Yr Aifft ac Israel

TAM1897 Q1 20.8Pregeth a draddodwyd nos Iau, 4 Mawrth, 1897 Argraffwyd ym Mhwletin y Gynhadledd Gyffredinol, Chwarter Cyntaf, 1897, Cyf. 2, Rhif 1, tt. 20-26.

TAM1897 Q1 20.9Rhoddodd ein gwers gyntaf i ni ddechreuad y wladwriaeth; sefydlu’r un gyntaf yn hanes. Rhoddodd ein hail wers i ni’r enghraifft gyntaf o wahanu’r eglwys a’r wladwriaeth yn hanes. Bryd hynny’n gynnar, dangosodd yr Arglwydd yn glir pa mor llwyr y dylai’r gwahaniad fod rhwng yr eglwys a’r wladwriaeth. Rydym am ddilyn y ddau o’r rhain heno, nes iddynt gyfarfod eto, yn yr un wlad.

TAM1897 Q1 20.10Mab Cush oedd Nimrod; trigodd Cush yn Ethiopia; mab Ham oedd Cush; a’r Aifft oedd tir Ham. Felly, rydym yn olrhain achau Nimrod yn uniongyrchol i’r Aifft; a gallwn olrhain ei esiampl hefyd i’r Aifft. Er mai Nimrod oedd y dyn cyntaf i wisgo coron frenhinol, y cyntaf i ddwyn y teitl a hawlio goruchafiaeth brenin, eto yn yr Aifft y dilynwyd yr enghraifft honno o eiddo Nimrod yn ei holl gamau yn fwyaf cyflawn, ac y sefydlwyd hi yn fwyaf llwyr.

TAM1897 Q1 20.11Yn yr Aifft, ni bu brenin tan ar ôl cyfnod Nimrod; nid tan ar ôl iddo drawsfeddiannu lle ac awdurdod y brenin. Oherwydd, cofiwch, pan wnaeth Nimrod hynny, roedd yn erbyn Duw, yn erbyn syniad y bobl am Dduw, ac yn erbyn eu gwybodaeth amdano. Bryd hynny, gwyddai’r bobl fod Nimrod, yn hyn o beth, yn cymryd lle Duw; ac mae ei enw yn dynodi’r farn a oedd yn gyffredin bryd hynny am y weithred. Yn yr Aifft, dilynwyd yr un cwrs. Mae cofnodion yr Aifft yn ardystio mai’r duwiau oedd llywodraethwyr cyntaf yr Aifft, y demi-duwiau, sef y hanner-duwiau, oedd y nesaf; ac ar ôl y rhain, y brenhinoedd eu hunain a oedd yn ddynion.

TAM1897 Q1 20.12Felly gwelwch fod y weithdrefn yn y wlad honno yn union yr un fath â’r un drosodd yn Shinâr. Yn yr Aifft, ar ei ran ei hun, safodd y brenin yn fwriadol ac yn gyhoeddus yn lle duw i’r bobl. Ystyriai’r bobl ef felly. Yr haul oedd y duw; brenin yr Aifft oedd mab yr haul. Ef oedd Duw i’r bobl. Bywai’r bobl ar ei anadl. Ef oedd eu hanadl fywyd. Derbynient eu hysbrydau ganddo. Iddynt hwy, ef oedd “rhoddwr bywyd, fel haul tragwyddol.” (Gweler “Empires of the Bible,” pen. 7, par. 27, 38, 43, 44, 49, 64, 71-83, 96, 102; pen. 14, par. 15, 16.) Felly yn yr Aifft nid oedd y brenin yn unig yn gynrychiolydd, yn is-frenin y duw; ef oedd ymgnawdoliad Duw. Roedd bywyd Duw yn preswylio yn y brenin, ac yn dod drwy’r brenin at y bobl. Felly roedd y brenin yn fywyd i’r bobl, oherwydd ynddo ef y cynrychiolwyd y duw mawr holl-dreiddiol, yr haul. Nid oedd unrhyw briodoledd i Dduw nad oedd y brenin yn ei gynrychioli i’r bobl. Dyna oedd system frenhiniaeth a llywodraeth yn yr Aifft hynafol.

TAM1897 Q1 21.1Nawr ewch yn ôl i Chaldea pan wahanodd Duw yr eglwys oddi wrth y wladwriaeth, fel y darllenwn yn y wers flaenorol, pan ddywedodd wrth Abraham, “Dos allan o’th wlad, ac o’th berthnasau, ac o dŷ dy dad, i’r wlad y dangosaf i ti.” A chofiwch nad oedd yr Arglwydd wedi dangos y wlad iddo nes i Abraham wahanu oddi wrth y rhai olaf o’i berthnasau. Gwahanodd Abraham yn gyntaf oddi wrth ei wlad; yn ail, oddi wrth dŷ ei dad; ac yn drydydd, oddi wrth ei berthnasau. Nid oedd nes i Lot fynd drosodd i ddyffryn Sodom y dangosodd Duw y wlad i Abraham. Genesis 13:14, 15. Pan oedd galwad Duw wedi dod at Abraham, ac yr oedd wedi ymwahanu oddi wrth ei wlad,—o’i galon a’i enaid a’i holl fod,—ac oddi wrth dŷ ei dad, a’i holl gysylltiadau, ac yn sefyll lle y mynnodd yr Arglwydd iddo sefyll, yna dywedodd yr Arglwydd wrtho, “Cod dy lygaid yn awr, ac edrych o’r fan lle’r wyt i’r gogledd, a’r de, a’r dwyrain, a’r gorllewin: canys yr holl tir a weli, i ti y rhof ef, a’th had am byth.” Rhoddaf ef yn berchnogaeth dragwyddol.

TAM1897 Q1 21.2Nawr gofynnaf i chi, Pan ddywedodd Duw wrth Abraham am godi ei lygaid ac edrych, a welodd Abraham fwy nag y byddai wedi’i weld pe bai wedi codi ei lygaid heb i Dduw ddweud wrtho?

TAM1897 Q1 21.3(Y gynulleidfa) Ie.

TAM1897 Q1 21.4Felly gwelodd rywbeth na allai fod wedi’i weld oni bai bod Duw wedi dweud wrtho am edrych. A phan ddywedodd Duw wrtho i godi ei lygaid ac edrych, y wlad yr addawodd Duw iddo oedd yr hyn a welodd. Bryd hynny, dangosodd Duw y wlad addawedig iddo, a dyna oedd y wlad y galwodd yr Arglwydd ef iddi. Ni roddodd ef hi iddo bryd hynny, “Nage, nid cymaint â gosod ei droed arni: eto fe addawodd y rhoddai hi iddo yn berchnogaeth, ac i’w had ar ei ôl.” Ac edrychodd yn dragwyddol ar y wlad nefol honno; y wlad honno sydd â dinas â sylfeini, a’i Hadeiladwr a’i Gwneuthurwr yw Duw. Yno roedd “yr addewid y byddai’n etifedd y byd;” a derbyniodd Abraham ef “trwy gyfiawnder ffydd.” Yna, pan ddywedodd Duw wrth Abraham am edrych arni, ac y byddai’n ei rhoi iddo ef a’i had am berchnogaeth dragwyddol, beth welodd? y byd?

