Misionerien evit Doue

TAM1897 Q1 14.2Prezegenn graet da noz d’ar Merc’her 3 a viz Meurzh 1897 Moullet e Bulletin ar C’hendalc’h Meur, Kentañ Koulzad, 1897, Levrenn 2, Niv. 1, p. 14-20.

TAM1897 Q1 14.3Hon c’hentel dec’h da noz a echuas gant diazezadur ar stad kentañ anavezet gant an istor ; da lâret eo, orin ar stad. Skrid ar Gwirionez a lavar diwar-benn rouantelezh Nimrod :—

TAM1897 Q1 14.4Krogiad e rouantelezh a voe Babel, ha Erek, hag Akkad, ha Kalne, e douar Sinar. Eus an douar-se ez eas Asur, hag e savas Ninive.

TAM1897 Q1 14.5En hon troidigezh e lenner : « Aet eo Asur, hag en deus savet Ninive. » Met ar mennozh gwirion, evel m’eo roet er marzhin, eo : « Aet eo [Asur] er-maez da Asiria hag en deus savet Ninive, » hag ar c’hêrioù all a zo meneget eno. Evel-se, penn-kentañ e rouantelezh a oa e Sinar, hag e astenn a oa war-du Asiria.

TAM1897 Q1 14.6N’eo ket Nimrod bet ur chaseour galloudus a loened hepken, met ivez un heskinour tud. Hag ar galloud en doa gounezet, deuet d’e zorn dre sevel ha ledañ e rouantelezh, en deus graet gantañ evit rediañ an dud da anavezout e c’halloud hag an doue a servije. Evel-se, adalek ar stad kentañ a zo bet biskoazh er bed betek an hini diwezhañ a vo biskoazh er bed, pep hini anezho en deus implijet a-enep Doue ar galloud en doa.

TAM1897 Q1 14.7Adlavaret a rin se : Pep stad, adalek an hini gentañ a zo bet biskoazh, da lavaret eo hini Nimrod, betek an hini diwezhañ a vo biskoazh, da lavaret eo hemañ, he deus implijet he galloud a-enep Doue, a-enep e wirionez, a-enep e bobl ; evit rediañ an dud da bellaat diouzh Doue. Eus an deroù betek an diwezh, setu eno istor pep hini anezho. Pa vo echu ar bed, setu a vo marilh rouantelezhioù ha stadoù ar bed.

TAM1897 Q1 14.8Setu un arroudenn tennet eus pennad pajenn gentañ ar Review, d’ar 14 a viz Ebrel 1896: An toueller meur “en deus heñchet ar bobl da stouiñ dirak delwennoù, hag evel-se en deus gounezet an trec’h war rouantelezhioù an douar. Evitañ e oa bezañ doue ar bed-mañ an eil tra wellañ goude bezañ mestroniet gantañ gador-roue Doue en neñv.” En istor meneget er gentel a-raok e c’hallit gwelet labour ar steuñv-se diskuliet evel-henn er Spered a brofediezh. Da gentañ ez eas an dud d’an idolaj, ha goude-se d’ar monarkiezh. Hag an hini kentañ a reas kement-se a savas ur Stad, hag eñ e-unan a voe un heskinour tud gant ar galloud en doa gounezet evel-se. Setu an istor. Gwelet e vo ganeoc’h penaos en em zispak en broadoù all a-feur ma’z eomp war-raok.

TAM1897 Q1 14.9N’eus ket pell goude Nimrod ma voe ankouaet Doue en holl vro-se gant an holl, nemet gant Abraham hepken. Abraham hepken a glaskas ha a gavas Doue; ha gant Abraham e lañsas Doue ar ouenn adarre war hent an Aotrou. Bremañ, taolit evezh ouzh ar pezh a lavaras da Abraham. O vezañ ma’z eus bet studiet ganeomp, o vezañ ma oa dirazomp er gentel diaraok, ha war ar pezh am eus sachet ho evezh warnañ bremañ, prederit war ar pezh a lavaras Doue da Abraham pa grogas gantañ gant ur vroad nevez; da lavaret eo, ur vroad eus Doue. Genizidigezh 12:1 a lavar deomp ar pezh a lavaras an Aotrou dezhañ da gentañ. « Ha bremañ en doa lavaret an Aotrou da Abram : ‘Kit kuit eus’ — petra ? — ‘ho pro.’ » Petra da gentañ ?

TAM1897 Q1 14.10(Ar vodad) Da vro.

TAM1897 Q1 14.11“Ha diouzh da c’herent, ha diouzh ti da dad, davet un douar a ziskouezin dit.” Tri zra a lavaras Doue e tlee Abram kuitaat. Da gentañ, e tlee kuitaat, petra?—E vro. Da heul?—E gerent. Da heul?—Ti e dad. Idoletourien e oa tud ti e dad. E vro a redie an dud d’an idoletouriezh; a-enep Doue e oa. E vro, e gerent, ha ti e dad, a oa idoletourien, ha ret e oa dezhañ kuitaat pep tra. Diskouezet en deus an Aotrou dezhañ ar vro; met ha roet en deus dezhañ an dalc’h warni?—“Nann, ket kement ha lakaat e droad warni.” Pa galvas Doue anezhañ da guitaat ar vro-se, ha d’ur vro all e kasas anezhañ?—Nann; met “prometiñ a reas e rofe anezhi dezhañ ha d’e ziskennidi goudezañ.” Neuze, pa galvas Doue anezhañ da guitaat e vro, ha ne gasas ket anezhañ d’ar vro all, pelec’h en dilezas kement-se?

TAM1897 Q1 14.12(Ar vodadeg) Ur pelegrin hag un estrañjour.

TAM1897 Q1 14.13Ha se a lezas dileuriad Doue er bed-mañ, penn-da-benn hep bro ebet er bed-mañ?

TAM1897 Q1 14.14Ha koulskoude e oa penn-da-benn hep bro?—O, e c’hortoze “ur vro welloc’h, unan neñvel.”

TAM1897 Q1 14.15Treiñ a raimp da unnekvet pennad an Epistel d’an Hebreed, ha sellet ouzh se. Eizhvet gwerzenn, o kregiñ gant:—

TAM1897 Q1 14.16Dre feiz, pa voe galvet Abraham da vont er-maez d’ul lec’h a resevfe da hêrezh diwezhatoc’h, e sentas; hag e teuas er-maez, hep gouzout da belec’h ez ae.

