Ejipt hag Israel

TAM1897 Q1 20.8Prezegenn roet da noz an Diriaou 4 a viz Meurzh 1897 Moullet e Bulletin ar C’hendalc’h Meur, Kentañ Trimiziad, 1897, Levrenn 2, Niv. 1, p. 20-26.

TAM1897 Q1 20.9Hon c’hentañ gentel he deus roet deomp orin ar Stad ; staliadur an hini kentañ en istor. Hon eil gentel he deus roet deomp ar skouer kentañ a zisparti etre an Iliz hag ar Stad en istor. D’ar mare abred-se en doa diskouezet an Aotrou splann pegen klok e tlee bezañ an disparti etre an Iliz hag ar Stad. Heuliañ an daou-se a raimp fenoz, betek ma’n em gavint en-dro, er memes bro.

TAM1897 Q1 20.10Nimrod a oa mab da C’hus; C’hus en em stalias en Etiopia; C’hus a oa mab da Ham; hag Ejipt a oa douar Ham. Evel-se e heuliomp a-eeun lignez Nimrod betek Ejipt; hag e c’hallomp heuliañ e skouer ivez betek Ejipt. Daoust ma oa Nimrod an den kentañ o tougen kurunenn ar roue, an hini kentañ en devoa douget an titl ha disklêriet aotrouniezh ar roue, e Jipt memes tra e voe heuliet ar skouer-se eus Nimrod en e holl fazennoù en un doare klokañ, ha staliet en un doare leun-ha-leun.

TAM1897 Q1 20.11En Ejipt ne oa roue ebet nemet goude mare Nimrod; nemet goude m’en doa skrapet plas hag aotrouniezh roue. Rak, soñj hoc’h eus, pa reas Nimrod kement-se, e oa a-enep Doue, a-enep soñj ar bobl diwar-benn Doue, hag a-enep o anaoudegezh anezhañ. D’ar c’houlz-se e ouie ar bobl, gant se, e oa Nimrod o kemer plas Doue; hag e anv a ziskouez ar mennozhioù a oa stank d’ar mare-se diwar-benn an ober-se. En Ejipt e voe heuliet an hevelep hent. Teulioù Ejipt a testeni e oa an doueed renerien gentañ Ejipt, goude-se an hanter-doueed, da lavaret eo an hanter-doueed; ha goude-se ar rouaned o-unan a oa tud.

TAM1897 Q1 20.12Gwelet a rit evel-se e oa heñvel-mik an doare d’ober er vro-se ouzh an hini a oa e Sinear. En Ejipt, ar roue, a-youl-gaer ha disklêriet, en e anv dezhañ, a gemere plas Doue dirak ar bobl. Ar bobl a selle outañ evel-se. An heol e oa an doue; roue Ejipt e oa mab an heol. Doue e oa d’ar bobl. Bevañ a rae ar bobl gant e anal. O anal-buhez e oa dezho. O speredoù a zeue dioutañ. Evit int e oa an “roer buhez, heñvel ouzh an heol peurbadel.” (Gwelet “Impalaeriezhioù ar Bibl,” pennad 7, rannoù 27, 38, 43, 44, 49, 64, 71-83, 96, 102; pennad 14, rannoù 15, 16.) Evel-se en Ejipt ne oa ket ar roue hepken dileuriad, besroue an doue; korfadur Doue e oa. Buhez Doue a oa o chom er roue, hag a zeue dre ar roue betek ar bobl. Evel-se e oa ar roue ar vuhez evit ar bobl, rak ennañ e oa dileuriet an doue meur holl-enframmus, an heol. N’eus perzh ebet eus Doue na veze ket dileuriet gant ar roue d’ar bobl. Setu aze reizhiad ar roueelezh hag ar gouarnamant en Henegipt.

TAM1897 Q1 21.1Bremañ distroit da Galdea pa zispartias Doue an Iliz diouzh ar Stad, evel ma lenner er gentel diaraok, pa lavaras da Abraham : « Kuit eus da vro, ha diouzh da gerent, ha diouzh ti da dad, da vont d’ur vro a ziskouezin dit. » Ha dalc’hit soñj ne ziskouezas an Aotrou ar vro da Abraham nemet goude m’en doa en em zispartiet diouzh an dud diwezhañ eus e c’herent. En em zispartiañ a reas Abraham da gentañ diouzh e vro ; da eil, diouzh ti e dad ; ha da drede, diouzh e gerent. Ne ziskouezas Doue ar vro da Abraham nemet goude m’eo aet Lot da draoñienn Sodom. Geneziñ 13:14, 15. Pa voe graet galv Doue da Abraham, ha pa voe dispartiet diouzh e vro,—gant e galon hag e ene ha pep tra,—ha diouzh ti e dad, ha diouzh e holl gerent, ha pa voe en e sav el lec’h ma felle d’an Aotrou e vefe, neuze e lavaras an Aotrou dezhañ, « Sav da zaoulagad bremañ, ha sell eus al lec’h m’out ennañ war-du an norzh, hag ar su, hag ar reter, hag ar c’hornôg : rak an douar a-bezh a welez, dit e roin anezhañ, ha da’z had da viken. » E roin anezhañ da berc’henniezh peurbadel.

TAM1897 Q1 21.2Bremañ e c’houlennan diganeoc’h, pa lavaras Doue da Abraham sevel e zaoulagad ha sellet, ha gwelet en doa Abraham muioc’h eget na vije bet gwelet gantañ ma vije bet savet e zaoulagad hep ma vije bet lavaret gant Doue dezhañ?

TAM1897 Q1 21.3(An engroez) Ya.

TAM1897 Q1 21.4Gwelet en doa un dra bennak neuze, na vije ket bet gouest da welet ma ne vije ket bet lavaret gant Doue dezhañ sellet. Ha pa lavaras Doue dezhañ sevel e zaoulagad ha sellet, an dra a welas a oa ar vro en doa Doue prometet dezhañ. D’ar c’houlz-se e tiskouezas Doue dezhañ ar vro brometet, hag e oa ar vro-se a c’halvas an Aotrou anezhañ davet. Ne roas ket anezhi dezhañ d’ar c’houlz-se, “Nann, ket kement ha lakaat e droad warni: koulskoude e prometas e rofe anezhi dezhañ da berc’henniezh, ha d’e had goudezañ.” Ha sellout a reas da viken war-du ar vro neñvel-se; ar vro-se he deus ur gêr gant diazezoù, Doue eo he saver hag he farder. Eno e oa “ar bromesa e vefe hêr ar bed;” hag Abraham a resevas anezhi “dre reizhder ar feiz.” Neuze, pa lavaras Doue da Abraham sellout outi, ha ma rofe anezhi dezhañ hag e had evel ur berc’henniezh peurbadel, petra a welas? ar bed?