TAM1897 Q1 21.5(Lleisiau) Gwelodd y byd sydd i ddod.

TAM1897 Q1 21.6A dyna’r wlad a oedd yn eiddo iddo o’r adeg honno ymlaen. “Ac os ydych chi yn eiddo i Grist, yna ydych chi yn had Abraham, ac yn etifeddion yn ôl yr addewid.” A dyna yw eich gwlad chi, a’m gwlad i. Ac o! i feddwl am y syniadau mor gul, mor gwbl annheilwng, y mae’n rhaid i rywun sydd yn fodlon ar unrhyw wlad arall, neu sydd â thuedd tuag at unrhyw wlad arall, neu sydd ag unrhyw hoffter o gwbl at unrhyw wlad arall, eu cael. Sut all unrhyw un wneud hynny, pan fo’i lygaid ar y wlad honno y mae Duw wedi ei dangos iddo, ac y mae’n ei alw iddi!

TAM1897 Q1 21.7Bu farw Abraham. Bu byw ac yna bu farw Isaac. A gludwyd i’r Aifft oedd Jacob a’i deulu, fel y dywedodd yr Arglwydd wrth Abraham, “Bydd dy had yn ddieithryn mewn gwlad nad eiddo hwynt,” a’r Aifft oedd honno. Nawr, meddyliwch yn ofalus. Peidiwch ag anghofio’r ymadrodd hwn y mae’r Arglwydd yn ei roi i ni ynglŷn ag Aifft, oherwydd bydd o ddefnydd mewn gwersi i ddod. Y wlad lle’r oeddent i fod yn estroniaid a gwasanaethu’r Arglwydd oedd Aifft. Buont yn byw yno am gannoedd o flynyddoedd—mewn gwlad nad oedd yn eiddo iddynt. A chofiwch mai Aifft yr ydym wedi ei braslunio yno, lle’r oedd y brenin yn lle Duw, ac yn Dduw i’r bobl.

TAM1897 Q1 21.8Ystyriwn yr eglwys hon ymhellach am ennyd, a gweld beth yr Arglwydd oedd yn ei wneud â hi. Mae gennym fap o’n blaenau heno sy’n dangos y wlad. Dyma Chaldea, o ble y galwyd Abram; ac aeth i fyny yma i Fesopotamia i Haran, lle bu farw ei dad. Yno y cafodd ei wahanu oddi wrth dŷ ei dad, ac yna daeth i’r wlad lle y gwahanwyd ef oddi wrth Lot.

TAM1897 Q1 21.9Tra roedd Abram yn y wlad hon, gwnaed hanes, gyda gwledydd y Dwyrain yn concro tuag y gorllewin, hyd at ffiniau’r Aifft. Ond erbyn i Israel fynd i’r Aifft, neu ychydig cyn y amser hwnnw, roedd Ymerodraeth yr Aifft wedi ymledu dros yr holl wlad Dwyreiniol hon. Estynnodd ar draws yr Aifft, i lawr i Ethiopia, gan gynnwys holl ffin ddeheuol a gorllewinol Asia Leiaf hyd at Armenia, Asyria, a Shinâr; felly roedd Ymerodraeth yr Aifft yn gorchuddio’r rhanbarth dwyreiniol cyfan, y byd adnabyddus ar y pryd. Roedd Ymerodraeth yr Aifft, yn ei dyddiau, mor gyffredinol ag yr oedd yr Ymerodraeth Rufeinig yn ei dyddiau, neu unrhyw un o’r cenhedloedd eraill a ddilynodd.

TAM1897 Q1 21.10Nawr, tra bod hanes yn cael ei wneud o’r Dwyrain, a brenhinoedd y gwledydd hyn yn concro ar draws y rhanbarth gorllewinol, hyd at ffiniau’r Aifft, gosododd Duw ei eglwys yng ngwlad Canaän i gadw gwybodaeth am y gwir Dduw yn fyw ymysg y cenhedloedd a oedd yn mynd a dod yno. A phan oedd y deyrnas Eifftaidd wedi’i lledaenu ar draws y wlad hon, a phrifddinas yr ymerodraeth fyd-eang yn brifddinas yr Aifft ei hun, cymerodd Dduw ei bobl i’r Aifft, fel y byddai llysgenhadon a llywodraethwyr yr holl bobloedd, wrth deithio o’r holl wledydd hyn i ben eu llywodraeth, sef yr Aifft, yn dod i gysylltiad â phobl Dduw.

TAM1897 Q1 21.11Yn yr Aifft, plannodd yr Arglwydd ei bobl yng Goshen, yn y llwybr rhwng y cenhedloedd paganaidd hyn a phrifddinas yr Aifft, fel y byddai’r bobloedd, eu llysgenhadon, a’u llywodraethwyr, yn mynd heibio trwy Goshen, y wlad yr oedd pobl Dduw yn byw ynddi, a’u sylw yn cael ei dynnu at y gwir Dduw.

TAM1897 Q1 22.1Yn yr Aifft hefyd, roedd Joseff ger y goron, fel bod yn rhaid i’r llysgenhadon a ddaeth i’r Aifft gyfarfod â Joseff, a fyddai’n rhoi iddynt wybodaeth am y gwir Dduw. Ar ôl i Joseff farw, arhosodd y wybodaeth am Joseff a’i ddylanwad ym mhrifddinas yr Aifft hyd at amser Moses. Yna, roedd Moses yn y palas a ger y goron. Nid yn unig ger y goron fel yr oedd Joseff wedi bod; ond safodd Moses ar y cam cyntaf i’r goron, oherwydd mai ef oedd mab merch Farao. Gwraig Farao oedd merch Farao; a chan fod Moses yn fab i ferch Farao, roedd yn etifedd cyfreithlon ddwbl i’r orsedd. Pe na bai gwraig Farao yn ei ferch, byddai ei mab mabwysiadol cyntaf wedi bod yn etifedd i’r orsedd. Unwaith eto, pe bai gan Farao wraig arall a dim plant eraill, byddai ei ferch wedi bod yn etifedd i’r orsedd. Ond pan oedd merch Farao yn wraig Farao, yna roedd ei mab mabwysiadedig yn etifedd deuol i’r orsedd. Nid oedd neb yn herio’i hawl i etifeddu gorsedd yr Aifft, a oedd bryd hynny’n orsedd y byd.