TAM1897 Q1 15.1Met eus pelec’h ez eas kuit?—Eus e vro, hep gouzout pelec’h ez ae. “Dre feiz e chomas en douar a oa prometet, evel en ur vro estrañjour, o chom e teltennoù gant Izaak ha Jakob, hêred ar memes prometadenn gantañ.” Gouzout a rit n’en deus roet hêrezh ebet dezhañ, nann, ket zoken ur plas da lakaat e droad warnañ; ha koulskoude e prometas e reiñ anezhañ dezhañ hag d’e ziskennidi goudezañ. Eñ a gasas anezhañ er-maez eus e vro dezhañ; ha ne roas dezhañ eus bro all ebet war an douar kement ha ma c’hallfe lakaat e droad warni. Evel-se e voe lezet penn-da-benn hep bro war an douar. Sur omp eus kement-se; met dalc’hit soñj eus ar pezh a lavare Doue. Piv e oa Abraham d’ar mare-se?—Eñ e oa “mignon Doue,” “tad an holl re a gred e Doue.” Ha tad deoc’h eo? Ha bro ho peus er bed-mañ?

TAM1897 Q1 15.2Rak gortoz a rae ur gêr gant diazezoù, savet ha krouet gant Doue. Dre feiz ivez he deus Sara hec’h-unan bet nerzh da goñseviñ bugale, ha ganet he deus ur bugel pa oa tremenet hec’h oad, rak kredet he doa e feal an hini en doa prometet. Setu perak, diwar unan hepken, ha pa oa evel marv, e teuas da vezañ kement a dud hag a stered an oabl en o niver, ha kement hag an traezh a-hed aod ar mor, diniver. An holl re-se a varvas er feiz, hep bezañ bet resevet ar promesaoù.

TAM1897 Q1 15.3Petra en doa prometet Doue pa lakaas anezhañ da zont er-maez eus e vro? Hag-eñ en doa prometet ur vro dezhañ?—Ya. Met n’en deus ket bet ur vro er bed-mañ; “met o welet anezho a-bell, hag o vezañ kendrec’het ganto, hag o’n em stardañ outo, hag o anzav e oant estrañjourien ha pellerien war an douar. Rak ar re a lavar seurt traoù a ziskleir splann e klaskont ur vro.” Ha gallout a ra un den klask ur vro pa’z eus unan gantañ?—Nann; rak n’hall ket un den kaout div vro, muioc’h eget na c’hall servijout daou vestr.

TAM1897 Q1 15.4« Mat, » a lavar unan bennak, « e-maez e vro e oa Abraham. » Ya, met an tu en doa da zistreiñ ma felle dezhañ. Ma vije bet kontet gantañ e vro c’hoazh, e doare ma vije war e galon, ha ma vije deuet hiraezh an ti dezhañ pa vije erruet eizh kant pe mil miltir diouzh e vro, ha ma vije bet naonegezh er vro, ha ma ne vije ket bet kement a zudi en-dro evel m’en doa soñjet e c’hallfe bezañ, en dije gallet lavaret, « Plijout a rafe din gwelet an dud eno ur wech c’hoazh, an tachennoù kozh ker hag ar gwez anavezet. Ma c’hallfen ober kement-se hepken, neuze e vefen prest da zistreiñ ha da chom en dachenn-mañ ur pennadig. » Ma vije bet soñjet evel-se gantañ, en defe bet an tu da zistreiñ ; rak skrivet eo : « E gwirionez, ma vije bet e soñj ganto ar vro ma oant deuet diouti, o dije bet an tu da zistreiñ. »

TAM1897 Q1 15.5Eñvorus ; petra eo bezañ eñvorus ?—Ma vije bet leun o spered gant ar vro ma oant deuet diouti, o dije bet an tu da zistreiñ. Hag o dije bet anezhañ ivez ; rak neuze o dije e grouet.

TAM1897 Q1 15.6Met bremañ e c’hoantaont ur vro welloc’h, da lavaret eo unan neñvel; setu perak [perak, evit an abeg-se] n’en deus ket mezh Doue da vezañ anvet o Doue: rak prientet en deus ur gêr evito.

TAM1897 Q1 15.7Ha deuet oc’h er-maez eus ho pro? Sellit ouzh Rom 4:1-12:—

TAM1897 Q1 15.8Petra a lavarfomp neuze en deus kavet Abraham, hor zad, hervez ar c’hig? Rak ma vije bet reizhataet Abraham dre an oberoù, en defe un abeg da fougeal; met n’eo ket dirak Doue. Rak petra a lavar ar Skritur? Krediñ a reas Abraham en Doue, ha kontet e voe dezhañ da reizhder. Rak an den a labour, e c’hopr n’eo ket lakaet war gont ar c’hras, met evel un dle. Met d’an hini na labour ket, met a gred en Hini a reizha gwir an direizh, e gred a zo lakaet war gont e reizhder. Evel ma tiskriv David ivez bennozh an den a lak Doue e reizhder war gont, hep oberoù, o lavarout : « Benniget eo ar re a zo pardonet o direizhderioù, hag a zo goloet o fec’hedoù. » Benniget an den na zalc’h ket an Aotrou pec’hed outañ. Ha war ar re amdroc’het hepken eta e teu ar bennigadenn-se, pe war ar re ziamdroc’het ivez? Rak lavarout a reomp e voe dalc’het ar feiz da justis da Abraham. Penaos eta e voe kontet ? Pa oa en amdroc’hadur, pe en diamdroc’hadur ? N’eo ket en amdroc’hadur, met en diamdroc’hadur. Ha resevet en deus merk an amdroc’hadur, ur siel a reizhder ar feiz en doa pa oa c’hoazh diamdroc’het, evit ma vije tad an holl re a gred, daoust ma n’int ket amdroc’het; evit ma vije kontet ar reizhder dezho ivez: ha tad an amdroc’hadur d’ar re n’int ket eus an amdroc’hadur hepken, met a gerzh ivez war roudoù feiz hor zad Abraham, an hini en doa pa oa diamdroc’het c’hoazh.

