Skiant ar Salvidigezh. – Niv. 1

TAM1897 D 46.2Prezegenn roet da noz d’ar Gwener, 12 a viz C’hwevrer 1897 Moullet e Kelaouennoù Bemdeziek ar C’hendalc’h Meur eus ar 16 a viz C’hwevrer 1897, Levrenn 1, Niv. 3, p. 46-47 hag eus ar 17 a viz C’hwevrer 1897, Levrenn 1, Niv. 4, p. 49-53.

TAM1897 D 46.3Gouzout a ra an holl ez eo hon amzer un oadvezh skiantel-kenañ, da nebeutañ dre an anv, en disklêriadurioù, hag en hec’h uhelvennadoù. Doue a fell dezhañ e vefe e bobl atav a-live gant an amzer. Muioc’h c’hoazh : fellout a ra dezhañ e vefe e bobl atav dirak an amzer. Dreist-holl e fell dezhañ e vefe e bobl adreizherien atav, ha evit ma vefe un den un adreizher e rank bezañ dirak an amzer. Neuze, dre ma’z eo un amzer skiantel-kenañ, a-fet disklêriadurioù ha mod all, e rank kaoz Doue, e bobl, bezañ skiantel evit respont da c’houlennoù an amzer. Setu danvez ar ginnigadenn a ginnigan deoc’h da studiañ fenoz. C’hoant en deus an Aotrou e teufemp a-benn da zegemer ar ginnigadenn-se, d’he studiañ, ha da sevel warni, betek ma vo diskouezet er bed, ennomp, ez eo reizh ar ginnigadenn-se a-fet skiant. Ma reomp-ni, ma reomp-ni holl a embann anv ar C’hrist, kement-se, neuze e vo graet an dra-se gant an Aotrou. Ar bed a welo anezhañ, hag ar bed a welo anezhañ pe hon defe perzh ennañ pe get. Rak ma n’hon eus ket perzh ennañ, ar re a lezo an Aotrou d’ober an diskouezadenn-se drezo a vo ganto perzh; ha ma ne lezomp ket anezhañ d’ober, e c’hwitañ a raimp warni.

TAM1897 D 46.4Met e lavarit, ar Salvidigezh eo labour pobl Doue. Ar Salvidigezh eo kaoz nemeti an Aotrou. Setu ar pezh o deus lavaret ar breudeur all-se. Setu ar pezh hon eus bet er gentel hiziv goude merenn, ha setu ar pezh hon eus bet en holl gentelioù Levr an Hebreed. Ar gentel-se hon eus bet e lec’hioù all er Skritur. Hag er Skritur e lavar n’hon eus ket da anavezout netra nemet Jezuz-Krist hag eñ kroazstaget. Evel-se e lavarit; ya, ha me a lavar kement-se. Lavarout a ran eo labour pobl Doue — kement tra a zo kaoz Doue er bed — labour ar silvidigezh. Ha kement-se a glot rik gant ar pezh hon eus lavaret dija. Dre se, ar silvidigezh zo ur skiant.

TAM1897 D 46.5Muioc’h eget se : ar Salvidigezh n’eo ket ur skiant hepken, n’eo ket ur skiant eeun hepken ; hi eo pennañ, alc’hwez ha kreiz an holl skiantoù. An dra skiantelañ eo eus an holl draoù a vez pledet ganto gant speredoù an dud er bed-mañ. Evel-se, pa gemero pobl Doue silvidigezh Doue evel m’emañ en Doue; pa vo e gaoz a silvidigezh er bed evel un dileuriad gwirion eus e vennozhioù war ar silvidigezh, neuze e vo diskuliet d’ar bed ar skiant a zo a-us d’an holl skiantoù all. Neuze e c’hallo pobl Doue chom en he sav dirak rouaned ar skiant zoken, ha ne vo ket mezhek en un oadvezh skiantel.

TAM1897 D 47.1Bremañ, em eus engouestlet penn-da-benn d’ar wirionez-se. Ha c’hoant am eus e weljec’h pegen klok eo ar wirionez-se. Me ha c’hwi a zo engouestlet evit silvidigezh Doue. Ha c’hoant am eus e weljec’h dre ar Bibl — levr an holl wirionez — ez eo ar silvidigezh ur skiant. Neuze e viot, ganin, engouestlet d’ar wirionez-se.

TAM1897 D 47.2Da gentañ-penn, neuze, e fell din e prederfec’h en un doare sioul, ha gwelet dreoc’h hoc’h-unan n’eo ket hepken eo ar silvidigezh ar skiant; met eo hini uhelañ an holl skiantoù.

TAM1897 D 47.3Ger “skiant” a dalvez, ger-ha-ger, anaoudegezh. Skiant ar blantologiezh eo anaoudegezh ar blantologiezh. Skiant an astronomiezh eo anaoudegezh an astronomiezh. Setu perak en deus un den-skiant termenet ar skiant evel “produ ar preder”. An holl anaoudegezh — ar skiant — en deus ar bed diwar-benn an astronomiezh, eo produ preder ar bed war danvez an astronomiezh.