TAM1897 Q1 22.2Ar y pryd hwnnw, roedd brenin yr Aifft tua wyth deg mlwydd oed, felly dim ond ychydig o amser oedd rhwng Moses a’i le cyfreithlon ddwywaith ar y goron, a meddu ar holl bŵer Ymerodraeth yr Aifft a oedd yn gorchuddio’r byd. Ac yn yr amser hwnnw hefyd, daeth amser yr addewid, yr un a dyngodd Duw i Abraham, yn agos, a chredodd Moses hynny, ac am y rheswm hwnnw gwrthododd yn bwrpasol ac yn llwyr y goron a holl nerth a gogoniant yr Aifft—gwrthododd “gael ei alw’n fab i ferch Farao.”

TAM1897 Q1 22.3Credai Moses fod amser yr addewid, yr hon a dyngasai Duw i Abraham, yn nesáu. A, gyda llaw, byddai’n well i ni benderfynu a ydym yn ei chredu; oherwydd os ydym yn sicr ein bod yn ei chredu, gwelwn fwy yng nghred Moses ynddi. Trowch at Actau 7:17:—

TAM1897 Q1 22.4Pan agosodd amser yr addewid, yr hon a dyngasai Duw i Abraham, cynyddodd a lluosogodd y bobl yn yr Aifft.

TAM1897 Q1 22.5Adeg y ganed Moses, meddyliodd Farao ddinistrio’r bobl, fel na fyddent yn lluosi ac yn dod mor bwerus fel y gallent adael y wlad. Y pwynt yw nad dim ond y Iddewon oedd yn bobl ddieithr yn yr Aifft, ond bod yna lu o bobl ddieithr yno — caethweision a gafodd eu cymryd o wledydd eraill i’r Aifft. Felly ar y pryd hwnnw, roedd tua thraean o boblogaeth yr Aifft yn ddieithriaid. Mae’r gair Hebraeg sy’n golygu ‘amlhau’ y bobl yn awgrymu eu bod yn ‘heidio’ fel gwenyn neu bysgod. Pan welodd Farao’r bobl yn amlhau mor helaeth, a’r wlad hefyd mor llawn o estroniaid, cafodd ofn y byddent yn goresgyn y wlad mewn gwrthryfel er mwyn gadael y wlad.

TAM1897 Q1 22.6Peth arall a arweiniodd at hyn oedd, tra roedd Israel yn yr Aifft; tra bod Ymerodraeth yr Aifft yn gorchuddio’r Dwyrain i gyd, bu ymdrech bendant gan bŵer y wladwriaeth i orfodi’r ymerodraeth gyfan i addoli’r haul yn unig. Roedd gwahanol ffurfiau o addoliad haul yn treiddio drwy’r ymerodraeth honno, ond gwnaed ymdrech gan holl bŵer yr ymerodraeth i atal pob ffurf ar addoliad haul heblaw am ddisg noeth yr haul yn yr awyr, neu ddelw o’u blaenau o ddisg yr haul. Nawr, wrth gwrs, ni wnaeth Israel ufuddhau i’r gorchymyn hwnnw. Ni fyddent yn addoli’r haul. Safodd hwy dros wirionedd Duw, ac roedd eu gwneud hynny yn rhywbeth a oedd yn dal yn meddwl y brenin hwn. Brenin arall oedd wedi ceisio gorfodi addoliad yr haul; ond pan ddaeth y brenin hwn i rym, roedd y peth hwnnw yn ei feddwl, ac roedd yn sail iddo resymu, pe bai’r bobl hyn yn cael cyfle, y byddent yn arwain y ffordd allan o’r wlad.

TAM1897 Q1 22.7Nawr o’r adeg honno, nid yn unig y cofnod yw bod “y bobl yn tyfu ac yn lluosi,” ond hefyd bod “amser yr addewid yn nesáu, yr addewid a tyngodd Duw i Abraham.” Pa addewid a tyngodd Duw i Abraham? Beth oedd addewid Duw i Abraham?—I roi iddo’r wlad a welodd. Pa wlad oedd honno?

TAM1897 Q1 22.8(Lleisiau) Y byd.

TAM1897 Q1 22.9Pa fyd?

TAM1897 Q1 22.10Y byd sydd i ddod.

TAM1897 Q1 22.11Dyna air Steffan: “Ymylodd amser yr addewid, yr oedd Duw wedi tyngu i Abraham.” A wnaeth? Ydych chi’n credu hynny? Ydych chi’n credu bod yr amser yn agos i Dduw roi’r tir hwnnw i Abraham yr oedd wedi ei ddangos iddo? Mae’n dweud, “I Abraham.” Byddai eraill yno, ond i Abraham ydoedd. Nid rhywun arall heblaw Abraham; ond Abraham a’i had. “Nid yw yn dweud, Ac i hadau, fel o lawer; ond fel un, Ac i dy had di, sef Crist.”

TAM1897 Q1 22.12A oedd amser yr addewid yn agos, felly, pan fyddai Duw yn rhoi i Abraham ac i Grist y wlad honno a ddangosodd Duw i Abraham? Nid wyf yn gofyn a ydych erioed wedi meddwl am hyn o’r blaen ai peidio. Rwy’n gofyn a ydych yn credu yr hyn y mae’n ei ddweud. Nid wyf yn mynd i geisio ei esbonio. Nid oes angen ei esbonio unwaith y byddwn yn ei gredu, oherwydd mae’n ei ddweud. Rydych chi’n gwybod yn ddigon da heb gyfeirio at y pennillau, o’ch gwybodaeth o’r Beibl, fod Duw wedi gwneud y addewid hon bob tro i Abraham a’i had. Erioed i’r had heb Abraham. Erioed i Abraham heb yr had,—ac “nid i hadau,” ond i’th had di. Yna, pan ddaeth amser yr addewid yn agos i roi hynny i Abraham, i bwy arall y daeth?—I Grist. Sut roedd i ddod i Abraham?—Trwy Grist.

TAM1897 Q1 22.13S. H. Lane.—Pan ailadroddwyd yr addewid i Isaac a Jacob, onid oedd yr un iaith?

TAM1897 Q1 22.14Ie. Roedd hi bob amser yr un fath.

TAM1897 Q1 22.15S. H. Lane.—Yna’r cwestiwn fyddai, Oedd yn rhaid i Abraham fod yno i gyflawni datganiad Steffan?

