Ar C’hentañ Gourc’hemenn Vras
TAM1897 D 279.2Prezegenn roet da noz d’ar Meurzh 2 a viz Meurzh 1897 Moullet e-barzh Bulletin Kemen-deiz ar C’hendalc’h Meur, 5 a viz Meurzh 1897, Levrenn 1, Niv. 16, p. 279-285.
TAM1897 D 279.3Gouzout a rit en deus lavaret an Aotrou diwar-benn an amzer-mañ ha diwar-benn ar bobl a vev en amzer-mañ, “setu ar re a zerc’hel gourc’hemennoù Doue ha feiz Jezuz.” Evel-just e anzavomp, c’hwi ha me, bezañ ar bobl-se, hag emaomp el lec’h ma c’hallomp disklêriañ e c’hallfe an Aotrou lavarout diwar hor penn d’an hollved : « Setu aze ar re a vir gourc’hemennoù Doue ha feiz Jezuz. » Ha ne vo ket ur fed hepken peogwir e lavar anezhañ, met e lavaro anezhañ peogwir eo ur fed.
TAM1897 D 279.4Ar skrid-se a dalv penn-da-benn evidoc’h ha evidon-me a zo amañ en ti-mañ; hag an Aotrou a fell dezhañ e teufe da vezañ ur fed bremañ hag e chomfe ur fed dibaouez, evit ma c’hallfe e embann d’ar bed a-bezh ha d’an hollved a-hed an amzer : « Setu ar re a zerc’hel gourc’hemennoù Doue ha feiz Jezuz. »
TAM1897 D 279.5Setu ar pezh a rankomp studiañ. Rankout a reomp studiañ er c’hentelioù-mañ, evit gouzout hag-eñ e viromp gourc’hemennoù Doue pe get; evit ma c’hello an Aotrou lavarout diwar hor penn : « Setu ar re a vir gourc’hemennoù Doue ha feiz Jezuz. »
TAM1897 D 279.6En ur sentiñ ouzh gourc’hemennoù Doue, sur a-walc’h e teu an hini kentañ, hag unan a rankomp sentiñ outañ, sur a-walc’h. Ha setu e c’her : « Ar c’hentañ eus an holl c’hourc’hemennoù eo : Selaou, Israel ; an Aotrou hor Doue zo un Aotrou hepken ; ha karout a ri an Aotrou da Zoue gant da galon a-bezh, ha gant da ene a-bezh, ha gant da spered a-bezh, ha gant da nerzh a-bezh ; hemañ eo ar c’hentañ gourc’hemenn. »
TAM1897 D 279.7Bremañ, ha gallout a ra an Aotrou lavarout diwar-bennoc’h ha diwar-bennon e-keñver ar c’hemennad-se : « Setu int a vir anezhañ » ?
TAM1897 D 279.8Ha gant an Aotrou emañ ho kalon a-bezh, e doare ma n’ho peus kalon ebet evit netra nemet evitañ hag ar pezh a zo dezhañ?
TAM1897 D 279.9Ha da Aotrou eo da holl ene, en ur garantez devot, e doare ma n’eus santimant ebet ennout ha n’eo ket dezhañ?
TAM1897 D 279.10Ha da Aotrou eo ho spered a-bezh, e doare ma n’eus soñj ebet, na labour ebet, na lodenn ebet eus ho spered ha n’eo ket dezhañ, — gouestlet d’e servij? Rak gant ar spered e servijomp an Aotrou hor Doue. N’eo ket gant ul lodenn anezhañ, n’eo ket gant ur rann anezhañ, met gantañ a-bezh. Evel-se n’ho peus spered ebet da c’houestlañ, pe da lakaat, war un dra bennak ha n’eo ket eus Doue.
TAM1897 D 279.11Daoust hag-eñ eo dezhañ ho holl nerzh, e doare ma n’ho peus nerzh ebet da lakaat e lec’h all nemet war ar pezh a zo da Zoue, ha d’e servij?
TAM1897 D 279.12Ma’z eo gwir kement-se evidoc’h, neuze e c’haller lavaret a-zevri diwar ho penn : « Setu ar re a zerc’hel ar c’hemennoù. »
TAM1897 D 279.13An eil a zo heñvel outañ, ‘Karet a ri da nes evelout da-unan.’ Pa vez karantez Doue en hor c’halonoù, evel er c’hentañ gourc’hemenn, e vo aes a-walc’h karout hor nesed evelomp hon-unan.
TAM1897 D 279.14Evel ma oa bet lakaet war wel e prezeg ar Breur Kellogg an deiz all, diwar-benn ar paotrig-se e Chicago a yeas da gavout un den, un den dianav-krenn, hag a lavaras dezhañ, “Ha gouzout a rit ez oc’h pec’her brasañ ar bed ?” Ha pa c’houlennas an den, souezhet, penaos e c’halle bezañ evel-se, o lavarout n’en doa morse lazhet den ebet, n’en doa morse graet torfed bras ebet, e lavaras ar paotrig dezhañ, “Ar gourc’hemenn vrasañ eo, Karout a ri an Aotrou da Zoue a-greiz da galon, a-greiz da ene, a-greiz da spered, hag a-greiz da nerzh. Ha ober a rez kement-se?” Respont a reas, “Nann, ne ran ket. Ne c’hallan ket lavaret e ran kement-se tamm ebet.” “Mat,” eme ar paotrig, “se eo ar c’hemennad brasañ. Emaout o terriñ ar c’hemennad brasañ; neuze ez out ar pec’her brasañ.” An den a anzas, hag a voe kaset da Zoue ha d’ar silvidigezh leun. Sklêr a-walc’h eo: dre ma’z eo hemañ ar c’hemennad brasañ, an hini a dorr anezhañ eo ar pec’her brasañ. Daoust hag-eñ ez out-te?