TAM1897 D 47.4Bremañ, ar silvidigezh eo anaoudegezh Doue : « Hemañ eo ar vuhez peurbadel, ma anavezfent ac’hanout, an Doue nemetañ gwir, ha Jezuz-Krist an hini ec’h eus kaset. » Ur skiant eo eta. Met n’eo ket an anaoudegezh-mañ frouezh preder an den : frouezh preder Doue eo. Rak “lagad n’en deus ket gwelet, na skouarn klevet, ha n’int ket deuet e kalon den, an traoù en deus Doue prientet evit ar re a gar anezhañ. Met Doue en deus o diskuliet deomp dre e Spered; rak ar Spered a glask an holl draoù, ha zoken traoù don Doue.” Dre se, ar silvidigezh, o vezañ frouezh soñj Doue, n’eo ket ur skiant hepken, met ar skiant uhelañ eus an holl skiantoù eo.

TAM1897 D 47.5Adarre : Ar pezh a vez anavezet gant ar bed evel skiant — ar skiantoù naturel — zo frouezh preder an dud. Gant ar spered e preder an dud. Gant ar spered, neuze, e pled an dud gant an holl skiantoù-se. Met ar silvidigezh a bled gant ar spered e-unan. Pehini, neuze, eo an hini uhelañ ? Pehini eo an hini uhelañ — an hini a bled gant an holl draoù all, pe an hini a bled gant an hini a bled gant an holl draoù all ? — An hini diwezhañ, evel-just. Neuze, dre ma pled an dud gant an holl skiantoù all dre ar spered, ha ma pled ar silvidigezh gant ar spered e-unan, eo sklaer-splann, n’eo ket hepken ez eo ar silvidigezh ur skiant ken sur hag an holl skiantoù all, met ez eo ur skiant uheloc’h eget an holl skiantoù all. Ar skiant uhelañ eo a c’hall bezañ anavezet gant spered an den.

TAM1897 D 47.6Adarre : ar Salvidigezh a denn d’ar spered. Met piv eo an hini a denn d’ar spered er Salvidigezh ha dre ar Salvidigezh ? — Doue e-unan eo. Neuze, dre ma’z eo Doue e-unan a labour, a ziskouez ar skiant-mañ ; ha dre ma’z eo ar skiant-mañ frouezh soñj Doue ; ez eo eta skiant ar Salvidigezh ar skiant uhelañ, an donderusañ, an ec’honañ a anavezer, n’eo ket hepken gant spered an den, met gant an hollved a-bezh.

TAM1897 D 47.7Lennomp un nebeud skridoù-sakr. « Na heuilhit ket stumm ar bed-mañ, met en em dreuzfurmit dre adneveziñ ho spered. » Romidi 12:2. « Setu, gant ma spered e servijan-me Lezenn Doue. » Romidi 7:25. “Gouzout a reomp eo deuet Mab Doue, hag en deus roet deomp ur spered.” “Spered Krist hon eus.” An doare nemetañ ma c’hall an Aotrou tizhout ac’hanomp eo dre ar spered. Ne labour ganeomp nemet dre ar spered. Ne ren ac’hanomp nemet dre hor speredoù. Sellit: “Gant ar spered e servijan-me Lezenn Doue, met gant ar c’hig Lezenn ar pec’hed.” Ha kentañ an holl urzhioù eo hemañ : « Selaou, Israel ; an Aotrou hor Doue zo un Aotrou hepken : ha karout a ri an Aotrou da Zoue gant da galon a-bezh, ha gant da ene a-bezh, ha gant da spered a-bezh. » « Ar spered kigennel zo enebiezh ouzh Doue : rak n’eo ket dindan lezenn Doue, ha ne c’hall ket bezañ. » Ar spered kigennel na c’hall ket bezañ dindan lezenn Doue — ne c’hall ket bezañ — a rank bezañ cheñchet, a rank bezañ eskemmet ouzh ur spered all a servij atav lezenn Doue. Ar cheñchamant-se er spered eo ar silvidigezh. An adnevezadur-se eus ar spered a vez graet gant Doue en e oberenn a silvidigezh, ha ne c’hall bezañ graet gant den ebet all. Setu perak eo ar skiant uhelañ eus an holl skiantoù — an hini uhelañ anavezet gant spered an den, an hini uhelañ anavezet gant an hollved.

TAM1897 D 47.8Ha ne grogit ket da welet perak e komz an Testenioù eus “skiant ar silvidigezh”?

TAM1897 D 49.1Bremañ e fell din e welfec’h e soñj ar re all kement-se ivez. Fellout a ra din e welfec’h n’on ket an hini nemetañ gant ar soñj-se. Fellout a ra din e welfec’h hon eus aotrouniezh evit ar savboent-se — un aotrouniezh skiantel — da lavaret eo, aotrouniezh tud a gompren ar skiant.