TAM1897 Q1 23.1Ie, oherwydd mae’n dweud, “I ti, ac i dy had,” drwy’r amser. Ond daw adnodau eraill i mewn a fydd yn ei gwneud yn bendant.

TAM1897 Q1 23.2Gair bach yn awr. Bu farw Jacob yn yr Aifft, a chafodd ei gludo i’r wlad, a chafodd ei gladdu yno. Bu farw Joseff yn yr Aifft, ond dywedodd, “Peidiwch â’m claddu i; nid hyd yn oed drosodd yn y wlad.” Ni fyddai Joseff wedi gadael iddynt ei gludo i Balestina lle cafodd Jacob ei gludo, a’i gladdu yno. Dywedodd Joseff, “Mae Duw yn mynd i ymweld â chwi.” Cadwch fy nghorff, a phan ymwelo Duw â chwi, dewch â mi allan gyda chwi. Dewch â fy esgyrn allan gyda chwi. A gwnaethant hynny. A phan gyrhaeddent y wlad, pa wlad a olygai Duw yn ei addewid i Abraham?

TAM1897 Q1 23.3(Y gynulleidfa) Y byd sydd i ddod.

TAM1897 Q1 23.4Onid ydych chi’n gweld na ddisgwyliodd Joseff erioed gael ei gladdu yn y byd hwn?

TAM1897 Q1 23.5Edrychwch ar hyn mewn ffordd arall. Y gair yw, “y nesaodd amser yr addewid, yr hon a dyngasai Duw i Abraham.” Roedd Duw wedi tyngu i roi i Abraham y wlad a ddangosodd iddo, yn berchnogaeth dragwyddol. Ond roedd Abraham bellach yn farw, ac wedi bod yn farw ers canrifoedd. Sut, felly, y gallai Duw roi’r wlad i Abraham pan oedd yn farw? Yn amlwg, ni allai. Felly, gan fod Duw wedi tyngu i roi’r tir i Abraham; gan fod yr amser bellach yn agos yr oedd Duw wedi tyngu i Abraham; a chan fod Abraham bellach yn farw, mae’n sicr na ellid rhoi’r tir i Abraham tra roedd yn farw; ac mae’n yr un mor sicr bod yr amser yn agos pan fyddai Abraham yn cael ei atgyfodi o’r meirw, er mwyn i Dduw roi iddo’r tir yr oedd wedi tyngu i’w roi iddo yn berchnogaeth dragwyddol. O hyn, felly, onid ydych yn gweld pam na fyddai Joseff yn caniatáu i’w gorff gael ei gladdu—hyd yn oed yng ngwlad Canaän, fel yr oedd gyda Jacob? Y gwir yw bod Joseff yn credu bod yr amser yn agos yr oedd Duw wedi tyngu i Abraham y byddai’n rhoi’r wlad iddo, ac roedd Joseff yn disgwyl mynd i mewn i’r etifeddiaeth gydag Abraham.

TAM1897 Q1 23.6(Llais) Onid oedd yr addewid honno’n cyfeirio at yr addewid a wnaeth Duw i Abraham, y cyfeirir ati yn bumed bennod ar ddeg o Genesis?

TAM1897 Q1 23.7Ie, dyna’n union, diolch i’r Arglwydd. Felly, bu farw Joseff, a’i embalsamo yn yr Aifft, a’i roi mewn arch, a phan adawodd Israel yr Aifft, cludwyd esgyrn Joseff gyda nhw am ddeugain mlynedd yn y diffaethwch; a’r holl amser hwnnw roedd corff Joseff gyda nhw, yno o’u blaenau, ddydd ar ôl dydd, ac roedd yn gerydd i’w diffyg ffydd.

TAM1897 Q1 23.8Mae llawer o bobl, rwyf wedi canfod, wrth ddarllen y penillion hwnnw o araith Steffan, yn ei esbonio yn y ffordd hon, a’r ffordd arall, a’r ffordd arall eto, yn hytrach na chredu’r hyn y mae’n ei ddweud, yn hytrach na edrych ar yr addewid a wnaeth Duw i Abraham, ac a dyngodd i Abraham, i roi iddo’r wlad a ddangosodd iddo. Ond a ydych chi wedi cytuno mai’r byd oedd y tir a ddangosodd Duw i Abraham, ac nid y byd hwn, ond y byd sydd i ddod? Dyna’r wlad y tyngodd Duw iddo ei rhoi iddo; a dyna’r wlad yr oedd yn ei disgwyl. Dyna’r wlad yr oedd ganddi ddinas yr oedd yn ei disgwyl, y mae Duw yn adeiladwr a gwneuthurwr ohoni. Ac ni fyddai’n meddwl am gyfle i fynd yn ôl i’r wlad arall, yr oedd wedi dod allan ohoni.

TAM1897 Q1 23.9Drwy’r amser, llw Duw oedd rhoi’r tir hwnnw i Abraham ac i’w had. Peidiwch â rhoi “hadau” arno, pan mae Duw wedi ei rwygo i ffwrdd; peidiwch â rhoi “s” i hynny pan mae Duw wedi ei rwygo ymaith. “Nid yw yn dweud, Ac i hadau, fel o lawer; ond fel o un, Ac i dy had di, yr hwn yw Crist.” Roedd llawer ohonynt, mae hynny’n wir. Daeth tri miliwn allan o’r Aifft, ond nid y rhain yw’r rhai yr oedd Duw yn sôn amdanynt pan ddywedodd, “I ti, ac i dy had,” a oedd “fel un,” ac “sydd yn Grist.” Ydych chi’n gweld hynny? Peidiwch â gadael i lu Israel ddod i’ch meddwl pan fyddwch chi’n darllen y geiriau, “I ti, ac i’th had.” Pan mae Duw yn tynnu’r “s” i ffwrdd, nid oes gennym hawl i’w roi yno o gwbl. Ni ddylem ei roi yno hyd yn oed yn ein meddyliau. Pwy oedd yr had?—Crist. Pan mae’n dweud, “I ti, ac i’th had,” ni ddylech chi na minnau ei ddarllen mewn unrhyw ffordd arall heblaw, i ti a Christ y rhof ef, am berchnogaeth dragwyddol. Ni ddylem roi neb arall heblaw Crist yno, ac eithrio trwy Grist. I ti a Christ y rhof ef.

