Gwyddoniaeth yr Iachawdwriaeth. – Rhif 1

TAM1897 D 46.2Pregeth a draddodwyd nos Wener, Chwefror 12, 1897 Argraffwyd yng Nghylchlythyrau Dyddiol y Gynhadledd Gyffredinol ar Chwefror 16, 1897, Cyf. 1, Rhif 3, tt. 46-47 ac ar Chwefror 17, 1897, Cyf. 1, Rhif 4, tt. 49-53.

TAM1897 D 46.3MAE pawb yn gwybod mai oes wyddonol iawn yw hon, o leiaf o ran enw, proffesiwn, ac uchelgais. Mae Duw eisiau i’w bobl bob amser gadw i fyny â’r oes. Mwy na hynny: mae eisiau i’w bobl bob amser fod o flaen yr oes. Yn benodol, mae eisiau i’w bobl bob amser fod yn ddiwygwyr, ac er mwyn i berson fod yn ddiwygwr, rhaid iddo fod o flaen yr oes. Gan mai oes hynod wyddonol yw hon, yn ei phroffesiwn ac fel arall, rhaid i achos Duw, ei bobl, fod yn wyddonol i ateb gofynion yr oes. Dyna ddatganiad y cynnig yr wyf yn eich gwahodd i’w astudio heno. Mae’r Arglwydd eisiau i chi a minnau dderbyn y cynnig hwnnw, ei astudio, ac adeiladu arno, nes iddo gael ei ddangos ynom gerbron y byd fod y cynnig hwnnw’n wyddonol gywir. Os byddwch chi a minnau, os bydd pawb sy’n cyffesu enw Crist, yn gwneud hynny, yna fe wneir y peth hwnnw gan yr Arglwydd. Fe’i gwelir gan y byd, a bydd y byd yn ei weld p’un a oes gennym ni ran ynddo ai peidio. Oherwydd os nad oes gennym ni ran ynddo, bydd gan eraill ran ynddo a fydd yn caniatáu i’r Arglwydd wneud yr arddangosiad hwnnw drwyddynt; ac os na fyddwn ni’n caniatáu iddo ei wneud, byddwn yn ei golli.

TAM1897 D 46.4Ond rydych chi’n dweud, Iachawdwriaeth yw gwaith pobl Dduw. Iachawdwriaeth yw unig achos yr Arglwydd. Dyma’r hyn mae’r brodyr eraill hyn wedi bod yn ei ddweud. Dyma’r hyn a gafwyd gennym yn y wers y prynhawn yma, a’r hyn a gafwyd gennym ym mhob gwers yn Llythyr at yr Hebreaid. Dyma’r wers a gafwyd gennym mewn mannau eraill yn yr Ysgrythur. Ac mae’r Ysgrythur yn dweud na ddylem wybod dim ond Iesu Grist a’r hwn a groeshoeliwyd. Rydych chi’n dweud hynny; ie, a dwi’n dweud hynny. Dwi’n dweud mai gwaith pobl Dduw — yr holl achos sydd i Dduw yn y byd — yw gwaith yr iachawdwriaeth. Ac mae hyn yn cyd-fynd yn union â’r hyn rydym eisoes wedi’i ddatgan. Felly, gwyddoniaeth yw iachawdwriaeth.

TAM1897 D 46.5Yn fwy na hynny: Nid gwyddoniaeth yn unig yw iachawdwriaeth, nid gwyddor yn unig ydyw; hi yw’r brif, yr allwedd, a chanolfan yr holl wyddorau. Hi yw’r fwyaf gwyddonol o’r holl bethau y mae meddyliau dynion yn ymdrin â nhw yn y byd hwn. Felly, pan fydd pobl Dduw yn cymryd iachawdwriaeth Duw fel y mae yn Nuw; pan fydd ei achos iachawdwriaeth yn y byd yn sefyll fel yn wir yn cynrychioli ei syniadau am iachawdwriaeth, yna bydd y wyddoniaeth sydd uwchlaw pob gwyddor arall yn cael ei datgelu i’r byd. Yna gall pobl Dduw sefyll gerbron brenhinoedd gwyddoniaeth eu hunain, a pheidio â chael cywilydd, mewn oes wyddonol.

TAM1897 D 47.1Nawr, rwyf wedi ymrwymo’n llwyr i’r gwirionedd hwnnw. Ac rwyf am i chi weld pa mor gwbl y mae’n wirionedd. Mae gennych chi a minnau ymrwymiad i iachawdwriaeth Duw. Ac rwyf am i chi weld o’r Beibl — llyfr pob gwirionedd — mai gwyddoniaeth yw iachawdwriaeth. Yna byddwch chi, gyda mi, wedi ymrwymo i’r gwirionedd hwnnw.

TAM1897 D 47.2Yn gyntaf, felly, rwyf am i chi feddwl yn sobr, a gweld drosoch eich hunain nid yn unig mai gwyddoniaeth yw iachawdwriaeth; ond mai hi yw uwchaf o’r holl wyddorau.

TAM1897 D 47.3Y gair “gwyddoniaeth” yn llythrennol yw gwybodaeth. Gwyddoniaeth botaneg yw gwybodaeth botaneg. Gwyddoniaeth seryddiaeth yw gwybodaeth seryddiaeth. Felly mae un gwyddonydd wedi diffinio gwyddoniaeth fel “cynnyrch meddwl.” Yr holl wybodaeth — y wyddoniaeth — sydd gan y byd am seryddiaeth, yw cynnyrch meddwl y byd ar bwnc seryddiaeth.

