion.
TAM1897 Q1 44.8Splann eo e tenn kement-se da zont an Aotrou. Ur galonekadenn eo evit ar bobl a ranko kejañ gant an Aotrou. Met perak e ra anv eus an trubuilhoù d’ar mare ma oa Asiria o waskañ war Juda? Abalamour ma tiskouez kement-se en doare splannañ peseurt trubuilhoù a vo war an holl vro hag a lakaio an holl bobl da c’houzañv da vare dont an Aotrou. Hag an taolioù-esae graet gant Juda evit tec’hout diouzh an drougoù-se ha d’en em zieubiñ diouto, a zo rik an hevelep taolioù-esae a vo graet gant ar re a embann bezañ pobl Doue, evit en em zieubiñ diouzh an drougoù a zo o tont.
TAM1897 Q1 44.9Doue a c’halv dalc’hmat : Na lakait ho fiziañs e re Asiria ; na lakait ho fiziañs e re an Ejipt ; met lakait ho fiziañs en Aotrou hepken. Troit ho kein da Asiria : se zo mat. Met n’it ket d’an Ejipt evit tec’hout diouzh Asiria. Klaskit an Aotrou. Na it ket da Ejipt; it d’an Aotrou. Ha pa gavot an Aotrou gant ho kalon a-bezh, e viot dieubet diouzh an holl drubuilh hag an holl waskerezh-se a-berzh Asiria. Un nebeud gerioù hepken diwar-benn se. Pennad an tregontvet a Yesaia a ziskouez deomp sekred se.
TAM1897 Q1 45.1Gwalleur d’ar vugale disent, eme an Aotrou, a gemer kuzul, met n’eo ket diganin; hag a c’holo o-unan gant ur golo, met n’eo ket eus va Spered, evit ouzhpennañ pec’hed war bec’hed; a gerzh da ziskenn da Ejipt, ha n’o deus ket goulennet digant va genoù; evit en em greñvaat e nerzh Faraon, hag evit fiziout e skeud Ejipt. Setu perak e vo nerzh Faraon ho mezh, hag ho mezh ar fiziañs e skeud Ejipt. Gwerzennoù 1-3.
TAM1897 Q1 45.2E gannaded a ziskennas di evit kinnig o c’hinnigoù da Ejipt. Ha pa gasas Juda gannaded da Ejipt, e voe mezhek Ejipt gant ar gannaded.
TAM1897 Q1 45.3Rak e briñsed a oa e Zoan, hag e gannaded a zeuas da Hanes. Mezhek e voent holl dirak ur pobl na c’halle ket degas splet dezho, na bezañ sikour na splet ebet, met ur vezh, hag ivez ur goap. Samm loened ar Su : e bro ar poan hag an anken, ma teu al leon yaouank hag al leon kozh, an naer-wiber hag an naer-nij tanus, a zougint o finvidigezhioù war skoazoù asened yaouank, hag o zrezorioù war dortoù kamelien, d’ur pobl na raio tamm mad ebet dezho. Rak en aner e vo Sikour an Ejiptiz, ha didalvoud : setu perak em eus garmet diwar-benn se, O nerzh a zo chom a-sav. Gwerzennoù 4-7.
TAM1897 Q1 45.4Bremañ, evit ma welot n’eo ket estren kement-mañ, e troan amañ da lenn un testeni, deiziet eus ar 5 a viz Gouere 1896, evel-henn:—
TAM1897 Q1 45.5Ar c’hemennoù-diwall roet e ger Doue da vugale Israel ne oant ket evit int hepken, met evit an holl re a vevfe war an douar. Lavarout a ra dezho, « Gwalleur d’ar vugale disent, ... a gemer kuzulioù, met n’eo ket diganin; hag a c’holo o-unan, met n’eo ket gant ma Spered, evit ouzhpennañ pec’hed war bec’hed: a gerzh da ziskenn da Vizaym, ha n’o deus ket goulennet diganin; evit en em greñvaat e nerzh Faraon, hag evit kaout fiziañs e skeud Mizaym. » Ma tamalle an Aotrou d’e bobl gwechall peogwir ne glaskent ket kuzul digantañ pa oant en diaesterioù, ha ne vo ket displijet dezhañ hiziv ma tro e bobl, e-lec’h fiziout e bannoù skedus Heol ar Justis evit sklêrijennañ o hent, diouzh e c’hiz en o arnodennoù hag en o amprouennoù, evit klask sikour digant tud ken kamm-heñch ha ken dic’houest evelto o-unan? Pelec’h emañ hor nerzh? Hag-eñ emañ en dud ken dizampart ha ken dindan-dorn ha ni, a zo ezhomm ganto eus heñcherezh Doue eveldomp-ni? Lavarout a ra ar C’hrist: “Hepdon ne c’hallit ober netra;” hag eñ en deus pourvezet ar Spered Santel evel ur skoazell a-vremañ e pep mare a ezhomm.
TAM1897 Q1 45.6Met gouzout a rit, e-kerzh diaesterioù ar bloaz tremenet, a oa spi e vije diskoulmet gant ar c’houlzad politikel, e oa bet kaset ken pell zoken an Adventourien eus ar Seizhvet Deiz diouzh o fealded da Zoue ma kemerjent perzh er c’houlzad o klask embreger aferioù ar politikerezh, mestroniañ an dilennadegoù ha klask renkañ an traoù. Da betra ? — O, evit sikour ar vro da zont a-benn eus an diaesterioù a oant ken sur a oa o tont warni. Evel-just, diaesterioù a zeu war ar vro. Met hag-eñ e stummo an Adventourien ar Seizhvet Deiz kompagnunezhioù evit ul labour a’r seurt-se? Ra vint dieubet diouzh an Asiria; ra vint dieubet kement diouzh an Asiria hag an Ejipt da Zoue. Hemañ eo ar salvidigezh nemeti. Hemañ eo an dieubidigezh nemeti, pe e vefe d’ar c’houlz-se, bremañ, pe da viken.