La Scienco de Savo. – N-ro 1

TAM1897 D 46.2Prediko farita vendredon vespere, la 12-an de februaro 1897 Presita en la General Conference Daily Bulletins de la 16-a de februaro 1897, Vol. 1, N-ro 3, pp. 46-47 kaj de la 17-a de februaro 1897, Vol. 1, N-ro 4, pp. 49-53.

TAM1897 D 46.3ĈIUJ scias, ke ĉi tio estas tre scienca epoko, almenaŭ laŭ nomo, laŭ deklaroj kaj laŭ aspiroj. Dio volas, ke Lia popolo ĉiam estu ĝisdata. Pli ol tio: Li volas, ke Lia popolo ĉiam estu antaŭ la epoko. Precipe Li volas, ke Lia popolo ĉiam estu reformantoj, kaj por ke persono estu reformanto, li devas esti antaŭ la epoko. Do, ĉar ĉi tio estas aparte scienca epoko, laŭ deklaroj kaj alie, la afero de Dio, Lia popolo, devas esti scienca por plenumi la postulojn de la epoko. Tio estas la deklaro de la propono, al kies studado mi invitas vin ĉi-vespere. La Sinjoro volas, ke vi kaj mi akceptu tiun proponon, studu ĝin kaj konstruu surbaze de ĝi, ĝis estos demonstrite en ni antaŭ la mondo, ke tiu propono estas science ĝusta. Se vi kaj mi, se ĉiuj, kiuj konfesas la nomon de Kristo, faros tion, tiam tiu afero estos farita de la Sinjoro. La mondo vidos ĝin, kaj la mondo vidos ĝin, ĉu vi kaj mi partoprenas en ĝi aŭ ne. Ĉar se vi kaj mi ne partoprenas en ĝi, tiuj partoprenos en ĝi, kiuj permesos al la Sinjoro fari tiun demonstracion per ili; kaj se vi kaj mi ne permesos al Li fari ĝin, ni maltrafos ĝin.

TAM1897 D 46.4Sed vi diras, Savado estas la verko de la popolo de Dio. Savado estas la sola afero de la Sinjoro. Tion diradis ĉi tiuj aliaj fratoj. Tion ni havis en la leciono ĉi-posttagmeze, kaj kion ni havis en ĉiuj lecionoj en la libro de Hebreoj. Tio estas la leciono, kiun ni havis en aliaj lokoj en la Skribo. Kaj la Skribo diras, ke ni ne sciu ion ajn krom Jesuo Kristo kaj li krucumita. Vi diras tion; jes, kaj mi diras tion. Mi diras, ke la verko de la popolo de Dio — ĉio, kio estas la afero de Dio en la mondo — estas la verko de savo. Kaj tio ĉi tute kongruas kun tio, kion ni jam deklaris. Tial savo estas scienco.

TAM1897 D 46.5Pli ol tio: Savo ne estas simple scienco, ĝi ne estas simple unu el la sciencoj; ĝi estas la ĉefa, la ŝlosilo, la centro de ĉiuj sciencoj. Ĝi estas la plej scienca el ĉiuj aferoj, kiujn la mensoj de homoj traktas en ĉi tiu mondo. Do, kiam la popolo de Dio prenas la savon de Dio tian, kia ĝi estas en Dio; kiam Lia afero de savo en la mondo staros kiel efektiva reprezentado de Liaj ideoj pri savo, tiam malkaŝiĝos al la mondo la scienco, kiu superas ĉiujn aliajn sciencojn. Tiam la popolo de Dio povos stari antaŭ la reĝoj mem de la scienco, kaj ne honti, en scienca epoko.

TAM1897 D 47.1Nu, mi estas plene sindediĉita al tiu vero. Kaj mi volas, ke vi vidu, kiom plene ĝi estas la vero. Vi kaj mi estas sindediĉitaj al la savo de Dio. Kaj mi volas, ke vi vidu per la Biblio — la libro de ĉia vero — ke savo estas scienco. Tiam vi, kune kun mi, sindediĉiĝos al tiu vero.

TAM1897 D 47.2Do, unue, mi volas, ke vi pensu sobere, kaj mem vidu ne nur, ke savo estas scienco; sed ke ĝi estas la plej alta el ĉiuj sciencoj.

TAM1897 D 47.3La vorto “scienco” signifas, laŭvorte, scion. La scienco de botaniko estas la scio pri botaniko. La scienco de astronomio estas la scio pri astronomio. Tiel ke unu sciencisto difinis sciencon kiel “la produkton de pensado.” La tuta scio — la scienco — kiun la mondo havas pri astronomio, estas la produkto de la pensado de la mondo pri la temo astronomio.