TAM1897 D 47.4Yna, iachawdwriaeth yw gwybodaeth o Dduw: “A hyn yw bywyd tragwyddol, eu bod yn dy adnabod di, yr unig wir Dduw, a Iesu Grist a anfonwyd gennyt ti.” Gwyddoniaeth yw hi felly. Ond nid yw’r wybodaeth hon yn gynnyrch meddwl dyn: cynnyrch meddwl Duw ydyw. Oherwydd “nid yw llygad wedi gweld, na chlust wedi clywed, ac nid ydynt wedi dod i galon dyn, y pethau a baratoodd Duw i’r rhai sy’n ei garu.” Ond mae Duw wedi eu datgelu i ni trwy ei Ysbryd; oherwydd mae’r Ysbryd yn chwilio’r holl bethau, ie, pethau dwfn Duw.” Felly, gan fod iachawdwriaeth yn gynnyrch meddwl Duw, nid yn unig yw hi’n wyddoniaeth, ond hi yw’r uwchaf o’r holl wyddorau.

TAM1897 D 47.5Eto: Yr hyn a gydnabyddir gan y byd fel gwyddoniaeth — y gwyddorau naturiol — yw cynnyrch meddwl dynion. Gyda’r meddwl y mae dynion yn meddwl. Gyda’r meddwl, felly, y mae dynion yn ymdrin â’r holl wyddorau hyn. Ond mae iachawdwriaeth yn ymdrin â’r meddwl ei hun. Pa un, felly, yw’r uwch? Pa un yw’r uwch — yr hyn sy’n ymdrin â phob peth arall, neu’r hyn sy’n ymdrin â’r hyn sy’n ymdrin â phob peth arall? — Yr olaf, wrth gwrs. Felly, gan mai gyda’r meddwl y mae dynion yn ymdrin â’r holl wyddorau eraill, a bod iachawdwriaeth yn ymdrin â’r meddwl ei hun, mae’n gwbl amlwg, nid yn unig mai gwyddor yw iachawdwriaeth mor sicr ag unrhyw wyddor arall, ond mai gwyddor uwch yw hi na’r holl wyddorau eraill. Hi yw’r wyddor uchaf y gall meddwl dyn ei hadnabod.

TAM1897 D 47.6Unwaith eto: mae iachawdwriaeth yn ymwneud â’r meddwl. Ond pwy yw’r un sy’n ymwneud â’r meddwl yn iachawdwriaeth a thrwy iachawdwriaeth? — Duw ei hun ydyw. Felly, gan mai Duw ei hun sy’n gweithio allan, sy’n gwneud yn hysbys, y wyddor hon; a chan mai cynnyrch meddwl Duw yw’r wyddor hon; mae’n dilyn mai gwyddor iachawdwriaeth yw’r wyddor uchaf, ddyfnaf, a mwyaf eang a adwaenir, nid yn unig gan feddwl dyn, ond gan y bydysawd cyfan.

TAM1897 D 47.7Gadewch i ni ddarllen ychydig o Ysgrythurau. “Peidiwch â chydymffurfio â’r byd hwn: ond tröer chwi trwy adnewyddu eich meddwl.” Rhufeiniaid 12:2. “Felly, â’r meddwl, rwyf fi fy hun yn gwasanaethu cyfraith Duw.” Rhufeiniaid 7:25. “Gwyddom fod Mab Duw wedi dod, ac wedi rhoi i ni feddwl.” “Mae meddwl Crist gennym.” Yr unig ffordd y gall yr Arglwydd gyrraedd atom yw drwy’r meddwl. Mae’n delio â ni dim ond drwy’r meddwl. Mae’n ein llywodraethu ni dim ond drwy ein meddyliau. Edrychwch: “Gyda’r meddwl rwyf fi fy hun yn gwasanaethu cyfraith Duw, ond gyda’r cnawd cyfraith pechod.” A’r gyntaf o’r holl orchmynion yw hwn: “Gwranda, O Israel; yr Arglwydd ein Duw ni yw’r un Arglwydd: a char yr Arglwydd dy Dduw â’th holl galon, ac â’th holl enaid, ac â’th holl feddwl.” “Y meddwl cnawdol yw gelyn i Dduw: canys nid yw dan awdurdod cyfraith Duw, ac yn wir ni all fod.” Rhaid i’r meddwl cnawdol, na all fod yn ddarostyngedig i gyfraith Duw — ni all fod — gael ei newid, a’i gyfnewid am feddwl arall sy’n gwasanaethu cyfraith Duw bob amser. Achubiaeth yw’r newid meddwl hwnnw. Caiff yr adnewyddiad hwnnw o’r meddwl ei weithio gan Dduw yn ei waith achubiaeth, ac ni all neb arall ei weithio. Felly, hi yw’r uwchaf o’r holl wyddorau — yr uwchaf sy’n hysbys i feddwl dyn, yr uwchaf sy’n hysbys i’r bydysawd.

TAM1897 D 47.8Onid ydych yn dechrau gweld pam fod y Tystiolaethau yn sôn am “wyddoniaeth iachawdwriaeth”?

TAM1897 D 49.1Nawr rwyf am i chi weld bod eraill yn meddwl felly hefyd. Rwyf am i chi weld nad wyf ar fy mhen fy hun yn hyn o beth. Rwyf am i chi weld bod gennym awdurdod ar gyfer y safbwynt hwn — awdurdod gwyddonol — hynny yw, awdurdod pobl sy’n deall gwyddoniaeth.