TAM1897 D 49.2Ma c’hallfen diskouez deoc’h fenoz prouennoù e testeni ar re a gompren an holl skiantoù all ar gwellañ er bed-mañ, ez int dedennetoc’h gant ar skiant-mañ eget gant an holl skiantoù all asambles, e welont enni muioc’h a draoù dellezek eus o evezh eget en holl skiantoù all asambles, ha ne lavarfec’h ket neuze on sur o komz evel ma ran — eus savboent ar skiant? Mat, ur strollad a’r seurt-se am eus — ur strollad a gompren an holl skiantoù all, hag an testeni am eus, disklêriet ent-wirion, ez int dedennetoc’h gant hemañ eget gant an holl re all asambles.

TAM1897 D 49.3E 1 Pêr 1:10-12, an abostol a gomz eus ar silvidigezh, ha setu ar pezh a lennan eno :—

TAM1897 D 49.4A-zivout ar silvidigezh-se o deus ar brofeded klasket ha furchal aketus, ar re o doa profedet diwar-benn ar c’hras a oa da zont deoc’h: o klask petra pe peseurt maread a oa da ziskouez gant Spered ar C’hrist a oa enno, pa roas testeni en a-raok eus poanioù ar C’hrist hag eus ar gloar a zeufe da heul. Rivelet e voe dezho, n’eo ket evito o-unan, met evidomp-ni, e servijent an traoù a vez danevellet deoc’h bremañ gant ar re o deus prezeget an Aviel deoc’h gant ar Spered Santel kaset eus an neñv; traoù a c’hoanta an AELED KAS UR SELL WARNO.

TAM1897 D 49.5Petra a c’hoanta an aeled sellet pizh outañ? — Salvidigezh Doue pa vez prezeget gant ar Spered Santel kaset eus an neñv. Ar ger gresianek evit “c’hoantaat”, amañ a dalvez “lakaat e galon war”. Ha ger gresianek “sellout pizh” a dalvez, “en em stouiñ war un dra evit sellet outi; sellet gant ar penn stouet war-raok; sellet e-barzh gant ar c’horf pleget; sellet pizh e-barzh, ensellout gant c’hoant-gouzout — eus unan bennak a fellfe dezhañ anavezout un dra bennak.” Setu aze emzalc’h an aeled e-keñver danvez ar silvidigezh.

TAM1897 D 49.6Bremañ, ha kompren a ra an aeled skiantoù all — ar vevoniezh, an douarouriezh, an ichtiologiezh, an astronomiezh — an holl skiantoù all ? Gouzout a rit e reont. Gouzout a ra an holl e kompren an aeled an holl skiantoù all penn-da-benn. Gouzout a ra an holl eo sur-mat lavaret e kompren an holl aeled an holl skiantoù all donoc’h hep muzul eget na gompren den ebet, pe na gomprenas biken, ur skiant hepken. Met muioc’h a interest o deus an aeled gant danvez ar silvidigezh eget gant an holl skiantoù all. Ar re a oar ar muiañ e-touez an holl a zo ar re dedennetañ gant an hini-mañ. O, mat, a-du e oac’h ganin ur pennadig zo ma c’helljen menegiñ un aotrouniezh evel-se, e lavarfec’h e oamp diogel o kemer an emzalc’h-mañ. Deomp ‘ta, diogel omp. En embregerezh gwellañ emaomp — ya, en embregerezh skiantel gwellañ. Bez’ ez eus un aotrouniezh a zo didrec’hus war ar sujed, un aotrouniezh skiantel.

TAM1897 D 49.7Bremañ, n’emaon ket o c’hoari gant ar ger ‘skiant’ fenoz. Ober a ran gant ar gerioù “skiant” ha “skiantel” en ur venegiñ ar silvidigezh evel ur ger gwirion-kaer. Silvidigezh Doue a zo un dra skiantel da vat, n’eo ket anvet evel-se dre gaou, met da vat, skiantel-meurbet. Na soñjit ket tamm ebet eta e c’hoarian gant ar ger “skiant” pe “skiantel”. Ober a ran gantañ en un doare gwirion, rak reizh eo en degouezh-mañ.

TAM1897 D 49.8Met n’eo ket kement-se hepken : n’eo ket hepken e fell d’an aeled sellet a-dostoc’h ouzh an dra-se, evel re a fellfe dezho anavezout un dra bennak ; met anavezout a reont un dra bennak da vat. Deskiñ a reont en ur sellet a-dostoc’h ouzh an dra-se hag en ur studiañ anezhañ. Lennit Efezianed 3:8-11, ha gwelet e reot ar soñj-mañ eztaolet :—

TAM1897 D 50.1Da’m-me, an hini disteroc’h eget an hini bihanañ eus an holl sent, eo bet roet ar c’hras-mañ, da brezeg e-touez ar Jentiled pinvidigezhioù divuzul Krist; ha da lakaat an holl [Lezel a ran ar ger tud a-gostez, rak da gompren eo] da welet petra eo kenvreuriezh ar mister, a oa kuzhet e Doue abaoe deroù ar bed, an hini en deus krouet an holl draoù dre Jezuz-Krist: evit ma [Sellit, bremañ, e tlean prezeg pinvidigezhioù divuzul ar C’hrist evit lakaat an holl da welet petra eo kenvreuriezh ar mister a zo bet kuzhet e Doue, ha kement-se evit ar pal, evit ar fin] evit ma vo anavezet bremañ gant ar pennañsoù hag ar galloudoù er plasoù neñvel, dre an Iliz, furnez liesseurt Doue, hervez ar mennad peurbadel en doa raktreset e Jezuz-Krist hon Aotrou.