TAM1897 Q1 15.9Bremañ, ar feiz-se eus hor zad Abraham, en doa a-raok bezañ amdroc’het, a oa ar feiz-se en doa pa voe galvet gant Doue da zont er-maez eus e vro, eus e c’herent, eus ti e dad, ha pa voe lezet a-ispilh e daouarn Doue, hep bro ebet er bed. Ha tad eo d’an holl re a gred, ha pa ne vefent ket amdroc’het; ha d’an holl re all ivez, gant ma kerzhfemp holl war roudoù ar feiz en doa pa ne oa ket amdroc’het. « Mard oc’h da Grist, neuze ez oc’h diskennidi Abraham, hag hêred hervez ar bromesa. »

TAM1897 Q1 15.10“Da had a vo un estrañjour en ur vro n’eo ket dezho.” Ha c’hwi eo e had ? Ha had Abraham oc’h peogwir e kredet e Jezuz-Krist ? Hag estrañjour oc’h er vro ma’z oc’h ?—Ma’z oc’h e had, ez oc’h. Perak ?—Peogwir n’eo ket ho pro. N’eo ket ho pro ken.

TAM1897 Q1 15.11Bremañ, n’eo ket un deorienn. Un afer a relijion pleustrek ha pemdeziek eo kement-mañ. Breur Dan. Jones dec’h, soñj hoc’h eus, a oa o komz diwar-benn misionerien o vont da Veksiko, ha c’hoant en doa kaout misionerien a yafe di gant o c’halon ganto. Ar re a lezfe o c’halon er Stadoù-Unanet, pe e forzh peseurt Stad all e vefe, pa’z afent di da ober labour misioner, n’en deus ket c’hoant anezho; rak neuze ne c’hallont ket ober labour misioner.

TAM1897 Q1 15.12Fellout a rae d’an Aotrou e vefe Abraham ur misioner evit an holl bobloù a gejfe ganto war an douar diwezhatoc’h; hag eñ e voe anezhañ. Met Doue a ouie, ha kement den all a wel an traoù evel m’o wel an Aotrou a oar, n’hall den ebet bezañ ur misioner er bed-mañ ma’z eus ur vro gantañ er bed-mañ. C’hwi ha me ne c’hallomp ket bezañ misionerien en ur vro all ma’z eo Amerika hor bro. Ne c’hallomp ket bezañ misionerien en Amerika, keit ha ma’z eo Amerika hor bro. Ne c’hallit ket bezañ misioner zoken er gêr, ma n’oc’h ket aet kuit eus ho pro da gentañ. Evel-se eo. Evel-se eo hervez natur an traoù.

TAM1897 Q1 16.1Goulenn.—Penaos e tennit kement-se?

TAM1897 Q1 16.2Ne zeuomp ket a-benn d’e gompren. N’eo ket ma mennad e gompren. An Aotrou en deus disklaeriet kement-se, ha deoc’h-c’hwi ha din eo da gaout ha da grediñ.

TAM1897 Q1 16.3Evit petra omp misionerien er bed? Sellomp ouzh se. Perak omp kaset da vezañ misionerien? Misionerien evit petra? Petra eo hor labour mision? Petra eo e bal? Da biv omp misionerien, da Amerika pe da Zoue? Ha bro Doue eo Amerika, dizalc’h diouzh an holl re all war an douar? N’eo ket mat a-walc’h evit bezañ bro Doue; ha n’eo ket mat a-walc’h evit pobl Doue, ne vern pegen mat eo.

TAM1897 Q1 16.4Evidon-me ha evidoc’h eo bezañ misionerien evit Doue, da c’hervel an dud da Zoue; d’o c’hervel eus al lec’h m’emaint da Zoue, eus ar pec’hed d’ar reizhder, eus an deñvalijenn d’ar gouloù, eus ar vro ma’z emaint, d’ar vro welloc’h en deus Doue prientet.

TAM1897 Q1 16.5Bremañ, ma’z eo Alamagn ma bro — ha ma’z eo ma c’halon eno, ma bro eo — penaos e c’hallan gervel tud d’ur vro n’on ket eus, ha n’eo ket din? Ma’z eo Amerika ma bro, penaos e c’hallan ober labour misionour en anv ur vro all? — N’haller ket ober. Pa fellas da Zoue e vefe Abraham ur misioner evitañ, ur misioner en anv ur vro a c’halv Doue an holl dud dezhi, e lakaas anezhañ el lec’h ma c’halle bezañ ur misioner da vat evit an holl dud. Galvet en deus Doue anezhañ da vezañ ur misioner, hag en dra-se e roas ur skouer d’an holl re a zeufe war e lerc’h, eus ar pezh a dalv kregiñ gant al labour misioner. An dra gentañ eo mont kuit eus da vro. Neuze, ma’z it da vezañ misioner e Nebraska, kit kuit eus ho pro. Ma’z it da vezañ misioner e Mec’hiko, kit kuit eus ho pro da gentañ. Rak ma’z it da vezañ misioner war an douar, e lavar an Aotrou deoc’h : « Kit kuit eus ho pro ; » ha goude-se e ouzhpenn, « eus ho pro, hag eus ti ho tad. » An holl draoù-se a harz labour ar misionerien, keit ha ma n’oc’h ket aet kuit diouto ha pell diouto. Met ur wech m’oc’h aet kuit eus ho pro, eus ho kerentiezh hag eus ti ho tad, neuze, ne vern pelec’h e vefec’h war an douar, e viot ur misioner. N’eo ket ret deoc’h bezañ an dra-se ; an dra-se oc’h. « An neb ac’hanoc’h na zilez ket kement en deus, ne c’hall ket bezañ ma zeskard. » Ha « an neb a gar e dad pe e vamm muioc’h egedon, n’eo ket dellezek ac’hanon. » « Kit kuit eus ho pro, hag eus ho kerent, hag eus ti ho tad, d’ar vro a ziskouezin deoc’h. »

TAM1897 Q1 16.6Bremañ, lavaret em eus ur pennadig zo, ha lavarout a ran adarre, ez eo hemañ ar gristeniezh pleustrek bemdez, evel m’eo bet atav gant ar re a gred e Doue.

TAM1897 Q1 16.7(Mouezh) Penaos e c’hall un den chom e Nebraska, ha koulskoude mont er-maez eus e vro?