TAM1897 D 279.15Emeomp-ni, c’hwi ha me, a embann doujañ da c’hemennoù Doue ha da feiz Jezuz. Ha terriñ a reomp kentañ holl c’hemennoù Doue? Ma ne zoujomp ket d’an hini vrasañ, d’an hini kentañ, eus an holl c’hemennoù, e terriomp anezhañ. Ma terriomp an hini-mañ, ne zoujomp ket d’ar c’hemennoù; se zo sur. Evit bremañ ha da viken e rankomp divizout, c’hwi ha me, hag-eñ e servijimp an Aotrou gant hor c’halon a-bezh, ha gant hon ene a-bezh, ha gant hor spered a-bezh, ha gant hor nerzh a-bezh.
TAM1897 D 279.16Skrivet eo : « Rouantelezh Doue a zo ennoc’h. » Ar rouantelezh a zo ennomp eo rouantelezh Doue ; evel-se e oa pa voe krouet an den, met an enebour en deus kemeret e-biou plas Doue ; hag an Aotrou en deus dieubet an den adarre evit dibab hag-eñ e vo gant Doue e blas dezhañ en e rouantelezh dezhañ, pe hag-eñ e vo gant an e-biour plas Doue e rouantelezh Doue. Ar rouantelezh a zo ennoc’h a zo hini an Aotrou. Deoc’h-c’hwi eo da zivizout hag-eñ e reno an Aotrou eno, pe hag-eñ e reno an enebour eno. Ha ma ne zibabit ket e reno an Aotrou eno, e tibabit e reno an enebour eno. Diouzh dibab an den eo penn-da-benn a vo gouestlet piv a reno.
TAM1897 D 280.1Unan bennak a rank ren. N’eo ket bet krouet an den evit en em ren e-unan, distag diouzh Doue. Krouet eo bet evit bezañ e-unan gant Doue, ha ne c’hall ket bezañ e-unan hep Doue. Krouet eo bet an den evit chom e-kichen Doue. Rouantelezh Doue a oa ennañ. Doue a renae ennañ. Met kroget en deus da glask ober hervez e c’hoant e-unan en ur heuliañ Satan. Met un den ne c’hall ober hervez e c’hoant e-unan nemet en ur heuliañ Doue. Rouantelezh Doue a zo ennoc’h. Ret eo deomp dibab e kemerfe Doue e blas dezhañ ennomp, en e rouantelezh e-barzh hor c’halonoù. Kemer a raio e blas eno, ha ren a raio eno pa c’hallo kaout e blas dezhañ en e rouantelezh dezhañ.
TAM1897 D 280.2Gouzout a rit, e-keñver rouantelezh Doue war an douar, e vo eus ar mor d’ar mor, hag eus ar stêr betek pennoù an douar. Rouantelezh Doue, ar rouantelezh-se a zeuio pa zeuio an Aotrou, a ranko, gouzout a rit, goloïñ pep meutad, pep partikulenn douar a zo er bed-mañ. Bremañ, rouantelezh Doue a zo ennoc’h. Ar rouantelezh-se a zo ennoc’h, el lec’h ma ren Doue — ha goloet eo gant e ren pep tammig egor, pep tammig douar en ho kalon ? Ha bez’ eo ? Setu ar goulenn, ha savet int evidomp e meur a zoare.
TAM1897 D 280.3Emaon o lenn ar gourc’hemenn hepken, hag o sachañ ho evezh war ar pezh a lavar ar gourc’hemenn. Ha kement-se evit ma vo digor atav hor speredoù hag hor c’halonoù, deoc’h ha din, d’ar goulenn : Ha gwir eo evidomp, « Setu ar re a zerc’hel gourc’hemennoù Doue ha feiz Jezuz » gant ar galon a-bezh, an ene a-bezh, ar spered a-bezh, hag an nerzh a-bezh ?
TAM1897 D 280.4War betra emañ ho spered o chom, petra emañ o studiañ, petra emañ oc’h ober — hag-eñ emañ Doue en dra-se? Hag-eñ eo evit gloar Doue? An enklaskoù a rit, ar studioù a heuilhit, ho soñj a-bezh — daoust hag-eñ eo evit ma vo moullet skeudenn Doue eno? Daoust hag-eñ eo evit kavout Doue en un doare ledanoc’h er spered? Daoust hag-eñ eo evit e c’hloarifiañ muioc’h? Ha bez’ eo an Hini Kentañ hag an Holl-en-Holl, en ho strivoù speredel? Ha karout a rit anezhañ, servijout anezhañ gant ho holl spered?
TAM1897 D 280.5Ha gant da holl nerzh. Ar park emaout o araozañ, hag-eñ emaout oc’h araozañ anezhañ evit Doue? Ar rabot emaout o waskañ, evit plaeniañ ur planken, hag-eñ emaout oc’h ober kement-se evit Doue, e doare ma vefe kement a reseves da Zoue ha n’eo ket dit da-unan tamm ebet? Hag-eñ eo da nerzh ken gouestlet penn-da-benn da Zoue ma labourat evit kefridi Doue e kement lec’h ma lakaez da zorn?