TAM1897 D 47.4Nun savo estas la scio pri Dio: “Kaj jen estas la eterna vivo, ke ili konu Vin, la sole veran Dion, kaj tiun, kiun Vi sendis, Jesuon Kriston.” Tial ĝi estas scienco. Sed ĉi tiu scio ne estas la produkto de la homa pensado: ĝi estas la produkto de la dia pensado. Ĉar “Tion, kion okulo ne vidis kaj orelo ne aŭdis, Kaj kio en la koron de homo ne eniris, Dio preparis por tiuj, kiuj Lin amas. Sed al ni Dio malkaŝis ilin per la Spirito; ĉar la Spirito esploras ĉion, eĉ la profundaĵojn de Dio.” Tial savo, estante la produkto de la pensado de Dio, estas ne nur scienco, sed estas la plej alta el ĉiuj sciencoj.

TAM1897 D 47.5Denove: Tio, kio estas rekonita de la mondo kiel scienco — la natursciencoj — estas la produkto de la homa pensado. Per la menso homoj pensas. Do per la menso homoj okupiĝas pri ĉiuj ĉi tiuj sciencoj. Sed savo okupiĝas pri la menso mem. Kiu do estas la pli alta? Kiu estas la pli alta — ĉu tiu, kiu okupiĝas pri ĉiuj aliaj aferoj, aŭ tiu, kiu okupiĝas pri tio, kio okupiĝas pri ĉiuj aliaj aferoj? — Kompreneble, la lasta. Do, ĉar per la menso homoj okupiĝas pri ĉiuj aliaj sciencoj, kaj savado okupiĝas pri la menso mem, estas tute klare, ke ne nur savado estas scienco tiel certe kiel iu ajn alia scienco, sed ke ĝi estas pli alta scienco ol ĉiuj aliaj sciencoj. Ĝi estas la plej alta scienco, kiun la homa menso povas koni.

TAM1897 D 47.6Denove: La savo temas pri la menso. Sed kiu estas tiu, kiu en la savo kaj per la savo traktas la menson? — Estas Dio mem. Do, ĉar estas Dio mem, kiu ellaboras, kiu konigas, ĉi tiun sciencon; kaj ĉar ĉi tiu scienco estas la produkto de la pensado de Dio; sekvas, ke la scienco de la savo estas la plej alta, la plej profunda, la plej vasta, scienco, kiu estas konata, ne nur al la menso de la homo, sed al la tuta universo.

TAM1897 D 47.7Ni legu kelkajn Skribojn. “ne konformiĝu al ĉi tiu mondo; sed aliformiĝu per renovigado de via menso.” Romanoj 12:2. “Per la menso do mi mem servas al la leĝo de Dio.” Romanoj 7:25. “ni scias, ke la Filo de Dio venis kaj al ni donis komprenon.” “ni havas la menson de Kristo.” La sola maniero, per kiu la Sinjoro povas atingi nin, estas per la menso. Li traktas kun ni nur per la menso. Li regas nin nur per niaj mensoj. Rigardu: “Per la menso do mi mem servas al la leĝo de Dio, sed per la karno al la leĝo de peko.” Kaj la unua el ĉiuj ordonoj estas ĉi tiu: “Aŭskultu, ho Izrael! la Eternulo, nia Dio, la Eternulo estas unu; kaj amu la Eternulon, vian Dion, per via tuta koro kaj per via tuta animo kaj per via tuta menso.” “ĉar la intereso de la karno estas malamikeco kontraŭ Dio, ĉar ĝi ne obeas al la leĝo de Dio, kaj ĝi ja ne povas obei.” La karneca menso, kiu ne povas submetiĝi al la leĝo de Dio — ne povas — devas esti ŝanĝita, devas esti anstataŭigita per alia menso, kiu ĉiam servas la leĝon de Dio. Tiu mensa ŝanĝo estas savo. Tiu renovigo de la menso estas farita de Dio en la verko de Lia savo, kaj ĝin povas fari neniu alia. Tial ĝi estas la plej alta el ĉiuj sciencoj — la plej alta, kiun konas la homa menso, la plej alta, kiun konas la universo.

TAM1897 D 47.8Ĉu vi ne komencas vidi, kial la Atestoj parolas pri “la scienco de savo”?

TAM1897 D 49.1Nun mi volas, ke vi vidu, ke ankaŭ aliaj tiel pensas. Mi volas, ke vi vidu, ke mi ne estas sola en tio. Mi volas, ke vi vidu, ke por tiu ĉi pozicio ni havas aŭtoritaton — sciencan aŭtoritaton — tio estas, la aŭtoritaton de personoj, kiuj komprenas sciencon.