TAM1897 D 50.2Petra eo “pal” lakaat an dud da welet kement-se? — A-benn ma vo anavezet gant ar pennañsoù hag ar galloudoù “en lec’hioù neñvel” (“en neñv” a ro an troidigezhioù all; reizh eo) furnez liesseurt Doue. An aeled, ar pennañsoù, hag ar galloudoù, a c’hoanta kalz sellet pizh ouzh an Aviel-mañ a silvidigezh pa vez prezeget gant ar Spered Santel kaset eus an neñv. Sellet ha studiañ a reont. Ha tra ma studiont e teskont diskuliadurioù nevez eus furnez Doue — furnez liesseurt Doue — hervez e raktres peurbadel en doa raktreset e Krist Jezuz hor Aotrou. Gouzout a rit dre skridoù all eo diskuliet ar mister-mañ eus Doue, ar raktres peurbadel-mañ, er Aviel. Gouzout a rit n’eo ket peurbadus en hevelep doare ar pennañsoù hag ar galloudoù en neñv — n’int ket eus an amzer-bep-pad da viken. Eus ur poent bennak betek ar peurbadusted int, evel ma’z omp-ni c’hwi ha me. N’eo Gabriel betek ar peurbadusted nemet adalek ar poent m’eo bet krouet. N’eo ket eus an amzer-bep-pad da viken.

TAM1897 D 50.3Met Doue a zo eus an eternite d’an eternite. Bremañ, eus an eternite d’an eternite e oa, hag ez eus, ur pal — e bal peurbadel a zo raktreset e Krist Jezuz hon Aotrou. Pegen pell e pado d’an aeled evit tizhout an donderioù, evit mont betek penn studiadenn ar pal peurbadel-se? — Betek an eternite. Sklêr a-walc’h eo kement-se. Neuze, evel ma vez diskuliet ar pal-se en Aviel, lakaet da anavezout dre mister Doue, a zo «Krist ennoc’h, esperañs ar gloar», splann a-walc’h eo emañ an aeled o studiañ anezhañ. Ha pa sellont outañ, e welont diskuliet ennañ furnez liesdoare Doue, hervez e bal peurbadel. C’hoant o deus da sellet outañ. Hen ober a reont, hag evel-se e teskont.

TAM1897 D 50.4Neuze, pa gomprenont an holl skiantoù all muioc’h eget na gompren den ebet hini ebet, pa vezont dedennetoc’h gant hemañ eget gant an holl re all, ha pa zeskont diwar hemañ; ha n’eo ket un dra bennak e c’hallfemp, c’hwi ha me, fiziout ennañ en un doare sur ? Neuze, ha n’eo ket hemañ ivez un danvez dellezekoc’h eus hor soñj, eus hor soñj uhelañ, eget an holl re all asambles ? Ha ne c’hallomp ket lakaat hor c’halon en dra-mañ, ha reiñ hon ene a-bezh dezhañ hep bezañ enep-skiantel? O, gallout a reomp, gallout a reomp! Greomp anezhañ.

TAM1897 D 50.5Bremañ, na gomprenit ket a-dreuz ac’hanon. N’emaon ket o tagañ ar skiantoù all. Ne lavaran ket e tlefe an holl skiantoù all bezañ disoñjet, ha lakaet da vezañ evel tasmantoù, ha digalvez da vezañ evezhiet. Nann ; lavarout a ran eo hemañ brasoc’h eget an holl anezho ; ha penaos e rank kement tra a studiomp enno bezañ studiet dindan ren hemañ a zo brasoc’h egeto. Ne lavaran nemet e rank an holl re all bezañ lakaet en eil renk, da nebeutañ, e-keñver hemañ, ma fell deomp bezañ skiantel.

TAM1897 D 50.6Soñjit ennañ! Kemeromp hor speredoù naturel a implijomp evit ar skiantoù all. Ha me, pe forzh piv, a vefe skiantel-rik o lakaat e soñj gwellañ ha uhelañ war ur skiant, pa vefe gantañ an aotrouniezh uhelañ-holl o tiskouez e oa unan uheloc’h en e c’herz? Ha skiantel e vefe kement-se? — Nann. Mat, neuze, gwelet hon eus betek-henn ez eo hemañ ur skiant; ez eo ar skiant uhelañ. Neuze, an den na laka ket e soñj uhelañ, e soñj gwellañ, hag e holl nerzhioù, war ar skiant-mañ da gentañ-penn, ha na lez ket anezhañ da ren war an holl skiantoù all, hervez natur an traoù, n’eo ket skiantel.

TAM1897 D 50.7Ha n’eo ket fur kennebeut. Rak petra eo ar skiant-mañ? — Ar Salvidigezh. Mat-tre. Hag ar vuhez peurbadel eo. Ma lakaan ma buhez a-bezh, ma holl nerzhioù, war skiantoù all, en ur leuskel hemañ a-gostez, pe en ur sellet outañ evel unan izeloc’h, ha tizhout a rin anezhañ? — Nann. Pegeit amzer am bo neuze da studiañ ar skiantoù all? — D’ar muiañ un nebeud bloavezhioù hepken. Neuze e vo echu da viken ma labour war ar skiantoù-se, ha biken ken n’am bo tro d’o studiañ.