TAM1897 D 49.2Pe gallwn i ddod â thystiolaeth i chi heno bod y rhai sy’n deall pob gwyddor arall orau yn y byd hwn yn tystio bod ganddynt fwy o ddiddordeb yn y wyddor hon nag yn yr holl wyddorau eraill gyda’i gilydd, eu bod yn gweld mwy ynddi sy’n deilwng o’u hystyriaeth nag yn yr holl wyddorau eraill gyda’i gilydd, onid dywedwch chi yna fy mod i’n ddiogel wrth siarad fel y gwnaf — o safbwynt gwyddonol? Wel, mae gen i gwmni o’r fath — cwmni sy’n deall yr holl wyddorau eraill, ac mae gen i’r dystiolaeth wedi’i nodi’n gywir eu bod yn fwy diddordeb yn hwn na’r holl rai eraill gyda’i gilydd.

TAM1897 D 49.3Yn 1 Pedr 1:10-12, mae’r apostol yn siarad am iachawdwriaeth, ac yno darllenaf fel a ganlyn:—

TAM1897 D 49.4Yr achubiaeth hon y bu’r proffwydi yn holi ac yn chwilio’n ddiwyd, y rhai a broffwydodd am y gras a ddylai ddod i chwi: gan chwilio i ba amser, neu o ba fath o amser, yr oedd Ysbryd Crist a oedd yn eu mewn yn arwyddio, pan ragddygodd yn gyntaf ddioddefaint Crist a’r gogoniant a ddilynai. I’r rhai y datguddiwyd, nad atynt hwy eu hunain, ond atom ni, eu bod yn gweinyddu’r pethau a adroddir i chwi yn awr gan y rhai a bregethodd yr efengyl i chwi gyda’r Ysbryd Glân a anfonwyd o’r nef; pethau y mae’r ANGYLION YN DYMUNO EDRYCH I MEWN IDDYNT.

TAM1897 D 49.5Pa bethau y mae’r angylion yn dyheu am edrych arnynt? — Iachawdwriaeth Duw pan gaiff ei phregethu gyda’r Ysbryd Glân a anfonwyd o’r nef. Y gair Groegaidd am “dyheu,” yma, yn golygu “gosod calon rhywun ar.” Ac mae’r gair Groegaidd am “edrych i mewn” yn golygu, “pwyso i lawr at rywbeth er mwyn edrych arno; edrych arno â’r pen wedi ei ostwng ymlaen; edrych i mewn â’r corff wedi ei ystumio; edrych yn ofalus i mewn, archwilio’n chwilfrydig — am un a fyddai’n dod yn gyfarwydd â rhywbeth.” Dyna yw agwedd yr angylion tuag at bwnc iachawdwriaeth.

TAM1897 D 49.6Nawr, a yw’r angylion yn deall gwyddorau eraill — bioleg, daeareg, ichthyology, seryddiaeth — pob gwyddor arall? Rydych chi’n gwybod eu bod yn gwneud hynny. Mae pawb yn gwybod bod yr angylion yn deall pob gwyddor arall yn drylwyr. Mae pawb yn gwybod ei bod yn gwbl ddiogel dweud bod yr holl angylion yn deall pob gwyddor arall yn anfeidrol fwy trylwyr na’r hyn y mae unrhyw ddyn yn ei ddeall, neu erioed wedi’i ddeall, o unrhyw un wyddor. Ond mae mwy o ddiddordeb gan yr angylion yn nhestun iachawdwriaeth nag ym mhob gwyddor arall. Y rhai sy’n gwybod fwyaf o bawb, ydynt â’r diddordeb mwyaf yn yr un pwnc hwn. O, wel, fe gytunasoch â mi beth amser yn ôl, pe gallwn nodi awdurdod o’r fath, y dywedech y byddem yn ddiogel wrth gymryd y safbwynt hwn. Dewch ymlaen, felly, rydym yn ddiogel. Rydym yng nghwmni gorau — ie, yng nghwmni gwyddonol gorau. Mae awdurdod sy’n derfynol ar y pwnc, awdurdod gwyddonol.

TAM1897 D 49.7Nawr, nid wyf yn chwarae ar y gair gwyddoniaeth yma heno. Rwy’n defnyddio’r geiriau “gwyddoniaeth” ac “gwyddonol” mewn perthynas â gwaredigaeth fel gair hollol wirioneddol. Mae gwaredigaeth Duw yn wir yn beth gwyddonol, nid o’r enw’n ffug, ond yn wirioneddol, yn hollol wyddonol. Felly peidiwch â chael y syniad o gwbl fy mod yn chwarae ar y gair “gwyddoniaeth” neu “gwyddonol.” Rwy’n ei ddefnyddio’n wirioneddol, oherwydd ei fod yn gywir yn y cyd-destun hwn.

TAM1897 D 49.8Ond nid dyma’r cyfan: nid yn unig y mae’r angylion yn awyddus i fwrw golwg ar hyn, fel y rhai a fyddai’n dod yn gyfarwydd â rhywbeth; ond maent yn dod yn gyfarwydd â rhywbeth. Maent yn dysgu drwy fwrw golwg ar hyn a’i astudio. Trowch at Effesiaid 3:8-11, a gwelwch y syniad hwn yn cael ei fynegi:—

TAM1897 D 50.1I mi, yr wyf yn llai na’r lleiaf o’r holl seintiau, y rhoddwyd y gras hwn, sef i mi bregethu ymysg y Cenhedloedd gyfoeth anchwiliadwy Crist; ac i wneud i bawb [Rwy’n hepgor y gair dynion, oherwydd ei fod wedi’i ychwanegu] weld beth yw cymdeithas y dirgelwch, sydd wedi’i guddio yn Nuw ers dechrau’r byd, a greodd bob peth trwy Iesu Grist: er mwyn [Edrychwch, felly, rwy’n mynd i bregethu cyfoeth anchwiliadwy Crist er mwyn gwneud i bawb weld beth yw cymdeithas y dirgelwch sydd wedi’i guddio yn Nuw, a hynny er mwyn, at ddiben] fel y gwybyddid gan yr eglwys yn awr i’r penaethiaid a’r awdurdodau yn y lleoedd nefol ddoethineb amrywiol Duw, yn ôl y bwriad tragwyddol a fwriadodd yn Crist Iesu ein Harglwydd ni.

TAM1897 D 50.2Beth yw “bwriad” gwneud i ddynion weld hyn? — Fel y gwybyddid i’r penaethiaid a’r nerthoedd “yn y lleoedd nefol” (“yn y nefoedd” yw fersiwn cyfieithiadau eraill; ac mae hynny’n gywir) ddoethineb amrywiol Duw. Mae’r angylion, y penaethiaid, a’r nerthoedd, yn dyheu’n fawr am edrych i mewn i’r efengyl iachawdwriaeth hon pan gaiff ei phregethu gyda’r Ysbryd Glân wedi’i anfon i lawr o’r nef. Maent yn edrych ac yn astudio. Ac wrth iddynt astudio, maent yn dysgu datguddiadau newydd o ddoethineb Duw — doethineb amrywiol Duw — yn ôl ei bwrpas tragwyddol a fwriadodd yng Nghrist Iesu ein Harglwydd ni. Gwyddoch chi o ysgrythurau eraill fod y dirgelwch hwn o Dduw, y bwriad tragwyddol hwn, yn cael ei ddatgelu yn yr efengyl. Gwyddoch chi nad yw’r pennaethiaethau a’r pwerau yn y nefoedd yn dragwyddol mewn un ffordd — nid ydynt o dragwyddoldeb i dragwyddoldeb. Maent o bwynt penodol i dragwyddoldeb, fel yr ydych chi a minnau. Dim ond o’r pwynt y cafodd ei greu y mae Gabriel yn dragwyddol. Nid yw o dragwyddoldeb i dragwyddoldeb.

TAM1897 D 50.3Ond mae Duw o dragwyddoldeb i dragwyddoldeb. Nawr, o dragwyddoldeb i dragwyddoldeb bu, ac y mae, bwrpas — ei fwrpas tragwyddol ef a fwriadwyd yng Nghrist Iesu ein Harglwydd ni. Pa mor hir fydd yn ei gymryd i’r angylion gyrraedd y dyfnder, i ddod â’r astudiaeth i ben, o’r bwriad tragwyddol hwnnw? — I dragwyddoldeb. Mae hynny’n ddigon clir. Yna, wrth i’r bwriad hwnnw gael ei ddatgelu yn yr efengyl, a’i wneud yn hysbys trwy ddirgelwch Duw, sef, “Crist ynoch chi, gobaith gogoniant,” mae’n ddigon amlwg bod yr angylion yn ei astudio. A phan fyddant yn edrych i mewn iddo, maent yn gweld doethineb amrywiol Duw wedi’i ddatgelu yno, yn ôl ei fwriad tragwyddol. Maent yn dyheu am edrych i mewn iddo. Maent yn gwneud hynny, ac felly’n dysgu.

TAM1897 D 50.4Wel, felly, gan eu bod yn deall pob gwyddor arall yn fwy nag y mae unrhyw ddyn yn deall un, pan fyddant â mwy o ddiddordeb yn hwn nag yn yr holl rai eraill, ac yn dysgu ohono; onid yw hynny’n ffaith y gallwn ni, chi a minnau, ymddiried ynddo’n ddiogel? Yna, onid yw hwn hefyd yn bwnc sy’n fwy teilwng o’n meddwl, ein meddwl uchaf, na’r holl rai eraill gyda’i gilydd? Ac oni allwn ni osod ein calonnau ar hyn, a rhoi ein henaid cyfan iddo heb fod yn anwyddonol? O, gallwn, gallwn! Gwneler hynny.

TAM1897 D 50.5Nawr, peidiwch â’m camddeall. Nid wyf yn ymosod ar wyddorau eraill. Nid wyf yn dweud y dylid anwybyddu’r holl wyddorau eraill, a’u hystyried yn ysbrydion twyllodrus, ac yn annheilwng o unrhyw sylw. Na; rwy’n dweud bod hwn yn fwy na’r cyfan ohonynt; a bod yn rhaid astudio popeth a ddysgwn ganddynt o dan awdurdod yr un hwn sy’n fwy na hwy. Dim ond hyn rwy’n ei ddweud, sef bod yn rhaid i’r holl rai eraill gymryd lle eilradd, o leiaf, i’r un hwn, os ydym am fod yn wyddonol.

TAM1897 D 50.6Meddyliwch am hynny! Cymerwch ein meddyliau naturiol ein hunain rydym yn eu defnyddio wrth ymdrin â gwyddorau eraill. A fyddwn i, a fyddai unrhyw ddyn, yn gwyddonol yn gyfan gwbl i roi ei feddwl gorau a goruchel ar wyddor, pan fyddai ganddo’r awdurdod uchaf posibl bod un uwch ar gael iddo? A fyddai hynny’n wyddonol? — Na. Wel, felly, rydym wedi gweld hyd yn hyn mai gwyddor yw hon; mai hi yw’r wyddor uchaf. Yna, unrhyw ddyn nad yw’n rhoi ei feddwl goruchel, ei feddwl gorau, a’i holl alluoedd, ar y wyddor hon yn gyntaf oll, a gadael iddi arwain yr holl wyddorau eraill, yn natur pethau, nid yw’n wyddonol.