TAM1897 D 49.2Se mi povus alporti al vi ĉi-vespere pruvon, ke tiuj, kiuj plej bone el ĉiuj en ĉi tiu mondo komprenas ĉiujn aliajn sciencojn, atestas, ke ili estas pli interesitaj pri ĉi tiu scienco ol pri ĉiuj aliaj sciencoj kune, ke ili vidas en ĝi pli da konsiderindaĵo ol en ĉiuj aliaj sciencoj kune, ĉu vi ne dirus tiam, ke mi estas sekura, parolante tiel, kiel mi faras — el scienca vidpunkto? Nu, mi havas ĝuste tian anaron — anaron, kiu komprenas ĉiujn aliajn sciencojn, kaj mi havas la pruvon, vere deklaritan, ke ili estas pli interesitaj pri ĉi tiu ol pri ĉiuj aliaj kune.

TAM1897 D 49.3En 1 Petro 1:10-12, la apostolo parolas pri savo, kaj tie mi legas jene:—

TAM1897 D 49.4Koncerne tiun savon esploris kaj serĉis la profetoj, kiuj profetis pri la graco venonta al vi; serĉante, kiun kaj kian tempon montris la enestanta en ili Spirito de Kristo, kiu atestis antaŭe la suferojn por Kristo kaj la sekvontajn glorojn. Kaj al ili malkaŝiĝis, ke ne al si mem, sed al vi, ili liveris tion, kio nun estas proklamita al vi de tiuj, kiuj predikis al vi la evangelion per la Spirito Sankta, elsendita el la ĉielo; en kiujn aferojn anĝeloj deziras enrigardi.

TAM1897 D 49.5Kiujn aferojn la anĝeloj deziras rigardi? — La savon de Dio, kiam ĝi estas predikita per la Sankta Spirito sendita el la ĉielo. La greka vorto por “deziri” ĉi tie signifas “fiksi la koron sur ion”. Kaj la greka vorto por “rigardi profunde” signifas, “klini sin al io por rigardi ĝin; rigardi kun la kapo klinita antaŭen; rigardi enen kun la korpo kliniĝinta; rigardi atente enen, esplori scivole — pri iu, kiu volus ekkoni ion.” Tia estas la sinteno de la anĝeloj al la temo de savo.

TAM1897 D 49.6Nu, ĉu la anĝeloj komprenas aliajn sciencojn — biologion, geologion, iktiologion, astronomion — ĉiujn aliajn sciencojn? Vi scias, ke jes. Ĉiuj scias, ke la anĝeloj plene komprenas ĉiujn aliajn sciencojn. Ĉiuj scias, ke estas tute sekure diri, ke ĉiuj anĝeloj komprenas ĉiujn aliajn sciencojn senfine pli plene ol iu ajn homo komprenas, aŭ iam ajn komprenis, iun ajn unuopan sciencon. Sed la anĝeloj estas pli interesitaj pri la temo de savo ol pri ĉiuj aliaj sciencoj. Tiuj, kiuj scias plej multe pri ĉiuj aliaj, estas plej interesitaj pri ĉi tiu unu. Ho, nu, vi konsentis kun mi antaŭ iom da tempo, ke se mi povus citi tian aŭtoritaton kiel tiun, vi dirus, ke ni estas sekuraj, adoptante ĉi tiun pozicion. Do, ni ek! Ni estas sekuraj. Ni estas en la plej bona kunularo — jes, la plej bona scienca kunularo. Ekzistas aŭtoritato, kiu estas konkluda pri la temo, scienca aŭtoritato.

TAM1897 D 49.7Nu, mi ne faras vortludon pri la vorto “scienco” ĉi-vespere. Mi uzas la vortojn “scienco” kaj “scienca” rilate al savo kiel absolute verajn vortojn. La savo de Dio estas vere scienca afero, ne false tiel nomata, sed aŭtentike, plej alte scienca. Do tute ne pensu, ke mi faras vortludon pri la vorto “scienco” aŭ “scienca”. Mi uzas ĝin honeste, ĉar ĝi estas ĝusta en ĉi tiu kunteksto.

TAM1897 D 49.8Sed tio ne estas ĉio: ne nur la anĝeloj deziras esplori tion, kiel tiuj, kiuj volus ekkoni ion; sed ili ja ekkonas ion. Ili ja lernas, esplorante tion kaj studante ĝin. Turnu vin al Efesanoj 3:8-11, kaj vi vidos tiun penson esprimita:—

TAM1897 D 50.1Al mi, kiu estas malpli ol la malplej granda el ĉiuj sanktuloj, ĉi tiu graco estas donita, por ke mi prediku inter la nacioj la neesploreblan riĉon de Kristo; kaj por ke ĉiuj [Mi preterlasas la vorton homoj, ĉar ĝi estas aldonita] vidu, kia estas la kunuleco de la mistero, kiu ekde la komenco de la mondo estis kaŝita en Dio, kiu kreis ĉion per Jesuo Kristo (laŭvorta traduko de KJV) por ke [Rigardu nun: mi devas prediki la neesploreblan riĉon de Kristo, por ke ĉiuj vidu, kia estas la kunuleco de la mistero kaŝita en Dio; kaj tio estas kun tiu intenco, por tiu celo] nun konatiĝu al la regantoj kaj aŭtoritatoj en la ĉielejoj, per la eklezio, la multobla saĝeco de Dio, laŭ la eterna decido, kiun Li faris en Kristo Jesuo, nia Sinjoro.