TAM1897 D 50.8Met ma kemeran hemañ da gentañ-penn, ha ma lezan ar re all en eil renk keit ha ma vo suraet hemañ ganin, ha bez’ am bo tro neuze da studiañ ar re all? — Ya. E-pad pegeit? — Betek an eternite. Ah, n’eo ket se an hent fur neuze? N’eo ket se an doare fur nemetañ? Ha n’eo ket se an doare skiantel ha poellek nemetañ? — Sur a-walc’h eo. Deomp ‘ta, bezomp skiantel, strizh, dreist-holl.

TAM1897 D 50.9Bremañ, sellomp un tamm pelloc’h. En destenn gentañ-se hon doa sellet outi diwar-benn an aeled, e krog gant ar brofeded evel-henn : « Ar silvidigezh-se o deus ar brofeded klasket ha furchal gant aked, int-i a brofedas diwar-benn ar c’hras a oa da zont deoc’h, » pa testeniekaent en a-raok diwar-benn gouzañvoù ar C’hrist, hag ar gloar a zeufe da heul.

TAM1897 D 51.1Bremañ, dre ar brofeded eo bet degaset dre skrid, evel m’hon eus anezhañ amañ, ar skiant-salvidigezh-mañ, frouezh preder Doue war danvez ar silvidigezh. Al levr skiant-mañ, ar skiant-salvidigezh-mañ, a zeu dre ar brofeded. Ha gouzout a raent un dra bennak diwar-benn ar skiantoù all? — Ya.

TAM1897 D 51.2Kavout a c’haller kement-se e meur a lec’h — muioc’h eget na vefe amzer ganeomp da welet fenoz. Met sellet a raimp ouzh daou pe tri poent, evit lakaat splann en hor spered o doa anaoudegezh anezho.

TAM1897 D 51.3Er pemzekvet pennad eus Kentañ Lizer an Korintianed ez eus un disklêriadenn skiantel a voe graet war-dro mil seizh kant vloaz a-raok ma vefe dizoloet gant ar skiant. Eno e oa abaoe an holl oadvezhioù-se, met ar skiantourien a oa e tachenn ne oant ket deuet a-benn d’he c’houzout dre o argerzh prederiañ. Un disklêriadenn gwirionez en astronomiezh eo. An neb a grede ar pezh a oa lavaret er Bibl a ouie anezhañ atav, evel-just, daoust ma ne glevas morse ar ger steredoniezh; met skiant an den ne ouie ket anezhañ, ha ne zizoloas anezhañ nemet goude kement a amzer.

TAM1897 D 51.4Ur soñj all : Pa reas skrivagner ar Bibl an disklêriadenn skiantel-se, a gavas ar skiantourien, mil seizh kant vloaz diwezhatoc’h, e oa reizh a-fet skiant, ha ne oa ket dija un disklêriadenn skiantel ken gwirion an holl amzer ha ma oa goude he dizoleiñ ? — A-dra-sur. Ne oa ket neuze pa oa bet skrivet gant ar skrivagner ? — A-dra-sur. Setu an arroud : 1 Korintianed 15:41:—

TAM1897 D 51.5Ur gloar zo d’an heol, hag ur gloar all d’al loar, hag ur gloar all d’ar stered : rak un steredenn a ziforc’h diouzh un steredenn all dre he gloar.

TAM1897 D 51.6Ne oa ket anavezet kement-se kant vloaz zo, rak war-dro an amzer-se un den a selle outañ e-unan evel un astronomour a-feson, hag a oa sellet outañ evel-se gant e genseurted, a reas evezhiadennoù war an disklêriadenn-se o lavarout e oa direizh, hag e oa ur brouenn eus diouiziegezh skrivagnerien ar Bibl; rak krediñ a rae (da lavaret eo, skrivagner ar Bibl a grede) e oa un diforc’h etre ur steredenn hag unan all en he gloar, en he sked, e-lec’h en he hed. Setu amañ disklêriadenn ar buruteller-se diwar-benn se. E soñj e oa, hag e komze en anv skiant an astronomiezh, e oa an abeg nemetañ ma’z eo ur steredenn skedusoc’h ha kaeroc’h deomp eget unan all, e oa peogwir e oa unan anezho tostoc’h deomp eget eben, hag e resevemp muioc’h eus he gouloù. Met hiziv an deiz, e holl rouantelezhioù ar skiant, e ouzer eo gwir ez eus kement a ziforc’h etre ar stered, en o meurdez, en o c’hened hag en o livioù, hag er bleunioù war an douar. Evel-se, ma c’hallfemp gwelet holl vleunioù an Douar a-raokomp en ur park meur, gant o holl c’hloar, hag o liesseurted livioù, ha neuze ma c’hallfemp gwelet stered an neñvoù ken sklaer ha ma welomp ar re-mañ, e welfemp unan ken liesseurt ha ken kaer hag egile. Gouezet eo kement-se bremañ, met ne oa ket gouezet pa voe skrivet an arroud-se d’ar Gorintianed.