TAM1897 D 50.7Ac nid yw’n ddoeth chwaith. Oherwydd beth yw’r wyddor hon? — Iachawdwriaeth. Iawn iawn. A bywyd tragwyddol ydyw. Os dychmygwn fy mod yn rhoi fy holl fywyd, fy holl bwerau, ar wyddorau eraill, gan esgeuluso hwn, neu gan ei ystyried yn israddol, a gaf i ef? — Na. Am ba hyd y bydd gennyf i astudio’r gwyddorau eraill bryd hynny? — Ar y mwyaf dim ond ychydig o flynyddoedd. Yna bydd fy ngwaith ar y gwyddorau hyn ar ben am byth, ac ni fydd gennyf byth gyfle i’w hastudio mwyach.

TAM1897 D 50.8Ond os cymeraf fi hwn yn gyntaf oll, a gadael i’r lleill gymryd y lle isaf nes i mi sicrhau hwn, yna a gaf i gyfle i astudio’r lleill? — Ie. Am ba hyd? — Am dragwyddoldeb. A, onid dyna’r ffordd ddoeth, felly? Onid dyna’r unig ffordd ddoeth? Ac onid dyna’r unig ffordd wyddonol a synnwyrus? — Yn sicr, ydyw. Dewch, felly, byddwn yn wyddonol, yn gaeth, yn hollol.

TAM1897 D 50.9Nawr, edrychwn ychydig ymhellach. Yn y darn cyntaf hwnnw a edrychom arno am yr angylion, dechreuodd gyda’r proffwydi, fel hyn: “Yr hyn o iachawdwriaeth y bu’r proffwydi yn holi ac yn chwilio’n ddiwyd, y rhai a broffwydodd am y gras a ddaw i chwi,” pan dystiwyd ganddynt o’r blaen am ddioddefaint Crist, a’r gogoniant a ddilynai.

TAM1897 D 51.1Nawr, drwy’r proffwydi y daeth i’r amlwg ar ysgrif, fel sydd gennym yma, y wyddoniaeth hon o iachawdwriaeth, y cynnyrch hwn o feddwl Duw ar bwnc iachawdwriaeth. Daeth y llyfr gwyddoniaeth hwn, y wyddoniaeth hon o iachawdwriaeth, drwy’r proffwydi. A oedden nhw’n gwybod unrhyw beth am y gwyddorau eraill? — Oedden.

TAM1897 D 51.2Gallwn ddod o hyd i hyn mewn nifer o leoedd — mwy nag y byddai gennym amser i’w nodi heno. Ond byddwn yn edrych ar ddau neu dri phwynt, er mwyn i ni gael y ffaith o flaen ein meddyliau eu bod yn wir yn meddu ar wybodaeth am y rhain.

TAM1897 D 51.3Yn y bymthegfed pennod o’r Epistol Cyntaf at y Corinthiaid, ceir datganiad gwyddonol a wnaed tua mil a saith cant o flynyddoedd cyn i wyddoniaeth ei ddarganfod. Roedd yno drwy’r holl oesoedd hyn, ond ni wyddai’r gwyddonwyr yn y maes perthnasol amdano drwy eu proses feddwl. Mae’n ddatganiad o wirionedd mewn seryddiaeth. Pwy bynnag a gredai’r datganiad yn y Beibl, roedd yn gwybod hynny drwy’r amser, wrth gwrs, er na chlywodd erioed y gair seryddiaeth; ond nid oedd gwyddoniaeth dyn yn gwybod hynny, a dim ond ar ôl cyfnod mor hir y darganfuodd hi.

TAM1897 D 51.4Meddyliwch am hyn: Pan wnaeth yr awdur hwnnw o’r Beibl y datganiad gwyddonol hwnnw a ddarganfu gwyddonwyr fil a saith cant o flynyddoedd yn ddiweddarach ei fod yn wyddonol gywir, onid oedd yn ddatganiad gwyddonol yr un mor wir drwy’r amser ag y bu ar ôl ei ddarganfod? — Yn sicr. Felly, onid oedd hynny’n wir pan ysgrifennodd yr awdur ef? — Yn sicr. Yr adnod yw 1 Corinthiaid 15:41:—

TAM1897 D 51.5Un gogoniant sydd i’r haul, a gogoniant arall i’r lleuad, a gogoniant arall i’r sêr: canys un seren y gwahaniaethir hi oddi wrth seren arall mewn gogoniant.

TAM1897 D 51.6Nid oedd hynny’n hysbys gan mlynedd yn ôl, oherwydd tua’r adeg honno fe wnaeth un a’i hystyriai ei hun yn seryddwr sylweddol, ac a ystyrid felly gan ei gyd-ddynion, feirniadu’r datganiad hwnnw fel un anghywir, ac fel tystiolaeth o anwybodaeth awduron y Beibl; oherwydd ei fod yn meddwl (hynny yw, awdur y Beibl yn meddwl) bod un seren yn wahanol i seren arall o ran gogoniant, o ran llacharedd, yn hytrach nag o ran pellter. Dyna ddatganiad y beirniad hwn amdano. Ei syniad ef oedd, ac fe siaradodd ar ran gwyddor seryddiaeth, mai’r unig reswm pam fod un seren yn fwy llachar a harddach i ni nag un arall, yw ei bod yn nes atom ni nag un arall, fel ein bod yn cael mwy o’i golau. Ond heddiw ym mhob meysydd gwyddoniaeth, gŵyr pawb mai’r gwir yw bod cymaint o wahaniaeth rhwng y sêr, yn eu mawredd a’u harddwch a’u lliwiau, ag sydd yn y blodau ar y ddaear. Felly, pe gallem weld holl flodau’r ddaear wedi’u gosod o’n blaenau mewn maes mawreddog, gyda’u holl ogoniant, ac amrywiaeth o arlliwiau, ac yna gweld sêr yr awyr serennog mor amlwg ag y gwelwn y rhain, byddem yn gweld un yr un mor amrywiol a hardd â’r llall. Gwyddys hyn bellach, ond nid oedd yn hysbys pan ysgrifennwyd y darn hwnnw at y Corinthiaid.