TAM1897 D 50.2Kio estas la “celo” de tio, ke homoj vidu ĉi tion? — Por ke al la regantoj kaj aŭtoritatoj “en la ĉielaj lokoj” (“en la ĉielo” aliaj tradukoj donas ĝin; tio estas ĝusta) estu konata la multfaceta saĝeco de Dio. La anĝeloj, la regantoj, kaj la aŭtoritatoj, fervore deziras rigardi ĉi tiun evangelion de savo, kiam ĝi estas predikita kun la Sankta Spirito sendita malsupren el la ĉielo. Ili ja rigardas kaj studas. Kaj dum ili studas, ili lernas novajn revelaciojn pri la saĝeco de Dio — la multfaceta saĝeco de Dio — laŭ Lia eterna celo, kiun Li celis en Kristo Jesuo, nia Sinjoro. Vi scias el aliaj skriboj, ke ĉi tiu mistero de Dio, ĉi tiu eterna celo, estas malkaŝita en la evangelio. Vi scias, ke la regantoj kaj aŭtoritatoj en la ĉielo ne estas eternaj en unu sama senco — ili ne estas de eterneco al eterneco. Ili estas de certa punkto ĝis la eterneco, kiel vi kaj mi. Gabriel estas eterna nur ekde la punkto, kiam li estis kreita. Li ne estas de eterneco al eterneco.

TAM1897 D 50.3Sed Dio estas de eterneco al eterneco. Nu, de eterneco al eterneco estis, estas, celo — Lia eterna celo, kiu estas celita en Kristo Jesuo, nia Sinjoro. Kiom da tempo necesos al la anĝeloj por atingi la profundon, por elĉerpi la studon, de tiu eterna celo? — Ĝis la eterneco. Tio estas sufiĉe klara. Do, kiam tiu celo estas malkaŝita en la evangelio, estas konigita per la mistero de Dio, kiu estas, “Kristo en vi, la espero de gloro” estas sufiĉe klare, ke la anĝeloj studas ĝin. Kaj kiam ili esploras ĝin, ili vidas tie malkaŝita la multfacetan saĝecon de Dio, laŭ Lia eterna celo. Ili deziras esplori ĝin. Ili faras tion, kaj tiel lernas.

TAM1897 D 50.4Nu do, ĉar ili komprenas ĉiujn aliajn sciencojn pli ol iu ajn homo komprenas iun ajn, kiam ili estas pli interesitaj pri ĉi tiu ol pri ĉiuj aliaj, kaj lernas el ĝi; ĉu ne estas tio fakto, je kiu vi kaj mi povas sekure fidi? Ĉu do ne ankaŭ ĉi tiu estas temo pli inda je nia pensado, nia plej alta pensado, ol ĉiuj aliaj kune? Kaj ĉu ni ne povas dediĉi al ĝi nian koron, kaj doni al ĝi nian tutan animon, sen esti nesciencaj? Ho, ni povas, ni povas! Ni faru tion.

TAM1897 D 50.5Nu, ne miskomprenu min. Mi ne atakas aliajn sciencojn. Mi ne diras, ke ĉiuj aliaj sciencoj estu ignorataj, kaj konsiderataj kiel erarigaj lumoj, kaj nedignaj je ajna atento. Ne; mi diras, ke ĉi tiu estas pli granda ol ĉiuj el ili; kaj ke kion ajn ni studas en ili, tio devas esti studata submetite al ĉi tiu, kiu estas pli granda ol ili. Mi diras nur, ke ĉiuj aliaj devas okupi sekundaran lokon, almenaŭ, kompare kun ĉi tiu, se ni volas esti sciencaj.

TAM1897 D 50.6Pripensu tion! Ni prenu niajn proprajn naturajn mensojn, per kiuj ni okupiĝas pri aliaj sciencoj. Ĉu mi, ĉu iu ajn, estus strikte scienca, se mi direktus mian plej bonan kaj plej altan pensadon al scienco, kiam mi havus la plej altan eblan aŭtoritaton, ke ekzistas pli alta scienco je mia dispono? Ĉu tio estus scienca? — Ne. Nu, do, ĝis nun ni vidas, ke ĉi tio estas scienco; ke ĝi estas la plej alta scienco. Do, ĉiu homo, kiu ne unue metas sian plej altan pensadon, sian plej bonan pensadon, kaj ĉiujn siajn fortojn sur ĉi tiun sciencon, kaj ne lasas ĝin gvidi ĉiujn aliajn sciencojn, laŭ la naturo de la aferoj ne estas scienca.