TAM1897 Q1 21.5(Mouezhioù) Gwelet en deus ar bed da zont.

TAM1897 Q1 21.6Ha setu ar vro a oa dezhañ adalek an amzer-se. “Ha ma’z oc’h da Grist, neuze ez oc’h diskennidi Abraham, hag hêred hervez ar bromesa.” Ha setu ho pro, ha ma hini. Ha, o! soñjal pegen strizh ha pegen dizellezek eo mennozhioù an den a zo laouen gant ur vro all, pe en deus c’hoant da vont d’ur vro all, pe a gar ur vro all bennak. Penaos e c’hall unan bennak ober kement-se, pa vez e zaoulagad war ar vro-se en deus Doue diskouezet dezhañ, hag a c’halv anezhañ da vont di!

TAM1897 Q1 21.7Marvet eo Abraham. Bevet en deus Isaac ha marvet. Kaset e voe Jakez hag e familh da Vro-C’hept, evel m’en doa lavaret an Aotrou da Abraham : « Estren e vo da ziskennidi en ur vro n’eo ket dezho », ha Bro-C’hept e oa. Bremañ, soñjit mat. Na zisoñjit ket an droienn-mañ a ro an Aotrou deomp diwar-benn Ejipt, rak talvoudus e vo e kentelioù da zont. Ar vro ma oant da vezañ estrañjourien ha da servijout an Aotrou, Ejipt e oa. Chomet int eno kantvedoù a vloavezhioù — en ur vro na oa ket dezho. Ha dalc’hit soñj e oa Ejipt an hini hon eus deskrivet, ma oa ar roue e-lec’h Doue, ha Doue evit ar bobl.

TAM1897 Q1 21.8Taolomp ur sell a-dostoc’h war an iliz-mañ ur pennadig, ha gwelomp petra a rae an Aotrou ganti. Ur gartenn zo dirazomp fenoz a ziskouez deomp ar vro. Setu Kaldeia, al lec’h ma voe galvet Abram diwarni; ha pignat a reas amañ da Vezopotamia, da Haran, e-lec’h ma varvas e dad. Eno e voe dispartiet diouzh ti e dad, ha goude-se e teuas er vro ma voe dispartiet diouzh Lot.

TAM1897 Q1 21.9E-keit ha ma oa Abram er vro-mañ, e voe graet istor, gant broadoù ar Reter o trec’hiñ war-du ar c’hornôg, betek bevennoù an Ejipt. Met pa’z eas Israel d’an Ejipt, pe un tammig a-raok an amzer-se, e oa en em ledet Impalaeriezh an Ejipt war an holl vro-mañ eus ar Reter. En em astenn a reas dreist holl Egipt, betek Etiopia, o c’holoiñ holl harzoù su ha kornôg Asia Vihan betek Armenia, Asiria ha Sinear ; e doare ma c’holoe an Impalaeriezh Egiptat an holl rannvro reter, ar bed anavezet d’ar mare-se. An Impalaeriezh Egiptat, en hec’h amzer, a oa ken hollvedel hag an hini roman en hec’h amzer, pe forzh pe vroad all a zeuas war he lerc’h.

TAM1897 Q1 21.10Evel-se, tra ma veze savet an istor en Reter, ha ma oa rouaned ar broioù-se o c’hounit tiriadoù er c’hornôg, betek bevennoù Ejipt, e lakaas Doue e Iliz e douar Kanaan da zerc’hel bev anaoudegezh an Doue gwirion e-touez ar broadoù a dremenne di hag a adtremenne di. Ha pa voe ledet rouantelezh Ejipt dre ar vro-se a-bezh, ha pa oa sez impalaeriezh ar bed e kêr-benn Ejipt hec’h-unan, e kasas Doue e bobl da Ejipt, evit ma teufe kannaded ha gouarnourien an holl bobloù, o tremen eus an holl vroioù-se da benn o gouarnamant, a oa Ejipt, e darempred gant pobl Doue.

TAM1897 Q1 21.11En Ejipt e stalias an Aotrou e bobl e Goshen, en treuzdroad etre ar broadoù pagan-se ha kêr-benn Ejipt, evit ma tremenfe ar bobloù, o c’hannaded hag o gouarnourien, dre C’hoshen, bro annezet gant pobl Doue, ha ma vefe sachet o evezh war-du an Doue gwirion.

TAM1897 Q1 22.1En Ejipt ivez e oa Jozef e-kichen ar gador-roue, e doare ma ranke an ambsadorien a zeue da Ejipt kejañ gant Jozef, a roe dezho anaoudegezh an Doue gwirion. Goude marv Jozef, e chomas an anaoudegezh eus Jozef hag e levezon er gêr-benn en Ejipt betek Moizez. Neuze e oa Moizez er palez hag e-kichen ar gador-roue. N’eo ket hepken e-kichen anezhi evel m’edo Jozef; met Moizez a oa war ar c’hammed kentañ eus ar gador-roue, rak mab merc’h Faraon e oa. Pried Faraon e oa merc’h Faraon; ha Moizez, o vezañ mab merc’h Faraon, a oa daougement hêr lezennel an dron. Ma ne vije ket bet e verc’h e wreg, he mab kentañ advabet a vije bet hêr an dron. Ouzhpenn-se, ma vije bet ur wreg all gant Faraon ha ma n’en dije bet bugel all ebet, e vije bet e verc’h hêrez ar gador. Met pa oa gwreg Faraon merc’h Faraon, neuze e oa he mab advabet hêr doubl ar gador. Ne c’halle den ebet enebiñ ouzh e wir da hêrezh kador an Ejipt, a oa d’ar mare-se kador ar bed.