TAM1897 D 280.6Ur soñj stank eo bet e rank un den paouez da labourat en e vicher, pe ne vern petra a ra e labour-dorn, a-raok ma c’hallfe bezañ un den a labour evit ar gefridi. Kalz a lavar : « C’hoant am eus mont kuit eus ma labour a-vremañ. Ma c’hellfen gwelet pelloc’h ! Ma c’hellfen mont kuit eus ar stal-mañ ! Plijout a rafe din bezañ un den a labour evit ar gefridi. » Ma n’oc’h ket un den a labour er gefridi el lec’h m’emaoc’h, ne viot ket un den a labour er gefridi pa erruot el lec’h ma fell deoc’h bezañ. Ma n’oc’h ket un den a labour er gefridi pa vezit o arat an dachenn, ne viot ket un den a labour er gefridi ma klaskfec’h prezeg er gador-brezeg. Ma’z oc’h ur forjer, hag o labourat war an annev bemdez — ma ne labourit ket evit ar gefridi ken pizh, ken a-zevri, ken a-zevri-galon, eveldon-me er gador-brezeg, neuze ne vefec’h ket un den a labour evit ar gefridi ma vefec’h o tasparzhañ follennoù-skignañ e lec’h bennak.
TAM1897 D 280.7Ur skouer zo lakaet dirazomp eus ar pezh a c’hall an denelezh bezañ; hag eus ar pezh a ranko bezañ pep kredour e Jezuz. Dont a reas Mab Doue er bed-mañ da ziskouez deoc’h ha din petra eo rik mirout ar gourc’hemennoù, ha penaos e vez graet. Ha labourat a reas en un vicher war-dro c’hwec’h gwech pelloc’h eget ma prezegas. O kregiñ adalek an oad a zaouzek vloaz, pa c’halle kregiñ da labourat gant Jozef en vicher kalvez, pa c’halle ober kalz a draoù — rak un paotr yaouank daouzek vloaz a c’hall ober kalz a draoù o sikour ur c’halvez. Kroget neuze daouzek vloaz gantañ, badezet e voe ha kroget da brezeg war-dro tregont vloaz gantañ ; se a ra triwec’h vloaz. E-pad ar bloavezhioù-se e laboure evel kalvez. Eus tregont da dregont-teir bloaz hanter e tremenas e servij publik, o prezegenniñ. Gwelout a rit eta e tremenas tost c’hwec’h gwech muioc’h a amzer o labourat evel kalvez eget o prezegenniñ.
TAM1897 D 280.8Ha Mab Doue e oa kement-se e-pad an triwec’h vloaz ma laboure evel kalvez, evel ma oa e-pad an tri bloaz hanter m’en deus tremenet o prezegenniñ? — Gouzout a rit e oa. Ha da Salver din-me ha deoc’h e oa pa oa eno o troc’hañ ur planken, hag o sevel ur bank hag o lakaat treid ennañ, — ha da Salver din-me ha deoc’h e oa kenkoulz neuze, ha pa oa war ar groaz ? — Gouzout a rit e oa. “Rak dre e vuhez omp salvet.”
TAM1897 D 281.1Na zisoñjit ket e oa e fin an triwec’h vloaz-se, pa zeuas da vezañ badezet, ha pa voe badezet, e penn-kentañ e vinistrerezh, ha fin e vicher kalvez — d’ar c’houlz-se eo e lavaras Doue : « Hemañ eo va Mab muiañ-karet, ennañ eo plijet va spered. » Ha ne oa ket, neuze, ur labourer ken bras er gefridi e-pad an triwec’h vloaz-se, ha m’eo bet e-pad an tri bloaz hanter diwezhañ ? — Gouzout a rit e oa. Neuze, ma’z oc’h un ebenour, ha ma’z oc’h ur c’hristen anzavet, ha ne c’hallit ket bezañ unan eus e heulierien ? Ha n’eo ket deoc’h bezañ unan eus e heulierien ha bezañ ul labourer er gefridi-se end-eeun, ken da wir ha ma vefec’h er gador-brezeg ? Ne lavaran ket eo ret deoc’h chom atav un ebenour. N’en deus ket graet. Ne lavaran ket e viot rediet da chom atav ur forjer pe ur c’houer ; met lavaret a ran ha pouezañ a ran war ar fed, keit ha ma viot ur c’halvez, keit ha ma viot ur forjer, keit ha ma viot ur c’houer, e rankit bezañ ul labourer er gefridi ken gwirion ha ma viot biken, ne vern pelec’h e viot.