TAM1897 D 50.7Kaj li ankaŭ ne estas saĝa. Ĉar kio estas ĉi tiu scienco? — Savado. Tre bone. Kaj ĝi estas la eterna vivo. Supozu, ke mi dediĉas mian tutan vivon, ĉiujn miajn fortojn, al aliaj sciencoj, neglektante ĉi tiun, aŭ konsiderante ĉi tiun kiel malpli gravan, ĉu mi atingos ĝin? — Ne. Kiom longe mi do havos, por studi la aliajn sciencojn? — Maksimume nur kelkajn jarojn. Tiam mia laboro pri tiuj sciencoj estos por ĉiam finita, kaj mi neniam plu havos ŝancon studi ilin.

TAM1897 D 50.8Sed se mi unue pritraktos ĉi tiun, kaj lasos la aliajn en duaranga loko ĝis mi sekurigos ĉi tiun, ĉu tiam mi havos ŝancon studi la aliajn? — Jes. Kiom longe? — Ĝis la eterneco. Ha, ĉu tio do ne estas la saĝa vojo? Ĉu tio ne estas la sola saĝa agmaniero? Kaj ĉu tio ne estas la sola scienca kaj prudenta agmaniero? — Certe ĝi estas. Nu do, ni estu sciencaj, strikte tiel, plej alte tiel.

TAM1897 D 50.9Nun ni rigardu iom pli malproksimen. En tiu unua pasaĵo, kiun ni rigardis pri la anĝeloj, ĝi komenciĝis per la profetoj, jene: “Koncerne tiun savon esploris kaj serĉis la profetoj, kiuj profetis pri la graco venonta al vi;” kiam ili antaŭatestis pri la suferoj de Kristo, kaj la gloro, kiu sekvos.

TAM1897 D 51.1Nu, per la profetoj estis skribe prezentita, kiel ni havas ĝin ĉi tie, tiu ĉi scienco pri savo, tiu ĉi produkto de la Dia pensado pri la temo de savo. Tiu ĉi libro de scienco, tiu ĉi scienco pri savo, venis per la profetoj. Ĉu ili sciis ion pri la aliaj sciencoj? — Jes.

TAM1897 D 51.2Ni povas trovi tion en pluraj lokoj — pli multaj ol ni havus tempon noti ĉi-vespere. Sed ni rigardos du aŭ tri punktojn, por ke ni povu antaŭ nia menso havi la fakton, ke ili ja havis scion pri tiuj.

TAM1897 D 51.3En la dek-kvina ĉapitro de la Unua Epistolo al la Korintanoj troviĝas scienca aserto, kiu estis farita ĉirkaŭ mil sepcent jarojn antaŭ ol ĝi estis malkovrita de la scienco. Ĝi estis tie dum ĉiuj tiuj jarcentoj, sed la sciencistoj en kies fako ĝi estis ne sciis pri ĝi per sia pensoprocezo. Ĝi estas la aserto de vero en astronomio. Kiu ajn kredis la aserton en la Biblio sciis ĝin ĉiam, kompreneble, eĉ se li neniam aŭdis la vorton astronomio; sed la homa scienco ne sciis ĝin, kaj malkovris ĝin nur post tiom da tempo.

TAM1897 D 51.4Alia penso: Kiam tiu biblia verkisto faris tiun sciencan aserton, kiun sciencistoj post mil sepcent jaroj trovis esti science ĝusta, ĉu ĝi ne estis same vere scienca aserto la tutan tempon, kiel ĝi estis post ĝia malkovro? — Certe. Do ĉu ne estis tiel, kiam la verkisto ĝin skribis? — Kompreneble. La teksto estas 1 Korintanoj 15:41:—

TAM1897 D 51.5Ekzistas unu gloro de la suno, kaj alia gloro de la luno, kaj alia gloro de la steloj; ĉar unu stelo diferencas de alia stelo rilate al gloro.

TAM1897 D 51.6Tio ne estis konata antaŭ cent jaroj, ĉar antaŭ proksimume tiom da tempo viro, kiu konsideris sin sufiĉe grava astronomo, kaj estis tiel konsiderata inter siaj kolegoj, kritikis tiun aserton kiel malĝustan, kaj kiel pruvon pri la nescio de la bibliaj verkistoj; ĉar li pensis (tio estas, la biblia verkisto pensis), ke unu stelo diferencas de alia stelo laŭ gloro, laŭ brilo, anstataŭ laŭ distanco. Tio estas la aserto de tiu kritikisto pri ĝi. Lia ideo estis, kaj li parolis nome de la scienco de astronomio, ke la sola kialo, pro kiu unu stelo estas al ni pli brila kaj pli bela ol alia, estas ke unu estas pli proksima al ni ol alia, tiel ke ni ricevas pli da ĝia lumo. Sed hodiaŭ en ĉiuj sferoj de scienco estas konata la vero, ke estas tiom da diferenco inter la steloj, en ilia grandiozeco kaj beleco kaj nuancoj, kiom en la floroj sur la tero. Do, se ni povus vidi ĉiujn florojn de la tero starantajn antaŭ ni en grandioza kampo, kun sia tuta gloro, kaj diverseco de nuancoj, kaj poste povus vidi la stelojn de la ĉielo tiel klare kiel ni vidas ĉi tiujn, ni vidus unu tiel bunta kaj bela kiel la alia. Tio nun estas konata, sed ĝi ne estis konata kiam tiu pasaĵo estis skribita al la Korintanoj.

