La Scienco de la Savo. – N-ro 2

TAM1897 D 59.2Prediko farita dimanĉan vesperon, la 14-an de februaro 1897 Presita en la General Conference Daily Bulletins de la 17-a de februaro 1897, Vol. 1, N-ro 4, pp. 59-64 kaj de la 18-a de februaro 1897, Vol. 1, N-ro 5, pp. 65-66.

TAM1897 D 59.3ANKORAŬ unu aŭ du klarigaj vortoj antaŭ ol ni komencos la studon ĉi-vespere: Sendube multaj eble demandis sin iom, ĉu ĉio, kio estis dirita la alian vesperon, eltenos la provon. Ĝi eltenos. Mi ne parolis senpripense. Estas vere, ke mi ne evoluigis ĉion detale, sed se vi rememoros tion, kion mi diris, kiam vi legos ĝin presite, vi vidos, ke ĝi estas vera. Kiam mi diris, ke la galanto estas ekvilibrigita kun la tero, kaj la tero kun la galanto, tiam, se meteoro de pluraj tunoj da pezo falas sur la teron, ĉu la gravito ne estas pli granda ol antaŭe? kaj ĉu tio ne detruus la ekvilibron de la floro kun la tero? — Ne; ĉar ne nur la tero estas ekvilibrigita kun tiu floro, sed la universo. Ĉu vi memoras, ke, studante la leĝon de gravito, la scienca deklaro estas, ke ĉiu partiklo de materio en la universo estas altirata de ĉiu alia partiklo, tiel ke ne nur la tero, sed la universo, estas ekvilibrigita laŭ la bezonoj de la floroj; do la falo de la meteorito ne pliigus la graviton de la universo.

TAM1897 D 59.4Nur kelkaj klarigaj vortoj komence: Se mi estus parolinta, en la antaŭa leciono, pri la temo “Scienco en la Biblio,” aŭ “Scienco kaj la Biblio,” mi estus pli plene diskutinta, kio estas gravito, kaj kio ĝi ne estas, laŭ la scienca ideo de la vorto. Sed mi ne parolis pri tio; ĉio, kion mi intencis fari la alian nokton, estis simple konstati la fakton de la malkovro de la leĝo de gravitado, kaj ĝian teorion kiel leĝon. Ekzistas ŝanĝoj de vidpunkto ekde la tempo de Newton, koncerne la teorion de tiu leĝo; sed tio ne influas la leĝon.

TAM1897 D 60.1Strikte parolante, gravitado tute ne estas leĝo, sed simple la potenco de Dio. Fakte ne ekzistas “leĝoj de la naturo”. La leĝoj de la naturo estas nur la kutimoj de Dio. Ĉio, kio la leĝo de gravitado estas, estas kutimo de Dio; la manifestiĝo de la potenco de Dio. Sed ĉar mi ne diskutis pri tio, kio ĝi vere estas, mi uzis la terminojn en la ĝenerale akceptita senco, kaj nur por prezenti ĝin kiel tion, per kio la ekvilibro de la universo estas konservata.

TAM1897 D 60.2Mi legos ĉi-vespere alian difinon de scienco. Ankaŭ ĉi tiu estas prenita el verko de unu el la plej elstaraj agnoskitaj sciencistoj de la mondo: “Scienco estas la plej preciza scio, kiun ni posedas pri iu ajn temo.” La vorto “scienco” laŭvorte signifas scion. La difino, kiun ni havis antaŭ kelkaj noktoj, estas ĝusta. Ĝi estas la produkto de pensado. Ankaŭ estas sufiĉe taŭge difini ĝin kiel la plej precizan scion, kiun ni havas pri la temo.

TAM1897 D 60.3Nun revenante al la du punktoj, kiujn ni havis en la antaŭa leciono. Kie troviĝis la plej preciza scio pri la diferenco en brileco de la steloj, dum mil sepcent jaroj antaŭ ol scienco malkovris ĝin? — En la Biblio. Do kie troviĝis la vera scienco pri tiu temo? — En la Biblio. — Kie troviĝis la plej preciza scio pri la ekvilibrigo de la universo dum du mil kvincent jaroj antaŭ ol ĝi estis malkovrita? — En la Biblio. Do, kio estis la plej scienca libro en la mondo, pri la temo de tiu scienco? — La Biblio. Ankoraŭ memoru, ke mi ne parolas pri scienco kaj la Biblio. Mi parolas pri la scienco de la savo. Kaj kvankam aliaj sciencoj povas esti menciitaj, tio okazas nur en nedisigebla ligo kun ĉi tiu ĉefa scienco. Per ĉiuj pruvoj, kiujn ni povas kolekti dum ĉi tiuj du horoj da studado, vi kaj mi ekscios, ke savo estas scienco, ke ĝi estas la plej alta scienco en la universo, ke ĝi estas la plej inda je nia studado, kaj ke ni agas science, kiam ni dediĉas al ĝi nian ĉefan kaj tutaniman studadon.