TAM1897 D 51.7Nawr, gofynnaf, onid oedd honno’n ddatganiad gwyddonol, onid oedd yn ddatganiad o wirionedd mewn gwyddoniaeth, y diwrnod y’i hysgrifennodd Paul a’i hanfon i Gorinth, yr un mor sicr ag y mae bellach? Nid yw’r darganfyddiad a wnaeth gwyddoniaeth ei fod yn wir yn ei wneud yn wir, ac nid ychwanegodd ychwaith ddim at ei bwysau fel y gwirionedd. Yn syml, dangosodd eu darganfyddiad eu bod wedi darganfod rhywbeth a oedd yn wir, ond nad oeddent yn ei wybod o’r blaen, am nad oeddent yn credu’r Beibl. Pe baent wedi darllen hynny yn y Beibl yn unig, a’i gredu a’i dderbyn, byddent wedi gwybod y pwynt hwnnw mewn gwyddoniaeth ymhell cyn i unrhyw wyddonwyr ei ddarganfod.

TAM1897 D 51.8Mae yna wyddoniaeth arall: Un diwrnod roedd Syr Isaac Newton yn eistedd o dan goeden afalau. Syrthiodd afal oddi ar gangen gerllaw iddo. Roedd afalau wedi syrthio o goed lawer gwaith o’r blaen. Roedd wedi gweld afalau’n syrthio o goed o’r blaen. Ond y diwrnod hwnnw roedd mewn hwyliau myfyriol, a dechreuodd feddwl. Pam wnaeth yr afal hwnnw syrthio? Rhaid mai oherwydd bod dylanwad gan y ddaear arno i’w dynnu ati ei hun. Gan fod y ddaear yn fwy na’r afal, byddai’n ei dynnu ati ei hun pan ddaeth yn rhydd o’r goeden. Meddai, ‘Os cymeraf yr afal hwnnw, a’i daflu mor uchel ag y gallaf, mae’n syrthio eto i’r ddaear.’ Felly, os dylanwad y ddaear oedd yn ei ddwyn y pellter bach hwn, pan fydda i’n ei daflu mor uchel ag y gallaf a’i fod yn dod yn ôl, mae hynny’n brawf bod dylanwad y ddaear yn cyrraedd mor bell â hynny o’r ddaear, ac yn dal gafael yn y peth hwnnw ac yn dod ag ef yn ôl. Pe gallwn i daflu’r afal filltir o uchder, a’i fod yn dod yn ôl, yna byddai’n amlwg bod y dylanwad hwnnw’n cyrraedd milltir o bellter i ddod â’r peth hwnnw’n ôl. Yna, meddai, os yw hynny’n wir, dylai’r dylanwad hwnnw gyrraedd y lleuad. Tybed a yw’n cyrraedd y lleuad? Af i weld. Aeth i’w dŷ ac eistedd yno, cymerodd y cyfrifiadau seryddol am orbit y lleuad yn eu lle, a gweithiodd gyfres hir o ffigurau. Ond doedden nhw ddim yn cyd-fynd. Rhoddodd gynnig arno dro ar ôl tro, ond doedden nhw ddim yn cyd-fynd; doedd dim modd iddo gael yr effaith honno i gyrraedd y lleuad.

TAM1897 D 52.1Gadewodd y peth o’r neilltu am tua deng mlynedd, os cofiaf yn iawn, cyn iddo ei gymryd i fyny eto. Un diwrnod cyhoeddwyd cyfrifiad newydd o orbit y lleuad, gan gywiro rhai anghywirdebau yn y ffigurau blaenorol. Pan gyhoeddwyd hynny, meddai Newton, ‘Tybed a fydd hynny’n darparu’r hyn sydd ei angen arnaf.’ Cafodd y ffigurau, aeth ati i weithio, a gweithiodd gyfres hir o ffigurau y byddech chi a minnau wedi’n syfrdanu ohoni, wrth gwrs. Ond o’r diwedd, daeth o fewn dau neu dri ffigwr i’r diwedd, a gwelodd ei fod yn mynd i ffitio. Cafodd ei llethu gymaint gan y ffaith ryfeddol fel na allai orffen ei ffigurau. Syrthiodd y pin ysgrifennu o’i law, a bu’n rhaid iddo ofyn i ffrind ei gyfrifo ar ei ran. Gwnaeth y ffrind hynny, ac roedd Syr Isaac Newton wedi dangos ffaith wyddonol, neu’n hytrach, gwyddor newydd. Disgyrchiant yw’r enw arno. Ac mae wedi’i anfarwoli byth ers hynny.

TAM1897 D 52.2Yn wir, roedd honno’n beth mawr. Ac eto, roedd hynny yn y Beibl fil pump cant o flynyddoedd cyn i Syr Isaac Newton ei ddarganfod ym myd natur. Dim ond cydbwyso’r bydysawd yw gravitation. Yr egwyddor honno, y gyfraith honno, fel y dywedai gwyddonwyr, yw’r hyn sy’n cynnal cydbwysedd y bydysawd. Hynny yw, mae pob corff yn y bydysawd yn dylanwadu ar bob corff arall, ac yn cael ei gydbwyso ag ef. Nid yn unig pob corff, ond pob gronyn o fater yn y bydysawd, yn denu ac yn dylanwadu ar bob gronyn arall o fater yn y bydysawd.