TAM1897 D 51.7Nu, mi demandas, ĉu tio ne estis scienca aserto, ĉu ĝi ne estis la aserto de scienca vero, en la tago kiam Paŭlo skribis ĝin kaj sendis ĝin al Korinto, same certe kiel ĝi estas nun? La malkovro de la scienco, ke ĝi estas la vero, ne faris ĝin la vero, nek ĝi aldonis eĉ partiklon al ĝia pezo kiel la vero. Ilia malkovro simple montris, ke ili eltrovis ion, kio estis vera, sed kion ili ne sciis antaŭe, ĉar ili ne kredis la Biblion. Se ili estus nur legintaj tion en la Biblio, kaj kredintaj kaj akceptintaj ĝin, tiun sciencan punkton ili estus sciintaj longe antaŭ ol iuj sciencistoj malkovris ĝin.

TAM1897 D 51.8Ekzistas alia scienco: Sir Isaac Newton iam sidis sub pomarbo. Pomo falis de branĉo proksime al li. Multfoje pomoj antaŭe falis de arboj. Li antaŭe vidis pomojn fali de arboj. Sed tiun tagon li estis en meditema humoro, kaj li ekpensis. Kial tiu pomo falis? Devas esti ĉar la tero havis ian influon sur ĝin por altiri ĝin al si. La tero, estante pli granda ol la pomo, altirus ĝin al si kiam ĝi liberiĝis de la arbo. Li diris, Se mi prenas tiun pomon, kaj ĵetas ĝin kiel eble plej alte, ĝi denove falas al la tero. Do se estis la influo de la tero, kiu alportis ĝin ĉi tiun malgrandan distancon, kiam mi ĵetos ĝin kiel eble plej alte kaj ĝi revenos, tio estas pruvo, ke la influo de la tero atingas tiom for de la tero, kaj tenas tiun aĵon kaj alportas ĝin reen. Se mi povus ĵeti ĝin unu mejlon alte, kaj ĝi revenus, tiam estus klare, ke tiu influo atingas mejlon for por revenigi tiun aĵon. Tiam, li diris, se tio estas la vero, tiu influo devus atingi la lunon. Mi scivolas, ĉu ĝi ja atingas la lunon? Mi iros kaj vidos. Li iris al sia domo kaj sidiĝis tie, prenis la astronomiajn kalkulojn pri la orbito de la luno en ĝia loko, kaj prilaboris longan serion da ciferoj. Sed ili ne kongruis. Li provis denove kaj denove, sed ili ne kongruis; li ne povis igi tiun influon atingi la lunon.

TAM1897 D 52.1Li flankenmetis la aferon dum ĉirkaŭ dek jaroj, se mi ĝuste memoras, antaŭ ol li denove pritraktis ĝin. Iun tagon aperis nova kalkulo de la orbito de la luno, korektante kelkajn malprecizaĵojn en antaŭaj ciferoj. Kiam tio aperis, Newton diris: “Mi scivolas, ĉu tio provizos tion, kion mi bezonas.” Li akiris la ciferojn, eklaboris, kaj kalkulis longan serion da ciferoj, pri kiu vi kaj mi kompreneble estus mirigitaj. Sed li finfine alproksimiĝis je du aŭ tri ciferoj al la fino, kaj li vidis, ke ĝi kongruos. Lin tiel superfortis la mirinda fakto, ke li ne povis fini siajn kalkulojn. La plumo falis el lia mano, kaj li devis peti amikon ellabori ĝin por li. La amiko faris tion, kaj Sir Isaac Newton demonstris sciencan fakton, aŭ pli ĝuste, novan sciencon. Ĝi nomiĝas gravitado. Kaj li estas senmortigita de tiam.

TAM1897 D 52.2Tio ja estis granda afero. Tamen tio jam estis en la Biblio du mil kvincent jarojn antaŭ ol Sir Isaac Newton malkovris ĝin en la naturo. Gravito estas simple la ekvilibrigo de la universo. Ĝi estas tiu principo, tiu leĝo, kiel dirus sciencistoj, per kiu la ekvilibro de la universo estas konservata. Tio estas, ĉiu korpo en la universo influas ĉiun alian korpon, kaj estas ekvilibrigita kun ĝi. Ne nur ĉiu korpo, sed ĉiu partiklo de materio en la universo, altiras kaj influas ĉiun alian partiklon de materio en la universo.