TAM1897 Q1 16.8Dre vezañ ganet en-dro. Ma’z eo bet ganet e Nebraska, e rank bezañ ganet en-dro. Ma’z eo bet ganet en Amerika, ra vo ganet en-dro, hag e vo er-maez eus e vro. Ma’z eo bet ganet en Alamagn, ra vo ganet en-dro, hag e vo er-maez eus e vro.

TAM1897 Q1 16.9Bremañ, breudeur, kalz a dra a zo en dra-se. N’eus netra er bed-mañ en deus harzet kement hor labour misionerezh eget an doare-se da vont ingal d’un dachenn labour estren, ha d’en em brientiñ da zistreiñ hogos diouzhtu. Pep den e-touez misionerien an Adventourien ar Seizhvet Deiz a zo bet en ur vro estren a oar ez eo gwir kement-se. Ha n’en deus ket ezhomm da vont er-maez eus ar Stadoù-Unanet evit en em rentañ kont eus se. Kinniget ez eus bet e gwirionez e vefe un dra fur da gaout un eil lestr evit degas d’ar gêr ar misionerien a gas al lestr “Pitcairn” gantañ; evel ma vezont kaset gant al lestr “Pitcairn”, ra heulio ul lestr all a-benn nebeut, pa grog an hiraezh ganto, ha degas anezho d’ar gêr! Bremañ e ranko an dra-se paouez, a-hend-all ne vimp biken misionerien war an douar-mañ; n’en deus ket an Aotrou c’hoant eus un dra evel-se.

TAM1897 Q1 16.10Ma’z eo ho kalon er vro-mañ; pe ma’z eo ho kalon amañ gant ho kerent; ma’z eo ho kalon amañ e ti ho tad,— neuze, evit mad ho ene, hag evit kaoz Doue, na’z it ket kuit diouti a-raok ma vo tennet ho kalon diouzh kement-se. Rak el lec’h m’emañ ho kalon e vo ho teñzor, ha c’hoant ho po da zistreiñ ar buanañ ar gwellañ.

TAM1897 Q1 16.11Ma’z it d’ur vro all, ha n’emañ ket ho kalon eno, ne c’hallot ober mad ebet keit ha ma viot eno; ur skoilh e viot deoc’h hoc’h-unan, ha d’an holl re a zo en-dro deoc’h. Na soñjit ket ne viot ket; rak e viot.

TAM1897 Q1 16.12Ar pezh a rankomp ober eo gouzout pelec’h emañ hor gêr, hor gêr wirion, ha n’eo lec’h ebet war an douar-mañ; emañ er baradoz, ha e rankomp mont di buan. Ha neuze, e pelec’h bennak e vefec’h galvet war an douar-mañ, dalc’hit soñj ez it d’ar gêr. Neuze, ma’z eo da Inizi ar Meurvor Su, ma’z eo da Veksiko, e vi er gêr; ha gouzout a ri anezhañ, hag e vi eno evit chom er gêr ha labourat evit Doue el lec’h ma vi betek ma c’hervo ac’hanout war dachenn all; ha pa errui eno, e vi er gêr c’hoazh. En doare-se ne vi biken en ul lec’h estren, ha ne vo ket an dud estren dit.

TAM1897 Q1 16.13Bremañ, ar mennozh-mañ da gaout ur vro bennak er bed-mañ a ya en-dro evel-henn. Evit ar pezh a sell ouzh ar broioù, ar vro a zo deoc’h eo an dra bennañ en ho spered ; ha ma’z it d’ur vro all, e viot dalc’hmat oc’h ober keñveriennoù etre ar vro-se hag ho pro hoc’h-unan. Ar c’hentelioù a roit, ar prezegennoù a brezegit, al levezon hec’h-unan a ya ganeoc’h a vo ken glebiet gantañ, hep ma vefe ho soñj, ma anavezint anezhañ dalc’hmat. Evel-se ez eus ur skoilh etrezoc’h hag etrezo na c’hallot biken tremen dreist dezhañ keit ha ma ne’z it ket kuit eus ho pro.

TAM1897 Q1 17.1Keit ha ma vo an dra-se ennoc’h, e vo ur skoilh etrezoc’h hag etrezo. Ne c’hello ket ho labour bezañ efedus a-raok ma vo diskaret ar skoilh-se etrezoc’h hag an dud, ha ma welint oc’h dispartiet diouzh ho pro, diouzh ho kerent, ha diouzh ti ho tad. Met pa viot aet kuit eus ho pro, pa viot bet ganet en-dro, en bro neñvel-se emañ ho c’hanedigezh; eno emañ ho ti; hag an douar nemetañ a garit eo. Ne vo skoilh ebet ken etreoc’h hag an den ebet war an douar-mañ, ha gallout a reot kas an Aviel da bep den er bed-mañ. Kavout a reot ur mignon e pep den a gejot gantañ war an douar; ne vint ket estrañjourien deoc’h.

TAM1897 Q1 17.2E gwirionez, e c’hallit mont e-touez tud en broioù all, ha gwelet a reot int ken mat ha tud ar vro-mañ. En hañv a-raok an hañv tremenet, e oan bet e meur a hini eus ar broioù all-se. E Danmark, Norvegia, Sveden, Alamagn, Suis, Bohemia, Aostria, Hungaria, Bulgaria, Turkia, Hres, Italia, an Izelvroioù, Bro-Saoz, Iwerzhon, Bro-Skos — en holl, c’hwezek bro disheñvel. Pep hini eus ar broioù-se, pep hini en e lec’h, a oa din ken mat ha m’eo bet biskoazh ar vro-mañ.

TAM1897 Q1 17.3E kalz traoù int heñvel-mik. An dour eno zo tre evel an dour er vro-mañ. Ar geot eno a gresk rik evel ma ra er vro-mañ,—ar beg a sav. Ar gwez a gresk eno rik evel ma reont er vro-mañ, hag int rik heñvel ouzh gwez ar vro-mañ. Zoken an dud a zo o stumm hag o neuz hollek rik evel ma’z int er vro-mañ. Neuze, pa’z eo an torgennoù, ar reier, an dour, ar gwez, ar geot, hag an dud eno rik evel ma’z int er vro-mañ, ha n’int ket ken mat all evel ar re-mañ? Ne welan diforc’h ebet.

TAM1897 Q1 17.4Ar Pastor Ballenger.—Ha ken dieub e vefec’h da gomz eus an traoù-se en holl vroioù-se ha m’oc’h amañ?

TAM1897 Q1 17.5Evel-just. Prezeget em eus an traoù-se end-eeun er broioù-se. Gallout a reer prezeg an Aviel e pep lec’h. Breudeur, kavet em eus tud vat e pep pazenn eus an hent, ha tud vat hepken. N’em eus ket kavet seurt all ebet. E gwirionez, n’eo ket. Tud a oa tud dianav-mik din — n’em boa biskoazh gwelet a-raok, ne gomprenen ket o yezh, ha ne c’hellent ket kompren ma hini — a rae kement a c’hellent evit ma sikour da vont war-raok, da ziskouez din an hent, ha da’m sikour e kement doare a c’hellent. El lec’hioù ma oan, an arc’hant a oa em godell a oa o seurt arc’hant. Ne c’hellen ket lenn anezhañ. Pa’z aen da baeañ priz an tramgarr, da brenañ ur gartenn-garr, pe un dra bennak all a’r seurt-se,—an dra nemetañ a c’hellen ober a oa reiñ trawalc’h evit bezañ sur, ha lezel anezho da gemer ar pezh a zleefen paeañ evitañ, hag e kemerent anezhañ, ha ne gemerent ket muioc’h eget se, ha reiñ a raent din ar rest reizh.

TAM1897 Q1 17.6Lavarout a ran deoc’h, breudeur, eo heñvel an dud e pep lec’h. An diforc’h nemetañ eo ez int un tamm gwelloc’h e lec’hioù zo eget e lec’hioù all. Setu an diforc’h nemetañ a gavan. Hag an Aviel — an Aviel a zo heñvel, gouzout a reomp, e pep lec’h er bed. N’eus ket a zouetañs diwar-benn se. Ha dre ma’z eo an Aviel heñvel e pep lec’h, eo rakwelet evit an holl denelezh. Ha dre ma’z eo an holl denelezh ken heñvel ha ken unvan evel m’eo an Aviel, pa gemerit an Aviel hervez hent an Aotrou, ha pa’z it d’an dud hervez hent an Aotrou, e kavot e ya en-dro en doare-se bepred hag e pep lec’h.

TAM1897 Q1 17.7Pa oan e Danmark, an hini gwellañ war an douar e oa, evidon-me; ha plijet-bras e oan gant an dud en-dro din! Pa oan e Norvegia, an hini gwellañ er bed e oa, evidon-me. Pa oan e Turkia, an hini gwellañ war an douar e oa, evidon-me; ha ma klaskfen ur park mision, ez afen war-eeun da Durkia. An Durked a zo evel an dud all,—speredek ha seven pa gejont ganeoc’h er straed, hag er vro pa gejont ganeoc’h war an hent.

TAM1897 Q1 17.8Ranket hon eus, ar Breur Holser ha me, gortoz e-pad ma oa an navig staget hec’h ankroù e Smyrna, en Azia, ha aet omp er-maez da weladenniñ dismantroù Efeso. Aet eo pelloc’h egeton, met aet omp asambles war-dro c’hwec’h millev er maezioù, ni hon-daou hepken. Aet omp tre evel ma’z eer er maezioù amañ. Kejet hon eus gant tud war an hent-bras tre evel ma c’hoarvez amañ. Ne santen ket em boa aon rak forzh peseurt dañjer, ha ne gredan ket e oa gantañ kennebeut. N’hon eus kavet netra da gaout aon rakañ. Baleet hon eus eno evel ma rafemp amañ. E Nikomedia e oamp pa lavaras an Armeniaiz ne oa ket sur-mat mont er-maez eus an ti, ha dreist-holl bezañ kavet o pourmen war an torgennoù; met aet e oamp er-maez eus ar gêr ha war-bign war an torgennoù, en ur c’hortoz ar c’hirri-houarn. Kejet hon eus gant Turked war an hent gant o c’hirri-samm hag o saout; kavet hon eus anezho o tiskuizhañ e-kichen an hent. N’hon eus ket bet aon. Ne oa dañjer ebet evidomp. Surentez a oa e pep lec’h.

TAM1897 Q1 17.9Lavarout a ran deoc’h, e pep hini eus ar broioù-se ez eo an dud tud vat, tud speredek, tud jentil, tud hegarat. Paouez a reont gant o labour evit ober ur servij deoc’h, evit diskouez deoc’h an hent, evit ho heñchañ a-dreuz ur straed, evit mont ganeoc’h ur bloc’had tiez pe zaou da ziskouez deoc’h an hent, daoust ma n’o deus ho kwelet biskoazh a-raok, ha ma ne c’hortozont ket ho kwelout ken biskoazh. Leun e oa ma c’halon a vadelezh ouzh an dud vat-se en-dro din, ha c’hoant am befe e c’hellfent dont ganeomp d’ar vro welloc’h-se, e-lec’h ma c’hellfemp bezañ asambles, ha bezañ madelezhus an eil ouzh egile bepred. Evel m’em eus lavaret ur pennadig ‘zo, hag evel m’en deus lavaret D. T. Jones deoc’h dec’h, emañ an dra-se e gwrizienn al labour misioner. Se eo. Bez’ ez eus bet tud kaset kuit, a-youl-vat, laouen o vont d’ur gefridi estren. Setu ar pezh o doa kroget gantañ, setu ar pezh a oa o youl ; gant dispignoù bras int deuet a-benn da vont di. Ur pennadig amzer hepken, ha setu resevet ul lizher, o pediñ da zistreiñ. « O, lezit ac’hanon da zistreiñ d’ar gêr ! Ne c’houlennan ket diganeoc’h paeañ ma hent distro ; lezit ac’hanon da zistreiñ, tra ken. »

TAM1897 Q1 18.1(Mouezh) Hag-eñ e ro Kuzul ar Misioniñ Estren an tu d’an dud a’r seurt-se da zistreiñ?

TAM1897 Q1 18.2Evel-just. Penaos e c’hellfent ober mod all? N’eo ket ur vojenn goullo. Ur fed eo, breudeur. Met n’eo ket labour misionerion-se. Evel-just, ne fellfe ket da Goñseil ar Misionoù Estren e chomfe an dud-se eno. An dra wellañ a c’hellent ober a oa lezel anezho da zistreiñ d’ar gêr; rak er gêr hepken e c’hellent ober un dra bennak. O c’halon a oa en o zi en Amerika.

TAM1897 Q1 18.3E gwirionez, lod o doa kement a aon ma varvfent ma chomfent eno, ma teujont d’ar gêr ha ma varvjont. Ur fed eo. Ne implijan ket an eztaolenn-se, pe ne lavaran ket an traoù evel-se evit c’hoari gant ho fromoù, pe un dra bennak a’r seurt-se. Tud zo o deus bet kement a hiraezh d’ar gêr ma oant aon ne c’hellfent ket bevañ eno ; hag e teujont d’ar gêr war o goulenn o-unan, hag e varvjont nebeut amzer goude. Ne c’hellfent ket bezañ graet nebeutoc’h eget se ma oant chomet en estrenvro.

TAM1897 Q1 18.4Me a oar, ha c’hwi ivez, ez eus bet kalz a dud aet da gefridioù estren gant muioc’h a soñj mont d’ober un droiad eget mont da labourat kalet evel misionerien. Ha pa o deus kavet, e fin ar veaj, ne oa ket un droiad e oa, met poan; e talveze kement hag emziouer, kleñved, ha terzhienn dan, a lammas kuit kement plijadur a oa enni buan a-walc’h. Ne oa ket se o doa e soñj pa oant loc’het.

TAM1897 Q1 18.5Gouzout a ran, ha gouzout a rit, ez eus un aureolenn gant ar mennozh-mañ a labour misioner, er penn-kentañ. Met c’hoant hon eus da vont d’ar fedoù fetis, da dennañ hor daoulagad diouzh an aureolenn, ha da zerc’hel soñj ez eus un danvez kalet just a-dreñv dezhi. Un tammig aureolenn a zo o pignat en tren pe war al lestr, gant ur yoc’h tud hag ur bern lid, pa groger gant ar gefridi, enoret evel-se; mat-tre eo kement-se, evel-just, met ar re a ya a rank bezañ sur eo o spered hag o c’halon war un dra bennak solutoc’h eget se. Ret eo dezho derc’hel soñj, daoust ma’z eo prest ar vreudeur d’o heñchañ betek an tren pe al lestr, ha da ouelañ, ma’z eo ezhomm, da vare an disparti, en tu all da gement-se, ne rank ket pep hini eus ar misionerien-se ankounac’haat ez a er-maez da gejañ gant poan, gant diaesterioù, gant dañjerioù, ha gant kleñvedoù.

TAM1897 Q1 18.6Ha ra zalc’ho soñj ne vo ket hepken o kejañ gant an traoù-se, met o tremen drezo, ha na vo ket aon gantañ da vervel. Ra vo pep hini sur-mat eo marv a-raok loc’hañ, ha ne vo ket aon gantañ da vervel pa erruo eno. Met ma n’oc’h ket marv a-raok loc’hañ, neuze na loc’hit ket a-raok bezañ marv ; rak a-hend-all ne reot mad ebet na deoc’h hoc’h-unan na d’ar gaoz. Ne viot nemet ur bec’h evit ar re a zo eno—ma’z eus tud feal eno a-raok ma’z eot.

TAM1897 Q1 18.7Setu ar wirionez, ha gouzout a rit anezhi. Neuze, perak e lezfemp an dra-se da vezañ kollet eus hor gweled? Un dra evel-se zo bet ezhomm en hor labour a-hed ar bloavezhioù-se. Somioù bras a arc’hant a vije bet espernet ma vije bet goulennet start un dra evel-se a-raok ma loc’hfec’h. Fazioù bras a vije bet evitet, hag ur c’hementad divent a c’houzañv, ma vije bet goulennet start an dra-se, ha goulennet start a-raok ma loc’hfe al labourerien.

TAM1897 Q1 18.8Evel m’em eus lavaret ur pennadig ‘zo, ma’z oc’h marv da vat a-raok mont kuit, ha keit ha ma viot eno, ne viot ket direnket kalz gant soñj ar marv. Ne dalv ket kement-se e viot marv peogwir e teuoc’h da vezañ klañv, klañv-fall,—o teviñ gant ar febr. Ne dalv ket kement-se e viot marv, ha ne zlefac’h ket soñjal e rankit sevel ha loc’hañ d’ar gêr kerkent ha ma viot gwellaet un tammig, pe pa viot yac’h a-walc’h evit loc’hañ.

TAM1897 Q1 18.9Anavezout a ran misionerien, marteze c’hwi ivez, unan dreist-holl, hag e wreg, a zo em soñj, a yeas d’ur gefridi en estrenvro. Tud yaouank e oant o-daou. Den ebet anezho, a gav din, ne oa ouzhpenn daou vloaz warn-ugent ; ar gwaz en doa moarvat tri bloaz warn-ugent d’ar muiañ-muiañ. Mont a rejont d’o zachenn, hag en em lakaat a rejont d’al labour. Goude ur pennadig, e teuas ar c’hleñved warno. Taget e voe ar wreg da gentañ gant terzhienn ar vro, ha klañv-fall e voe — ken klañv ha ma c’haller bezañ, a gav din, en ur vevañ ; met hini ebet anezho n’en deus bet hiraezh d’ar gêr ouzhpenn d’an derzhienn. Chomet int start en o sav gant kalon; ar gwaz en deus prederiet e wreg e-pad he c’hleñved, ha kerkent ha ma oa hi gouest a-boan da sevel ha da gerzhet, e voe skoet eñ d’e dro gant an hevelep terzhienn ken kreñv ha ma oa bet hi; ha hi, en he stad gwan-se, a reas war e dro betek ma pareas. Met tremen a rejont dreist pep tra evel kristenien kalonek, trugarez d’an Aotrou. Er park-se emaint c’hoazh; berzh a reont er park-se ma’z emaint, ha berzh o deus graet abaoe an deiz m’o deus tizhet an douar eno. Setu aze an ideal a rank bezañ deomp.

TAM1897 Q1 18.10Ne lavaran ket e tlee an holl re a zo aet kuit chom hep distreiñ biken. Ne lavaran ket e tlee hini ebet anezho chom hep distreiñ diouzhtu goude bezañ erruet war al lec’h. Met lavaret a fell din, breudeur, e tlee bezañ bet gouezet ganto a-raok mont kuit, hag-eñ e tlee distreiñ diouzhtu pe get.