TAM1897 D 51.7Bremañ, a c’houlennan, ha ne oa ket se un disklêriadenn skiantel, ha ne oa ket disklêriadenn ur wirionez er skiant, an deiz ma skrivas Paol anezhi ha ma kasas anezhi da Gorint, ken sur hag m’eo bremañ? An dizoloadenn graet gant ar skiant a ziskoueze e oa gwir n’eo ket hec’h eus graet da wir anezhi, nag ivez n’he deus ket ouzhpennet ur rannig d’he fouez evel gwirionez. Diskouezet he deus o dizoloadenn hepken e oant deuet a-benn da gavout un dra bennak a oa gwir, met na ouient ket a-raok, peogwir ne gredent ket er Bibl. M’o doa lennet kement-se er Bibl hepken, ha m’o doa e gredet hag e zegemeret, an dra-se er skiant o dije anavezet pell a-raok ma vije bet dizoloet gant skiantour ebet.

TAM1897 D 51.8Ur skiant all zo : un deiz e oa Sir Isaac Newton azezet dindan ur wezenn-avaloù. Un aval a gouezhas eus ur brank nepell dioutañ. Meur a wech e oa kouezhet avaloù diouzh ar gwez a-raok. Gwelet en doa avaloù o kouezhañ diouzh ar gwez a-raok. Met an deiz-se e oa e soñj don, hag e krogas da brederiañ. Perak eo kouezhet an aval-se? Rankout a ra bezañ peogwir en doa an Douar un tamm levezon warni evit he sachañ davetañ. An Douar, dre ma’z eo brasoc’h eget an aval, a sachfe anezhi davetañ pa vefe distaget diouzh ar wezenn. Lavarout a reas, Ma kemeran an aval-se, ha ma teulan anezhi an uhelañ ma c’hallan, e kouezh adarre war an Douar. Neuze, ma oa levezon an Douar he doa e gaset betek an hed bihan-se, pa vannin anezhañ ar uhelañ ma c’hallin hag e tistro, setu ur brouenn e tizh levezon an Douar ken pell diouzh an Douar, hag e talc’h d’an dra-se hag e tegas anezhañ en-dro. Ma c’hallfen he stlepel ur miltir uhelder, ha ma tistrofe, neuze e vefe anat e tizhe al levezon-se ur miltir pellder evit degas an dra-se en-dro. Neuze, emezañ, ma’z eo gwir kement-se, e tlefe al levezon-se tizhout al Loar. En em c’houlenn a ran hag-eñ e tizh betek al Loar? Mont a rin da welet. Mont a reas d’e di hag en em azezas eno, kemeras gantañ jedadennoù steredoniel kelc’htro al Loar en o lec’h, hag e jedas un heuliad hir a sifroù. Met ne glote ket. Adarre hag adarre e klaskas, met ne glote ket; ne zeuas ket a-benn lakaat al levezon-se da dizhout betek al Loar.

TAM1897 D 52.1Lezel a reas an dra a-gostez e-pad war-dro dek vloaz, ma’m eus soñj mat, a-raok adkemer anezhi. Un deiz e voe embannet un jedadenn nevez eus kelc’htro al Loar, o reizhañ un nebeud fazioù en niverennoù kent. Pa voe embannet kement-se e lavaras Newton : « Gwelet a rin hag-eñ e vo mat an dra-se din. » Tapet en deus an niverennoù, kroget gant al labour, hag en deus jedet un heuliad hir a sifroù a vije souezhus deoc’h ha din, evel-just. Met a-benn ar fin e teuas da vezañ daou pe tri sifr diouzh an diwezh, ha gwelet a reas e klotfe. Ken bamet e voe gant ar fed burzhudus-se ma ne c’halle ket echuiñ e jedadennoù. Kouezhañ a reas ar bluenn eus e zorn, ha rediet e voe da c’houlenn digant ur mignon kas anezhi da benn evitañ. Hen ober a reas ar mignon, ha Sir Isaac Newton en doa diskouezet ur fed skiantel, pe kentoc’h, ur skiant nevez. Anvet eo gravitez. Ha divar neuze eo deuet da vezañ divarvel.

TAM1897 D 52.2Un dra vras e oa da wir. Koulskoude e oa kement-se er Bibl daou vil pemp kant vloaz a-raok ma vije bet dizoloet gant Sir Isaac Newton en natur. Ar gravitez eo kempouez an hollved, eeun ha plaen. Ar bennaenn-se eo, al lezenn-se, evel ma lavarfe ar skiantourien, a zalc’h kempouez an hollved. Da lavaret eo, pep korf en hollved en deus ul levezon war bep korf all, ha kempouezet eo gantañ. N’eo ket hepken pep korf, met pep rannig danvez en hollved a zesach hag a levezon pep rannig danvez all en hollved.