TAM1897 D 52.3Yn y byd ffisegol, dyna’r ffaith gyfatebol yn syml i’r hyn a gafwyd gennym yn y dosbarth Beiblaidd y prynhawn yma, o ran bywyd. Gwelwyd na allai neb na dim gael ei gyffwrdd heb i hynny fod yn hysbys ar draws y bydysawd. Nid yw aderyn to yn syrthio heb i’ch Tad wybod, ac nid yw’r aderyn to hwnnw’n syrthio heb i’w gwymp gael ei deimlo ar draws y bydysawd. Mae hon yn ffaith gyfatebol yn syml i hynny.

TAM1897 D 52.4Mae yna ffaith ysbrydol yno hefyd sy’n cyfateb i’r ddau hyn.

TAM1897 D 52.5I ba le af fi o’th ysbryd di? neu i ba le ffoaf fi o’th bresenoldeb di? Os af i fyny i’r nefoedd, yno wyt ti; os paratoaf fy ngwely yn uffern, wele, yno wyt ti. Os cymeraf adenydd y wawr, ac os trigaf yn eithafoedd y môr; yno hefyd y’m harwain dy law di, a’th law dde a’m dali. Salm 139:7-10.

TAM1897 D 52.6Pan fyddwch chi a minnau’n meddwl meddwl cywir, a yw’n cael ei ganfod yn unman arall? Rydym yn meddwl meddwl anghywir. Beth yw meddwl anghywir? — Pechod. Ble mae’r pechod yn dechrau, felly? — Yn y meddwl. A yw fy mhechod yn cael ei ganfod unrhyw le arall yn y bydysawd heblaw fi fy hun? Pwy sy’n ei ganfod? — Duw, trwy ei Ysbryd. O, felly, a oes ffaith ysbrydol yn ein bydysawd nad yw’n cael ei chanfod? nad yw’n cael ei deimlo? neu feddwl er daioni neu er drwg nad yw’n cael ei deimlo? Onid ydych chi’n gweld gravitation fel gwyddoniaeth felly? Darganfu Syr Isaac Newton wirionedd yn y bydysawd sy’n cyfateb i wirioneddau eraill y bydysawd.

TAM1897 D 52.7Y gyfraith a ddarganfu Newton yw, fel y dywedais, yr un sy’n cynnal cydbwysedd y bydysawd. Nawr, darllenaf y ysgrythur sy’n dangos bod hyn yn hysbys ddwy fil a phum cant o flynyddoedd cyn i Newton ei ddarganfod. Eseia 40:12:—

TAM1897 D 52.8Pwy a fesurodd y dyfroedd yng nghwgn ei law, ac a fesurodd y nefoedd â lled ei law, ac a gymerodd lwch y ddaear mewn mesur, ac a bwysodd y mynyddoedd mewn cloriannau, a’r bryniau mewn clorian?

TAM1897 D 52.9Pan osodwyd y mynyddoedd a’r bryniau, cydbwyswyd hwy â’i gilydd. A wnaeth Duw bennu’r peth fel y byddai eu cydbwysedd yn cael ei gynnal? Beth yw enw gwyddonol y gyfraith sy’n cynnal cydbwysedd pethau? — Disgyrchiant. Am beth, felly, y siaradodd Eseia? — Am ddisgyrchiant. Yn sicr y gwnaeth.

TAM1897 D 52.10Mae gwyddonydd yn egluro’r ffaith honno drwy’r blodyn bach a elwir yn eirlys. Meddyliwch am ddau fath o flodau sy’n atgynhyrchu eu hunain o’r had. Mae un yn flodyn sy’n sefyll yn syth, a’r llall yn flodyn sy’n gogwyddo. Byddwch wedi sylwi mewn blodau ar wialenni bach yn sefyll o amgylch un ganolog. Nawr, mewn blodyn sy’n sefyll ac sy’n atgynhyrchu o’r had, mae’r werthyd ganolog bob amser yn fyrrach na’r rhai o’i hamgylch. Os yw’n flodyn sy’n gogwyddo, mae’r werthyd ganolog yn hwy na’r rhai o’i hamgylch. Y rheswm am hynny yw bod rhaid i lwch y blodyn — y paill — sydd ar y rhai o’i hamgylch ddisgyn ar yr un ganolog, neu ni all y blodyn atgynhyrchu.

TAM1897 D 52.11Nawr, mewn blodyn sy’n sefyll sy’n atgenhedlu o’r had, rhaid i’r werthyd ganolog hon fod yn fyrrach na’r lleill, fel y gall lwch y blodau o’r lleill ddisgyn arni. Pe bai’n hwy, fe welwch y byddai’r lwch yn disgyn yn is, ac yn ei methu, ac felly ni allai unrhyw had ffurfio. Os yw’n flodyn sy’n gogwyddo, a bod y werthyd hon yn fyrrach na’r lleill, bydd y lwch yn disgyn i ffwrdd ac unwaith eto ni all unrhyw had ffurfio. Felly, ym mhob blodyn unionsyth sy’n atgynhyrchu o’r had, mae’r werthyd ganolog yn fyrrach na’r rhai o’i hamgylch. Ym mhob blodyn sy’n gogwyddo sy’n atgynhyrchu o’r had, mae’r un ganolog yn hwy.