TAM1897 D 60.4Nu, la Biblio ne estas traktaĵo pri iu ajn scienco krom la scienco de savo. Ĝi estas dediĉita traktaĵo pri tiu temo. La Biblio mencias aliajn sciencojn; sed ne troviĝas en la Biblio traktaĵoj pri iu ajn alia scienco. Aliaj sciencoj estas menciitaj, kiel tiuj, kiujn ni rimarkis en la Unua epistolo al la Korintanoj kaj en Jesaja; kial ili estas menciitaj en tiuj lokoj — por prezenti sciencan punkton? — Ne; sed por esti uzataj por pli bone ilustri al nia kompreno la sciencon de savo. Kial tiu astronomia vero estas enkondukita en 1 Korintanoj 15:41? Kio estas la celo de la dirado, “unu stelo diferencas de alia stelo rilate al gloro.” Ĝi tuj daŭrigas per, “Tia sama ankaŭ estas la releviĝo de la mortintoj. … ĝi estas semata en malhonoro, ĝi releviĝas en gloro; ĝi estas semata en malforteco, ĝi releviĝas en potenco.” Same kiel unu stelo diferencas de alia laŭ gloro, tiel ankaŭ estas la releviĝo. Do vi vidas, ke la celo de tiu scienca aludo estas ilustri punkton en la scienco de la savo, por helpi nin pli bone vidi veron en la scienco de la savo.

TAM1897 D 60.5Kial Jesaja enplektis en sian paroladon tiun aserton pri la fakto de gravitado? Ni rigardu iom plu en la ĉapitron, kaj ni vidos. Mi legos tiun versiklon kaj poste alian ĉe la fino de la penso, kiun li sekvas. “Kiu mezuris per sia mankavo la akvon?” “Kaj al kiu do vi volas egaligi Min, ke Mi estu simila al li? diras la Sanktulo. Levu alten viajn okulojn, kaj rigardu, kiu kreis tion? Li, kiu elkondukas iliajn taĉmentojn laŭ kalkulo, kiu ilin ĉiujn vokas laŭ la nomo; antaŭ la Plejpotenculo kaj Plejfortulo neniu kaŝiĝos.” Jesaja 40:25, 26.

TAM1897 D 60.6Neniu eskapas Lian atenton, kaj ili ĉiuj estas ekvilibrigitaj laŭ la bezonoj de ĉiu eta floro, kiu kreskas en la kampo. Sed kial li altiras nian atenton al tio, kaj enigas ĝin en sian parolon ĉi tie? — Ne por konstati la sciencan fakton; sed por altiri la atenton de ĉiuj homoj al la scienco de savo. Kion li eltiras el tio? Ni devas pripensi ĉion ĉi, kaj pripensi, kio faris ĉion ĉi? Kaj tiam mi legas plu: “Kial vi parolas, ho Jakob, kaj diras, ho Izrael: Mia vojo estas kaŝita antaŭ la Eternulo, kaj mia afero ne atingas Dion?” Jesaja 40:27.

TAM1897 D 60.7Kiam Dio tiom zorgas pri la floro, kiu kreskas ĉe niaj piedoj, ĝi ne estas kaŝita nek forgesita; kiel do vi povas diri, ke vi estas kaŝita de la Sinjoro, kaj ke via afero estas preteratentita, kaj ke Li ne plu zorgas pri vi? Tiel vi vidas, ke en ĉiu kazo, la scienca vero estas tute enkondukita por ilustri al vi kaj al mi la sciencon de savo.

TAM1897 D 61.1Alia penso: Kiam ĉi tiuj verkistoj ekkomprenis tion, tio okazis per revelacio. Kompreneble ili ne ricevis tiujn aferojn el iu ajn scienca studado, kiun ĉi tiu mondo havis. La Sinjoro malkaŝis Sian ĉefan sciencon, la sciencon de savo; kaj Li alvokis la aliajn sciencojn por ilustri tion. Do, kiu el ĉiuj sciencoj estas la plej grava por la Sinjoro? — Savo, certe. Kiam la Sinjoro uzis la aliajn sciencojn nur por ilustri ĉi tiun, estas tute klare, ke Li konsideras ĉi tiun sciencon pli grava ol la aliaj.

TAM1897 D 61.2Tamen, tio ne estas ĉio. Unu viro nomita en la Biblio estis plene sperta pri universala scienco — ĉiuj natursciencoj de ĉi tiu mondo. Mi volas, ke vi vidu, ke ekzistis viro plene sperta pri la sciencoj, kiujn oni nun tiom altestimas en la mondo. Kaj mi volas, ke vi vidu, kion li diras konsiderante ĉion ĉi. Jen la skribo:—

TAM1897 D 61.3Kaj Dio donis al Salomono saĝon kaj tre multe da prudento kaj tre multe da spirito, kiel la sablo ĉe la maro. Kaj la saĝeco de Salomono estis pli granda, ol la saĝeco de ĉiuj orientanoj kaj ol la tuta saĝeco de Egiptujo. Kaj li estis pli saĝa, ol ĉiuj homoj, pli ol Etan la Ezraĥido, kaj Heman kaj Kalkol kaj Darda, filoj de Maĥol; kaj li estis fama inter ĉiuj popoloj ĉirkaŭe. Kaj li eldiris tri mil sentencojn; kaj la nombro de liaj kantoj estis mil kaj kvin. Kaj li parolis pri la arboj, de la cedro, kiu estas sur Lebanon, ĝis la hisopo, kiu elkreskas el la muro; kaj li parolis pri la brutoj kaj la birdoj kaj la rampaĵoj kaj la fiŝoj. 1 Reĝoj 4:29-33.

TAM1897 D 61.4Li parolis pri arboj, de la cedro en Lebanon ĝis la hisopo, kiu elkreskas el la muro. Kiel nomiĝas tio en scienco? — Botaniko. Li komprenis botanikon pli bone ol iu ajn alia en la mondo.

TAM1897 D 61.5Li ankaŭ parolis pri bestoj. Kio estus la scienca vorto, se ĝi estus metita tien hodiaŭ? — Zoologio. Salomono komprenis zoologion pli bone ol iu ajn homo, kiu vivas en la mondo hodiaŭ. Li instruis ĝin; ĉar estas dirite, ke li parolis pri ĉiuj ĉi aferoj. Li instruis ĉi tiujn sciencojn.

TAM1897 D 61.6“Kaj pri birdoj.” Kiu estas tiu scienco? — Ornitologio. Do Salomono instruis la sciencojn botanikon, zoologion, ornitologion.

TAM1897 D 61.7Kio sekvas? — “Kaj pri rampaĵoj.” Kiu scienco estas tio? — Entomologio.

TAM1897 D 61.8“Kaj pri fiŝoj.” Kiu scienco estas tio? — Iĥtiologio.

TAM1897 D 61.9Homoj, kiuj legas ĉi tiun pasaĵon el la Skribo, kutime ne konsideras Salomonon universala sciencisto. Sed se estus dirite, ke Salomono parolis pri botaniko, zoologio, ornitologio, entomologio kaj iĥtiologio, ili estus pretaj diri: “Kia mirinda viro estis Salomono!” Sed tiam ĝi ne estus eĉ partiklon pli mirinda ol ĝi estas; ĉar ĝi ja diras ĉion tion.

TAM1897 D 61.10Mi legas tion, por ke vi vidu, ke Salomono sciis ion pri scienco, ne nur ion pri scienco, sed pli pri ĉiuj ĉi tiuj sciencoj ol iu ajn homo iam ajn sciis pri iu ajn el ili.

TAM1897 D 61.11Tamen, kvankam li tiel profunde komprenis ĉiujn ĉi sciencojn, kaj instruis pri ili ĉiuj, jen kion li diras: “Ni aŭskultu la finon de ĉio”; la resumo de ĉio, kio estis dirita, estas: “timu Dion, kaj plenumu Liajn ordonojn, ĉar ĉi tio estas ĉio por la homo. Ĉar ĉiun faron Dio venigos al juĝo, eĉ ĉion kaŝitan, ĉu ĝi estas bona aŭ malbona.”

TAM1897 D 61.12Laŭ lia takso, kio havis prioritaton super ĉiuj aliaj sciencoj kune? — La savo de Dio.

TAM1897 D 61.13La anĝeloj komprenas ĉiujn sciencojn, tamen ili konsideras la savon pli inda je sia studado ol ĉiujn aliajn sciencojn kune. Ankaŭ la profetoj konsideris ĝin pli inda; kaj uzis la aliajn kiel rimedon por pli bone kompreni la savon. Kaj jen estas homo, kiu komprenis la aliajn sciencojn, kaj li diras, ke la scienco pri savo superas ilin ĉiujn. Nun mi volas, ke vi vidu, ke Dio mem, de Sia flanko, apartigita de ĉiuj ĉi tiuj, konsideras ĝin ĝuste tiel.

TAM1897 D 61.14Rigardu ĉi tien: Ni ĵus legis, ke Salomono instruis ĉiujn ĉi tiujn sciencojn. Kiom da tiuj instruoj ni havas skribe por nia studado? — Eĉ unu ne. Dio ne alportis al ni ian ajn dokumenton aŭ raporton pri la instruado de Salomono pri botaniko. