Allan o Fabilon ac Aifft
TAM1897 Q1 45.8Pregeth a draddodwyd nos Lun, 15 Mawrth, 1897 Argraffwyd yng Nghylchlythyr y Gynhadledd Gyffredinol, Chwarter Cyntaf, 1897, Cyf. 2, Rhif 1, tt. 45-54.
TAM1897 Q1 45.9YN ein gwers neithiwr, daethom i bwynt yn hanes Jwda lle’r oedd trallodion o Asyria yn llenwi’r wlad fel llifogydd. Roeddent yn dymuno dianc rhagddo, ac roedd yr Arglwydd yn eu galw i’w geisio ag eu holl galon, fel y gallai eu gwaredu. Roeddent yn ceisio gwaredu eu hunain drwy gyfuniad a chynghrair a chymdeithas ag yr Aifft.
TAM1897 Q1 45.10Felly y parhaodd hyn nes iddynt gyrraedd pwynt yn oes Heseceia lle torrwyd pob cymorth o’r Aifft i ffwrdd yn llwyr, nid oherwydd ei fod yn dymuno hynny, ond am ei fod felly. Roedd brenin Asyria wedi symud o amgylch, rhwng Jerwsalem a’r Môr Canoldir ac wedi gosod ei hun rhwng byddinoedd yr Aifft a Jerwsalem, er mwyn atal lluoedd Jwda a lluoedd yr Aifft rhag ymuno. Yna gallai drechu’r naill neu’r llall ohonynt ar ei phen ei hun.
TAM1897 Q1 45.11Y tro cyntaf y daeth Senacherib i fyny yn erbyn Jerwsalem, gwnaeth yr un peth, ac roedd Heseceia mor faius nes ei fod wedi’i ysgrifennu yn yr Ysgrythurau iddo fynd allan at frenin Asyria a dweud, “Rwyf wedi camymddwyn; trowch yn ôl oddi wrthyf: yr hyn a roddwch arnaf a ddwynaf.” A gosododd brenin Asyria ddeg ar hugain talent o aur a thri chant o dalentau o arian arno, a bu’n rhaid i Heseceia ladrata tŷ Duw i dalu’r treth.
TAM1897 Q1 45.12Yr achos am y trallod hwn oedd bod pobl Ecron wedi gwrthryfela yn erbyn pobl Asyria; ond roedd brenin Ecron yn ffyddlon i frenin Asyria, ac ni ymunodd â’r bobl yn eu gwrthryfel. Yna cymerodd y bobl ef yn garcharor dan rym i Jerwsalem, a’i drosglwyddo i Heseceia i’w gadw’n ddiogel. A derbyniodd Heseceia ef. Roedd Heseceia mor gydymdeimladol â’u gwrthryfel yn erbyn brenin Asyria fel ei fod yn barod i gymryd rhan gymaint â hynny ynddo.
TAM1897 Q1 45.13Daeth brenin Asyria i fyny a chipiodd Ecron. Yna aeth i Jerwsalem i gael brenin Ecron a’i osod eto ar ei orsedd yn Ecron. Amddiffynnodd Heseceia y ddinas, ac adeiladodd furiau amddiffynnol a’r holl amddiffynfeydd angenrheidiol; ond ni weithiodd hynny, ni fyddai hynny’n eu hachub; oherwydd ni allai Duw eu hachub felly. Byddaf yn darllen hanes Senacherib o’r ymgyrch honno, a hanes y Beibl hefyd. Mae’r ddau hanes hyn wedi’u plethu ynghyd yn “Empires of the Bible,” tudalen 322, a thros y tair tudalen ddilynol. Rwy’n dechrau darllen gyda pharagraff 15. Mae Senacherib yn dweud sut roedd pobl Ecron wedi gwrthryfela, a’u brenin roeddent wedi’i gymryd a’i wneud yn garcharor. Mae’n dweud:—
TAM1897 Q1 46.1Y prif offeiriaid, y bonheddwyr, a phobl Ecron, a oedd wedi rhoi Padiah, eu brenin (a ddalai ffydd ac addoliad Asyria), mewn cadwyni haearn; ac i Heseceia, brenin Jwda, wedi ei drosglwyddo; ac wedi ymddwyn yn elyniaethus tuag at y duwdod; roedd y dynion hyn bellach wedi dychryn yn eu calonnau.
TAM1897 Q1 46.2Ac fe gipiodd feddiant o’r ddinas, ac mae’n mynd ymlaen i ddweud, “Ni ymostyngodd Heseceia, brenin Jwda, i’m iau.” Yna mae’r Beibl yn dweud, Felly “daeth Senacherib brenin Asyria i fyny yn erbyn holl ddinasoedd amddiffynnol Jwda, a’u cymryd.” Yna mae Senacherib yn dweud:—
TAM1897 Q1 46.3Pedwar deg chwech o’r dinasoedd hynny, caerau cryf, a dinasoedd eu tiriogaeth nad oedd eu rhif, â pheiriannau rhyfel, fe wnes i amgylchynu, fe wnes i gipio, fe wnes i ysbeilio, a’u cyfrif yn ysglyfaeth.... Dwy gan mil un cant a hanner o bobl, bach a mawr, gwrywaidd a benywaidd, ceffylau, cesig, asynnod, camelod, ychen, a defaid heb rif, o’u plith y cludais i a’u dosbarthu fel ysglyfaeth.
TAM1897 Q1 46.4Yna dywed y Beibl:—
TAM1897 Q1 46.5A phan welodd Heseceia fod Senacherib wedi dod, a’i fod yn bwriadu ymladd yn erbyn Jerwsalem, cynghorodd gyda’i dywysogion a’i wŷr nerthol i atal dyfroedd y ffynhonnau a oedd y tu allan i’r ddinas: a chynorthwyasant ef. Felly y daeth tyrfa fawr ynghyd, a hwy a ataliasant yr holl ffynhonnau, a’r nant a redai trwy ganol y wlad, gan ddweud, ‘Pam y dylai brenhinoedd Asyria ddod, a chanfod llawer o ddŵr?’ Ymgryfhaodd hefyd, ac adeiladodd yr holl fur a oedd wedi torri, ac adsefydlodd ef hyd at y tyrau, ac adeiladodd fur arall y tu allan, ac atgyweiriodd Millo yn ninas Dafydd, a gwnaeth biciau a tharianau yn doreithiog.
TAM1897 Q1 46.6Nawr dywed Senacherib:—
TAM1897 Q1 46.7Fe’i [Heseceia] ei hun, fel aderyn mewn cawell, o fewn Jerwsalem, ei ddinas frenhinol, fe’i caewais i i mewn: adeiladais dyrau gwarchae yn ei erbyn (oherwydd ei fod wedi gorchymyn adnewyddu amddiffynfeydd porth mawr ei ddinas).
TAM1897 Q1 46.8Ac yn awr dywed y Beibl:—
TAM1897 Q1 46.9Ac fe osododd gapteiniaid rhyfel dros y bobl, a’u cynullu at ei gilydd iddo yn stryd porth y ddinas, a llefarodd yn eu calonogáu, gan ddweud, Byddwch gryf a chalonnog, peidiwch ag ofni na digalonni am frenin Asyria, nac am yr holl lu sydd gydag ef: oherwydd mwy sydd gyda ni nag sydd gydag ef: gydag ef mae braich o gnawd; ond gyda ni mae’r Arglwydd ein Duw i’n helpu, ac i ymladd ein rhyfeloedd. A gorffwysodd y bobl ar eiriau Heseceia brenin Jwda.
TAM1897 Q1 46.10Roedd hyn i gyd yn ddigon gwir, pe bai ef ond wedi bod yn ddiniwed yn y mater hwn; ond gyda Padiah, brenin Ecron, yn y carchar ar y pryd yn Jerwsalem, ni allai’r Arglwydd roi ei gymeradwyaeth ar Heseceia am y cwrs a gymerodd wrth amddiffyn y ddinas. O ganlyniad, meddai Sennacherib:—
TAM1897 Q1 46.11Llethodd ofn dirmyg fy mawredd Heseceia ei hun; a’r Urbi, a’i filwyr ei hun, a’r milwyr eraill a achosodd i ddod i mewn i Jerwsalem ei ddinas frenhinol.
TAM1897 Q1 46.12Yna dywed y Beibl:—
TAM1897 Q1 46.13A gosododd brenin Asyria ar Heseceia, brenin Jwda, dri chant o dalentau arian a thri deg o dalentau aur. A rhoddodd Heseceia iddo’r holl arian a gafwyd yn nhŷ’r Arglwydd, ac yn drysorau palas y brenin. Yn y pryd hwnnw torrodd Heseceia’r aur oddi ar ddrysau teml yr Arglwydd, ac oddi ar y colofnau yr oedd Heseceia brenin Jwda wedi eu gorchuddio, a’i roi i frenin Asyria.
TAM1897 Q1 46.14Ac am hyn, meddai Senacherib:—
TAM1897 Q1 46.15At y deyrnged flaenorol, a dalwyd yn flynyddol, ychwanegais i deyrnged cynghrair fy arglwyddiaeth, a gosodais hynny arno.... Y gweithwyr, y milwyr, a’r adeiladwyr, a gasglodd o’i fewn ar gyfer amddiffyn Jerwsalem, ei ddinas frenhinol, bellach oedd yn cario’r deyrnged. Gyda thri deg talent o aur, 800 talent o arian; lliain wedi’i wehyddu, sgarlat, wedi’i frodio; cerrig gwerthfawr o faint mawr; gwelyau ifori, gorseddau ifori symudol, crwyn byfflo, pren dan, pren ku, trysor mawr o bob math; a’i ferched, eunuchiaid ei balas, cerddorion gwrywaidd, a cherddoresau; i Ninefe fy ninas frenhinol, wedi’u hanfon ar fy ôl. Ac i dalu teyrnged a gwneud homaj anfonodd ei negesydd. Ei ddinasoedd a ysbeiliais, torrais oddi wrth ei deyrnas, a rhoddais hwy i Mitinti, brenin Asdod, Padiah, brenin Ecron, a Zilli-Bel, brenin Gaza. Lleiheais ei deyrnas.
TAM1897 Q1 46.16Dyna yw’r stori lawn am yr adnod honno yn yr Ysgrythurau lle dywed fod Heseceia wedi anfon at frenin Asyria a dweud, “Rwyf wedi camymddwyn; trowch yn ôl oddi wrthyf: yr hyn a roddwch arnaf, fe’i dwgaf.”
TAM1897 Q1 46.17Beth amser ar ôl hyn, anfonodd Heseceia llysgenhadon i’r Aifft, a ffurfiodd yr Aifft gynghrair â Heseceia ac anfonodd fyddin. Clywodd Senacherib am hyn mewn pryd i osod ei fyddin rhwng yr Aifft a Jerwsalem. Yna anfonodd yn gyntaf alwad i Jerwsalem at Heseceia i ildio, ac aros nes iddo ddychwelyd o’r Aifft, ac y deuai i gymryd pawb ohonynt yn gaethion i wlad fel eu gwlad eu hunain, a fyddai yr un mor dda â’u gwlad hwy. Ond dywedodd Heseceia wrthynt am beidio ag ateb o gwbl, a dychwelodd y gwas i Lachis, a chanfu fod y brenin wedi mynd i Libna, ac fe wnaethant adrodd wrtho yno.
TAM1897 Q1 46.18Yna clywodd Senacherib fod byddinoedd yr Aifft yn dod i fyny, ac anfonodd lythyr arall i Jerwsalem, yn dweud beth y gallai ef ei wneud, a beth na allai’r Arglwydd ei wneud; a nad oedd angen i Heseceia ddibynnu ar yr Arglwydd, oherwydd na allai’r Arglwydd eu gwaredu o’i ddwylo; a sut, pan fyddai wedi gorffen gyda brenin yr Aifft, y byddai’n dod i fyny, a byddai’n rhaid i Jerwsalem wynebu’r canlyniadau.
TAM1897 Q1 46.19Erbyn hyn, roedd Heseceia wedi dysgu ymddiried yn yr Arglwydd; oherwydd nid oedd ganddo neb arall i ymddiried ynddo. Cafodd ei orfodi yn y diwedd i ymddiried yn yr Arglwydd. Am hynny, aeth i fyny i’r deml, a gosododd lythyr Senacherib gerbron yr Arglwydd, ac meddai wrth yr Arglwydd, ‘Dyma fe nawr; ni allwn wneud dim.’ Arglwydd, ymgymer di ar ein rhan. A gwnaeth yr Arglwydd hynny. Y noson honno, lladdwyd byddinoedd Senacherib, ac aeth yntau adref i Ninefe. Felly yn y diwedd, trwy’r holl amseroedd caled hyn, y drygau hyn a oedd arnynt, a’u cyfyngu mor llwyr fel na allent gael unrhyw gymorth o’r Aifft nac o unlle arall, daethpwyd â hwy i’r man lle’r oedd yr Arglwydd eu heisiau o’r dechrau—i’r man lle gallai eu gwaredu.
TAM1897 Q1 47.1Pe baent wedi dibynnu ar yr Arglwydd drwy’r amser fel y gwnaethant bryd hynny, byddai’r Arglwydd wedi gwneud drwy’r amser yr hyn a wnaeth iddynt bryd hynny. Ni fyddent byth wedi cael eu rhoi dan orchmyn Asyria, na chael unrhyw beth i’w wneud ag Aifft. Ni fyddent byth wedi cael eu hysbeilio a’u caethiwo. Byddent wedi sefyll fel pobl yr Arglwydd a’i deyrnas bob amser, yn preswylio ar eu pen eu hunain, heb gael eu cyfrif ymhlith y cenhedloedd.
TAM1897 Q1 47.2Nid oes angen i mi ddilyn hanes Jwda yn fanwl. Hanes y deg llwyth unwaith eto ydyw. Dim ond ailadrodd yr hanes a sylwom arno neithiwr y byddai, nes i ni gyrraedd y man lle anfonodd yr Arglwydd ei broffwyd at Sedeceia, y brenin olaf, a dweud, “Tynnwch y diadem, a thynnwch y goron: ni fydd yr un fath â hyn: dyrchafwch yr isel, ac iselhewch yr uchel. Fe’i dymchwelaf, fe’i dymchwelaf, fe’i dymchwelaf: ac ni fydd mwyach, hyd oni ddel yr hwn y perthyn iddo; a rhoddaf iddo ef.”
TAM1897 Q1 47.3Yn fuan ar ôl hynny, cafodd yr holl bobl eu herwgipio i gaethiwed i Fabilon,—ac eithrio’r rhai tlotaf o’r wlad nad oedd ganddynt ddim. Gadawyd hwy yn y wlad, i’w meddu fel y mynnent. Felly roedd yn fudd ar y pryd i fod yn dlawd a heb ddim; ac ysgrifennwyd hynny er dealltwriaeth holl bobl sy’n byw ar y ddaear erbyn heddiw. Nid yw’n fendith i fod yn gyfoethog a pherchen ar eiddo mawr erbyn heddiw. A’r dyddiau’n dod yn fuan pan fydd y rhai sy’n dlawd a heb ddim byd yn y sefyllfa orau yn y byd hwn. Dyma sut yr oedd hi pan ddinistriwyd Jerwsalem yn y dyddiau hynny, a chawsant eu harwain yn gaethion i Fabilon neu eu lladd.
TAM1897 Q1 47.4Yn yr amser hwnnw, gallai’r rhai nad oedd ganddynt ddim gael cartrefi ym mhobman yn y wlad; oherwydd roedd ganddynt y wlad gyfan iddynt eu hunain. Cafodd yr holl rai eraill eu herwgipio. A dyma sut y bydd hi eto. Y rhai sy’n glynu wrth eiddo’r byd hwn, y rhai a fydd yn gyfoethog, fe’u herwgipir gan eu cyfoeth, a byddant yn darfod gyda’r byd i gyd. Yna, y rhai sy’n dlawd ym mhethau’r byd hwn, a heb ddim, am eu bod wedi rhoi popeth dros achos Duw,—byddant yn trigo yng ngwlad yr Arglwydd, pan gaiff pawb sy’n trigo yng ngwledydd y ddaear eu herwgipio, a’r ddaear gyfan yn cael ei dinistrio.
TAM1897 Q1 47.5Nid yn ofer y ysgrifennwyd yr hanes hwn o apostasi Israel a’u dinistr. Nid yn ofer y ysgrifennwyd Hosea a’r proffwydoliaethau y cyfeiriwyd atynt neithiwr. Nid yn ofer y ysgrifennwyd wythfed pennod Eseia. Ysgrifennwyd y geiriau hyn er mwyn ni, a rhaid i ni dalu sylw iddynt yn ein hoes ni.
TAM1897 Q1 47.6Nawr dyma ni’n dod at ddyddiau olaf Jwda. Darllenwch lyfrau Jeremeia ac Eseciel. Maent yn wirionedd cyfoes heddiw i Adventwyr y Seithfed Dydd, gymaint â llyfr y Datguddiad. Mae Jeremeia ac Eseciel wedi’u hysgrifennu ar ein cyfer ni, arnom ni y mae diwedd y byd wedi dod, oherwydd ysgrifennwyd y llyfrau hyn yn y dyddiau pan ddaeth diwedd Jwda; ac mae dinistr Jerwsalem, a’r cyfnodau a ddaeth yn ei sgil, wedi’u cofnodi’n syml i ddangos i holl bobl y byd y cyfnodau pan fo diwedd y byd a’i ddinistr yn agos, ac i’w rhybuddio ynglŷn â’r digwyddiadau a fydd yn cyd-fynd ag ef, a’r trallodion a fydd yn ei ddilyn.
TAM1897 Q1 47.7Dewisodd Israel frenin yn erbyn gwrthwynebiad yr Arglwydd. Pan gafodd y deuddeg llwyth eu gwahanu, daeth y deg llwyth i’r pwynt lle’r oeddent yn cael eu gorfodi i ddweud, Nid oes gennym frenin; a dywedodd yr Arglwydd, Mi fyddaf fi yn frenin arnoch. Eto dywedasant, Na; rhaid cael brenin. Ac fe gawsant un arall, a dyna oedd yr olaf. Yna nid oedd ganddynt frenin na theyrnas mwyach; ond fe’u cludwyd yn gaethion a chawsant eu colli am byth, am na fynent gael yr Arglwydd yn frenin arnynt.
TAM1897 Q1 47.8Arhosodd Jwda am ychydig eto, ac yna daeth yr hyn a ddarllenwn funud yn ôl,—“Tynnwch y diadem, a chymerwch y goron i ffwrdd,” ni all Jwda gael brenin mwyach. Mae’n cael ei gorfodi i ddweud, Nid oes gennym frenin. Mae hi i fynd i gaethiwed i Fabilon. Ni chafodd y bobl a’r llwythau fel y cyfryw frenhinoedd mwyach nes daeth eu Gwir Frenin, y mae’n hawl iddo deyrnasu a rheoli; a hyd yn oed wedyn roeddent mor benderfynol, mor llawn o’r un ysbryd a wrthododd Dduw yn nyddiau Saul, fel na fynnent i’r Arglwydd reoli drostynt; gwrthodasant ef, a dewisasant frenin o’r byd hwn—“Nid oes gennym frenin ond Cesar.”
TAM1897 Q1 47.9Un stori yw hi i gyd. Pan wnaethant wrthod Duw, gwnaethant hynny yn erbyn ei brotest, a dewisasant frenin o’r enw Saul. Gwelodd yr Arglwydd yn hynny eu gwrthodiad o Iesu, eu brenin, a’u dewis o Gesar a Barabas. Dim ond rhesymeg sicr eu gwrthodiad o Dduw a’u dewis o Saul oedd eu gwrthodiad o Grist a’u dewis o Gesar. Pan wnaethant ei wrthod a dewis Saul, gwyddai’r Arglwydd y byddent yn ei wrthod ac yn dewis Cesar. Ac roedd y cam olaf yn y cyntaf.
TAM1897 Q1 47.10Dyna pam y dywedodd yr Arglwydd, ‘Samwel, nid dy wrthod chi y maent, ond fy ngwrthod i y maent, fel na lywodraethof dros iddynt;’ ac mae hynny’n golygu hynny i Adventwyr y Seithfed Dydd. Mae Duw eisiau bod yn Llywodraethwr ei bobl, mae eisiau bod yn Frenin ei bobl. A fydd ef felly? A fydd ei frenhiniaeth yn ddigon? A fydd ei lywodraeth ef yn ddigon i’w bobl? Dyna’r cwestiwn nawr, fel yr oedd y cwestiwn bryd hynny. Nid oedd yn ddigon iddynt bryd hynny; oherwydd ni ildient iddo â’u holl galon. Aethant i ffurfioldeb, a daethant mor debyg i’r byd nes iddynt ymarfer eilunaddoliaeth y byd. Rhaid bod ganddynt frenin, fel y paganiaid eraill. Ac mae’n yr un stori heddiw. Os nad yw Duw yn llywodraethwr digonol i Adventwyr y Seithfed Dydd, y rheswm am hynny yw nad ydynt yn credu ynddo â’u holl galon. Mae hynny oherwydd eu bod mor debyg i’r paganiaid, fel bod yn rhaid iddynt gael llywodraeth a grym paganaidd i’w hamddiffyn eu hunain rhagddynt eu hunain, ac i’w llywodraethu eu hunain. O, i Adventwyr y Seithfed Dydd heddiw wrando ar air yr Arglwydd heddiw: Myfi fydd dy Frenin.
TAM1897 Q1 48.1Cafodd Jwda, fel y nodais funud yn ôl, ei gludo’n gaeth i Babilon, a gadawyd ychydig o’r rhai tlotaf yn y wlad. Yno y dylent fod wedi aros. Ond aethant i’r Aifft yn wirfoddol. Yn erbyn protest yr Arglwydd eto, aethant i’r Aifft. Felly, gwasgarwyd holl bobl yr Arglwydd ymysg y paganiaid, yn Babilon ac yn yr Aifft. Ac felly o’r amser hwnnw ymlaen, mae’r Ysgrythurau i gyd yn sôn am ei bobl yn cael eu dwyn o Babilon ac o’r Aifft; ac felly y mae hi o hyd.
TAM1897 Q1 48.2Heddiw, y gair yw, “Dewch allan ohoni, fy mhobl, fel na fyddwch yn gyfranogwyr o’i pechodau, ac fel na dderbyniwch o’i phlâu.” Hynny yw Babilon. Ac yn unfed pennod ar ddeg o lyfr y Datguddiad, mae’n sôn am yr hyn a elwir yn “yr Aifft” mewn ystyr ysbrydol; ac y rhai sy’n cael y fuddugoliaeth dros y bwystfil, a’i ddelw, a’r nod, a nifer ei enw, “maen nhw’n canu cân Moses”—nid rhywbeth tebyg iddi—ond “cân Moses gwas Duw.” Beth oedd cân Moses?—Cân rhyddhad o’r Aifft. Felly, pan fydd y rhai sy’n cael y fuddugoliaeth dros y bwystfil, a’i ddelw, a’i farc, a rhif ei enw, yn canu cân Moses, mae’n golygu eu bod wedi cael eu rhyddhau o’r Aifft. Oherwydd, heddiw, ac hyd ddiwedd y byd, “O’r Aifft y gelwais fy Mab.” Heddiw, mae yna Babilon ac Aifft. Heddiw, mae yna bobl Dduw ym Mhabilon ac yn Aifft. Ac heddiw mae’r Arglwydd yn galw, “Dewch allan ohoni fy mhobl;” ac, “O’r Aifft y gelwais fy mab.”
TAM1897 Q1 48.3Edrychwch eto: Ble roedd Nimrod?—Roedd yn Babilon, ac yn llywodraethu teyrnas Babilon. Ble roedd Abraham?—Roedd yn y wlad a lywodraethwyd gan y deyrnas a sefydlwyd gan Nimrod. Ond galwodd Duw ef allan o’r wlad honno. Babilon oedd y wlad honno, yn ysbrydol ac yn gorfforol. A mwy na hynny: Nimrod oedd mab Cush, a Cush oedd mab Ham, ac Aifft yw tir Ham. Felly yn Nimrod roedd Aifft a Babilon. A phan alwodd Duw Abraham, galwodd ef allan o Aifft a Babilon. Ac “os i Grist yr ydych, yna ydych yn had Abraham, ac yn etifeddion yn ôl yr addewid.” Ac fe’ch gelwir chi allan o Aifft a Babilon.
TAM1897 Q1 48.4O, ymroddwn ni i gyd i astudio’r Beibl, a’i ddarllen am yr hyn y mae’n ei ddweud, am yr ystyron ysbrydol sydd ynddo. Yna bydd y Beibl cyfan, o’r adnod gyntaf hyd at yr olaf, yn beth byw, disglair i bob un ohonom.
TAM1897 Q1 48.5Nesaf, fe welwyd Israel yn yr Aifft, a galwodd yr Arglwydd hwynt allan o’r Aifft eto. Yna gwrthodasant yr Arglwydd, a’r diwedd ar hynny oedd iddynt fynd i gaethiwed i Fabilon, ac eto mynd i’r Aifft. A phan ddaeth Iesu, gwrthodasant ef, a dewisasant Gesar. Yna daeth yr eglwys Gristnogol, a bu apostasiad yr eglwys a wnaeth Fabilon arall, a galwodd Duw bobl allan o’r Babilon hwnnw. Adeg y Diwygiad, galwodd arnynt i ddod allan o’r Babilon hwnnw. Yna daeth Protestaniaeth, y Gristnogaeth ddiwygiedig, ac mae honno’n apostasi, ac yn awr yn gwneud delw i’r anifail, sy’n dod â Babilon eto, y fam a’i merched, wedi’u cysylltu â llywodraethau’r byd. Ac mae Duw yn dal i alw, ‘Dewch allan o Babilon, ‘Dewch allan ohoni, fy mhobl i.’
TAM1897 Q1 48.6Daeth yr athroniaeth a achosodd yr apostasi yn yr eglwys Gristnogol, sef y ddysgeidiaeth ffug, baganaidd a ddygwyd i’r ysgolion Cristnogol ac a weithredodd yr apostasi, o’r Aifft. Gwyrdrodd yr athroniaeth Aifftiol honno yr ysgolion Cristnogol, achosodd yr apostasi, ac adeiladodd Eglwys Rhufain, sydd heddiw yn Fabilon ac yn Aifft. Ac felly, wrth fyw gwirionedd presennol heddiw, mae’r Arglwydd yn galw ei bobl allan o Fabilon a’r Aifft.
TAM1897 Q1 48.7Ond mae’r Arglwydd eisiau popeth. Mae’n dymuno rheoli popeth. Mae’n dymuno i’w deyrnas fod dros bopeth. Mae’n dymuno i hynny fod felly yn yr eglwys; mae’n dymuno i hynny fod felly yn yr ysgol; mae’n dymuno i hynny fod felly yn y sefydliadau cyhoeddi; mae’n dymuno i hynny fod felly ym mhobman, lle bynnag y crybwyllir ei enw. A wnewch chi adael iddo fod felly?
TAM1897 Q1 48.8Os felly, rhaid i chi, pob un drosoch eich hun, ddechrau drwy adael i’r Arglwydd gael y lle cyfan yn eich calon eich hun. Gadewch i’r Brenin hwnnw reoli yno yn ei deyrnas ei hun, yn ei deyrnas o’r Ysbryd. Rhaid i’r Brenhiniaeth a’r teyrnasiad hwn fod mor llawn a diderfyn fel na adnabyddwch chi frenin arall, na rheolwr arall, ond Duw, a dim cyfraith arall, ond cyfraith Duw.
TAM1897 Q1 48.9Yna, ac nid tan hynny, y cawn ein rhyddhau o’r Aifft a Babilon. Ac yna, wedi ein rhyddhau felly o’r Aifft a Babilon, gellir dweud yn wirioneddol, a chaiff y gair ei ddweud wedyn gan yr Arglwydd wrth y bydysawd i gyd, “Dyma’r rhai sy’n cadw gorchmynion Duw, a ffydd Iesu,”—nid y rhai a wnaeth eu gorau glas,—ond bydd yn dystysgrif Duw gerbron y bydysawd, yn tynnu sylw at bobl ar y ddaear sy’n cadw gorchmynion Duw, a ffydd Iesu. Mae’r amser hwnnw gerlaw, ac mae Duw yn galw pobl allan o Fabilon ac allan o’r Aifft fel y cyflawnir hyn, ac fel y gall dystio, Dyma bobl a fydd yn gadael i mi eu llywodraethu, ac nad oes angen rheolwr arall, na chyfraith arall, na llywodraeth arall arnynt heblaw am lywodraeth Duw.
TAM1897 Q1 48.10Nawr, bwrw golwg arall dros hynny. Dechreuodd Duw ddyn gyda’r cyntaf o’r holl orchmynion yn bresennol ynddo ac yn byw ynddo: “Car yr Arglwydd dy Dduw â’th holl galon, ac â’th holl enaid, ac â’th holl feddwl, ac â’th holl nerth.” Cymerodd ddyn lwybr arall, gwrandawodd ar un arall yn siarad, ac felly collodd bopeth. Fe’i gosododd Dduw ar ei draed eto, a rhoddodd iddo eto’r fraint o garu Duw â’i holl galon, ei holl enaid, ei holl feddwl, a’i holl nerth. Mewn amser byr, roedd ei ddisgynyddion wedi mynd mor bell i ffwrdd oddi wrth Dduw fel na allai’r Arglwydd gael unrhyw le yn eu bywydau o gwbl, a bu’n rhaid i’r bobl gael eu hysgubo o’r ddaear gan lifogydd. Dim ond wyth enaid oedd yn barod i gael yr Arglwydd yn eu bywydau.
TAM1897 Q1 49.1Dechreuodd yr Arglwydd ei waith yn y ddaear eto gydag wyth o bobl. Iddyn nhw, y gyntaf o’r holl orchmynion oedd, “Car yr Arglwydd dy Dduw â’th holl galon, ac â’th holl enaid, ac â’th holl feddwl, ac â’th holl nerth.” Ond aethant i ffwrdd o hynny, cawsant duwiau eraill, ac o eilunaddoliaeth aethant i fonarchi. Trefnwyd gwladwriaeth—y wladwriaeth gyntaf yn y byd. Ffrwyth apostasi oedd hi.
TAM1897 Q1 49.2O’r wladwriaeth annuwiol honno galwodd Duw ei bobl eto, a dechrau hil newydd o fodau. Galwodd Duw Abraham o’r wlad honno, o’i deulu, ac o dŷ ei dad, i wlad y dangosai iddo. Ac ni roddodd iddo gymaint â lle i osod ei droed ar y ddaear; ond addawodd y rhoddai hi iddo ef a’i had ar ei ôl, er nad oedd ganddo fab eto. Felly galwodd Duw ef allan o’r wlad lle’r oedd yn byw, ac ni roddodd wlad iddo yn y byd. Felly cafodd Abraham, cyfaill Duw, eglwys Duw, ei adael heb wlad yn y byd hwn, ac “os i Grist yr ydych, yna i had Abraham yr ydych, ac yn etifeddion yn ôl yr addewid.”
TAM1897 Q1 49.3Rydym i gerdded yn ôl traed ffydd ein tad Abraham, yr oedd ganddo cyn iddo gael ei enwaedu. Ydych chi heb wlad yn y byd hwn? Mae’r Arglwydd yn eich galw allan o’ch gwlad, i’r wlad y mae’n ei dangos i chi. Dyma’r wlad nefol. A wnewch chi ei derbyn?
TAM1897 Q1 49.4Aeth disgynyddion Abraham i’r Aifft, a gwahanodd Duw hwy oddi wrth y wlad honno. Moses oedd yr enghraifft wych yn yr oes honno. Ef oedd etifedd y goron. Ond trodd ei gefn arni, ac aeth gyda Duw; a bu’n rhaid iddo droi ei gefn arni i fynd gyda Duw.
TAM1897 Q1 49.5Achubodd Duw ei bobl ei hun, a dywedodd wrthynt, “Bydd y bobl yn byw ar wahân, ac ni fyddant yn cael eu cyfrif ymysg y cenhedloedd.” Ond gwrthgiliasant oddi wrth Dduw, a gosodasant frenin a gwladwriaeth iddynt eu hunain fel y paganiaid o’u cwmpas; a beth ddaeth ohono? A ddaeth unrhyw ddaioni ohono iddynt? Ni adawodd yr Arglwydd hwy; ond a ddaeth unrhyw les o hynny iddynt? Roedd yn un cwrs di-dor i lawr, i lawr, i lawr, nes iddynt gael eu rhannu, ac yna aeth y ddau i ddim; ac o’r diwrnod hwnnw hyd heddiw maent wedi bod yn “grwydriaid ymysg y cenhedloedd.” Nid ydynt wedi cael eu cyfrif ymysg y cenhedloedd, er iddynt geisio.
TAM1897 Q1 49.6Felly pan ddaeth Crist, fe gododd deulu ysbrydol eto. Ond eto daeth apostasi, ac aeth yr eglwys i eilunaddoliaeth a heidinedd, a sefydlodd lywodraeth—eglwys a gwladwriaeth eto. Y Babaeth oedd hi; a beth fydd y diwedd arni?—Gwyddoch y mae i “fynd i ddinistr.” Yna cododd Duw deulu ysbrydol eto yng Nghristnogaeth Brotestannaidd. Ond mae honno wedi apostasi, ac wedi ymuno â mam y putainod, ac yn codi delw i’r anifail,—sef gwladwriaeth ar y ddaear sy’n honni mai hi yw teyrnas Dduw; a beth sy’n mynd i ddigwydd i hynny i gyd?—Rydych chi’n gwybod y bydd yn cael ei dinistrio â dinistr tragwyddol.
TAM1897 Q1 49.7Beth ddigwyddodd i deyrnas Nimrod?—Cafodd ei dinistrio. Beth ddigwyddodd i deyrnas yr Aifft?—Cafodd ei dinistrio. Beth ddigwyddodd i deyrnas Asyria?—Cafodd ei dinistrio. Beth ddigwyddodd i deyrnas y deg llwyth?—Cafodd ei dinistrio. Beth ddigwyddodd i deyrnas Jwda?—Cafodd ei dinistrio. Beth ddigwyddodd i deyrnas Babilon?—Cafodd ei dinistrio. Beth ddigwyddodd i deyrnas Media a Phersia?—Fe’i dinistriwyd. Beth ddigwyddodd i deyrnas Groeg?—Fe’i dinistriwyd. Beth ddigwyddodd i deyrnas Rhufain?—Fe’i dinistriwyd. Beth ddigwyddodd i’r deg a ddaeth o’i hôl?—Fe’u dinistrir. Beth ddigwyddodd i’r Babaeth a osododd ei hun ar adfeilion Rhufain?—Fe’i dinistrir. Beth fydd yn digwydd i’r deyrnas a wneir yn ei delw, yn yr Unol Daleithiau?—Fe’i dinistrir.
TAM1897 Q1 49.8Mae’r Arglwydd am ddangos i ni na fyddai’n dymuno i’w bobl fod â chysylltiad â’r pethau hyn. Onid dyna’r wers ynddo? Ydy e eisiau i’w bobl osod eu serch ar yr hyn sy’n darfod? O Adda hyd yn hyn, mae Duw wedi bod yn galw ar ddynion i’w ganiatáu i deyrnasu, fel y bo’n frenin arnynt; i’r bobl adael eu gwlad, eu cysylltiadau, a thŷ eu tad, a thrigo ar wahân, a pheidio â chael eu cyfrif ymysg y cenhedloedd. A gaiff byth ddod o hyd i bobl a fydd yn gadael iddo gael ei ffordd ei hun?
TAM1897 Q1 49.9(Lleisiau) Ie.
TAM1897 Q1 49.10Ie; gwyddom y bydd ganddo bobl o’r fath, oherwydd dywed gair Duw hynny. Ond a gaiff y bobl hynny ymhlith y rhai sy’n proffesu i fod yn ei bobl ef erbyn hyn? Dyna’r cwestiwn. A fyddwch chi’n un o’r rhain? a fyddwch chi’n un o’r rhain?—Rydych chi’n dweud, Ie. Yna a ewch chi allan o’ch gwlad, ac o’ch cysylltiadau, ac o dŷ eich tad? A drigwch chi ar eich pen eich hun, a pheidio â chael eich cyfrif ymysg y cenhedloedd? A fynnwch Dduw yn frenin arnoch, a heb frenin arall? A fynnwch lywodraeth Duw yn llywodraeth i chi, a heb fod angen llywodraeth arall?
TAM1897 Q1 49.11Nid eich bod yn gwrthryfela yn erbyn unrhyw lywodraeth arall; yn syml, does dim defnydd gennych o unrhyw un arall oherwydd bod gennych y llywodraeth orau—y llywodraeth sy’n berffaith. Os yw’r llywodraeth honno yn eich bywyd, ni fydd angen unrhyw lywodraeth arall arnoch ar y ddaear i’ch llywodraethu, ac ni fydd ganddynt unrhyw drafferth na chaledwch gyda chi. Dyna’r cyfan y mae’r Arglwydd yn ei ofyn. A wnewch chi adael iddo ei gael yn eich bywyd?
TAM1897 Q1 50.1Mae hyn yn union yn neges y trydydd angel, mai trwy honno, a thrwyddi, mae Duw yn bwriadu “sefydlu Cristnogaeth ar sail dragwyddol.” Yna, mor sicr ag y mae yn neges y trydydd angel, pan fo Duw yn sefydlu Cristnogaeth ar sail dragwyddol, bydd yn Gristnogaeth na fydd yn gysylltiedig ag unrhyw beth ar y ddaear hon. Bydd yn gysylltiedig â Duw yn unig; â’i air tragwyddol yn unig; wedi ei goleuo gan ei Ysbryd tragwyddol; wedi ei ddysgu gan yr Hwn y mae ei ddyfodiadau wedi bod o ddyddiau tragwyddoldeb; ac felly yn cael ei arwain at y Duw tragwyddol, fel y bo iddo reoli, a dan ei ddwyfraich dragwyddol y bydd.
TAM1897 Q1 50.2Gwn, a gwyddoch chwi, fod rhai o’r brodyr nad ydynt yn meddwl bod hyn yn syth. Ddwy flynedd yn ôl, pregethwyd hyn, a chyhoeddwyd yn y BULLETIN. Ni chafodd ei dderbyn gan lawer. Gan rai, nid yw wedi’i dderbyn eto. Credir ei fod yn gwbl anghywir. Ond yng Nghynhadledd Gyffredinol ddiweddar, darllenwyd dwy dystiolaeth i ni,—a ysgrifennwyd yn arbennig ar gyfer y Gynhadledd hon, ac mae un ohonynt, rwy’n gweld, wedi’i hargraffu yn BULLETIN Rhif 4; nid yw’r llall wedi’i argraffu eto, ond fe’i caiff ei argraffu, mae’n debyg, cyn bo hir,—yn ceryddu Adventwyr y Seithfed Dydd am gymryd rhan mewn materion gwleidyddol. Rwy’n darllen darn yma a ddangos i chi’r syniad sydd ynddi:—
TAM1897 Q1 50.3Mae’r Arglwydd Iesu wedi’i siomi yn ei bobl. Ef yw’r Capten, ac mae hwy i ymuno o dan ei faner ef. Nid oes ganddynt amser, doethineb, na chryfder i’w gwario ar gymryd ochr gyda phleidiau gwleidyddol. Mae dynion yn cael eu cyffroi â gweithgarwch dwys o’r gwaelod, ac nid yw meibion a merched Duw i roi eu dylanwad i’r anghydfod gwleidyddol hwn. Ond pa fath o ysbryd sy’n dal gafael yn ein pobl, pan fo’r rhai sy’n credu ein bod bellach dan neges yr angel trydydd, y neges dosturi olaf i’r byd, frodyr yn yr un ffydd, yn ymddangos yn gwisgo bathodynnau pleidiau gwleidyddol gwrthwynebol, yn datgan teimladau gwrthgyferbyniol ac yn mynegi eu barn rannedig?
TAM1897 Q1 50.4Nawr gofynnaf y cwestiwn hwn ar ffurf cynnig: Pe bai’r hyn a bregethwyd ddwy flynedd yn ôl ar y pwnc hwn o lywodraeth ac eglwys wedi cael ei dderbyn a’i ddilyn gan holl Adventwyr y Seithfed Dydd, a fyddai unrhyw le o bosibl wedi codi ar gyfer y dystiolaeth honno?—Yn amlwg, na fyddai. Yna, a oedd y gwersi hynny’n galw am y peth anghywir, pan alwasant bobl Dduw i safle lle byddai’n amhosibl iddo ddod o hyd i fai arnynt? Rwy’n golygu ar y pwynt penodol hwn. Rwy’n golygu, pan gyflwynir llinell o wirionedd o air Duw, a fyddai, pe bai ei bobl yn ei dderbyn gerbron Duw a’r byd, yn eu gosod mewn agwedd y byddai’n amhosibl i’r Arglwydd ddod o hyd i fai arnynt mewn pethau sy’n ymwneud â’r llinell honno o wirionedd, onid yw’n ddiogel derbyn hynny fel y gwirionedd? Sut y gallai fod yn anghywir o bosibl?
TAM1897 Q1 50.5Ond dim ond un o’r tystiolaethau yw hwn. Mae gan y dystiolaeth arall dudalen ar ôl tudalen o gerydd o’r un math, i’w bobl, am gymryd rhan yn nhrafodaethau gwleidyddol yr ymgyrch ddiweddar; felly, mewn dwy dystiolaeth yn olynol, mae’r Arglwydd wedi’i orfodi i anfon cerydd at ei bobl am wneud yr union beth y byddent wedi’u hachub rhag ef, pe baent wedi derbyn y neges a roddwyd iddynt ddeunaw mis cyn i’r ymgyrch ddechrau. Pam, felly, anfonodd yr Arglwydd y neges honno at ei bobl ddeunaw mis cyn bod unrhyw achlysur iddynt gymryd y cwrs gwrthwyneb? Onid oedd am i’w bobl fod yn barod pan ddaeth yr amser hwnnw o ddryswch a thrafodaeth arnynt, fel y byddent yn adnabod y ffordd gywir, ac heb eu drysu gyda’r gweddill a oedd wedi’u drysu, ac felly na fyddent yn cymryd rhan yn y pethau y mae’n rhwym o eu ceryddu?
TAM1897 Q1 50.6Nid wyf yn gofyn nawr i unrhyw un ei dderbyn oherwydd ei fod yno. Rwy’n gofyn iddynt ei dderbyn, ei astudio, gweddïo drosto, edrych arno, a’i dderbyn oherwydd mai’r gwirionedd ydyw, ac y bydd yn achub pobl Dduw rhag y posibilrwydd y byddai byth yn ofynnol iddo eu ceryddu neu eu cywiro ar unrhyw fater o’r fath. Ac eto, gwn fod yna frodyr sy’n dal i feddwl ei fod yn anghywir yn llwyr; ac yn dweud ei fod yn galw ar ein pobl i gymryd safiad eithafol, a’i fod yn cymryd safiad eithafol. A all hynny fod yn safiad eithafol sy’n gosod pobl Dduw lle mae’n dymuno iddynt sefyll, fel y byddant yn gwbl rydd rhag yr holl bethau dryslyd hyn sy’n drysu’r byd?
TAM1897 Q1 50.7Eleni mae’r un llinell feddwl wedi dod mewn ffordd arall. Nid yw’r ysgrythurau y cyfeiriwyd atynt ddwy flynedd yn ôl wedi dod i mewn i wersi eleni o gwbl. Yr efengyl oedd hi bryd hynny; yr efengyl yw hi nawr; oherwydd dim ond yr efengyl sy’n treiddio drwy’r Beibl cyfan, ac ni allwch chi gyffwrdd â’r Beibl yn unman heb iddo ddweud hynny.
TAM1897 Q1 50.8Mae yna beth arall y mae angen i ni ei ystyried. Os byddwn yn cymryd rhan mewn materion gwleidyddol a thrafodaethau gwleidyddol, bydd unigolion gwahanol yn cymryd ochrau gwahanol, mewn gwrthbleidiau gwleidyddol, yn datgan teimladau gwrthgyferbyniol, ac yn datgan eu barn rannedig, tra’n honni eu bod yn frodyr. Beth yw’r cam olaf mewn gweithredu gwleidyddol?—Rhyfel, wrth gwrs. Felly beth sydd ynddo, ar y dechrau?—Yn syml yr hyn sydd ynddo ar y diwedd—rhyfel. Ysbryd yw hwnnw, o’r dechrau i’r diwedd. A all brodyr yng Nghrist, sy’n un yng Nghrist, gymryd rhan mewn unrhyw beth a fydd yn achosi iddynt gael eu rhannu, yn ysbryd gwrthwynebiad? A allant?—Na; nid os ydynt am aros yn un yng Nghrist. Y maent i geisio undod, i geisio undod yr Ysbryd, “yn ymdrechu i gadw undod yr Ysbryd yng nghwlwm heddwch.”
TAM1897 Q1 50.9Mae rhai wedi bod yn barod i ddilyn rhesymeg hyn, a chaniatáu, yn y pen draw, ei bod yn dderbyniol i Gristnogion hyd yn oed, unrhyw Gristion, Adventwyr y Seithfed Dydd, neu eraill, ymladd. Nid i ymladd yn erbyn ei gilydd, wrth gwrs, ond i ymladd dros eu gwlad, a chymryd rhan mewn rhyfel i gynnal llywodraeth sifil. Ond ble mae gwlad y Cristion? Ble mae llywodraeth y Cristion? Allwch chi ddweud?
TAM1897 Q1 50.10(Lleisiau) “Nid o’r byd hwn.”
TAM1897 Q1 50.11Nid yw o’r wlad hon, ac nid yw o’r byd hwn. Nid yw ein teyrnas a’n gwlad o’r byd hwn. Ond a all Cristnogion ymladd dros eu gwlad ag arfau rhyfel cnawdol? Gadawodd Brenin y wlad honno iddo’i hun gael ei groeshoelio, ei ladd, a’i gladdu allan o olwg, yn hytrach na chodi llaw i ymladd dros ei wlad. Yna, a all unrhyw beth, y mae ei rhesymeg yn mynd mor bell â hynny, fod yn wir ar y dechrau?
TAM1897 Q1 51.1Ond nid dyma’r cyfan. Os ydym ni fel Adventwyr y Seithfed Dydd i bregethu’r egwyddorion hynny, ac i lynu wrthyn nhw, mae cam pwysig y mae’n rhaid ei gymryd, er mwyn bod yn gyfiawn i lywodraeth yr Unol Daleithiau, ac i Dalaith Michigan, a sawl Talaith arall, fel y cawn ymddangos yn y goleuni cywir.
TAM1897 Q1 51.2Dywedaf eto, fel y deallwch am beth rwy’n siarad. Os yw i fod felly, ein bod yn derbyn y egwyddor y gall Cristnogion ymladd, codi eu braich dde i amddiffyn gwlad a llywodraeth a’r cyfan, yna rhaid i’r enwad, er mwyn cyfiawnder i’w hun, ac yn enwedig er mwyn cyfiawnder i lywodraeth yr Unol Daleithiau ac i nifer o’r Taleithiau, ei gyhoeddi’n gyhoeddus, a gwrthod a gwrthdroi’r cwrs a gymerwyd unwaith gan yr enwad fel y cyfryw.
TAM1897 Q1 51.3Mae gennyf yma ddau ddogfen bach wedi’u hargraffu yn 1865, ond digwyddodd yr hyn sydd wedi’i ysgrifennu ynddynt yn 1864. Teitl un ohonynt yw “Views of Seventh-day Adventists Relative to Bearing Arms, as Brought before the Governors of Several States and the Provost-Marshal General [sef, o’r Unol Daleithiau], with a Portion of the Enrollment Law.”
TAM1897 Q1 51.4Ar yr adeg honno, trwy Bwyllgor y Gynhadledd Gyffredinol, fe wnaeth Adventwyr y Seithfed Dydd gynrychioli i lywodraeth yr Unol Daleithiau, ac i lywodraeth Taleithiau Illinois, Michigan, Pennsylvania, Wisconsin, a thalaith neu ddwy arall, na allai Adventwyr y Seithfed Dydd, fel Cristnogion, a chan eu bod yn Gristnogion, ganiatáu y gallai Cristnogion dan unrhyw amgylchiadau ddwyn arfau na brwydro. Y ddogfen arall yw dyfyniadau o ysgrifau a chyhoeddiadau Adventwyr y Seithfed Dydd, i gyfiawnhau’r llywodraeth am dderbyn y ddadl honno gan y enwad fel un ddilys.
TAM1897 Q1 51.5Nawr, os yw’r gorchymyn hwnnw i gael ei wrthdroi, a’n bod i dderbyn y farn y gall Cristnogion ymladd o dan unrhyw amgylchiadau o gwbl, ar gyfer y llywodraeth neu beth bynnag y bo, yna mae’n ddyled arnom i lywodraeth yr Unol Daleithiau i gael Pwyllgor y Gynhadledd Gyffredinol, sy’n cynrychioli’r enwad, i fynd at lywodraeth yr Unol Daleithiau a dweud wrthynt ein bod wedi newid ein safbwyntiau; a mynd at lywodraethwyr y Taleithiau hyn a dweud wrthynt ein bod wedi newid ein safbwyntiau; fel y bydd y cofnodion yn sefyll yn unol â’n safbwyntiau newydd ac wedi’u hadolygu ar y pwnc hwnnw.
TAM1897 Q1 51.6Nawr, nid wyf yn credu am eiliad y dylem ddal gafael mewn rhywbeth a wnaed, dim ond oherwydd iddo gael ei wneud. Ond os oedd y peth a wnaed yn gywir, yna daliwch gafael ynddo. Ac rwy’n dweud nawr, os yw ein barn i newid ar hynny, mae’n ddyled arnom i’r llywodraethau hyn i’w hysbysu o’r ffaith, fel na fyddant yn ein hystyried yn ddim byd ond yr hyn ydym ni. Mae hynny’n deg i’r llywodraethau; oherwydd fel enwad fe wnaethom ni yn swyddogol gofnodi ein safbwynt gwrthwynebol.
TAM1897 Q1 51.7Ddwy flynedd yn ôl, pan roddwyd y gwersi hynny, doeddwn i ddim yn gwybod bod y dogfennau hyn yn bodoli. Doeddwn i ddim yn gwybod eu bod yn bodoli tan tua dechrau blwyddyn 1897. Anfonodd rhywun y rhain ataf mewn amlen, a dyna’r cyfan dwi’n ei wybod amdanyn nhw. Cawsant eu hargraffu ym 1865 gan “Steam Press of the Seventh-day Adventist Publishing Association, Battle Creek, Mich.” Mae enwau Pwyllgor y Gynhadledd Gyffredinol wedi’u llofnodi yno ar y dogfennau a gyflwynwyd i lywodraeth yr Unol Daleithiau, ac mae enwau Pwyllgorau Cynhadledd y Taleithiau wedi’u llofnodi yno ar y dogfennau a gyflwynwyd i lywodraethwyr y Taleithiau.
TAM1897 Q1 51.8Nawr byddaf yn darllen i chi rai o’r dyfyniadau a argraffwyd bryd hynny o ddogfennau, cyhoeddiadau, a phapurau Adventwyr y Seithfed Dydd, fel tystiolaeth i lywodraeth yr Unol Daleithiau, ac fel tystiolaeth i lywodraethwyr y Taleithiau, mai safbwynt Pwyllgor Cynhadledd Gyffredinol yr enwad oedd y safbwynt hwn a ddeallwyd ganddynt, ac nid un a fathwyd ar gyfer y achlysur, i ddianc rhag y drafft, neu i ddianc rhag y canlyniadau a oedd yn dod ar y wlad oherwydd y rhyfel. Cyhoeddwyd y mater hwn fel tystiolaeth i’r llywodraethau hyn mai egwyddor oedd hi gydag Adventwyr y Seithfed Dydd, ac eu bod yn cadw at hi oherwydd mai Cristnogaeth ydoedd.
TAM1897 Q1 51.9Darllenaf ychydig o ddetholiadau o hwn, a gwelwch chi beth a welais i cyn gynted ag y darllenais ef,—pe bai’r ddogfen honno wedi bod o’m blaen ddwy flynedd yn ôl yn y Tabernacl hwn, na fyddwn wedi gallu dysgu’r egwyddorion sydd ynddi yn fwy pendant nag y gwnes i yn y gwersi a roddais, ac a gyhoeddwyd yn y BULLETIN. Dyma ddetholiad o rywbeth a ysgrifennwyd yn y Signs of the Times, gan y pastor James White, yn 1853:—
TAM1897 Q1 51.10Mae eglwys honedig Crist wedi gadael braich ei gŵr gwirioneddol, ac yn awr yn pwyso ar fraich gref y gyfraith. Mae hi’n ceisio amddiffyniad, a chael ei meithrin gan lywodraethau llygredig y byd, ac fe’i cynrychiolir yn briodol gan ferched putain y fam hen, a hithau’n symbol o’r Eglwys Gatholig. Fel y dylai’r wraig lynu wrth ei gŵr, felly y dylai’r eglwys lynu wrth Grist, ac yn lle ceisio amddiffyniad o fraich y gyfraith, pwyso’n unig ar fraich nerthol ei Hannwyl. Mae’r eglwys wedi priodi’r byd yn anghyfreithlon. Gellir gweld hyn yn adrannau amrywiol y llywodraeth sifil. Hyd yn oed yn adran y rhyfel, gwelir gweinidog honedig Iesu Grist yn gwatwar Duw heddwch gyda’i weddïau am lwyddiant mewn brwydr.
TAM1897 Q1 51.11Unwaith eto, dyfyniad o’r Review and Herald o 9 Mai, 1854:—
TAM1897 Q1 52.1Boed y pethau hyn ar y gorwel ai peidio [mae’n ymwneud â dyfodiad yr Arglwydd], erys y ffaith; mae ysbryd rhyfel ar led, ysbryd casineb a thwyll. Ei ddylanwad halogol yr ydym yn ei ofni,—dyma ddylanwad dirywiol cynefindra â syniadau rhyfel a thywallt gwaed, dyma’r cyffro afiach, yr ysbryd plaid chwerw, sy’n ddrwg, ac yn achosi i ddrygioni ledaenu.
TAM1897 Q1 52.2Na ddyweded nad oes perygl i ddisgyblion Crist o’r achosion hyn. Mae perygl; oherwydd pan “fydd pechod yn amlhau, bydd cariad llawer yn oeri.” Dyna’r cydymdeimladau dirgel ac anesboniadwy sy’n rhwymo dyn i ddyn, sy’n gwahardd diddordeb arwahanol ac ynysig, fel ein bod yn dal naws gyffredinol yn anymwybodol, ac nid ydym yn gwybod hynny nes bod y meddwl wedi’i ystumio a’i ansefydlogi; ac felly, gan ei fod mewn cyflwr afiach, mae’n barod i dderbyn a beichiogi drygioni. Mae’r pla moesol yn fwy dinistriol hyd yn oed na’r pla.
TAM1897 Q1 52.3Detholiad arall wedi’i ailargraffu o’r Review and Herald o 31 Gorffennaf, 1856:—
TAM1897 Q1 52.4Mae Iesu wedi dweud, “Dilyn fi.” Beth, frawd annwyl, chwaer annwyl, yw eich safon ffydd? Onid yw’r Beibl? Rydych yn dweud, Ie. Yna dyna lle byddwn yn dod, er mwyn i ni ddysgu a ydym yn dilyn Iesu ai peidio. Byddaf yn camu i mewn o’ch blaen yn eich llwybr, ac yn rhesymu gyda chi; a’r llwybr hwn yw pob un o weithredoedd ein bywyd. Byddwn yn cael trosolwg eang, yn gyntaf, ac yn gofyn, Ydych chi’n gweithredu fel y byd? Ond gofynnwch, Beth ydych chi’n ei olygu? Fe geisiaf ddweud wrthych. Ydych chi’n cymryd rhan gyda’r byd yn ei egwyddorion a’i gyfreithiau? Os felly, nid eich llwybr chi yw’r un y cerddodd Iesu arno. Dywedodd Iesu, Nid ydynt hwy (y disgyblion) o’r byd, fel nad wyf fi o’r byd. Pryd welsoch chi Iesu yn neuadd farn Cesar?—Byth, ond pan gafodd ei arwain fel oen i’r lladdfa.
TAM1897 Q1 52.5Ond mae angen deddfau da arnom, a’n dyletswydd yw sicrhau bod dynion da yn eu gwneud a’u gweithredu.
TAM1897 Q1 52.6Yn wir, mae angen deddfau da arnom; ac nid yw Iesu wedi ein gadael i’w ddilyn hebddynt. Meddai, “Nid eiddof fi yw’r gair a glywch, ond eiddo’r Tad a’m hanfonodd i.” Ioan 14:24.
TAM1897 Q1 52.7Meddai’r salmydd, “Perffaith yw cyfraith yr Arglwydd, yn trawsnewid yr enaid.” Salm 19:7. Meddai Paul, “Rhoddwyd yr holl Ysgrythur gan ysbrydoliaeth o Dduw, ac mae’n ddefnyddiol i ddysgeidiaeth, i gerydd, i gywiro, i addysg yn y cyfiawnder: fel y bydd dyn Duw yn berffaith, wedi’i gyfarparu’n gyflawn i bob gwaith da.” 2 Timotheus 3:16, 17. Beth arall sydd arnat ti ei eisiau? neu beth llai sydd arnat ti ei eisiau, frawd annwyl?
TAM1897 Q1 52.8Y cam nesaf a fynnwch gan eich asiant yw deddfu deddfau, a os na chânt eu parchu, fe’u gorfodir â’r cleddyf, arf an-Gristnogol. Y deddfau hynny yw hanfod, bywyd, a bod y llywodraeth honno, y mae ef yn rhan ohoni, ac ni all y genedl honno gynnal ei hun ond drwy arfdai neu offer marwolaeth, llyngesau mawr a milwyr wedi’u harfogi â’u harfau marwol. Yna, rydych yn gosod eich brawd Cristnogol da, dilynwr Tywysog Heddwch, wrth ochr y sgaffald i weinyddu marwolaeth; neu wrth ben corfflu milwrol, gyda writ habeas corpus i wthio brawd tlawd yn ôl i gaethiwed, am y drosedd o ddymuno anadlu awyr rydd y nefoedd. Neu, os ef yw prif lywodraethwr eich cenedl, rydych yn gosod eich esgob da ar gefn march rhyfel, wedi’i arfogi o’r pen i’r traed, yn ben-gadfridog dros holl nerth marwolaeth yn y genedl.
TAM1897 Q1 52.9Hoffwn ofyn, ddilynwyr annwyl Iesu, a all dyn ei gwneud yn gywir i ladd, pan ddywedodd Duw, “Na ladd”? Oni yw holl wead llywodraeth ddynol yn gorwedd ar y cleddyf? Oni chânt eu malu’n mân ddarnau pan ddaw yr hwn y mae’n hawl iddo deyrnasu mewn cyfiawnder?
TAM1897 Q1 52.10Ond nid wyf i mewn rhyfel â llywodraethau dynol. Na, na. Meddai Dafydd mewn emyn o foli i Dduw, “Yn sicr, canmol a wna llid dyn i ti: gweddill llid a ffrwyni.” Salm 76:10. “Oherwydd nid yw llywodraethwyr yn arswyd i weithredoedd da, ond i weithredoedd drwg. Oni wnei di felly beidio ag ofni’r awdurdod? Gwna’r hyn sy’n dda, a chei ganmoliaeth ganddo. Oherwydd mae ef yn weinidog i Dduw i ti [Gristion] er daioni.” Rhufeiniaid 13:3, 4.
TAM1897 Q1 52.11Os byddwch, fy mrodyr, yn cadw mewn cof fod Cristnogion yn gwmni gwahanol, yn ddiadell fach, wedi’u gwahanu, wedi’u dewis allan o’r byd, i fod yn oleuadau yn y byd, neu iddo, fel y gall y byd, drwy weld eu gweithredoedd da (y goleuni), gael ei arwain i ymuno â’r ddiadell fach, sy’n cael ei chyfrif drwy’r dydd hir i’r lladdfa, ac felly i ogoneddu eich Tad Nefol, yna byddwch yn gallu deall ysgrythurau fel Rhufeiniaid 13, a 1 Timotheus 1; 2, y gallaf eu crybwyll yn ddiweddarach. “Ymrysa’r darn o grochenwaith â darnau o grochenwaith y ddaear” [Eseia 45:9]; ond, gadewch i Gristnogion feddu ar feddwl Iesu, yna byddant yn dilyn Iesu.
TAM1897 Q1 52.12A ydym wedi gweld rhai o ganlyniadau Cristnogion proffesedig yn dilyn y byd? Boed iddo ein paratoi ni felly i ennill amlygrwydd fel y gwnaeth Balaam, pan alwodd Balac arno i felltithio Israel, pan lefarodd ei ddameg a dweud, “Sut y gallaf felltithio’r hwn nad yw Duw wedi’i felltithio? neu sut y gallaf herio’r hwn nad yw’r Arglwydd wedi’i herio?” Oherwydd o ben y creigiau yr wyf yn ei weled, ac o’r bryniau yr wyf yn ei edrych: wele, y trig y bobl ar eu penau eu hunain, ac ni chyfrifir hwy ymysg y cenhedloedd.” Numeri 23:8, 9.
TAM1897 Q1 52.13Rwyf bellach yn darllen dyfyniad arall, wedi’i ailargraffu o’r Review, dyddiedig Awst 14, 1856:—
TAM1897 Q1 52.14A yw efengyl Iesu wedi rhoi’r hawl i chi ddefnyddio’r cleddyf, i’ch arfogi ag arfau cnawdol, i gymryd y cleddyf i “ddarparu i’ch tŷ eich hun,” i ryddhau’r gorthrymedig o afael y gormeswr, drwy dorri chweched gorchymyn Duw, “Na ladd”? Meddai Iesu, “Carwch eich gelynion.”
TAM1897 Q1 52.15Ydych chi’n meddwl bod gennych chi, fel Cristion sy’n byw dan yr efengyl, ganiatâd yn y Beibl i gymysgu mewn gwrthdaro gwleidyddol mewn unrhyw ffordd o gwbl? naill ai drwy ddeddfu, neu weithredu cyfreithiau llywodraeth ddynol? Os felly, rwy’n credu eich bod ar gam mawr.
TAM1897 Q1 52.16Dyna beth ddywedodd y enwad yn 1864. Cyflwynasant hynny i lywodraeth yr Unol Daleithiau, fel tystiolaeth nad oeddent yn credu mewn rhyfel, ac na allent gymryd rhan mewn cario arfau, a phe baiant yn cael eu drafftio, na ellid disgwyl iddynt ymladd. Ac ystyriodd llywodraeth yr Unol Daleithiau eu cynrychioliadau, a darparodd y dylent fynychu’r ysbytai lle gallent wneud gwaith gweinidogion yr efengyl, a gofalu am y cleifion, a dod ag iachawdwriaeth i’r rhai sy’n marw. Nawr, os yw hynny i’w wrthdroi, dylem sefyll yn deg o flaen y llywodraeth, a datgan ei fod wedi’i wrthdroi.
TAM1897 Q1 52.17Rwy’n parhau i ddarllen:—
TAM1897 Q1 52.18Rhaid i bob testun y gallech ei ddyfynnu, neu bob rheswm credadwy y gallech ei gyflwyno, gael ei brofi gan Ysgrythur blaen, lythrennol. Efallai y byddwn yn ystyried yr holl ysgrythurau neu resymau hynny rydych yn eu cyflwyno, ar yr amser priodol; ond yn gyntaf, byddwn yn gwrando ar yr efengyl. I Gristnogion sy’n barod i ddilyn Iesu, dylai hyn fod yn ddigon.
TAM1897 Q1 52.19Meddai Iesu, “Os gwasanaetha unrhyw un fi, dilyned fi.” Ioan 12:26. Ond a ddywedwch chi, ‘Gallaf wneud hyn, a gwasanaethu fel dinesydd ffyddlon i’m gwlad, yn ei pholisïau a’i llywodraeth genedlaethol’? Stop. Meddai Iesu, “Ni all neb wasanaethu dau feistr.” Mathew 6:24. “Pe baech o’r byd, byddai’r byd yn caru ei eiddo ei hun: ond am nad ydych o’r byd, ond fy mod wedi eich dewis allan o’r byd, am hynny y mae’r byd yn eich casáu.” Ioan 15:19.
TAM1897 Q1 52.20Pa ran allwch chi ei chymryd ym mholisïau’r byd, os “nad ydych o’r byd,” ond eich bod yn cael eich casáu gan y byd, ac wedi’ch dewis “allan o’r byd”? Ond a ydym yn gorfod rhoi’r rheolaeth yn nwylo’r rhai annuwiol? meddech chi. Ni allwch helpu’ch hun. Bydd dynion drygionus a thwyllwyr yn gwaethygu fwyfwy; ac ar ddiwedd y byd, bydd y rhai drygionus yn gwneud drygioni, ac ni fydd yr un o’r rhai drygionus yn deall. Daniel 12:10. Y rheswm yw nad yw’r byd yn fodlon ufuddhau i Dduw, na dilyn Iesu, heb gydnabod mai un Deddfwr sydd. Iago 4:12.
TAM1897 Q1 53.1“Am hynny medd yr Arglwydd, Wedi i’r bobl hyn agosáu ataf â’u ceg, a’m hanrhydeddu â’u gwefusau, ond i symud eu calon yn bell oddi wrthyf, a’u hofn ohonof yn ddysgedigaeth gorchmynion dynion: am hynny, wele, y gwnaf yn rhyfedd ymysg y bobl hyn, sef rhyfeddod rhyfedd; canys bydd doethineb eu doethion yn darfod, a dealltwriaeth eu deallus yn celu.” Eseia 29:13, 14. Mor ryfeddol y caiff hyn ei enghreifftio ym ymddygiad y nifer fawr o athrawon diwinyddol uchel eu safle, a fu, dim ond ychydig yn ôl, wrth ben adfywiadau crefyddol, diwygiadau moesol, a chymdeithasau heddwch: gan arwain eglwys Crist, wedi’i harfogi â’r efengyl sy’n dod â bywyd ac anfarwoldeb i’r amlwg; wedi’i defnyddio gan ymbil, gweddïau, a dagrau; yn awr yng ngwyneb yr efengyl ei hun, pan ddywedodd Iesu, “Clywsoch chi fod wedi dweud, Car dy gymydog, a chasâ dy elyn. Ond dywedaf i chwi, Carwch eich gelynion, bendithiwch y rhai sy’n eich melltithio, gwnewch dda i’r rhai sy’n eich casáu, a gweddïwch dros y rhai sy’n eich sarhau a’ch herlid; fel y byddwch yn feibion i’ch Tad sydd yn y nefoedd: canys gwna i’w haul godi ar y drwg a’r da, ac anfon glaw ar y rhai cyfiawn a’r anghyfiawn.” “Byddwch chwi felly yn drugarog, fel y mae eich Tad hefyd yn drugarog.” Mathew 5:43-45; Luc 6:36. Er gwaethaf yr ysgrythurau hyn, gwelwn gyflwr truenus yr eglwysi Cristnogol wrth iddynt ddatblygu eu cwymp moesol a’u cyffelybedd i’r byd. Dyma rai o’r ychydig o’r llawer o enghreifftiau, yr ydym yn eu dyfynnu.
TAM1897 Q1 53.2Yma dilyn nifer o ddatganiadau gan bregethwyr amlwg, sy’n anadlu “arfau,” “ymladd,” “brwydr,” “rhyfel,” ac ati. Yna mae’n parhau fel a ganlyn:—
TAM1897 Q1 53.3Yng ngoleuni ffeithiau fel y rhain, sy’n dangos y newid o’r aur gorau i fod yn waeth na malurion, a’r diystyriad llwyr o dystiolaethau Crist a’u proffesiwn blaenorol, rhaid i ni lefain, “Maen nhw wedi mynd yng nghyfeiriad Cain, ac wedi rhedeg yn awchus ar ôl camgymeriad Balaam.”
TAM1897 Q1 53.4Ydy’r dynion hyn yn dilyn Iesu? Ydyn nhw’n arfogi eu hunain a’u dilynwyr ag arfau’r efengyl? Ydyn nhw’n dangos hyder llwyr yng nghyfraith berffaith Duw? Ydyn nhw’n cydnabod mai dim ond un Ddeddfwr sydd i’r Cristion? Ydyn nhw’n clywed Paul yn dweud, “Oherwydd nid yw arfau ein rhyfel ni yn rhai cnawdol, ond yn nerthol trwy Dduw i ddymchwel caerau”? 2 Corinthiaid 10:4. Ydyn nhw’n olaf yn gwrando ar yr Ysgrythurau y maen nhw’n honni eu dysgu?
TAM1897 Q1 53.5Gwisgwch arfwisg gyflawn Duw, fel y galloch sefyll yn erbyn cynllwynion y diafol. Pam?—“Oherwydd nid yw ein brwydr yn erbyn cnawd a gwaed.” Nage; nid dyna alwad dilynwyr Iesu. Ond rydym yn ymgodymu “yn erbyn penaethiaid, yn erbyn awdurdodau, yn erbyn tywyswyr tywyllwch y byd hwn, yn erbyn drygioni ysbrydol [ysbrydion drygionus, ar yr ymyl] mewn lleoedd uchel.” “Am hynny, cymerwch arfwisg gyflawn Duw, fel y galloch wrthsefyll yn y dydd drwg, a phan orffennwch bopeth, sefyll yn gadarn.” Effesiaid 6:11-13.
TAM1897 Q1 53.6Mae Paul yn rhestru arfau’r Cristion yn Effesiaid 6:14-18, ac yn dweud, Cymerwch “gleddyf yr Ysbryd [nid o ddur], sef gair Duw; gan weddïo bob amser gyda phob math o weddi a deisyfiad yn yr Ysbryd;” wedi gwisgo’r arfwisg nefol hon, a’u traed wedi’u gwisgo â pharatoad efengyl y tangnefedd, gan ymdrechu i fwynhau bendith Crist,—“Gwynfydedig yw’r trugarog: canys caiff hwy drugaredd.... Gwynfydedig yw gwneuthurwyr heddwch [nid rhai sy’n torri heddwch]: canys gelwir hwy yn blant i Dduw.” Mathew 5:7, 9. Gwrandewch ar Ioan wrth iddo annerch y milwyr, pan ofynnant beth ddylent ei wneud. Mae’n ateb, “na wnewch gam i neb.” Luc 3:14.
TAM1897 Q1 53.7Cofiwch i Iesu ddweud wrth Pedr, pan addysgwyd y ddysgeidiaeth ymarferol fawr honno i bob Cristion ynglŷn â’r hyn i’w wneud â’r gleddyf, “Rho dy gleddyf yn ôl yn ei le: oherwydd pawb sy’n cymryd y gleddyf a ddifethir â’r gleddyf.” Mathew 26:52.
TAM1897 Q1 53.8Gadewch i Gristnogion gerdded yng ngolau’r gwirioneddau hyn, a byddai prin ond ychydig o bencapteiniaid neu filwyr Cristnogol, i ddefnyddio “pum ar hugain o reiflau Sharp y Parchedig Mr. Beecher,” er y byddai Beibl yn cael ei osod yn rhagrithiol dduwiol wrth gefn pob un.
TAM1897 Q1 53.9Maen nhw’n clywed Iesu’n dweud, “Nid yw fy nheyrnas i o’r byd hwn: pe bai fy nheyrnas i o’r byd hwn, yna byddai fy ngweision yn ymladd.” Ioan 18:36. Cristnogion, wedi’u harfogi felly â’r arfau efengylaidd hyn, a heb eu harfogi o gwbl ag arfau cnawdol, gan eu bod yn gwbl wahanedig oddi wrth lywodraethau’r byd, a all adael i’r byd, wedi’i arfogi ag arfau marwolaeth fel y mae, ruthro i lawr y ffordd eang, gan orfodi eu deddfau anghristnogol â chosb marwolaeth.
TAM1897 Q1 53.10Mae’n fraint annhraethol i weddill yr Eglwys, wrth edrych dros hanes y gorffennol, a gweld, er bod disgyblion Crist, fel Paul, wedi gweiddi, “Er dy fwyn di, fe’n lladdir ni bob dydd; fe’n cyfrifir fel defaid i’r lladdfa [Rhufeiniaid 8:36];” tra bod eu llwybr wedi’i wlychu â dagrau, wedi’i drwytho â’u gwaed, a’i orchuddio â’u carcasau rhwygedig a’u hesgyrn gwelw;—eu fraint yw gweiddi gyda Balaam, wrth iddynt weld y bydd “pobl Dduw yn preswylio ar wahân, ac na fyddant yn cael eu cyfrif ymysg y cenhedloedd,” “Gad i mi farw farwolaeth y rhai cyfiawn, a boed fy nghenedfain fel eu cenedlafain hwy!” Numeri 23:9, 10.
TAM1897 Q1 53.11Mae llawer mwy yn y daflen hon, ond nid oes angen i mi ddarllen dim mwy ohoni. Byddaf yn darllen darn neu ddau arall gan yr Arglwydd, sydd yma i ni yn ein dyddiau ni. Rhoddwyd hwn i ni bedair blynedd yn ôl gan Ysbryd y broffwydoliaeth, ac fe’i darllenwyd i ni yn y Babell hon:—
TAM1897 Q1 53.12“Yr Arglwydd a ddewisodd Jacob iddo’i hun, ac Israel yn drysor iddo’i hun. Oherwydd gwn fod yr Arglwydd yn fawr, a bod ein Harglwydd ni yn uwch na’r holl dduwiau.” Ystyriwch, fy mrodyr a’m chwiorydd, fod gan yr Arglwydd bobl, pobl ddetholedig, ei eglwys, i fod yn eiddo iddo ef ei hun, ei gaer ei hun, y mae’n ei dal mewn byd sydd wedi’i drawu gan bechod ac wedi gwrthryfela; a’i fwriad oedd na fyddai unrhyw awdurdod yn hysbys ynddi, na dim cyfreithiau yn cael eu cydnabod ganddi, ond ei awdurdod ef ei hun.
TAM1897 Q1 53.13Daeth un arall atom yng Nghynhadledd Gyffredinol y flwyddyn bresennol hon. Mae hyn yn ein cludo’n syth yn ôl i’r man lle dechreuodd yr apostasi, ac yn ein dwyn wyneb yn wyneb â Duw, a’i wirionedd, a’r pwnc cyfan hwn fel y mae o’r Arglwydd; fel y mae ef yn dymuno bod gyda’i bobl heddiw.
TAM1897 Q1 53.14Nid yw’r llinell wahaniaethu rhwng pobl Dduw proffesedig sy’n cadw’r gorchmynion a’r byd mor amlwg ag yr arferai fod. Ni chaiff y rhai sy’n cerdded mewn cytgord â Duw eu cael yn cymryd rhan mewn cynulliadau gwleidyddol. Mae’r rhai sy’n gwneud hyn yn rhoi tystiolaeth nad ydynt yn weision ffyddlon i Iesu. Maent wedi trin tân cyffredin am gymaint o amser nes bod eu barn wedi’i cholli. Mae yna bobl sydd wedi ymrestru i sefyll o dan faner Iesu. Eu byddin hwy yw byddin Crist. Maent wedi addo dod allan o’r byd, a bod ar wahân. Maent wedi addo defnyddio cleddyf yr Ysbryd, gair Duw, i wneud rhyfel ymosodol yn erbyn pechod a phob anghyfiawnder. Rhaid i ni ddangos ein teyrngarwch.
TAM1897 Q1 53.15Mae yna derm llywodraethol; mae yna derm sy’n berthnasol i ddinasyddiaeth. Rydym i ddangos ein teyrngarwch i beth? Dyna’r cwestiwn.
TAM1897 Q1 53.16Rydym i ddangos ein teyrngarwch i’n Brenin, yr Arglwydd Iesu Grist. Mae’r apostol Iago yn datgan: “Y sawl felly a fydd ffrind i’r byd, yw gelyn i Dduw.” Ac mae Ioan annwyl, y disgybl a oedd yn ysbryd fwyaf tebyg i Iesu, wedi rhoi’r rhybudd, “Peidiwch â charu’r byd, na’r pethau sydd yn y byd. Os bydd unrhyw ddyn yn caru’r byd, nid yw cariad yr Tad ynddo.” Ni chaiff unrhyw ddyn ddewch o hapusrwydd drwy ddilyn esiampl Adda, a chrwydro i ffwrdd oddi wrth ei Greawdwr.
TAM1897 Q1 54.1Felly mae’r gwersi hyn yn cloi yn union lle y dechreuon ni—gyda Adda a’i Gwneuthurwr, a’r gyntaf o holl orchmynion y bydysawd—“CAR yr Arglwydd dy Dduw â’th holl galon, ac â’th holl enaid, ac â’th holl feddwl, ac â’th holl nerth.” Yna ni fyddwch yn crwydro oddi wrth eich Gwneuthurwr. Yna ni fydd apostasi. Yna ni fydd eilunaddoliaeth. Yna ni fydd llywodraeth wedi’i sefydlu yn ôl enghraifft y paganiaid sydd wedi mynd ymaith oddi wrth Dduw; ond bydd Duw yn bopeth ym mhawb, ac arwain ei bobl i’r wlad ogoneddus honno a ddangosodd i’n tad Abraham pan wnaeth iddo ymwahanu oddi wrth holl lywodraethau’r byd, a’i gadw ar wahân tra bu’n byw yn y byd.
TAM1897 Q1 54.2Yr hwn sy’n ein galw i ddilyn a cherdded yn ôl traed y ffydd a oedd gan ein tad Abraham, tra’n dal heb ei enwaedu, a’n cymer ni bryd hynny i’r wlad honno sy’n ogoniant yr holl wledydd; ac yno y trigwn yng ngŵydd yr Arglwydd, a dan adenydd gogoniant y Hollalluog, byth bythoedd—gan garu Duw â’r holl galon, â’r holl enaid, â’r holl feddwl, ac â’r holl nerth; a gall ddangos atom ni nawr, yna, a byth bythoedd yng ngŵydd y bydysawd, a dweud, “Dyma’r rhai sy’n cadw gorchmynion Duw, a ffydd Iesu.”
TAM1897 Q1 54.3A boed i’r holl bobl ddweud, “Amen ac Amen.”