TAM1897 Q1 23.10Dywed Steffan “y daeth amser y addewid yn agos, yr hon a tyngasai Duw i Abraham.” Cafodd Steffan hynny o’r Beibl. Rwyf am i chi weld nad ysbrydoliaeth arbennig gan yr Ysbryd Glân a roddwyd i Steffan ar y pryd, ond ei fod i gyd yn y Beibl o’r blaen, a bod yr Ysbryd Glân wedi ei roi i’r lleill hyn drwy Steffan, drwy alw i’w gof yr pethau yr oedd wedi eu darllen o’r blaen yn y Beibl. Trowch at bennod chwech o Exodos, os gwelwch yn dda. Mae hyn mor amlwg yn yr ysgrythur fel nad oes modd ei esbonio i ffwrdd. Dyma amser gwaredigaeth Israel, a’r Arglwydd a’i gwnâi. Exodos 6:1-5:—

TAM1897 Q1 23.11Yna dywedodd yr Arglwydd wrth Moses, ‘Nawr y gwelwch yr hyn a wnaf i Pharo: canys â llaw gref y bydd yn eu gollwng, ac â llaw gref y bydd yn eu gyrru allan o’i wlad.’ A siaradodd Duw â Moses, ac meddai iddo, ‘Myfi yw’r Arglwydd: a ymddangosais i Abraham, i Isaac, ac i Jacob, yn enw’r Hollalluog, ond o’m henw Iehofa ni adnabuwyd fi ganddynt.’ Ac rwyf hefyd wedi sefydlu fy nghyfamod â hwy, i roi iddynt dir Canaän, tir eu pererindod, lle buont yn estroniaid. Ac rwyf hefyd wedi clywed griddfan plant Israel, y rhai y mae’r Eifftiaid yn eu dal mewn caethiwed; ac rwyf wedi cofio fy nghyfamod.

TAM1897 Q1 23.12Beth oedd ei gyfamod ef?—I roi’r wlad iddynt. Beth oedd y wlad yn ei chynrychioli? beth oedd hi?—Y wlad, y byd, a ddangosodd yr Arglwydd i Abraham, ac a tyngodd i’w rhoi iddo yn berchnogaeth dragwyddol.

TAM1897 Q1 24.1(Lleisiau) Y byd i ddod.

TAM1897 Q1 24.2Nawr mae’n dweud, “Rwyf wedi cofio fy nghyfamod.” Beth oedd hynny’n ei olygu? “Rwyf wedi cofio fy nghyfamod.” A oedd wedi anghofio amdano?—Nage; ond bod yr amser wedi dod nawr i wneud yr hyn yr oedd wedi ei addo. Rydych chi’n cofio, yn yr wythfed ar ddeg o Datguddiad, mae’n dweud:—

TAM1897 Q1 24.3A chlywais lais arall o’r nef yn dweud, Deuwch allan ohoni, fy mhobl, fel na fyddwch yn gyfranogwyr o’i pechodau hi, ac fel na dderbyniwch o’i phlâu hi. Canys cyrhaeddodd ei pechodau hi y nef, ac y mae Duw wedi cofio am ei drygioni. Gwnewch iddi fel y gwnaeth hi i chwi, a rhowch iddi ddybl dros ddybl yn ôl ei gweithredoedd: yn y cwpan a lenwodd hi, llenwch iddi ddybl. Cymaint y mae hi wedi gogoneddu’i hun, ac wedi byw mewn moethusrwydd, rhowch gymaint o artaith a thristwch iddi: oherwydd meddai yn ei chalon, ‘Rwy’n eistedd fel brenhines, ac nid wyf yn weddw, ac ni welaf dristwch.’ Am hynny, daw ei phlâu hi mewn un diwrnod, marwolaeth, a galar, ac eisiau; a llosgir hi yn llwyr â thân: oherwydd cryf yw’r Arglwydd Dduw sy’n ei barnu hi.

TAM1897 Q1 24.4Pan gofiodd Duw am ei hanwireddau, roedd yr amser wedi dod iddi gael ei barnu. Pan gofiodd am ei gyfamod, pa amser oedd wedi dod?—Roedd yr amser wedi dod i gyflawni’r llw. Ond beth oedd y cyfamod ag Abraham, Isaac, a Jacob?—Roedd yn gyfamod i roi’r wlad honno iddynt yn berchnogaeth dragwyddol, ac i’w rhoi iddynt a’u had. Pwy oedd yr had?—Crist.

TAM1897 Q1 24.5Am hynny, dywed wrth feibion Israel, ‘Myfi yw’r Arglwydd, a byddaf yn eich dwyn allan o dan feichiau’r Eifftiaid, ac yn eich gwaredu o’u caethiwed, ac yn eich prynu â braich estynedig ac â barnedigaethau mawr: a chymeraf i mi eich gwneud yn bobl i mi, a byddaf yn Dduw i chwi: a gwybyddwch mai myfi yw yr Arglwydd eich Duw, yr hwn a’ch dygaf allan o dan feichiau yr Eifftiaid.

TAM1897 Q1 24.6Pe bai Israel wedi credu hynny, a fyddai erioed wedi bod angen iddynt ymrwymo i’r fargen honno yn Sinai? Cyn iddo ddechrau gyda nhw o’r Aifft o gwbl, dywedodd, ‘Byddaf yn Dduw i chwi, a byddwch yn bobl i mi. Gwybyddwch mai myfi yw’r Arglwydd.’

TAM1897 Q1 24.7A mi a’ch dygaf i’r wlad, yr hon y tyngais i Abraham, i Isaac, ac i Jacob, am ei rhoi: a mi a’i rhof i chwi yn etifeddiaeth: Myfi yw’r Arglwydd.

TAM1897 Q1 24.8“Daeth amser yr addewid yn agos, yr hon a dyngasai Duw i Abraham.” Dof â thi i’r wlad yr wyf yn tyngu ei rhoi i ti. Beth yw’r addewid honno, felly? I ba wlad yr oedd Duw eisiau mynd â Israel? Pa wlad oedd ar gael iddynt?—Y byd i ddod. Nawr, peidiwch â cheisio esbonio hyn i gyd. Nid oes gennyf esboniad ar ei gyfer. Dyma beth mae’r gair yn ei ddweud, ac rwy’n ei gredu. Nid oes angen ei esbonio. Dim ond ei gredu sydd angen. Na, peidiwch â cheisio ei esbonio hyd yn oed i chi’ch hun. Os yw’n newydd i chi, os ydych wedi cael syniadau eraill amdano, peidiwch â cheisio eu ffitio i hyn. Gadewch iddyn nhw i gyd fynd, a gweld beth mae hyn yn ei ddweud.

TAM1897 Q1 24.9Eto gofynnaf. Pa wlad y tyngodd Duw i’w rhoi i Abraham, Isaac, a Jacob?

TAM1897 Q1 24.10(Y gynulleidfa) Y byd sydd i ddod.