TAM1897 D 53.1Mae’r eirlys yn atgynhyrchu ei hun o’r had. Ac er ei fod yn flodyn sy’n sefyll yn unionsyth, mae’r werthyd ganolog yn hwy na’r rhai o’i chwmpas. Sut all hyn fod? Fe’i mynegaf eto fel y deallwch y pwynt yn gliriach: Mae’r eirlys yn flodyn sy’n sefyll yn unionsyth, a dweud y gwir, ac mae’n atgynhyrchu ei hun o’r had. Y werthyd ganolog, felly, ddylai fod yn fyrrach na’r lleill. Ond mae’n hwy. Sut, felly, y gall atgynhyrchu ei hun o’r had? Mae’r Arglwydd wedi darparu ar gyfer hynny. Mae wedi ei osod felly, er ei fod yn flodyn sy’n sefyll yn unionsyth, y bydd yn plygu ac yn ymgrymu. Felly, mae’r werthyd ganolog yn cael ei gwneud yn hwy na’r lleill, yn y blodyn hwn, sy’n sefyll yn unionsyth. Mae’n tyfu i fyny ac yn sefyll yn syth nes iddo flodeuo a bod yn aeddfed ac yn barod i atgenhedlu. Ar yr union adeg honno, mae’n ymgrymu ei ben, a phan fydd y paill wedi disgyn i’w le, mae’r blodyn bach yn codi eto ac yn sefyll.

TAM1897 D 53.2Nawr, mae hynny’n brydferth ynddo’i hun; ond dyma lle daw’r darlun o gyfraith gravitation i’r amlwg. Mae’r gwyddonydd hwn yn dweud wrthyf mai’r hyn sy’n achosi i’r blodyn blygu, i ostwng ei ben, yw atyniad y ddaear. Mae hynny’n gywir. Beth sy’n gwneud i afal gwympo? — Pwysau. Ond pwysau yw gravitation yn syml — o’r Lladin gravus, sy’n golygu pwysau. Beth sy’n gwneud i’r blodyn hwnnw sy’n sefyll blygu ei ben? — Pwysau’r ddaear. Ond pam nad yw pwysau’r ddaear yn gwneud i’r blodyn hwnnw ostwng ei ben yn gynt? — O, pan wnaeth Duw y blodyn bach hwnnw, fe wnaeth yn siŵr bod y ddaear, ie, y bydysawd, yn gydbwysol â’i anghenion. Pan wnaeth Duw yr eirlys bach, gostyngedig hwnnw, fe ddalodd y bydysawd mewn cydbwysedd, a’i addasu i anghenion y blodyn bychan hwnnw! Ac os yw Duw yn meddwl am y blodyn bychan hwnnw, oni fydd Ef yn meddwl llawer mwy amdanoch chi, O chwi o ffydd fach?

TAM1897 D 53.3Nawr, mae’r gwyddonydd hwn yn dweud wrthyf, pe bai’r ddaear — ac wrth gwrs y bydysawd — wedi’i gwneud punt, neu owns yn unig yn drymach nag y mae, byddai wedi gwneud i’r eirlys bwyso’n isel cyn yr amser iawn; oherwydd, gan ei bod yn drymach, byddai wedi cael mwy o ddylanwad arno. Ac yn yr achos hwnnw, yr eirlys cyntaf fyddai’r olaf. Ond er mwyn i’r eirlys bach hwnnw fyw a llonni’r ddynoliaeth hyd ddiwedd y byd, gosododd Duw y bydysawd yn union gywir i anghenion y flodyn hwnnw, fel bod, pan ddaw’r union amser i’w angen, y pwysau’n ddigonol yn union i’w dynnu i lawr. Yna, wrth iddo hongian, gall yr atgynhyrchiad ddigwydd, mae nerth arall yn dod i mewn o’r gwreiddiau, ac mae’r coesyn yn mynd ychydig yn fwy caled, ac mae’r blodyn yn goresgyn disgyrchiant, ac yn sefyll fel o’r blaen.

TAM1897 D 53.4Pwy a fesurodd y dyfroedd yng nghwgn ei law, ac a fesurodd y nefoedd â lled ei law, ac a gymerodd lwch y ddaear mewn mesur, ac a bwysodd y mynyddoedd mewn cloriannau, a’r bryniau mewn balans?

TAM1897 D 53.5Pwy osododd gydbwysedd y bydysawd? — Duw. Nododd Eseia hynny bron i ddwy fil a phum cant o flynyddoedd cyn i Syr Isaac Newton ei ddarganfod. Onid oedd yn ffaith wyddonol pan ysgrifennodd Eseia hynny? — Oedd. Onid oedd ar gof a thalfa am yr holl oesoedd hynny? — Oedd. Oedd hi ddim yn wirionedd wyddonol drwy’r amser? — Roedd hi. Oedd hi’n fwy o wirionedd wyddonol pan ddarganfu Newton ef? — Nage; dysgodd gwyddonwyr rywbeth nad oeddent yn ei wybod o’r blaen, ond roedd yno wedi sefyll yn y Beibl drwy’r amser.

TAM1897 D 53.6Myfyriwch ar y pethau hyn. Mae Duw eisiau i ni wneud hynny. Mae’n eisiau i ti a fi weld nad yw’r iachawdwriaeth, y Gair y mae wedi ei roi i ni, ac y mae’n galw ein meddyliau gorau ato, yn rhyw fater ochrol cul a bach; ond y peth mwyaf y gall y byd byth ei wybod. Dyma’r peth mwyaf y gall gwyddoniaeth y byd byth ei wybod. Dyma’r wyddoniaeth uchaf y gall y byd byth ei hadnabod.

TAM1897 D 53.7Ac eto, nid ydym i’w astudio er mwyn bod yn wyddonol. Rydym i’w astudio er mwyn cael ein hachub; ac mae cael ein hachub yn wyddonol.