TAM1897 Q1 18.11N’eo ket trawalc’h ma soñj da Goñseil ar Misioniñ e c’hallfec’h dont da vezañ ur misioner mat evit ma’z afec’h d’ober ur gefridi estren. Ret eo deoc’h gouzout evidoc’h hoc’h-unan e c’halv Doue ac’hanoc’h da vont di, ha ma’z it di peogwir en deus Doue c’hoant e vefec’h el lec’h-se. Neuze, pa’z it, ez eot peogwir e c’halv Doue ac’hanoc’h, ha gouzout a reot emañ ganeoc’h e-keit ha ma’z it. Gouzout a reot emañ ganeoc’h pa erruot eno; ha ne viot ket spontet gant an diaesterioù, na digalonekaet gant ar poanioù, na distroet gant ar c’hleñvedoù, na zoken gant soñj ar marv.

TAM1897 Q1 19.1Ma c’hoarvezfe deoc’h mervel ur marv korfel, ne ouezit ket penaos e vefec’h o trec’hiñ ar gaoz ma tec’hit kuit evit tec’hout dioutañ. Me ha c’hwi, an holl Gristenien, ha dreist-holl an holl Gristenien Adventour ar Seizhvet Deiz, rak ur skiant-prenet kristen eo, a ranker kompren ar bennreolenn vev-mañ : n’eo ket echu labour ar c’hristen pa varv korfel. Ma’z eo feal d’e labour e-pad e vuhez, ha ma varv en e bost, e kendalc’h e labour goude e varv.

TAM1897 Q1 19.2Ur fed eo se. Ma’z it gant galv Doue, ma’z it gant Doue ganoc’h, ha ma varvit a-raok mont kuit, ma’z oc’h ar seurt misioner a c’halv Doue — ar seurt a oa Abraham — e rankit gouzout evidoc’h hoc’h-unan, dirak Doue, dindan Doue, ha gant Doue, eo hemañ e youl evidoc’h.

TAM1897 Q1 19.3Ar fed m’hoc’h eus hiziv ar gredenn start e rankit mont evel misioner n’eo ket ur brouenn e rankit loc’hañ eus ar Gendalc’h-mañ evit mont d’an dachenn-se. Ma’z eo reizh ha mat ho kendrec’h, e pado. Ma n’eo ket ar seurt kendrec’h reizh, ne zlefe ket padout. Dleout a rafe mont da fall ar buanañ ar gwellañ. Ha ma rankit e virout ur pennadig, hag e ya da fall, gwelloc’h eo e yae da fall amañ eget goude bezañ war an dachenn.

TAM1897 Q1 19.4Ma teu ho kendrec’hidigezh eus an Aotrou, unan vat eo hag a zalc’ho. Ugent vloaz e voe gant David ar gendrec’hidigezh e teufe da vezañ roue Israel. Met ne oa tamm mall ebet gantañ evit an amzer da zont pa vije roue Israel. N’en deus ket broudet an traoù. Pa oa pep tra en e zorn, ne fiñve ket ur biz da lakaat e-unan war ar gador-roue. Ur gredenn greñv en doa, mat a-walc’h evit padout e-pad ugent vloaz; ha pa en doa an Aotrou e amprouet hag e c’halle fiziout ennañ, e kasas anezhañ d’ar gador-roue e-unan.

TAM1897 Q1 19.5Evel-se e c’hallit kaout ur gredenn start a-zivout ur park bennak. Gallout a ra bezañ a-berzh Doue. Bremañ, na glaskit ket seveniñ ho soñj deoc’h hoc’h-unan, pe e vefe ar C’huzul-Kefridi a gred ennañ pe get, pe e vefe ar Gevredad a gred ennañ pe get. Gortozit Doue hepken, ha lezit anezhañ da lavarout d’an dud all ez eo gwir. Pa c’hortozomp Doue evel-se, ha pa’z eomp kuit da c’houde, e ya an Aotrou ganimp, ha gouzout a reomp anezhañ; hag eñ a zo ganimp keit ha ma’z omp eno, ha gouzout a reomp anezhañ. Setu hor post, ha chom a raimp en hor post-se betek ma c’halvo Doue ac’hanomp kuit. Ha ma en deus graet ganeomp eno kement ha ma c’hallfe, en un doare efedus, tra ma oamp bev ; ha ma c’hall ober gwelloc’h gant ho levezon ma’z oc’h marv ; neuze an dra a zo d’ober deoc’h eo en em astenn evit mervel evel ur c’hristen eürus hepken ; o c’houzout e kaso Doue ho labour war-raok goude ho marv. Ar gredenn en deus Doue lakaet e kalonoù an dud dreoc’h, pa oac’h bev hag e komzec’h ganto, a vo donet, kreñvaet ha buhezekaet gant ho skouer vat goude ho marv; ha drezi e vint kaset da Jezuz-Krist.

TAM1897 Q1 19.6Ha prest oc’h neuze e vefe prezeget an Aviel gant Doue dre ho marv koulz ha dre ho puhez? Ha prest oc’h e vefe prezeget an Aviel dreoc’h, marv, marv en ho korf, hag er bez, ken sur hag oc’h prest e vefe prezeget an Aviel ganeoc’h bev hag o kerzhet war an douar? Ma n’oc’h ket, n’oc’h ket prest da vont d’ober ur gefridi.

TAM1897 Q1 19.7Bremañ e lennin se deoc’h er Skriturioù. Troit war-du pennad kentañ Lizer an Filipian. Eno emañ skouer ar misioner-se a voe galvet gant Doue, evel ur patrom deoc’h, evel ur skouer d’an holl re a gredfe da c’houde en Jezuz-Krist, evit ar vuhez peurbadel. Soñj hoc’h eus eus poanioù Paol. Soñj hoc’h eus eus troioù e donkad, e amprouennoù, e heskinadennoù, e skourjezadennoù, e zañjerioù e pep lec’h; ha gouzout a rit n’eo ket chomet a-sav biskoazh e lec’h ebet ma oa.

TAM1897 Q1 19.8Met c’hoant am befe e komprenjec’h, breudeur, eo c’hoarvezet an traoù a zo c’hoarvezet ganin kentoc’h evit lakaat an Aviel da vont war-raok; e doare ma’z eo anavezet ma c’hadennoù er C’hrist er palez a-bezh, hag e pep lec’h all. Gwerzennoù 12, 13.

TAM1897 Q1 19.9Pa voe skrivet kement-mañ, ne ouie ket da be deiz e vefe lakaet e pleustr diviz an impalaer, hag e vefe lakaet d’ar marv. O c’hortoz e oa. Bremañ, soñjit en holl draoù-se en deus tremenet drezo. Ar skourjezadennoù, ar prosezioù, an heskinadegoù, an dañjerioù, ar laeroñsi, bet lapidet ur wech ha stlejet er-maez eus kêr ha lezet evel marv. Bremañ e lavar, “C’hoant am befe e komprenfec’h eo c’hoarvezet an traoù-se din evit lakaat an Aviel da vont war-raok.” Petra a rae Doue dre bep hini eus an amprouennoù, ar gouzañvoù hag an dañjerioù-se?—Ober a rae e vad eus an den, da brezeg an Aviel drezañ, e doare ma pa voe lapidet gant an dud-se ha stlejet er-maez eus ar gêr ha lezet evel marv, e oa Spered Santel Doue o voutañ war o c’halonoù siel e wirionez, e oa an den-se eus Doue, e oa ar c’hemenn a zegase dezho eus Doue; ha ma en em savent a-enep dezhañ, e oa siellet o zistruj; ha ma en em rentent dezhañ, e oant salvet.

TAM1897 Q1 19.10Setu ar pezh a raio Doue dreomp. An abeg ma’z omp er bed, eo evit ma c’hallfe Doue prezeg an Aviel dreomp. N’eo ket kement-se ni oc’h ober anezhañ, met Doue oc’h ober anezhañ dreomp, pe e ve dre gomz pe dre levezon; ha Doue a c’hall ober ken mat dre levezon ha dre gomz. Doue a lakaio an Aviel en hor levezon kement hag en hor gerioù. Atav e prezegomp dre hor levezon ken mat ha dre hor gerioù.

TAM1897 Q1 19.11Ha kalz a vreudeur en Aotrou, o kaout kalon dre ma chadennoù, zo deuet kalz hardisoc’h da gomz ar Ger hep aon. Rak lod a brezeg ar C’hrist dre warizi ha tabut da wir, ha lod all a-youl-vat. Ar re gentañ a brezeg ar C’hrist gant tabut, ha n’eo ket gant kalon vat, o soñjal e c’hallfent kreskiñ poan ma chadennoù; met ar re all a-garantez, o c’houzout emaon lakaet da zifenn an Aviel. Petra neuze? Daoust da se, dre bep doare, pe gant faos, pe gant gwirionez, e vez prezeget ar C’hrist; hag en dra-se e laouenan, ya, ha laouenaat a rin. Rak gouzout a ran e troio kement-mañ da’m silvidigezh dre ho pedenn, ha dre skoazell Spered Jezuz-Krist, hervez ma c’hortoz start ha ma esperañs, ne vin mezhek e mod ebet, met gant kalonekter a-bezh, evel atav, bremañ ivez, e vo meurdezuset Krist em c’horf, pe e vevfen, pe e varvfen.

TAM1897 Q1 20.1Ha n’eo ket skrivet, neuze, e raio Doue gant un den marv evit meuliñ an Aviel ha gloar Jezuz-Krist? Ha prest oc’h e rafe dreoc’h, pa c’hall ober gwelloc’h ganeoc’h marv eget ma vefec’h bev? Marv da wir, met bev evitañ. Ne welit ket neuze, er ster mat-se, ne varv morse ar c’hristen. «Rak bev int holl evitañ.» « Ne vern eta, bevañ a reomp pe mervel a reomp, d’an Aotrou omp. » Ha c’hwi? Ma’z oc’h d’an Aotrou e-pad ho puhez, d’an Aotrou e viot pa viot marv. Ha kement ha ma ra Doue ganeoc’h e-pad ho puhez evit prezeg an Aviel, e raio ganeoc’h pa viot marv, evit prezeg an Aviel. Ha ne baouez ket ho labour pa viot marv. Evel ma’z eo ho labour hini ar C’hrist keit ha ma vevit, e kendalc’ho pa viot marv. Ho levezon a raio he efed, ha Doue a raio traoù dreoc’h goude ho marv, traoù na c’hall ket ober ken mat keit ha ma vevit.

TAM1897 Q1 20.2Soñjit e varvfe Paol. Gortoz a rae an dra-se. Sellit ouzh ar seitekvet poz er pennad da heul. Met, a-hend-all, o kaout kement-se e soñj, petra a rae an amzer-holl ? « En dra-se e laouenan, ya, ha laouenaat a rin. »

TAM1897 Q1 20.3“Ha ma vezan profet war aberzh ha servij ho feiz, e laouenan, hag e laouenan ganeoc’h holl.” Da betra e rae anv pa lavare : « Ma vezan profet war aberzh ha servij ho feiz » ? Bemdez e c’hortoze bezañ profet evel un aberzh evit feiz Jezuz-Krist. Petra a rae diwar-se ? — « E laouenan, hag e laouenan ganeoc’h holl. » Petra a oa da ober ganto? — “Abalamour d’an hevelep abeg, c’hwi ivez, laouenait ha levenezit ganin.”

TAM1897 Q1 20.4Ha gortoz a rae e laouenfe ar Filipianed gantañ pa voe troc’het e benn ?—Ya ; lavarout a ra. Breudeur, pa gomprenimp mat ne baouez ket labour ar c’hristen pa varv, ne vo ket kement a zivizoù kenempatiñ ha kement a gemennadoù a gengañv kaset ganeomp d’an dud peogwir eo marvet unan bennak. Trugarekaat a reomp an Aotrou, rak, daoust m’eo marv, e kendalc’h e labour. Grit ho levenez diwar-se—n’eo ket dre ma’z eo marv, met dre ma kendalc’h e labour; dre ma ra Doue gwelloc’h gantañ evel-se eget ma vije bev.

TAM1897 Q1 20.5Setu perak, ra zeuio Doue e-barzh ha ra gemero an holl blas, evit ma karimp Doue gant hor c’halon a-bezh, gant hon ene a-bezh, gant hor spered a-bezh, ha gant hor nerzh a-bezh. Setu petra eo bezañ ur misionour.

TAM1897 Q1 20.6Ha an dra gentañ-holl, evit bezañ ar seurt misioner-se, eo : « Kit kuit eus ho pro. »