TAM1897 D 52.3En la fizika mondo tio estas simple la koresponda fakto al tio, kion ni havis en la biblia leciono ĉi-posttagmeze, pri la vivo. Ni trovis, ke oni ne povas tuŝi iun ajn aŭ ion ajn sen ke tio estu sciata tra la tuta universo. Pasero ne falas sen via Patro, kaj tiu pasero ne falas sen ke ĝia falo estu sentata tra la tuta universo. Tio estas simple koresponda fakto kun tio.

TAM1897 D 52.4Ankaŭ ekzistas spirita fakto, kiu korespondas al tiuj du.

TAM1897 D 52.5Kien mi iros for de Via spirito? Kaj kien mi kuros for de Via vizaĝo? Se mi leviĝos al la ĉielo, Vi estas tie; Se mi kuŝiĝos en Ŝeol, jen Vi tie estas. Ĉu mi okupos la flugilojn de la matenruĝo, Ĉu mi loĝiĝos sur la rando de la maro: Ankaŭ tie Via mano min kondukos, Kaj Via dekstra mano min tenos. Psalmo 139:7-10.

TAM1897 D 52.6Kiam vi kaj mi pensas ĝustan penson, ĉu ĝi estas perceptata ie aliloke? Ni pensas malĝustan penson. Kio estas malĝusta penso? — Peko. Do kie komenciĝas la peko? — En la penso. Ĉu mia peko estas perceptata ie aliloke en la universo krom mi mem? Kiu perceptas ĝin? — Dio, per Sia Spirito. Ho, do, ĉu ekzistas spirita fakto en nia universo, kiu ne estas perceptata? ne estas sentata? aŭ penso, ĉu bona ĉu malbona, kiu ne estas sentata? Ĉu vi do ne vidas graviton kiel sciencon? Sir Isaac Newton malkovris veron en la universo, kiu respondas al aliaj veroj de la universo.

TAM1897 D 52.7La leĝo, kiun Newton malkovris, estas, kiel mi diris, tiu, per kiu la ekvilibro de la universo estas konservata. Nun mi legos la skribon, kiu montras, ke tio estis konata du mil kvincent jarojn antaŭ ol Newton malkovris ĝin. Jesaja 40:12:—

TAM1897 D 52.8Kiu mezuris per sia mankavo la akvon kaj difinis la ĉielon per la manlarĝo kaj metis en mezurilon la polvon de la tero kaj pesis per pesilo la montojn kaj la montetojn per pesiltaso?

TAM1897 D 52.9Kiam la montoj kaj la montetoj estis starigitaj, ili estis ekvilibrigitaj unu kun la alia. Ĉu Dio fiksis la aferon tiel, ke ilia ekvilibro estu konservata? Kio estas la scienca nomo de la leĝo, per kiu la ekvilibro de la aferoj estas konservata? — Gravito. Pri kio do parolis Jesaja? — Pri gravito. Certe li faris tion.

TAM1897 D 52.10Sciencisto ilustras tiun fakton per la malgranda floro nomata galanto. Pensu pri du specoj de floroj, kiuj reproduktiĝas el la semo. Unu estas staranta floro, la alia estas pendanta floro. Vi rimarkis en floroj malgrandajn fadenojn starantajn ĉirkaŭ centra fadeneto. Nu, ĉe staranta floro, kiu reproduktiĝas el la semo, la centra fadeneto estas ĉiam pli mallonga ol la ĉirkaŭaj. Se ĝi estas pendanta floro, la centra fadeneto estas pli longa ol la ĉirkaŭaj. La kialo de tio estas, ke la florpolvo — poleno — kiu estas sur la ĉirkaŭaj devas fali sur la centran, aŭ ne povas okazi reproduktiĝo de la floro.

TAM1897 D 52.11Nu, ĉe staranta floro, kiu reproduktiĝas per semo, tiu centra fadeneto devas esti pli mallonga ol la ĉirkaŭaj, por ke la poleno de la ĉirkaŭaj povu fali sur ĝin. Se ĝi estus pli longa, vi vidas, la poleno falus preter ĝi, kaj tiel neniu semo povus formiĝi. Se ĝi estas pendanta floro, kaj tiu fadeneto estas pli mallonga ol la aliaj, la poleno falos for kaj denove neniu semo povas formiĝi. Do, en ĉiu staranta floro, kiu reproduktiĝas per semo, la centra fadeneto estas pli mallonga ol la ĉirkaŭaj. En ĉiu pendanta floro, kiu reproduktiĝas per semo, la centra estas pli longa.