TAM1897 D 281.2Evel-se en deus Jezuz diskouezet da bep hini ac’hanomp petra eo bezañ ur c’hristen, ha petra a rank hor buhez bezañ, ne vern gant petra e vefe dalc’het hor spered, hor c’halon pe hor daouarn. Karet en deus Doue gant e galon a-bezh, e ene a-bezh, e spered a-bezh, hag e nerzh a-bezh, pa oa un ebenour. Pa heskenne plankennoù, pa rae taolioù, pa rae dorioù hag o lakae en o sav, e rae kement-se evit gloar Doue. Doue e oa pep tra evitañ. Pa zeue un den davetañ evel kalvez, o welet anezhañ evel kalvez hepken; hep e welet evel Salver ar bed evel-se, — pa zeue un den davetañ evel kalvez hepken, hag azeze gantañ hag a lavare, “Ur daol am eus ezhomm lakaet da ober. Hag-eñ e ri anezhi evidon ?” hag eñ a respontas, “Pebezh seurt daol a fell dit ?” hag an den a zeskrivas anezhi dezhañ, hag Jezuz a lavaras, “Ya, he ober a rin dit ;” pa en doa Jezuz graet an daol ha douget anezhi war e gein betek ti an den, ha lakaet anezhi en ti an den, hag he lakaet eno evit ma c’hellfe an den ober ganti — en holl ober-se e oa Jezuz penn-da-benn hini Doue. Doue a oa en e holl oberoù. E pep junt en doa graet en daol-se ne oa faout ebet, hini ebet goloet gant ar poultr, netra ne oa goloet, un daol onest e oa. Un daol e oa a c’halle Doue aprouiñ penn-da-benn.
TAM1897 D 281.3Ha pa reas ar gevrat evit sevel an daol, ur gevrat onest a reas, unan a c’halle Doue sellet outi ha lavarout : « Ur gevrat onest eo. » Ne c’houlennas ket gant an den paeañ muioc’h eget ar pezh a oa dleet reizh evit ul labour a’r seurt-se. Goulenn a reas an den gantañ : « Ha sevel a ri un daol evel-henn hag evel-henn ? » « Ya. » “Pegement a c’houlenni evitañ ? — pet e gousto ?” Jedet en defe an dra-se, hag en defe lavaret d’an den : “An danvez a gousto kement-se, ha padout a raio kement-se a amzer d’e ober, ha ma labour a dalv kement-se. Ha ne soñjez ket ? Ha ne gav ket dit e talvezo ma labour, evit an amzer a gemero, kement-se ?” Hag an den a lavare, “Ya, sur on. Krediñ a ran e talv kement-se. Onest eo. Ur marc’had sklaer eo.” Ha pa gemere an daol war e gein, pa zibase anezhi eno ha pa lakae anezhi en he flas, e pae an den dezhañ ar pezh a oa bet divizet er marc’had, ha Doue a c’halle sellet ouzh an oberiadenn-se penn-da-benn ha lavarout, “Onest eo. N’eus netra muioc’h da ober eget se.”
TAM1897 D 281.4Ha se eo an doare kalvezour oc’h? Lavarout a rit bezañ ur c’hristen. Ha se eo an doare den a vicher oc’h, ne vern petra a rit?
TAM1897 D 281.5Ha karout a rez Doue gant da galon a-bezh, da ene a-bezh, da spered a-bezh, ha da nerzh a-bezh? Petra bennak a rit, pe a vezer galvet d’ober; forzh peseurt afer a rit gant ho nes, pagan pe kristen e vefe; ha graet e vez en un doare ma c’hallfe Doue sellet outañ ha lavarout : « Mat a-walc’h eo evit rouantelezh Doue » ; rak ho kalon a-bezh, hoc’h ene a-bezh, ho spered a-bezh, ho nerzh a-bezh a zo ennañ, evit gloar Doue.
TAM1897 D 281.6Ha mirerien ar gourc’hemennoù omp, pe get? Setu ar goulenn. Ha deuet eo ar mare deomp da c’houzout kement-se en un doare ken klok ma c’hallo an Aotrou, er gemennadenn a gomz, testeniañ : « Setu ar re a vir gourc’hemennoù Doue. »
TAM1897 D 281.7Bremañ e c’hallit gwelet e c’holo ar c’hemenn-mañ an holl dachennoù, ha ne c’hallomp ket stekiñ ouzh ur soñj hepken e bed ar soñjoù na zeu ket e-barzh an destenn-mañ gantañ hon eus kroget. Neuze, neuze, e rankomp sellet ouzh pep tra en hor soñj, e rankomp sellet ouzh kement tra ma vez galvet hor spered da ober, e sklêrijenn ar skrid-se, an hini kentañ eus an holl c’hemennoù.
TAM1897 D 281.8Kement tra a vez galvet ac’hanomp d’ober, e rankomp sellet outañ e sklêrijenn ar gourc’hemenn vrasañ-se. Ha bez’ eo un dra ma c’hallan mont e-barzh gant ma c’halon, ma ene, ma spered ha ma nerzh a-bezh, en aon Doue? Ma n’eo ket, neuze, ha c’hoant am eus d’ober war e dro? — Nann. Ma’z eo un dra bennak na c’hallan ket en em lakaat gantañ gant ma c’halon, ma spered, ma ene ha ma nerzh a-bezh, ha gant Doue, petra ‘m eus da ober gantañ neuze? Ma ne c’hall ket Doue mont ganin, neuze emaon o terriñ ar gourc’hemennoù. N’emaon ket o reiñ pep tra dezhañ. Ma nerzh a-bezh n’eo netra ma vez implijet en un dra na c’hall ket mont e-barzh, pe na c’hall ket stekiñ outañ pe aprouiñ anezhañ, pe na c’hall ket degemer.