TAM1897 Q1 22.2D’ar c’houlz-se e oa roue an Ejipt war-dro pevar-ugent vloaz, ha ne chome neuze nemet nebeut a amzer etre Moizez hag e blas gwirion doubl war ar gador-roue, ha perc’henniezh holl c’halloud Impalaeriezh an Ejipt a c’holoe ar bed. Ha d’ar mare-se ivez, tost e tostae amzer ar bromesa en doa Doue touet da Abraham, ha Moizez a gredas enni, ha setu perak e nac’has a-ratozh-kaer ha penn-da-benn ar gador-roue ha holl c’halloud ha gloar an Ejipt — “nac’hañ a reas bezañ anvet mab merc’h Faraon.”

TAM1897 Q1 22.3Krediñ a rae Moizez e tostaee amzer ar bromesa en doa Doue touet da Abraham. Ha, a-hend-all, gwell e vefe deomp divizout ha krediñ a reomp enni ; rak mard omp sur e kredomp enni, e welimp muioc’h e kred Moizez enni. Sellit ouzh Oberoù an Ebestel 7:17:—

TAM1897 Q1 22.4Pa dostaas amzer ar bromesa, an hini en doa Doue touet da Abraham, e kreskas hag e liesaas ar bobl en Ejipt.

TAM1897 Q1 22.5Da vare ganedigezh Moizez e soñjas da Faraon distrujañ ar bobl, evit na liesaent ket ha na teufent ket da vezañ ken galloudus ma c’hellfent mont kuit eus ar vro. Ar poent eo ne oa ket nemet ar Yuzevien evel tud estren en Ejipt, met ur mor a dud estren a oa eno ivez,—prizonidi a oa bet kaset eus broioù all da Ejipt. Evel-se d’ar mare-se e oa war-dro un drederenn eus poblañs Ejipt a dud estren. Ar ger hebraek a dalvez kement ha “muioc’h-niveret” a dalvez ivez “rouziet” evel gwenan pe pesked. Pa welas Faraon ar bobl o kreskiñ ken fonnus, hag ar vro ken leun a estrañjourien ouzhpenn, e krogas da gaout aon e savfent en un emsavadeg da gemer ar vro evit kuitaat ar vro.

TAM1897 Q1 22.6Un dra all a gasas da se a oa, e-keit ha ma oa Israel en Ejipt ; e-keit ha ma en em astenne Impalaeriezh Ejipt war ar Reter a-bezh, e voe ur striv a-zevri gant galloud ar Stad da rediañ an impalaeriezh a-bezh da azeuliñ nemet an heol. Stummoù disheñvel a azeulerezh an heol a oa en impalaeriezh-se, met ur striv a voe graet gant holl c’halloud an impalaeriezh evit herzel ouzh kement stumm a azeulerezh an heol nemet pladenn noazh an heol en oabl, pe ur skeudenn dirazo eus ur bladenn heol. Bremañ, Israel, evel-just, ne sentas ket ouzh an dekred-se. Ne fellent ket azeuliñ an heol. Chomet e oant feal da wirionez Doue, hag o ober-se a oa un dra a oa c’hoazh e spered ar roue-mañ. Ur roue all an hini a oa bet o klask rediañ an dud da azeuliñ an heol; met pa zeuas ar roue-mañ da ren, e oa an dra-se en e spered, hag e oa an diazez a roe tro dezhañ da soñjal, ma vefe roet an tu d’ar bobl-mañ, e kemerjent ar penn evit mont kuit eus ar vro.

TAM1897 Q1 22.7Evit an amzer-se, n’eo ket hepken e testeni an dielloù e “kreskas hag e liesaas ar bobl,” met ivez e “tostaas amzer ar bromesa en doa Doue touet da Abraham.” Peseurt bromesa en doa Doue touet da Abraham? Petra e oa bromesa Doue da Abraham?—E reiñ dezhañ ar vro a wele. Peseurt vro e oa-se?

TAM1897 Q1 22.8(Mouezhioù) Ar bed.

TAM1897 Q1 22.9Peseurt bed?

TAM1897 Q1 22.10Ar bed da zont.

TAM1897 Q1 22.11Setu gerioù Stevan : « Tostet e oa amzer ar bromesa, an hini en doa Doue touet da Abraham. » Ha gwir e oa ? Ha krediñ a rit e se ? Ha krediñ a rit e oa tost an amzer ma rofe Doue an douar-se da Abraham, an hini en doa diskouezet dezhañ? Skrivet eo, “Da Abraham.” Re all a vefe eno, met da Abraham e oa. N’eo ket unan bennak all hep Abraham; met Abraham hag e had. “Ne lavar ket, Ha d’an hadoù, evel eus kalz; met evel eus unan, Ha d’az had, a zo Krist.”

TAM1897 Q1 22.12Ha tost e oa, neuze, amzer ar bromesa, pa rofe Doue an douar-se, an hini en doa diskouezet da Abraham, da Abraham ha da Grist? Ne c’houlennan ket diganeoc’h ha soñjet hoc’h eus biskoazh en dra-se pe get. Goulenn a ran ha krediñ a rit ar pezh a lavar. N’on ket o vont da glask e zisplegañ. N’eus ket ezhomm d’e zisplegañ ur wech m’hon eus kredet ennañ, rak skrivet eo. Gouzout a rit mat a-walc’h, hep sellet ouzh ar gwerzennoù, diwar ho anaoudegezh eus ar Bibl, en deus graet Doue ar bromesa-mañ bep tro da Abraham ha d’e had. Biken n’eo bet d’an had hep Abraham. Biken n’eo bet da Abraham hep an had,—ha “n’eo ket da hadoù,” met da’z had. Neuze, pa dostaas amzer ar bromesa da reiñ se da Abraham, da biv all eo deuet?—Da Grist. Penaos e oa da zont da Abraham?—Dre Grist.

TAM1897 Q1 22.13S. H. Lane.—Pa voe adlavaret ar bromesa da Yizhak ha da Yakob, ha ne oa ket heñvel ar yezh?

TAM1897 Q1 22.14Ya. Atav e oa heñvel.

TAM1897 Q1 22.15S. H. Lane.—Neuze e vefe ar goulenn, Daoust hag-eñ e oa ret da Abraham bezañ eno evit seveniñ disklêriadenn Stevan?

TAM1897 Q1 23.1Ya, rak lavaret e vez, “Da dit, ha da dahad,” bepred. Met gwerzennoù all a zeuio a lakaio kement-se da vezañ sur.