TAM1897 D 53.1La galanto reproduktas sin per semo. Kaj kvankam ĝi estas staranta floro, tamen la centra fadeneto estas pli longa ol la ĉirkaŭaj. Kiel tio eblas? Mi rediros ĝin por ke vi pli klare komprenu la aferon: La galanto estas, ĝuste, staranta floro, kaj reproduktas sin per semo. La centra fadeneto, do, devus esti pli mallonga ol la aliaj. Sed ĝi estas pli longa. Kiel, do, ĝi povas reproduktadi sin per semo? La Sinjoro zorgis pri tio. Li aranĝis ĝin tiel, ke kvankam ĝi estas staranta floro, ĝi tamen kliniĝos kaj pendos. Tial la centra fadeneto estas farita pli longa ol la aliaj, en ĉi tiu staranta floro. Ĝi kreskas supren kaj staras rekta ĝis ĝi floras kaj estas matura kaj preta por reproduktiĝo. Ĝuste tiam ĝi klinas sian kapon, kaj kiam la poleno falis al sia loko, la eta floro denove leviĝas kaj staras.

TAM1897 D 53.2Nu, tio estas bela en si mem; sed jen kie eniras la ilustraĵo de la leĝo de gravitado. Tiu sciencisto diras al mi, ke tio, kio kaŭzas, ke la floro mallevas sian kapon, estas la tera altirforto. Tio ĝustas. Kio igas pomon fali? — Pezo. Sed pezo estas simple gravitado — el la latina ‘gravus’, signifanta pezon. Kio igas tiun starantan floron mallevi sian kapon? — La pezo de la tero. Sed kial la pezo de la tero ne igas tiun floron klinigi sian kapon pli frue? — Ha, kiam Dio kreis tiun floreton, Li ekvilibrigis la teron, jes, Li ekvilibrigis la universon, laŭ ĝiaj bezonoj. Kiam Dio kreis tiun modestan floreton, la galanton, Li tenis la universon en ekvilibro, kaj adaptis ĝin al la bezono de tiu eteta floreto! Kaj se Dio zorgis pri tiu eteta floreto, ĉu Li ne des pli zorgos pri vi, ho malgrandfiduloj?

TAM1897 D 53.3Nu, tiu sciencisto diras al mi, ke se la tero — kaj kompreneble la universo — estus farita eĉ je unu funto, aŭ eĉ je unu unco pli peza ol ĝi estas, tio estus iginta la galanton kapklini antaŭ la ĝusta tempo; ĉar, estante pli peza, ĝi havus pli grandan influon sur ĝin. Kaj en tiu kazo, la unua galanto estus la lasta. Sed por ke tiu eta galanto povu vivi kaj ĝojigi la homaron ĝis la fino de la mondo, Dio fiksis la universon ĝuste precize laŭ la bezonoj de tiu floro, tiel ke kiam venas la ĝusta momento de ĝia bezono, la pezo estas ĝuste sufiĉa por klinigi ĝin. Tiam, dum ĝi pendas, por ke la reproduktiĝo povu okazi, alia forto venas el la radikoj, kaj la tigo iĝas iom pli rigida, kaj la floro superas la graviton, kaj staras kiel antaŭe.

TAM1897 D 53.4Kiu mezuris per sia mankavo la akvon kaj difinis la ĉielon per la manlarĝo kaj metis en mezurilon la polvon de la tero kaj pesis per pesilo la montojn kaj la montetojn per pesiltaso?

TAM1897 D 53.5Kiu starigis la ekvilibron de la universo? — Dio. Jesaja deklaris ĝin preskaŭ du mil kvincent jarojn antaŭ ol Sir Isaac Newton malkovris ĝin. Ĉu ĝi ne estis scienca fakto kiam Jesaja skribis ĝin? — Jes. Ĉu ĝi ne estis registrita dum ĉiuj tiuj epokoj? — Jes. Ĉu ĝi ne estis scienca vero la tutan tempon? — Jes. Ĉu ĝi iĝis pli granda scienca vero, kiam Newton malkovris ĝin? — Ne; sciencistoj eksciis ion, kion ili antaŭe ne sciis, sed ĝi staris en la Biblio la tutan tempon.

TAM1897 D 53.6Pripensu ĉi tiujn aferojn. Dio volas, ke ni tion faru. Li volas, ke vi kaj mi vidu, ke la savo, la Vorto, kiun Li donis al ni, kaj al kiu Li alvokas nian plej altan pensadon, ne estas ia malgranda, mallarĝa flanka afero; sed la plej granda afero, kiun la mondo povas iam ajn koni. Ĝi estas la plej granda afero, kiun la scienco de la mondo povas iam ajn koni. Ĝi estas la plej elstara scienco, kiun la mondo povas iam ajn koni.

TAM1897 D 53.7Tamen ni ne studu ĝin por esti sciencaj. Ni studu ĝin por esti savitaj; kaj esti savita estas scienca.