TAM1897 D 282.1Gouzout a ran eo eeun-se, met ar gristeniezh eo. Ar gristeniezh eo, ha c’hwi ha me ne zleomp ket bezañ laouen gant ur c’hwezekvet eus un dra bennak a vefe nebeutoc’h eget kement-se rik. Ne zleomp ket en em lezel da vezañ kontant, zoken evit ar skeud ur maread, gant netra er bed-mañ, nebeutoc’h eget ober pep tra a reomp gant Doue ganimp, ha neuze mont e-barzh gant an holl galon, an holl ene, an holl spered, hag an holl nerzh. Ha lavarout a ran deoc’h, pa erruimp en dra-se, holl ac’hanomp, ma’n em rent holl en ti-mañ dezhañ bremañ, ha ma talc’homp start eno, ne c’hallomp ket ijinañ peseurt galloud eus Doue a vo diskwelet er bed.
TAM1897 D 282.2An diaester bras adalek an deroù a zo bet n’o defe ket an dud lezet Doue en o c’halonoù el lec’h a zo dezhañ. Doue en doa krouet an den evel-se, hag eñ a droas war-du pep tra all, o serriñ Doue er-maez penn-da-benn. Doue en deus e zieubet diouzh an deñvalijenn-se, e zieubet da zibab, hag e galvet da zibab, hag-eñ e karfe Doue gant an holl galon, an holl ene, an holl spered, hag an holl nerzh. Dieubet e oa da zibab lezel Doue da adkemer e blas; met kement a zibabas ne zlefe ket an Aotrou kaout e blas dezhañ e-unan, ma voent kaset kuit gant ar beuz-dour diwar dremm an douar.
TAM1897 D 282.3Neuze en deus an Aotrou adlañset ar ouenn. Hag an dra nemetañ a c’houlenne digant pep hini a oa ma karfe an Aotrou Doue gant e galon a-bezh, gant e ene a-bezh, gant e spered a-bezh, ha gant e nerzh a-bezh, hag e nes evel e-unan. Se hepken eo a c’houlenne digant an eizh a oa aet en arc’h, ha digant ar re a ziskennas diouti. Ma vije bet karet Doue gant an den kentañ gant e galon a-bezh, gant e ene a-bezh, gant e spered a-bezh, ha gant e nerzh a-bezh, ne vije morse deuet pec’hed ebet e-barzh.
TAM1897 D 282.4Goude m’en doa pec’het, ha m’en doa an Aotrou e zieubet diouzh ar sklaverezh-se, ma vije bet karet Doue gant Adam hag e holl vugale gant o holl galon, o holl ene, o holl c’halloud, o holl spered hag o holl nerzh, petra e vije bet stad ar bed? — E vije bet o sentiñ ouzh gourc’hemennoù Doue, hag ouzh feiz Jezuz, hag e vije bet goloet an douar gant ar reizhded evel ma vez goloet ar mor gant an doureier. Ha dibosupl eo e c’hallfe an dra-se bezañ sevenet en den dindan sklaverezh ar mallozh, dindan sklaverezh ar c’hig pec’hedus? Ha gallout a ra Doue dieubiñ ar pec’her diouzh galloud ar pec’hed er c’hig en doare ma c’hallfe karout Doue gant e galon a-bezh, e ene a-bezh, e nerzh a-bezh, e spered a-bezh, hag e c’halloud a-bezh? — Ya. Ne vije ket bet gallet ar Douar bezañ mallozhet gant ar pec’hed, evel m’emañ, memes gant tud dindan sklaverezh ar c’hig a zo pec’hedus, ma o dije kredet e Doue, ha ma o dije heuliet gourc’hemennoù Doue, ha feiz Jezuz. Ar wirionez eo se, rak an hini-se eo ar gristeniezh. Gwelet a rit eta e oa ha ma’z eo c’hoant an Aotrou ennomp, kement en deus c’hoantaet biskoazh en den abaoe m’en deus pec’het Adam, e virfe den gourc’hemennoù Doue ha feiz Jezuz. Hag an hini kentañ eus an holl c’hourc’hemennoù eo : ‘Karet a ri an Aotrou da Zoue gant da galon a-bezh, ha gant da ene a-bezh, ha gant da spered a-bezh, ha gant da nerzh a-bezh.’
TAM1897 D 282.5E Romz 1:21 e lenner, en deroù, “anavezet o deus Doue.” Sellit ouzh kement-mañ : an den, e deroù e hent, a anaveze Doue. Adam a anaveze Doue da gentañ-penn, met n’en deus ket miret ar ouiziegezh-se. Pa bec’has Adam hag e voe adlañset, e anaveze Doue. Pa adkrogas ar ouenn goude ar beuz-dour, e anaveze Doue da gentañ-penn ; evel-se en deus an denelezh dilezet Doue a-hed an amzer. Ken pec’hedus e oa ar bed, ken pec’hedus eo, ken pec’hedus e vo, peogwir en doa anavezet Doue hag e nac’h anezhañ, ha n’eo ket peogwir n’en doa ket anavezet Doue. Neuze, n’emañ ket ar bed er fallentez abalamour d’an deñvalijenn; emañ ar bed en deñvalijenn abalamour d’e fallentez.
TAM1897 D 282.6Gant ar gouloù eo kroget ar bed; hag an deñvalijenn a zo deuet e-barzh abalamour da zibab an dud; “pa anavezent Doue, n’o deus ket e c’hloariet evel Doue, na bet trugarek; met deuet int da vezañ fou en o soñjoù, hag o c’halon genaouek a zo bet teñvalaet. O’n em zisklêriañ fur, e teujont da vezañ sot, hag e cheñchjont gloar Doue divrein en ur skeudenn heñvel ouzh an den brein, ouzh an evned, ouzh al loened pevarzroadek, hag ouzh al loened a stlej.”