TAM1897 D 52.3Er bed fizikel, n’eo kement-se nemet ar fed kenglotus gant ar pezh hon eus bet e kentel ar Bibl an enderv-mañ, a-fet buhez. Kavet hon eus ne c’halled ket stekiñ ouzh den pe ouzh tra ebet hep ma vefe anavezet dre an hollved. Ne gouezh ket ur golvan hep ma vefe gouezet gant ho Tad, ha ne gouezh ket ar golvan-se hep ma vefe santet e gouezhadenn dre an hollved. N’eo kement-se nemet ur fed kenglotus gant se.

TAM1897 D 52.4Ur fed speredel zo ivez a glot gant an daou-se.

TAM1897 D 52.5Pelec’h ez an pell diouzh da spered? pe pelec’h e tec’han pell diouzh da zremm? Ma pignan en neñv, emaout eno; ma savan ma gwele en ifern, setu, emaout eno. Ma kemeran eskell ar beure, ha ma chomfen e pennoù an mor; eno zoken e heñchfe da zorn ac’hanon, ha da zorn dehou a zalc’hfe ac’hanon. Salm 139:7-10.

TAM1897 D 52.6Pa soñjomp, c’hwi ha me, ur soñj reizh, ha merzhet e vez e lec’h all ebet? Soñjoù fall a soñjomp. Petra eo ur soñj fall? — Pec’hed. Pelec’h e krog ar pec’hed neuze? — Er soñj. Ha merzhet e vez ma fec’hed e lec’h all ebet en hollved estreget ennon-me? Piv a verz anezhañ? — Doue, dre e Spered. O, neuze, hag-eñ ez eus ur fed speredel en hor bed-ni na vez ket merzet? na santet? pe ur soñj bennak, mat pe fall, na vez ket santet? Ne welit ket ar gravitez evel ur skiant neuze? Sir Isaac Newton en deus dizoloet ur wirionez en hollved a glot gant gwirionezioù all eus an hollved.

TAM1897 D 52.7Al lezenn a zizoloas Newton eo, evel m’em eus lavaret, an hini a zalc’h kempouez an hollved. Bremañ e lennin ar skritur a ziskouez e oa anavezet kement-se daou vil pemp kant vloaz a-raok ma vefe bet dizoloet gant Newton. Yesaia 40:12:—

TAM1897 D 52.8Piv en deus muzuliet an doureier e kleuz e zorn, ha muzuliet an oabl gant led e zorn, ha dastumet poultr an douar en ur muzul, ha pouezet ar menezioù war ur valañs, hag an torgennoù war ur bouezerezh?

TAM1897 D 52.9Pa voe savet ar menezioù hag an torgennoù, e oant kempouezet an eil gant egile. Ha Doue en deus renket an traoù evit ma vefe dalc’het o c’hempouez? Petra eo anv skiantel al lezenn a zalc’h kempouez an traoù? — Ar gravitez. Diwar betra, neuze, e komze Yesaia? — Diwar ar gravitez. Evel-just en deus graet.

TAM1897 D 52.10Ur skiantour a ziskouez ar fed-se dre ar vleunienn vihan anvet bleunienn-erc’h. Soñjit en daou seurt bleunioù a lieskement diwar o had. Unan zo ur vleunienn sonn, egile zo ur vleunienn stouet. Merzhet hoc’h eus e-barzh ar bleunioù spilhennoùigoù bihan a sav en-dro d’unan greiz. Bremañ, en ur vleunienn sonn a vez gouennaet diwar had, e vez berroc’h ar wialenn greiz eget ar re all a zo en-dro dezhi. Ma’z eo ur vleunienn stouet, hiroc’h eo ar wialenn greiz eget ar re all a zo en-dro dezhi. An abeg da se eo e rank ar poultr-bleunioù — ar pollen — a zo war ar re all kouezhañ war an hini greiz, a-hend-all ne c’hall ket ar vleunienn gouennañ.

TAM1897 D 52.11Bremañ, en ur vleunienn sonn a gresk diwar had, e rank ar wialenn greiz-se bezañ berroc’h eget ar re all, evit ma c’hallfe poultr ar re all kouezhañ warni. Ma vije hiroc’h, e welit e kouezhfe ar poultr dindani, hep kouezhañ warni, ha neuze ne c’hallfe had ebet en em stummañ. Ma’z eo ur vleunienn stouet, ha ma’z eo berroc’h ar wialenn-se eget ar re all, e kouezho ar poultr kuit ha, adarre, ne c’hallfe had ebet en em stummañ. Neuze, e pep bleunienn sonn a vez gouennaet diwar ar had, eo berroc’h ar wialenn greiz eget ar re all a zo en-dro dezhi. E pep bleunienn stouet a vez gouennaet diwar ar had, eo hiroc’h an hini greiz.

TAM1897 D 53.1Ar vleunienn-erc’h en em gouennañ a ra diwar had. Ha daoust m’eo ur vleunienn sonn, koulskoude eo hiroc’h ar wialenn greiz eget ar re all en-dro dezhi. Penaos ‘c’hall se bezañ? Adlavaret a rin anezhañ evit ma vo sklaeroc’h deoc’h ar soñj: Ur vleunienn-erc’h zo ur vleunienn sonn, da vat, hag en em gouennañ a ra diwar had. Ar wialenn greiz, neuze, a zlefe bezañ berroc’h eget ar re all. Met hiroc’h eo. Penaos, neuze, e c’hall en em gouennañ diwar had? Doue en deus soñjet en dra-se. Staliet en deus anezhañ evel-henn, ma c’hall, daoust dezhañ bezañ ur vleunienn sonn, plegañ ha stouiñ memes tra. Setu perak eo hiroc’h an neudenn greiz eget ar re all, en ur vleunienn sonn evel-henn. Kreskiñ a ra war-eeun ha chom a ra sonn betek ma teuj d’he bleuñv, ma’z eo azv ha prest d’en em gouennañ. D’ar c’houlz-se end-eeun e stou he fenn, ha pa vez kouezhet ar pollen en e lec’h, e sav ar vleunienn vihan en-dro hag e chom sonn.

TAM1897 D 53.2Bremañ, brav eo kement-se ennañ e-unan; met setu amañ e teu skeudennadur lezenn an gravitez er c’hoari. Ar skiantour-mañ a lavar din eo sach an douar an dra a laka ar vleunienn da ziskennañ, da stouiñ he fenn. Gwir eo. Petra a laka un aval da gouezhañ? — Ar pouez. Met ar pouez n’eo nemet an gravitez — diwar al latin gravus, a dalvez kement ha pouez. Petra a laka ar vleunienn-se a zo en he sav da stouiñ he fenn? — Pouez an douar. Met perak ne laka ket pouez an Douar ar vleunienn-se da stouiñ he fenn a-raok? — Ah, pa krouas Doue ar vleunienn vihan-se, e kempoueze an Douar, ya, e kempoueze an hollved, diouzh he ezhommoù. Pa krouas Doue ar vleunienn-erc’h vihan ha simpl-se, e talc’he an hollved en ur c’hempouez, hag e azase anezhañ da ezhommoù ar vleunienn vihanik-se! Ha ma oa soñj gant Doue eus ar vleunienn vihanik-se, ha ne raio ket kalz muioc’h a soñj evidoc’h, c’hwi re an nebeut a feiz?

TAM1897 D 53.3Bremañ e lavar din ar skiantour-mañ, ma vije bet graet an Douar — hag an hollved, evel-just — ul lur pe un oñs pounneroc’h eget m’emañ, en dije lakaet ar vleunienn-erc’h da blegañ a-raok an amzer vat; rak, dre ma vije pounneroc’h, en dije bet muioc’h a levezon warni. Hag en degouezh-se, ar vleunienn-erc’h gentañ a vije bet an hini diwezhañ. Met evit ma vevfe ar vleunienn-erc’h vihan-se ha laouenaat an denelezh betek fin ar bed, Doue en deus reizhet an hollved rik-ha-rik diouzh ezhommoù ar vleunienn-se, e doare ma, pa zeu an amzer rik ma’z eo ezhomm, e vefe ar pouez a-walc’h rik evit he stouiñ. Neuze, e-keit ha m’emañ stouet, evit ma c’hallfe an adproduiñ c’hoarvezout, e teu un nerzh all eus an gwrizioù, e teu ar c’horfad da vezañ un tamm kaletoc’h, hag e trec’h ar vleunienn war ar gravitez, hag e sav en-dro evel a-raok.

TAM1897 D 53.4Piv en deus muzuliet an doureier e kleuz e zorn, ha muzuliet an oabl gant led e zorn, ha dalc’het poultr an douar en ur muzul, ha pouezet ar menezioù war ur valañs, hag an torgennoù war ur bouezerez?

TAM1897 D 53.5Piv en deus lakaet kempouez an hollved? — Doue. Yesaia en doa lavaret kement-se hogos daou vil pemp kant vloaz a-raok ma vefe dizoloet gant Sir Isaac Newton. Ha n’eo ket bet ur fed skiantel pa oa bet skrivet gant Yesaia? — Ya. Ha n’eo ket bet enrollet e-pad an holl oadoù-se? — Ya. Ha ne oa ket ur wirionez skiantel a-viskoazh? — Ya. Ha daoust hag-eñ e oa muioc’h ur wirionez skiantel pa voe dizoloet gant Newton? — Nann; desket o deus ar skiantourien un dra bennak na oant ket o c’houzout a-raok, met eno e oa chomet er Bibl a-viskoazh.

TAM1897 D 53.6Prederit war an traoù-se. Doue a fell dezhañ e rafemp. Fellout a ra dezhañ e welfemp, c’hwi ha me, n’eo ket ar silvidigezh, ar Ger en deus roet deomp, ha ma c’halv Doue ac’hanomp da reiñ hor preder uhelañ dezhañ, un aferig strizh a-gostez bennak; met an dra vrasañ a c’hall ar bed anavezout biskoazh. An dra vrasañ eo a c’hall skiant ar bed anavezout biskoazh. Ar skiant pennañ eo a c’hall ar bed anavezout biskoazh.

TAM1897 D 53.7Koulskoude, n’eo ket evit bezañ skiantel e tleomp e studiañ. E tleomp e studiañ evit bezañ salvet; ha skiantel eo bezañ salvet.