TAM1897 Q1 24.11A wnewch chi lynu wrth hynny? Cytunoch chi beth amser yn ôl fod hynny’n gywir. Peidiwn â thynnu’n ôl ar hynny nawr er mwyn ein heneidiau.

TAM1897 Q1 24.12(Llais) A fyddai gwaredigaeth wedi dod iddyn nhw?

TAM1897 Q1 24.13Ie; byddai gwaredigaeth wedi dod atynt. Byddai gwaredigaeth wedi dod i’r byd. Byddai hynny i gyd wedi dod. Ond byddai wedi dod mewn ffordd wahanol i’r ffordd y daeth. Byddai’r byd wedi cael profiad gwahanol i’r hyn y mae wedi’i gael. Rydym yn ei golli pan fyddwn yn edrych ar y profiad a gafodd hwy, ac yn meddwl mai dyna i’r hwn y galwodd Duw hwy. Cafodd hwy y profiad ofnadwy hwnnw am na chredent yr hyn y galwodd Duw hwy iddo. Ac, frodyr, os byddwch chi a minnau heddiw yn edrych ar y pethau hyn a osodwyd gerbron Israel bryd hynny, fel y gwnaethant hwy, yna byddwn ni’n gwneud nawr fel y gwnaeth Israel bryd hynny. Ni welodd Israel bryd hynny yr hyn oedd gan Dduw ar eu cyfer, ac felly ni chawsant yr hyn oedd ganddo ar eu cyfer. Nawr, os nad ydym ni’n gweld dim mwy yn y pethau hynny na’r hyn a welodd Israel, ni chawn ni ddim mwy na’r hyn a gafodd Israel. Yn sicr, wrth i ni edrych ar y pethau hyn fel y gwelodd Israel, fe wnawn ni heddiw fel y gwnaeth Israel bryd hynny.

TAM1897 Q1 24.14I ni y pregethwyd yr efengyl, fel y pregethwyd iddynt hwythau: ond ni wnaeth y gair a bregethwyd elw iddynt, am nad oedd ffydd yn y rhai a’i clywodd yn cymysgu ag ef. Oherwydd hynny, gadewch i ni ofni, rhag i addewid a adawyd i ni o ran mynd i mewn i’w orffwys, ymddangos bod unrhyw un ohonoch yn methu â chyrraedd yno.

TAM1897 Q1 24.15A wnaiff hyn ein buddio ni, o gael ei gymysgu â ffydd ynom ni sy’n clywed? Na fyddai Duw byth yn gadael i brofiad Israel gael ei ailadrodd ynom ni. Gosodwyd hyn o’n blaenau er mwyn i ni ddianc.

TAM1897 Q1 24.16Gwelwn yr hyn na welsant oherwydd na chredasant yn Nuw. Gwelwn yr hyn oedd gan Dduw iddynt, a’i gipio, yn lle edrych ar bethau fel y gwnaethant hwy, a methu â’i gael fel y gwnaethant hwy.

TAM1897 Q1 24.17Trowch at bennod bymtheg o Exodos, ac fe’i cewch wedi’i nodi’n glir iawn. Pan ddaeth Israel allan o’r Aifft, ac wedi croesi’r Môr Coch, ceir y geiriau hyn, yn y drydedd adnod ar ddeg:—

TAM1897 Q1 24.18Tithau, yn dy drugaredd, wedi arwain y bobl a brynest: tydi wedi eu harwain yn dy nerth i’th anheddiad sanctaidd.

TAM1897 Q1 24.19Y bennod hon yw cân Moses. Y rhai sy’n sefyll ar Fynydd Seion, ac yn ennill y fuddugoliaeth dros y bwystfil a’i ddelw a rhif ei enw, sy’n canu cân Moses. Nid cân wedi’i phatrymu ar yr un honno. Nid cân debyg iddi. Ond maen nhw’n canu cân Moses. Y pymthegfed pennod honno o Exodws yw ein cân ni.

TAM1897 Q1 24.20I ble roedd Duw yn bwriadu mynd â nhw?—I’w “annedd sanctaidd.” Ble roedd yr annedd sanctaidd honno?

TAM1897 Q1 24.21(Y gynulleidfa) “Dinas sydd â sylfeini, a’i Hadeiladwr a’i Gwneuthurwr yw Duw.”

TAM1897 Q1 24.22Mwy. “Bydd y bobloedd yn clywed, ac yn ofni: bydd gofid yn dal trigolion Palestina.”

TAM1897 Q1 24.23E. J. Waggoner.—Gwnaeth hynny yn wir.

TAM1897 Q1 24.24Wrth gwrs y gwnaeth. Pan aethant draw i’r ffin honno, yna synnwyd tywysogion Edom. “Yr arwyr Moab, bydd arnynt gryndod; holl drigolion Canaan a doddant ymaith.” Beth oedd i ddigwydd i’r trigolion?

TAM1897 Q1 25.1(Lleisiau) Roeddent i doddi ymaith.

TAM1897 Q1 25.2E. J. Waggoner.—Roedden nhw eisoes wedi gwneud hynny.

TAM1897 Q1 25.3Yn union pan gyrhaeddon nhw yno, gofynnodd Israel, A wnewch chi adael i ni fynd drwy eich gwlad? Beth ddywedon nhw?—Na, syr. Ni chawsant ganiatâd i osod eu troed ar eu gwlad. Ond pe baent wedi mynd yn syth o’r Môr Coch i ffiniau Edom, byddai holl Edom wedi sefyll yn dawel mewn rhyfeddod nes eu bod wedi mynd heibio. O Israel hyd heddiw, nid yw wedi darganfod beth a gollodd Israel yno. Frodyr, pan ddarganfyddwn beth a gollodd Israel yno, bydd yn rhoi ysbrydoliaeth i ni a ddaw â nerth Duw, a byddwn yn ei gredu.

TAM1897 Q1 25.4Bydd ofn a dychryn yn syrthio arnynt; trwy fawredd dy fraich byddant mor llonydd â charreg; hyd oni ddaw dy bobl drosodd, O Arglwydd, hyd oni ddaw’r bobl a brynaist drosodd.