TAM1897 D 282.7Bremañ, taolit evezh; petra da gentañ? — Anavezet o doa Doue; met n’o doa ket e c’hloariet evel Doue; n’o doa ket roet dezhañ ar plas enno a oa dezhañ. N’o doa ket gloariet Doue, — n’o doa ket e ziskouezet d’an den, n’o doa ket e lakaet da ziskouez war an douar; rak lavaret en doa Jezuz, ‘Gloariet em eus ac’hanout war an douar,’ hag eñ e oa Doue en em ziskouezet er c’hig. An dud-se a anaveze Doue ne lezfent ket Doue da vezañ diskwelet er c’hig. Ne oant ket anaoudek. Neuze e teujont da vezañ fouel en o soñjoù; neuze e teuj o c’halon diouiziek da vezañ teñvalet; neuze en o deñvalijenn e embannent bezañ fur. Follezh e oa ar furnez-se, ha neuze e rejont skeudennoù.
TAM1897 D 282.8Gwelout a rit evel-se n’eo ar skeudenn a vez lakaet dirak daoulagad an dud, en he idolatri, nemet diskouezadenn diavaez an idolatri, he skeudennadur diavaez. An idolatri zo dija don en kalon, hag o labourat zo bet dija meur a gammedenn evit dont war-wel. Soñjit ennañ. Pelec’h e krog an idolerezh? — Er galon. Pelec’h en heuliad-mañ e krog an idolerezh? — Pa anavezas an dud Doue, ne gloarias ket anezhañ evel Doue; eno end-eeun e krog pep tra. Neuze, pelec’h emañ an douar-kreiz etre anaoudegezh Doue hag idolerezh?
TAM1897 D 283.1Soñjit mat bremañ. Anavezout a raent Doue, ha, « Hemañ eo ar vuhez peurbadel, ma anavezfent ac’hanout. » Anaoudegezh Doue eo ar vuhez peurbadel ; se zo sur. Anavezout a raent Doue ; ar vuhez peurbadel o doa en anaoudegezh Doue. Skrivet eo se. Met aet int d’an idolatri. Pegen a gammedoù o deus graet adalek anaoudegezh Doue evit kouezhañ en idolerezh? — Unan hepken. Neuze, pegen a gammedoù a ranker ober adalek karout Doue gant an holl galon, an holl nerzh, an holl spered hag an holl c’halloud, evit kouezhañ en idolerezh? — Unan hepken. Neuze, ma ne garan ket Doue gant ma holl galon, ha ma holl ene, ha ma holl spered, ha ma holl nerzh, petra on? — Un idolour.
TAM1897 D 283.2Marteze n’am eus delwenn gizellet ebet dirazon. An dud-se n’o doa ket, er penn-kentañ. Met un delwenn o doa, ur meizad, savet en o spered, ha pa o deus graet o delwenn gizellet, ne oa nemet un daolennadur da lakaat dirak an daoulagad, eus ar pezh o doa dija en o spered. An den kentañ en deus graet un delwenn en doa ur meizad anezhi en e spered a-raok hec’h ober. An den kentañ en deus graet ur skeudenn en doa ar soñj e vefe e zoue, hag ar soñj-se a oa ennañ a-raok m’en defe graet ar skeudenn e koad pe e maen. Neuze, ar skeudenn vaen-se, a lakaas dirak e zaoulagad, ne oa nemet ar stumm diavaez en doa graet evit diskouez dezhañ er stumm-se petra e oa an doue en doa dija en e spered. Neuze, ha ne oa ket un doue gantañ a-raok m’en defe graet ar skeudenn gizellet-se? — Ya. Pelec’h e oa? — En e galon.
TAM1897 D 283.3Goullo e oant deuet en o ijinadelloù. Ijinadelloù piv? — O re dezho. Setu un den hag a ijin un dra bennak; ober a ra ur skeudenn eus e ijinadell, hag he lakaat a ra dirazañ en diavaez dezhañ. Ar skeudennerezh n’eo nemet sevel skeudennoù er spered. Hag ar skeudenn er maen n’eo nemet stumm fetis ar skeudennerezh a zo er galon. Pelec’h e voe savet ar skeudenn da gentañ? — En e spered; en e skeudennerezh dezhañ, en e soñj dezhañ. Met piv a oa eno pa oa dispartiet diouzh Doue? — Den ebet nemet Satan hag eñ e-unan. Neuze, a belec’h e c’hall dont e soñjoù? — Dioutañ e-unan ha diwar Satan hepken.
TAM1897 D 283.4Neuze, gwelout a rit sklaer a-walc’h emañ an idolatri er galon; ar meizad, ar skeudenn, a zo dija eno a-raok ma c’hallfe ar skeudenn en em ziskouez er-maez. Daoust ma vefe e zoue an heol, al loar, pe ar stered, emañ ar meizad-se, e soñj, e ijinn, eno a-raok ma rofe dezhañ ur stumm diavaez en heol, el loar, hag er stered.
TAM1897 D 283.5Kement a weler en idolatrierezh n’eo nemet skeudenn eus ar pezh a zo er galon. Ha Doue a rank bezañ er galon, gant ar galon a-bezh, an ene a-bezh, ar spered a-bezh, hag an nerzh a-bezh, a-hend-all e vez idolatrierezh eno. N’eus tamm kreizenn ebet.
TAM1897 D 283.6E gwirionez, goude ar beuz-douar, pa guitaas an dud ar gwir Doue evit ar wech kentañ, ha pa’z aent kuit da gaout o doueed dezho o-unan — e lezas an dud-se an doueed-se da gemer plas Doue evito, o tiskouez dre-se, pa anavezent Doue, e anavezent anezhañ evel o rener nemetañ. Pa garan Doue gant ma c’halon a-bezh, gant ma ene a-bezh, gant ma spered a-bezh, ha gant ma nerzh a-bezh, piv a vo ma Doue nemetañ? — Doue. Piv a vo ma aotrouniezh nemeti? — Doue. Piv hepken en do aotrouniezh warnon? — Doue. Ha gouest eo da implijout e aotrouniezh en un doare reizh? — Ya. Ha gouest eo da zerc’hel an den war an hent mat? — Ya. Pa gar un den Doue gant e galon a-bezh, e ene a-bezh, e spered a-bezh, ha gant e nerzh a-bezh, n’en deus ezhomm eus lezenn pe aotrouniezh all ebet evit e zerc’hel war an hent mat er bed. Piv eo e rener ? — Doue. Ha gouest eo Doue da ren pa garomp anezhañ dreist-holl ? — Ya. Met, pa guita an den Doue, hag e ya d’an idolatri, ha gouest eo da en em ren e-unan ? — Nann.
TAM1897 D 283.7Bremañ, goude ar beuz-douar, pa anavezent Doue c’hoazh, e anavezent anezhañ evel o Roue hag o Gouarnour nemetañ. N’o doa rener all ebet. Pa’n em bellaasont diouzh Doue evit ar wech kentañ, ha pa lakaasont doueed all en e lec’h — da lavaret eo en deroù, pa’n em bellaasont diouzh Doue, ha pa lakaasont doueed all e-lec’h Doue — e lezasont an doueed all-se da gemer plas ar renerien. Embann a raent e oa an doueed-se o renerien. N’o doa roue ebet; ne embanne ket an dud c’hoazh e oa o youl en em sevel da vezañ pennoù. Embann a rae an dud e oa an doueed ar rouaned; hag an dud a oa en aotrouniezh ne oant nemet dileuridi an doueed, tra ma oa an doueed ar rouaned wirion.
TAM1897 D 283.8Prouennoù an dra-se a gavot en “Impalaeriezhioù ar Bibl,” pajenn 50. Setu an enrolladennoù kentañ a zo bet kavet e Babilonia, el lec’h m’eo kroget ar ouenn, ha ma c’hoarvezas kemmesk ar yezhoù — el lec’h m’en deus ankouaet ar ouenn Doue. Lenn a ran:—
TAM1897 D 284.1Da Ninridu, e Roue, evit gwarez Idadu, Besroue Ridu, ar servijer, levenez Ninridu.
TAM1897 D 284.2Amañ ar rener, Idadu, en ur skrivañ un arouezenn d’e zoue, a zisklêrie ne oa nemet isroue e zoue. Ne lavare ket e oa ur roue. Gwelet a rit evel-se e oa an doue roue an den-mañ. Sellet e veze ouzh an doue evel roue ar bobl, hag an den-mañ a oa en aotrouniezh ne oa nemet isroue pe letanant an doue.
TAM1897 D 284.3Kement-mañ a ziskouez e oa ken nevez anaoudegezh Doue evel ar Mestr reizh, ma n’en doa den ebet kalon c’hoazh d’en em lakaat da roue. Ha kompren a rit? Prederit mat. Pa oa Doue ar mestr nemetañ, e oa, evel-just, o roue nemetañ; met pa drojont o c’hein dezhañ ha pa gemerjont doueed all, ken nevez e oa o anaoudegezh eus an Doue gwirion, ken nevez e oa e zarempred en o anaoudegezh, ma pa lakaat doueed all e-lec’h Doue, ha pa savjont an doueed faos-se da roue — n’en doa den ebet e penn an dud kalon da gemer an titl a roue; met dibab a reas bezañ anavezet evel isroue an doue a oa da vezañ ar roue gwirion. Adlavarout a ran. Ken nevez e oa an anaoudegezh eus an Doue gwirion evel ar Roue nemetañ e speredoù an dud-se ma n’en doa den ebet kalon c’hoazh da gemer an titl a roue. Ken sklaer e oa c’hoazh en o eñvor Doue evel ar Roue hag ar Mestr nemetañ ma oa re heñvel ouzh un taol-esae da ziskar Doue eus e dron, evit ma kemerfe un den bennak an titl a roue.
TAM1897 D 284.4Lenn a rin deoc’h un inskrivadenn all eus ar memes bro, eus ar memes mare :—
TAM1897 D 284.8Setu un den en deus savet un ti en enor d’e doue. An den-mañ a lavar ez eo besroue an doue-se, hag eñ ar roue. An den-mañ, Gudea, ne embann ket bezañ roue. Aotrouniezh en deus, met ne embann ket bezañ roue. Piv eo ar roue ? — E zoue. Kement-se a ziskouez deoc’h adarre e oa ken nevez en o speredoù anaoudegezh an Doue gwirion evel ar Roue nemetañ, n’oant ket aet ken pell diouzh Doue ha diouzh ar soñj e oa Doue an hini nemetañ a Roue hag a Vestr, ma vefent bet prest da lakaat a-gostez soñj roueelezh Doue, ha da lezel un den bennak da gemer titl ar roue.
TAM1897 D 284.9A. F. Ballenger. — An den e karg, neuze, a lavare e oa besroue e doue, ha n’eo ket ur roue?
TAM1897 D 284.10Ya. N’eus roue ebet c’hoazh. Ne gomzomp ket eus an den evel roue. N’eus roue ebet c’hoazh e-touez an dud. Tud a oa e kargoù aotrouniezh. Un den a renas war ar re all. Galloud en doa, met ne rae ket roue anezhañ e-unan. Ne oa ket anavezet evel ur roue, ha ne asantfe ket c’hoazh da gemer an titl a roue. Perak ? — Abalamour ma ne oa ket aet ken pell diouzh ar soñj eus Doue gwirion, ar Roue reizh nemetañ, evit bezañ kalonek a-walc’h, ha kaout kalon fall a-walc’h, da lakaat a-gostez kement soñj a doueelezh e-unan evel roue, ha da en em lakaat e-unan da roue.
TAM1897 D 284.11Setu an enrolladennoù koshañ a zo bet kavet en douar-se. Gwelet a c’haller ez int e-touez ar re gentañ-tout. Enrolladennoù int eus an amzer ma ne gemere ket an dud an titl a roue tamm ebet, ha pa oant gant ar soñj eus Doue gwirion evel Roue.
TAM1897 D 284.12Met setu un testeni un tamm abretoc’h eget se, a gomz eus kemmesk ar yezhoù e tour Babel. War ar pevare pajenn eus “Impalaeriezhioù ar Bibl” e kaver an danevell eus ar Bibl diwar-benn kemmesk ar yezhoù. Hemañ eo an danevell skrivet gant an dud en o zouez e c’hoarvezas kemmesk ar yezhoù. Er Bibl e kaver testeni an Aotrou diwar-benn se. En inskrivadenn-mañ war ar brikelloù a oa bet douaret e dismantaloù Babilon hag a zo bet dizoloet, e kaver o danevell anezhañ. Gallout a reer he lakaat e-kichen an danevell a zo er Bibl, en unnekvet pennad ar C’heneliezh, ha gwelet e vo e klotont an div penn-da-benn. Setu ar pezh a lavarent diwar e benn:—
TAM1897 D 284.14Hemañ eo unan eus an danevelloù kentañ a zo. Ar re all a zo da heul. Met ar re all a ziskouez e oa ur mare ma ne oa roue ebet c’hoazh e-touez an dud; ne felle ket d’an den e karg kemer an titl a roue; e doue a oa e roue; hag ar soñj e oa Doue gwirion ar roue a oa ken nevez ma ne oa ket kalonek a-walc’h evit lavarout e oa roue. Evit ar mare e oa kemer re a c’halloud a-dal d’e soñj eus Doue gwirion.
TAM1897 D 285.1An dra-se a oa a-raok Nimrod. Nimrod e voe an den kentañ en doa bet ar galon da gemer an titl a roue a-dal ar soñj e oa Doue ar roue. Setu e lennan war pajenn hanter-kant eus “Impalaeriezhioù ar Bibl:”—
TAM1897 D 285.2Nimrod e oa an den hardizh-se. An anv a zoug a dalvez rebelded, dispriz lorc’hus, ha, hervez Gesenius, a dalv kement ha “rebeller dizoue-kenañ”. Hag “e krogas da vezañ galloudus war an douar”. Pe, evel m’eo troet gant un droidigezh all, “eñ e oa ar c’hentañ galloudus war an douar”.
TAM1897 D 285.3Nimrod e voe an den kentañ en doa biskoazh kemeret an titl a roue evitañ e-unan ; an hini kentañ o terc’hel galloud roueel hag o wiskañ an titl a roue dirak an holl. Hag e anv a dalvez rik ar pezh a dalveze an dra-se e-touez ar bobl en em lakaas da vestron warni.
TAM1897 D 285.4Bremañ, n’eo ket va lavaret-me, met lavaret un aotrouniezh war an danvez-mañ, a lavar kement-mañ :—
TAM1897 D 285.5Gant sevel rouantelezh Nimrod e oa deuet ar bed kozh a-bezh en ur prantad istorel nevez. An hengoun eus ar Reter a ra eus ar brezelour-se an den kentañ a zougas ur gurunenn roueel, a ziskouez ur fed a dalvoudegezh vrasoc’h eget kemer ur c’hinkladur dilhad nevez, pe zoken trec’hiñ ur broviñs. E ren a zegasas d’ar bed ur reizhiad nevez a zarempredoù etre ar gouarnour hag ar re a oa dindan e c’hourc’hemenn. Aotrouniezh ar renerien gozh a oa diazezet war ar santad a c’herentiezh, ha galloud ar penn a oa skeudenn eus kontroll ar gerent. Nimrod, er c’hontrol, a oa ur sovran war un tiriad, ha war an dud dre ma oant hec’h annezidi hepken, ha hep derc’hel kont eus al liammoù personel. Betek-henn e oa bet meuriadoù — familhoù astennet — ar Gevredigezh; bremañ e oa ur vroad, ur gumuniezh bolitikel — ar Stad. Istor politikel ha sokial ar bed adalek neuze zo disheñvel, ma n’int ket disheñvel-mik. — Impalaeriezhioù ar Bibl, p. 51.
TAM1897 D 285.6Petra e oa, neuze, orin ar Stad?