TAM1897 Q1 23.2Ur gerig bremañ. Marvet eo Jakez en Ejipt, ha kaset e voe d’ar vro, ha beziet eno. Marvet eo Jozef en Ejipt, met lavaret en deus : « Na bezit ket ac’hanon ; ket zoken er vro. » Ne felle ket da Jozef e vefe kaset da Balestina, el lec’h ma oa bet kaset Jakez ha beziet eno. Lavaret en deus Jozef : « Doue a yelo da welet ac’hanoc’h. » Mirit ma c’horf-marv, ha pa zeuio Doue d’ho kwelout, kasit ac’hanon ganeoc’h. Kasit ma eskern ganeoc’h. Hag evel-se o deus graet. Ha pa errujont er vro, peseurt vro e oa an hini a oa soñj gant Doue enni er bromesa d’Abraham?

TAM1897 Q1 23.3(An engroez) Ar bed da zont.

TAM1897 Q1 23.4Ha ne welit ket n’en deus Jozef morse gortozet bezañ beziet er bed-mañ?

TAM1897 Q1 23.5Sellit ouzh an dra-se en un doare all. Setu ar ger : « Tost e oa deuet amzer ar bromesa, an hini en doa Doue touet da Abraham. » Touet en doa Doue reiñ da Abraham an douar en doa diskouezet dezhañ, da vezañ perc’hennet da viken. Met marv e oa Abraham bremañ, ha marv e oa abaoe kantvedoù. Penaos, neuze, e c’halle Doue reiñ an douar da Abraham pa oa marv ? Splann eo, ne c’halle ket. Neuze, dre ma oa en em engouestlet Doue da reiñ an douar da Abraham ; dre ma oa tost bremañ an amzer en doa Doue touet da Abraham ; ha dre ma oa marv Abraham bremañ, ez eo sur ne c’halle ket an douar bezañ roet da Abraham e-keit ha ma oa marv ; hag ez eo ken sur all e oa tost an amzer ma vije adsavet Abraham a-douez ar re varv, evit ma c’hallfe Doue reiñ dezhañ an douar en doa touet dezhañ da vezañ e berc’henniezh da viken. Gant se, neuze, ha ne welit ket perak ne lezas ket Jozef e gorf da vezañ douaret — zoken e douar Kanaan, evel hini Jakez ? Ar wirionez eo e krede Jozef e oa tost an amzer en doa Doue touet da Abraham da reiñ dezhañ an douar, ha gortoz a rae Jozef da vont e-barzh an hêrezh gant Abraham.

TAM1897 Q1 23.6(Mouezh) Ha ne rae ket ar bromesa-se anv eus ar bromesa graet gant Doue da Abraham, meneget e pempzekvet pennad ar C’heneliezh?

TAM1897 Q1 23.7Ya, se eo rik, trugarez d’an Aotrou. Neuze eta, marv a reas Jozef, hag eñ a voe ambalmet en Ejipt, lakaet en ur c’hased, ha pa guitaas Israel an Ejipt e voe douget eskern Jozef ganto e-pad daou-ugent vloaz en dezerzh ; hag e-pad an holl amzer-se e oa korf Jozef ganto, dirak o daoulagad, bemdez-bemnoz, hag e oa ur rebech d’o zic’hredenn.

TAM1897 Q1 23.8Kalz a dud, em eus gwelet, o lenn ar werzenn-se eus prezegenn Stevan, a zispleg anezhi en un doare, en un doare all, hag en un doare all c’hoazh, kentoc’h eget krediñ ar pezh a lavar, kentoc’h eget sellet ouzh ar bromesa en doa graet Doue da Abraham, hag en doa touet da Abraham, da reiñ dezhañ an douar en doa diskouezet dezhañ. Met n’hoc’h eus ket asantet e oa ar vro a ziskouezas Doue da Abraham ar bed, ha n’eo ket ar bed-mañ, met ar bed da zont? Setu ar vro en deus Doue touet reiñ dezhañ; ha setu ar vro a c’hortoze. Setu ar vro he doa ur gêr a c’hortoze, ha Doue eo he saver hag he farder. Ha ne soñje ket en un digarez da zistreiñ d’ar vro all, ma oa deuet diwarni.

TAM1897 Q1 23.9A-hed an amzer e oa tou Doue reiñ an douar-se da Abraham ha d’e had. Na lakait ket “hadennoù” warnañ, pa en deus Doue e ziframmet; na lakait ket un “s” warnañ pa en deus Doue e ziframmet. “Ne lavar ket, Ha d’an hadennoù, evel eus meur a hini; met evel eus unan, Ha d’az had, a zo Krist.” Kalz anezho a oa, gwir eo. Tri milion a zeuas er-maez eus an Ejipt, met n’eo ket ar re-se eo a gomze Doue diwar o fenn pa lavaras, “Da dit, ha da dahad,” a oa “evel eus unan,” hag “a zo ar C’hrist.” Ha kompren a rit? Na lezit ket kalzad Israel da zont en ho spered pa lennit ar gerioù, “Da dit, ha da dahad.” Pa lam Doue an “s”, n’hon eus ket ar gwir d’e lakaat eno tamm ebet. N’eo ket da lakaat en hon soñj zoken. Piv e oa ar siliad ? —Krist. Pa lavar, « Da dit, ha da da siliad », ne rankomp ket, c’hwi ha me, lenn anezhañ en un doare all, nemet evel : « Da dit ha da Grist e roin anezhañ, da berc’henniezh peurbadel. » N’eo ket da lakaat den all e-lec’h Krist eno, nemet dre Grist. Da dit ha da Grist e roin anezhañ.