TAM1897 Q1 25.5Beth mae’n mynd i’w wneud â nhw? “Dygi hwy i mewn, a’u plannu yn mynydd dy etifeddiaeth.” Etifeddiaeth pwy?—Yr Arglwydd. Ond “Dduw, a lefarodd yn amserau cynt i’r tadau trwy’r proffwydi, mewn amryw adegau ac amryw ffyrdd, sydd yn y dyddiau diwethaf hyn wedi llefaru atom trwy ei Fab, yr hwn a osododd yn etifeddwr o’r holl bethau.” Pwy oedd yn arwain Israel?—Dduw. I mewn i beth?—“Dy etifeddiaeth;” nid ein heiddo ni—eiddot ti. “Ac os ydych chi’n eiddo i Grist, yna ydych chi’n had Abraham, ac yn etifeddion yn ôl yr addewid.” “Dy etifeddiaeth, O Arglwydd.” Nid dyna’r cyfan. “Dyg i mewn hwy, a’u plannu yn mynydd dy etifeddiaeth, yn y lle, O Arglwydd, a wnaethost i ti breswylio ynddo.” Nid dyna’r cyfan. “Yn y Cysegr, O Arglwydd, a sefydlodd dy ddwylo.” Pa gysegr yw hwnnw a sefydlodd dwylo’r Arglwydd?

TAM1897 Q1 25.6(Lleisiau) Y cysegr gwirioneddol.

TAM1897 Q1 25.7Wrth gwrs mai dyna. “Dyma grynodeb y pethau a ddywedasom: Mae gennym offeiriad mawr fel hyn, sydd wedi ei osod ar dde llaw orsedd y Fawredd yn y nefoedd; gweinidog y cysegr, a’r babell wirioneddol, a osododd yr Arglwydd, ac nid dyn.” Dyna grynodeb ein sgwrs heno, onid e? Dyna lle roedd Duw eisiau mynd â Israel. Ond ni welsant. Ydych chi’n gweld? Dyna lle mae e eisiau mynd â ni.

TAM1897 Q1 25.8Ydych chi’n gweld mai dyna lle roedd Duw eisiau mynd â Israel bryd hynny? Os ydych, yna byddwch yn barod i fynd i’r lle a gollodd Israel. Ond os ydych chi’n meddwl mai rhyw gysegr daearol a gododd dyn oedd hwnnw, dyna’r cyfan a welodd Israel, a dyna’r cyfan a welwch chi. Ac ni ddaeth Israel i mewn i’r wlad, ac na chewch chi chwaith. Rhaid i ni weld mwy na’r hyn a welodd Israel, neu ni awn ni byth ymhellach na aeth Israel. Ond pam na welodd Israel fwy nag a welsant?—Ni chredasant. Ond rhaid i ti a minnau gredu nawr yr hyn na chredodd Israel bryd hynny, neu ni dderbyniwn byth yr hyn a gollodd Israel. Ond os credwn yr hyn na chredodd Israel, yna cawn ein dwyn i’r etifeddiaeth na ddygwyd Israel iddi, i’r babell na ddaeth Israel i mewn iddi, trigfan sanctaidd Duw, i’r ddinas sydd â sylfeini, a’i Hadeiladwr a’i Gwneuthurwr yw Duw.

TAM1897 Q1 25.9Y ddeunawfed adnod: “Bydd yr Arglwydd yn teyrnasu am byth bythoedd.” Mae eisiau teyrnasu drostynt ei hun; nid Farao mwyach; dim Nimrod mwyach; dim mwy o’r eilunaddolwyr hyn; dim mwy o’r bobl wrthryfelgar hyn. Roedd Duw eisiau arwain Israel i’r tir bendithedig, a rheoli drostynt yno am byth bythoedd, ond nid oeddent yn gwybod hynny. O, beth a gollasant drwy beidio â chredu’r Arglwydd! O, beth a gollasom ni dros yr holl flynyddoedd hyn! Oherwydd, fel y darllenaf i chi yfory nos, byddem ni wedi bod yno ers talwm, pe baem ond wedi credu’r Arglwydd. Mae Duw yn dweud hynny, ac felly y mae. Nid oes gennym ni unrhyw fusnes yn y babell hon heno. Dim busnes yma o gwbl, yn ôl hawl, oherwydd does gennym ni ddim busnes yn y byd. Fodd bynnag, gan ein bod ni yn y byd, dyma’r lle i ni. Ond ni ddylem ni fod yn y byd o gwbl. Dylem ni fod wedi bod yn nheyrnas Dduw ers talwm. Mae hynny’n ffaith, frodyr. Mae mwy yn y Beibl nag y gallem ni ei gyflwyno mewn awr arall yma, ar yr un meddwl hwnnw’n unig.

TAM1897 Q1 25.10Nawr, credai Moses hynny i gyd. Credai fod yr amser i gyflawni’r addewid yn agos. Ond buan y byddai’n meddiannu gorsedd yr Aifft. Roedd i fod yn frenin. Roedd i reoli; i gael swydd, yn uwch na swydd maer neu ysgrifennydd unrhyw ddinas. Roedd i reoli nid yn unig deyrnas, ond ymerodraeth; ymerodraeth y byd, ac roedd yn hawl iddo. Trwy hawl ddwbl, roedd yn perthyn iddo. Nid oedd angen iddo ymgeisio am y swydd. Roedd i ddisgyn iddo, ac nid oedd neb i herio’i hawl. Dim ond un cam oedd i’r orsedd; dim ond nes byddai’r Farao hwn yn marw, ac roedd yn agos at gant oed. Yna byddai’r Moses hwn yn dod yn frenin y byd, oherwydd bod Ymerodraeth yr Aifft yn fyd-eang.

TAM1897 Q1 25.11Roedd Israel yn cael amser caled bryd hynny hefyd. Roedd Israel wedi’u gormesu, eu herlid, a’u gorfodi i weithio mewn ffyrnau brics. Gallai Moses fod wedi dweud: Nawr mae ein pobl yn cael eu gormesu; maen nhw’n cael eu herlid; maen nhw’n dioddef er mwyn eu Duw; ond ni fydd yn hir iawn ar y mwyaf, oherwydd mae Farao bron yn gant oed, ac ni all fyw llawer yn hirach. Yna byddaf yn cyflwyno diwygiad. Fe wnaf i setlo’r llywodraeth hon. Fe wnaf reoli’n gywir. Nid fel y Faraonau drygionus hyn. Credaf yn Nuw. Cristion ydw i, ac rwyf o’r herwydd gymaint yn fwy cymwys i lywodraethu. Ac nid yn unig y gallai fod wedi tynnu eu beichiau oddi arnynt, ond gallai fod wedi rhoi swyddi iddynt, a llywodraethu’r byd drwy bobl Duw. Oni oedd y ffordd yn agored? Dim ond cam i’r orsedd oedd, ac roedd yn rhaid cymryd y cam hwnnw’n fuan. Ond gadewch i ni weld beth wnaeth y Cristion hwnnw o dan amgylchiadau o’r fath. Trowch at bennod un ar ddeg o’r Epistol at yr Hebreaid. Edrychwch yn fanwl, darllenwch ef yn ofalus, a gwelwch beth y mae’n ei ddweud. Y pedwerydd adnod ar hugain:—

TAM1897 Q1 26.1Trwy ffydd, pan ddaeth Moses i oed, gwrthododd gael ei alw’n fab i ferch Pharo.

TAM1897 Q1 26.2Beth oedd gwrthod cael eich galw’n fab i ferch Pharo?—Gwrthod bod yn frenin. Roedd yr orsedd yno. Dim ond cam i ffwrdd oedd hi. Ond yn lle camu i fyny yno ac eistedd ar yr orsedd, fe gamodd i lawr. Trodd ei gefn ar orsedd yr Aifft, ac ar holl drysorau a phleserau’r Aifft, a throi ei wyneb tuag at wlad arall; oherwydd roedd yr amser wedi dod pan fyddai Duw yn galw ei bobl allan o’r wlad honno i’r wlad arall hon. Credai Moses yn Iesu Grist, ac felly credai mewn gwahaniad eglwys a gwladwriaeth. Felly gwahanodd oddi wrth y wladwriaeth ac safodd yn gyfan gwbl gyda’r eglwys. Galwodd Duw ef allan o’r wlad hon, fel y galwodd ei dad Abraham allan o’i wlad ef yn y dechrau. Ond nid dyna’r cyfan. Gwrandewch: “Gan ddewis yn hytrach ddioddef gorthrymder gyda phobl Dduw, na mwynhau pleserau’r Aifft am gyfnod?”

TAM1897 Q1 26.3(Y gynulleidfa) Pechod.

TAM1897 Q1 26.4Pechod? Roedd yn etifedd y goron. Beth, felly, oedd y peth i’w fryd fod ar orsedd yr Aifft, ar bŵer a phleserau’r byd, ac ar lywodraethau’r byd? Beth oedd y peth?—Pechod. Ydy’n dweud hynny?

TAM1897 Q1 26.5(Lleisiau) Ie.

TAM1897 Q1 26.6Ydych chi’n credu hynny?

TAM1897 Q1 26.7(Lleisiau) Ie.

TAM1897 Q1 26.8Ai pechod oedd hi i Israel felly?

TAM1897 Q1 26.9(Lleisiau) Ie.

TAM1897 Q1 26.10Beth yw e nawr?

TAM1897 Q1 26.11(Lleisiau) Pechod.

TAM1897 Q1 26.12Frodyr, mae rhai pethau yn y Beibl y dylem feddwl amdanynt. “Gan ddewis yn hytrach ddioddef gorthrymder gyda phobl Dduw, na mwynhau pleserau pechod am gyfnod.” Ond peidiwch ag anghofio mai pleserau yr Aifft, mewn gwirionedd, yw’r pleserau y cyfeirir atynt yma — pleserau pechod; pleserau bod yn frenin yr Aifft, o ddal swydd yn y llywodraeth daearol, o reoli pobl eraill. Roedd hyn i gyd i ddod iddo drwy ddisgyniad dilys, drwy hawl etifeddiaeth. Nid oedd yn rhaid iddo osod ei hun ymlaen fel ymgeisydd, na cheisio pleidleisiau. Roedd yn disgyn iddo’n naturiol. Dywed y cofnod, y byddai derbyn a mwynhau’r holl bleserau hyn wedi bod yn fodd o fwynhau pleserau pechod. Ond fe’i gwrthododd ef. Pam?—“Gan gyfrif gwarth Crist yn gyfoeth mwy nag trysorau yr Aifft.”

TAM1897 Q1 26.13Ble roedd Crist o ran llywodraeth a goron yr Aifft? Oedd Crist yn un â’r Aifft?—Na. A allai Moses fod wedi cael Crist a goron yr Aifft ill dau?

TAM1897 Q1 26.14(Lleisiau) Na.

TAM1897 Q1 26.15Ond roedd gorsedd yr Aifft yn syrthio iddo mor naturiol â’r dail yn disgyn o’r coed. Nid oedd yn rhaid iddo ymdrechu am swydd. Nid hyd yn oed i gael ei enwebu.

TAM1897 Q1 26.16A. F. Ballenger.—Neu i lunio deiseb.

TAM1897 Q1 26.17Na. Nid oedd hyd yn oed angen iddo gael cynrychiolydd i gyflwyno ei ddeiseb i’r arlywydd.

TAM1897 Q1 26.18Edrychwch eto ar y sefyllfa. Roedd yr Aifft gyda’i goron, ei phleserau a’i thrysorau, yn syrthio iddo mor naturiol ag y mae’r dail yn syrthio o goeden, heb unrhyw ymdrech bersonol ar ei ran. Y cyfan oedd ganddo i’w wneud oedd eistedd â’i ddwylo wedi’u plygu, nes byddai’r brenin yn marw o henaint, ac yna roedd y cyfan yn eiddo iddo. Ac eto, byddai’n well ganddo fod gyda Christ, a dioddef ei sarhad, na bod yno ar orsedd yr Aifft. A chofiwch yn arbennig fod yn rhaid iddo droi ei gefn ar yr orsedd a holl drysorau a phleserau’r Aifft er mwyn bod gyda Christ.

TAM1897 Q1 26.19Nawr peidiwch â dweud mai fi wnaeth hynny, mai fi wnaeth ei feddwl. Sylwch ar yr hyn y mae’r gair yn ei ddweud, a gwelwch fod y cyfan yno. Onid yw yno mewn gwirionedd?

TAM1897 Q1 26.20(Lleisiau) Ie.

TAM1897 Q1 26.21Gadewch i ni ddarllen hwnnw eto, a bydd hi’n amser cau am heno; yna nos yfory byddwn yn astudio Israel eto:—

TAM1897 Q1 26.22Trwy ffydd, pan ddaeth Moses i oed, gwrthododd gael ei alw’n fab i ferch Pharo; gan ddewis dioddef trallod gyda phobl Dduw yn hytrach na mwynhau pleserau pechod am gyfnod; gan gyfrif gwaradwydd Crist yn gyfoeth mwy na thrysorau yr Aifft: oherwydd edrychai ymlaen at dâl y wobr.

TAM1897 Q1 26.23“Daeth amser yr addewid yn agos, yr hon a dyngasai Duw i Abraham” i roi iddo’r wobr fendigedig. Credodd Moses hyn, a gwahanodd ei hun oddi wrth y wladwriaeth, a throdd ei gefn ar y goron, gan ddewis gwawd Crist yn hytrach na holl nerth a phleser a gogoniant yr Aifft. Ac peidiwch ag anghofio bod yn rhaid iddo droi ei gefn ar hyn oll, er mwyn bod yn gyfranogwr o wawd Crist.