TAM1897 Q1 23.10Lavarout a ra Stevan “tost e oa deuet amzer ar bromesa, a oa bet touet gant Doue da Abraham.” E-barzh ar Bibl en doa kavet Stevan kement-se. Fellout a ra din e welfec’h ne oa ket kement-se un awen ispisial eus ar Spered Santel roet da Stevan d’ar mare-se end-eeun, met e oa pep tra er Bibl dija, hag ar Spered Santel en deus e roet d’ar re all dre Stevan, o tegas da soñj dezhañ an traoù en doa lennet a-raok er Bibl. Mar plij, distroit d’ar c’hwec’hvet pennad eus Levr an Ezkod. Ken sklaer eo kement-se er Skritur ma n’haller ket e zisplegañ kuit. Hemañ eo amzer dieubidigezh Israel, hag an Aotrou a oa o vont d’hen ober. Ezkod 6:1-5:—

TAM1897 Q1 23.11Neuze e lavaras an Aotrou da Voizez, Bremañ e weli ar pezh a rin da Faraon : rak gant un dorn kreñv e lezo anezho da vont kuit, ha gant un dorn kreñv e skarzho anezho eus e vro. Ha Doue a gomzas da Voizez, hag a lavaras dezhañ, Me eo an Aotrou : ha gwelet on bet gant Abraham, gant Izsek, ha gant Jakez, dindan anv Doue an Holl-C’halloudek, met dindan ma anv Jehovah ne oan ket anavezet ganto. Ha savet em eus ivez va emglev ganto, da reiñ dezho douar Kanaan, douar o beaj, ma oant estrañjourien ennañ. Ha klevet em eus ivez huchadennoù bugale Israel, a zalc’h an Ejiptiz en sklaverezh; ha deuet eo soñj din eus va emglev.

TAM1897 Q1 23.12Petra e oa e gevrat ?—O reiñ dezho ar vro. Petra a arouezie ar vro ? petra e oa ?—Ar vro, ar bed, a ziskouezas an Aotrou da Abraham, hag a leas dezhañ he reiñ da berc’henniezh peurbad.

TAM1897 Q1 24.1(Mouezhioù) Ar bed da zont.

TAM1897 Q1 24.2Bremañ e lavar, “Soñjet em eus em emglev.” Petra a dalveze kement-se? “Soñjet em eus em emglev.” Ha disoñjet e oa gantañ?—Nann; met deuet e oa ar c’houlz bremañ da ober ar pezh en doa prometet. Soñj hoc’h eus, en eizekvet pennad an Diskuliadur, e lâr:—

TAM1897 Q1 24.3Ha klevout a ris ur vouezh all eus an neñv, a lavare : « Kuitit diouti, va fobl, evit na gemerfec’h ket perzh en he bec’hedoù, ha na resevfec’h ket eus he flagennoù. Rak he bec’hedoù a zo pignet betek an neñv, ha Doue en deus bet soñj en he drougoberoù. Rentit dezhi evel m’he deus rentet deoc’h, ha roit dezhi daougement hervez he oberennoù : en hanaf he deus leuniet, leunit dezhi daougement. » Kement ha m’he deus en em veulet, ha bevet en hezougiezh, kement a boan hag a c’hlac’har roit dezhi: rak lavarout a ra en he c’halon, Azezet on evel ur rouanez, ha n’on ket un intañvez, ha ne welin glac’har ebet. Setu perak e teuio he flagennoù en un deiz hepken, ar marv, ar c’heuz, hag an naonegezh; hag e vo devet penn-da-benn gant an tan: rak galloudus eo an Aotrou Doue a varn anezhi.

TAM1897 Q1 24.4Pa en doa Doue bet soñj eus he fec’hedoù, deuet e oa an amzer ma vefe barnet. Pa en doa bet soñj eus e emglev, peseurt amzer e oa deuet?—Deuet e oa an amzer da seveniñ al le. Met petra e oa an emglev gant Abraham, Izsek, ha Jakez?—E oa da reiñ dezho an douar-se da berc’henniezh peurbad, ha d’hen reiñ dezho ha d’o had. Piv e oa an had?—Krist.

TAM1897 Q1 24.5Setu perak lavar da vugale Israel : Me eo an Aotrou, ha ho tenin er-maez eus gargoù an Ejiptiz, hag ho dieubin diouzh o sklaverezh, hag ho prenin gant ur vrec’h astennet ha gant barnadennoù bras : ha kemer a rin ac’hanoc’h da bobl din, ha bez’ e vin deoc’h da Zoue: ha gouzout a reot ez on me an Aotrou ho Toue, a laka ac’hanoc’h da zont er-maez eus dindan bechoù an Ejiptiz.

TAM1897 Q1 24.6Ma vije bet kredet kement-se gant Israel, hag e vije bet ezhomm ganto biken da vont e-barzh an emglev-se e Sinai? A-raok memes kregiñ ganto da zont er-maez eus Ejipt en doa lavaret : « Me a vo ho Doue, c’hwi a vo ma fobl. Gouzout a reot ez on an Aotrou. »

TAM1897 Q1 24.7Ha ho kas a rin e-barzh ar vro am boa touet reiñ d’Abraham, da Yizhak, ha da Yakob, hag e roin anezhi deoc’h da hêrezh. Me eo an Aotrou.

TAM1897 Q1 24.8“Tostet e oa ar c’houlzad eus ar bromesa en doa Doue touet da Abraham.” Ho kas a rin d’ar vro am eus touet reiñ deoc’h. Petra eo ar bromesa-se, neuze? Da beseurt bro e felle da Zoue kas Israel? Peseurt vro a oa evito?—Ar bed da zont. Bremañ, na glaskit ket displegañ kement-se. N’am eus displegadenn ebet eviti. Setu ar pezh a lavar ar ger, ha krediñ a ran ennañ. N’eus ket ezhomm he displegañ. N’eus nemet he c’hrediñ. Nann, na glask ket he displegañ zoken dit da-unan. Ma’z eo nevez dit, ma’z eus bet mennozhioù all dit diwar he fenn, na glask ket o lakaat da glotañ gant kement-mañ. Lez anezho holl da vont, ha sell ouzh ar pezh a lavar kement-mañ.

TAM1897 Q1 24.9Adarre e c’houlennan. Pehini bro e oa an hini en doa Doue touet reiñ da Abraham, da Yizhak ha da Yakob?

TAM1897 Q1 24.10(An engroez) Ar bed da zont.

TAM1897 Q1 24.11Ha dalc’h a reot da se? A-du e oac’h aet ur pennadig zo e oa reizh kement-se. Na zistroyomp ket war hon ger bremañ, evit mad hon ene.

TAM1897 Q1 24.12(Mouezh) Hag-eñ e vije deuet an daspren dezho?

TAM1897 Q1 24.13Ya ; deuet e vije an daspren dezho. Deuet e vije an daspren d’ar bed. An holl draoù-se a vije deuet. Met deuet e vije en un doare disheñvel diouzh an doare m’eo deuet. Ur skiant-prenet disheñvel en defe bet ar bed diouzh an hini en deus bet. E c’hwitañ a reomp warni pa sellomp ouzh ar skiant-prenet o doa bet, ha pa soñjomp eo se a c’halve Doue anezho d’ober. Bet o deus ar skiant-prenet spontus-se peogwir ne felle ket dezho krediñ er pezh a c’halve Doue anezho d’ober. Ha, breudeur, ma sellomp-ni hiziv, c’hwi ha me, ouzh an traoù-se a oa bet lakaet dirak Israel d’ar mare-se, evel ma sellent outo-int, e raimp bremañ ar pezh a reas Israel d’ar mare-se. Ne welas ket Israel d’ar c’houlz-se ar pezh en doa Doue evito, ha setu perak n’o deus ket bet ar pezh en doa evito. Bremañ, ma ne welomp ket muioc’h en traoù-se eget na welas Israel, ne resevimp ket muioc’h eget na resevas Israel. Koulz ha ma sellomp ouzh an traoù-se evel ma reas Israel, e raimp hiziv evel ma reas Israel d’ar c’houlz-se.

TAM1897 Q1 24.14Deomp-ni eo bet prezeget an Aviel, evel dezho ivez; met ar ger prezeget n’en deus ket graet a vad dezho, dre ma ne oa ket mesket gant ar feiz en re a glevas anezhañ. Setu perak, hor befe aon, gant ma’z eus ur bromesa a-du ganeomp da vont e-barzh e ziskuizh, na seblantfe unan bennak ac’hanoc’h chom a-gostez diouzh anezhi.

TAM1897 Q1 24.15Ha daoust hag-eñ e raio mad deomp an dra-se, pa vez mesket gant ar feiz ennomp-ni a glev anezhañ? Ra vir Doue e vefe adc’hoarvezet enomp skiant-prenet Israel. Lakaet eo kement-mañ dirazomp evit ma c’hallfemp tec’hout.

TAM1897 Q1 24.16Gwelomp ar pezh n’o deus ket gwelet dre ma n’o deus ket kredet e Doue. Gwelomp ar pezh en doa Doue evito, ha tapomp anezhañ, e-lec’h sellet ouzh an traoù evel ma raent-i, ha c’hwitañ war an tapout anezhañ evel ma c’hoarvezas ganto.

TAM1897 Q1 24.17Troit war-du pennad pemzek Levr an Ezkod, hag e vo displeget deoc’h fraezh-tre. Pa oa deuet Israel er-maez eus an Ejipt, ha treuzet ar Mor Ruz, e kaver ar gerioù-mañ, er werzenn 13:—

TAM1897 Q1 24.18Te, en da druez, ec’h eus kaset er-maez ar bobl a brenes : he heñchet ec’h eus en da nerzh betek da annez santel.

TAM1897 Q1 24.19Ar pennad-mañ eo kanaouenn Moizez. Ar re a zo en o sav war Menez Sion, hag a drec’h al loen, e skeudenn, ha niver e anv, a gan kanaouenn Moizez. N’eo ket ur ganaouenn diwar-batrom an hini-se. N’eo ket ur ganaouenn heñvel outi. Met kanaouenn Moizez a ganont. Ar pemzekvet pennad-se eus an Ezkod eo hor c’hanaouenn.

TAM1897 Q1 24.20Pelec’h e oa mennet Doue d’o c’has ? — D’e “annez santel”. Pelec’h e oa an annez santel-se ?

TAM1897 Q1 24.21(Ar vodad) “Ur gêr he deus diazezoù, he saver hag he farder eo Doue.”

TAM1897 Q1 24.22Ouzhpenn. « Ar pobloù a glevio, hag a vo spontet : an anken a stapo war annezidi Palestina. »

TAM1897 Q1 24.23E. J. Waggoner.—Graet e oa bet.

TAM1897 Q1 24.24Evel-just. Pa ‘z int aet betek an harzoù-se, e voe souezhet duked Edom. “Gant an dud galloudus eus Moab e krogo ar c’hrenn; holl annezidi Kanaan a deuzio kuit.” Petra a oa da c’hoarvezout gant an annezidi?

TAM1897 Q1 25.1(Mouezhioù) Da deuziñ kuit e oant.

TAM1897 Q1 25.2E. J. Waggoner.—Graet o doa dija.

TAM1897 Q1 25.3Kerkent ha ma’z int erruet eno, e c’houlennas Israel : « Ha lezel a reot ac’hanomp da dremen dre ho pro ? » Petra a lavarjont ?—« Nann, aotrou. » N’o doa ket ar gwir da lakaat o zroad war o zouar. Met ma vijent aet eeun eus ar Mor Ruz betek bevennoù Edom, e vije chomet Edom a-bezh sac’het gant ar souezh betek ma vijent aet hebiou. O Israel, betek-henn c’hoazh, n’en deus ket komprenet petra a vankas d’an Israel-se eno. Breudeur, pa zizoloimp petra a vankas da Israel eno, e roio deomp un awen a zegaso galloud Doue, ha krediñ a raimp ennañ.

TAM1897 Q1 25.4Kouezhañ a raio an aon hag an euzh warno ; dre vrasder da vrec’h e vint sioul evel ur maen ; betek ma tremeno da bobl, aotrou, betek ma tremeno ar bobl ac’h eus prenet.

TAM1897 Q1 25.5Petra a raio ganto? «Degas a ri anezho, hag o flantañ a ri war menez da hêrezh.» Hêrezh piv? — Hêrezh an Aotrou. Met «Doue, a gomzas gwechall d’ar zadvedourien dre ar brofeded, e mareoù ha doareoù disheñvel, en deus er deizioù diwezhañ-mañ komzet deomp dre e Vab, en deus anvet da hêr an holl draoù.» Piv a oa o heñchañ Israel ? — Doue. E-barzh petra ? — « Da hêrezh ; » ket hon hini — da hini. « Ha mard oc’h da Grist, neuze ez oc’h had Abraham, hag hêred hervez ar bromesa. » « Da hêrezh, Aotrou. » N’eo ket kement-se hepken. “Degas a ri anezho, hag o flantañ a ri war menez da hêrezh, el lec’h, aotrou, a zo bet savet ganit da vevañ ennañ.” N’eo ket kement-se hepken. “Er Santual, aotrou, a zo bet diazezet gant da zaouarn.” Pe santual eo an hini a zo bet diazezet gant daouarn an Aotrou?

TAM1897 Q1 25.6(Mouezhioù) Ar santual gwirion.

TAM1897 Q1 25.7Evel-just eo. “Setu amañ berr-dres ar pezh hon eus lavaret : Ur beleg-meur hon eus, azezet en tu dehou da dron ar Veurded en neñvoù ; ur ministr eus ar santual, hag eus ar gwir deltenn, a savas an Aotrou, ha n’eo ket an den.” Setu berr-dres hor c’haozeadenn fenoz, n’eo ket ? Eno eo e felle da Zoue kas Israel. Met ne weljont ket. Ha gwelout a rit? Eno eo e fell dezhañ hor kas.

TAM1897 Q1 25.8Ha gwelout a rit eo d’al lec’h-se en doa c’hoant Doue da gas Israel d’ar mare-se? Ma welit, neuze e viot prest da vont d’al lec’h m’en doa c’hwitet Israel warnañ. Met ma soñjit e oa ur santual bennak war an douar, savet gant an den, n’eo nemet se a welas Israel, ha n’eo nemet se a welot-c’hwi. Ha ne’z eas ket Israel tre er vro, ha ne’z eot ket-c’hwi kennebeut. Rankout a reomp gwelout muioc’h eget na welas Israel, a-hend-all ne’z afomp morse pelloc’h eget ma’z eas Israel. Met perak n’he deus ket gwelet Israel muioc’h eget ar pezh he deus gwelet ?—Ne gredent ket. Met e rankomp-ni, c’hwi ha me, krediñ bremañ ar pezh n’he doa ket kredet Israel d’ar mare-se, a-hend-all ne resevimp biken ar pezh he doa manket da Israel. Met ma kredomp ar pezh n’he doa ket kredet Israel, neuze e vimp degaset en hêrezh na voe ket degaset Israel enni, en deltenn na’z eas ket Israel e-barzh, an annez santel Doue, er gêr he deus diazezoù, Doue eo he saver hag he farder.

TAM1897 Q1 25.9An eizekvet gwerzenn : « An Aotrou a reno da viken ha da viken. » C’hoant en deus da ren warno e-unan ; ket Faraon ken ; ket Nimrod ken ; ket mui eus an idolourien-se ; ket mui eus ar bobl disent-se. Doue a felle dezhañ kas Israel d’an douar benniget, ha ren warno eno da viken, met ne ouient ket kement-se. O, petra o deus manket dre ma n’o deus ket kredet en Aotrou! O, petra hon eus manket e-pad an holl vloavezhioù-se! Rak, evel ma lennin deoc’h warc’hoazh noz, e vijemp bet eno pell zo, ma vije bet kredet en Aotrou ganeomp hepken. Doue a lavar kement-se, ha gwir eo. N’hon eus netra da ober en tabernakl-mañ fenoz. Netra d’ober amañ e gwirionez, rak n’hon eus netra d’ober er bed. Koulskoude, dre ma’z omp er bed, al lec’h-mañ eo deomp. Met ne zleemp ket bezañ er bed tamm ebet. Dleet e vije bet deomp bezañ e rouantelezh Doue pell zo. Ur fed eo se, breudeur. Muioc’h a zo er Bibl eget na c’hellfemp diskouez amañ en un eurvezh all, diwar-benn ar soñj-se hepken.

TAM1897 Q1 25.10Bremañ, Moizez a grede kement-se. Krediñ a rae e oa tost amzer sevenidigezh ar bromesa. Met buan e oa da gemer gador-roue Ejipt. Da vezañ roue e oa. Da ren e oa; da gaout ur garg, uheloc’h eget hini maer pe sekretour forzh peseurt kêr. N’eo ket hepken ur rouantelezh e oa da ren, met un impalaeriezh; impalaeriezh ar bed, ha gwir e oa dezhañ. Dre ur gwir doubl e oa dezhañ. N’en doa ket ezhomm da vont war ar renk. Dont a rafe ar garg dezhañ, ha den ne oa da zivizout war e wir. Ur gammedenn hepken e oa betek ar gador-roue; nemet gortoz ma varvfe ar Faraon-mañ, hag e oa hogos kant vloaz gantañ. Neuze e teufe Moizez-mañ da vezañ roue ar bed, rak impalaeriezh an Henegipt a c’holoe ar bed a-bezh.

TAM1897 Q1 25.11Israel a oa o c’houzañv kalz d’ar mare-se ivez. Israel a oa gwasket, heskinet, ha rediet da labourat er fornioù-touilhez. Moizez en dije gallet lavaret : Bremañ eo gwasket hor pobl ; heskinet eo ; o c’houzañv a ra abalamour d’o Doue ; met ne bado ket pell, d’ar muiañ, rak tost da gant vloaz eo Faraon, ha ne c’hello ket bevañ kalz pelloc’h. Neuze e tegasin un adreizh. Reizhañ a rin ar gouarnamant-mañ. Ren a rin reizh. N’eo ket evel ar Faraoned fallakr-se. Krediñ a ran e Doue. Ur c’hristen on, ha kalz muioc’h a varregezh am eus da c’houarn dre ma’z on ur c’hristen. Ha n’eo ket hepken e c’halle tennañ o bechoù diwarno, met ivez reiñ kargoù dezho, ha gouarn ar bed dre bobl Doue. Ha ne oa ket digor an hent? N’eus nemet ur pazenn betek ar gador-roue, hag ar pazenn-se a rank bezañ graet a-benn nebeut. Met gwelomp petra en deus graet ar c’hristen-se en hevelep degouezhioù. Troit d’an unnekvet pennad eus al Levr an Hebreed. Sellit a-dost, lennit anezhañ gant evezh, ha gwelit petra a lavar. Ar werzenn 24 :—

TAM1897 Q1 26.1Dre feiz, Moizez, pa voe deuet d’e oad, a nac’has bezañ anvet mab merc’h Faraon.

TAM1897 Q1 26.2Petra e oa nac’hañ bezañ anvet mab merc’h Faraon ? — Nac’hañ bezañ roue. An trôn a oa eno. Ur gammedenn hepken e oa evit tizhout anezhañ. Met e-lec’h pignat eno ha bezañ en e azezenn war an dron, e tiskennas. E gein a reas da dron an Ejipt, ha da holl deñzorioù ha plijadurioù an Ejipt, hag e troas e zremm war-du ur vro all ; rak deuet e oa an amzer ma oa Doue o vont da c’hervel e bobl er-maez eus ar vro-se evit mont d’ar vro all-se. Krediñ a rae Moizez e Jezuz-Krist, ha setu perak e krede e ranker dispartiañ an Iliz diouzh ar Stad. Setu perak en em zispartias diouzh ar Stad hag e savas a-du-kaer gant an Iliz. Galvet en deus Doue anezhañ da zont er-maez eus ar vro-se, evel m’en doa galvet e dad Abraham eus e vro e-unan da gentañ. Met n’eo ket kement-se hepken. Selaouit : « O tibab kentoc’h gouzañv poanioù gant pobl Doue eget kaout plijadurioù Ejipt evit ur pennadig ? »

TAM1897 Q1 26.3(Ar gumuniezh) Pec’hed.

TAM1897 Q1 26.4Pec’hed? Heritour ar gador-roue e oa. Petra e oa neuze, lakaat e spered war gador-roue an Ejipt, war galloud ha plijadurioù ar bed, ha war gouarnamantoù ar bed? Petra e oa?—Pec’hed. Ha lavarout a ra kement-se?

TAM1897 Q1 26.5(Mouezhioù) Ya.

TAM1897 Q1 26.6Ha krediñ a rit kement-se?

TAM1897 Q1 26.7(Mouezhioù) Ya.

TAM1897 Q1 26.8Ha pec’hed e oa evit Israel neuze?

TAM1897 Q1 26.9(Mouezhioù) Ya.

TAM1897 Q1 26.10Petra eo bremañ?

TAM1897 Q1 26.11(Mouezhioù) Pec’hed.

TAM1897 Q1 26.12Breudeur, ez eus traoù zo er Bibl a zleemp prederiañ diwarno. « Gwelloc’h e oa gantañ c’houzañv gwallgasadennoù gant pobl Doue eget kaout plijadurioù ar pec’hed e-pad ur pennadig. » Met na zisoñjit ket eo ar plijadurioù-se, ar re a vez meneget amañ — plijadurioù ar pec’hed —, e gwirionez plijadurioù an Ejipt ; plijadurioù bezañ roue an Ejipt, kaout ur garg e gouarnamant an douar, ren war dud all. An holl draoù-se a oa da zont dezhañ dre hêrezh gwirion, dre wir ar vugale. N’en doa ket ezhomm da ginnig e anv, pe da glask mouezhioù. O tont dezhañ e oa en un doare naturel. Lavarout a ra an testenn, ma vije bet degemeret ha tañvaet gantañ an holl blijadurioù-se, e vije bet evel profitañ eus plijadurioù ar pec’hed. Met dilezet en deus kement-se. Perak ? — « O kavout mezh Krist gwelloc’h eget teñzorioù an Ejipt. »

TAM1897 Q1 26.13Pelec’h e oa ar C’hrist e-keñver gouarnamant ha gador-roue Ejipt? Hag unan e oa ar C’hrist gant Ejipt?—Nann. Ha gallout a rafe bet Moizez kaout ar C’hrist ha gador-roue Ejipt war un dro?

TAM1897 Q1 26.14(Mouezhioù) Nann.

TAM1897 Q1 26.15Met gador-roue Ejipt a zeue dezhañ ken naturel ha ma kouezh an delioù diwar ar gwez. N’en doa ket ezhomm da stourm evit ur garg. Ha n’eo ket zoken da vezañ anvet.

TAM1897 Q1 26.16A. F. Ballenger.—Pe sevel ur reked.

TAM1897 Q1 26.17Nann. N’en doa ket ezhomm zoken da gavout un dileuriad da ginnig e c’houlennad d’ar prezidant.

TAM1897 Q1 26.18Sellit adarre ouzh an degouezh. An Ejipt a oa gant he gador-roue, he flijadurioù hag he teñzorioù, o kouezhañ dezhañ ken naturel ha ma kouezh an delioù diwar ar gwez, hep ma rafe striv personel ebet. N’en doa nemet chom azezet daouarn kroget, betek ma varvfe ar roue gant an oad, ha neuze e vefe pep tra dezhañ. Koulskoude e kavfe gwelloc’h bezañ gant Krist, ha gouzañv e zroukprezeg, eget bezañ eno war dron Ejipt. Ha dalc’hit soñj mat e oa ret dezhañ, evit bezañ gant Krist, troiñ e gein ouzh an dron hag ouzh holl deñzorioù ha plijadurioù Ejipt.

TAM1897 Q1 26.19Bremañ, na lavarit ket em eus lakaet se eno, em eus ijinet anezhañ. Taolit evezh ouzh ar pezh a lavar ar Ger, ha gwelet e reot emañ pep tra eno. N’emañ ket eno da vat?

TAM1897 Q1 26.20(Mouezhioù) Ya.

TAM1897 Q1 26.21Adlennomp anezhañ, ha deuet e vo ar c’houlz da glozañ evit fenoz ; neuze, warc’hoazh noz, e studiimp Israel en-dro :—

TAM1897 Q1 26.22Dre feiz, pa voe deuet Moizez d’e oad, a nac’has bezañ anvet mab merc’h Faraon; o tibab kentoc’h gouzañv gwallzarvoudoù gant pobl Doue eget kaout plijadurioù pec’hed un amzerig; o sellout ouzh goapaerezh ar C’hrist evel ur binvidigezh vrasoc’h eget teñzorioù an Ejipt: rak e sellje ouzh gopr ar gopr.

TAM1897 Q1 26.23“Tost e oa deuet an amzer eus ar bromesa, a oa bet touet gant Doue da Abraham” da reiñ dezhañ ar gopr benniget. Krediñ a reas Moizez kement-se, hag en em zispartiañ a reas diouzh ar stad, troet e gein d’ar gador-roue, o tibab gwelloc’h goapaerezh ar C’hrist eget holl c’halloud ha plijadur ha gloar an Ejipt. Ha na zisoñjit ket e oa ret dezhañ troiñ e gein d’an holl draoù-se, evit bezañ perzh en goapaerezh ar C’hrist.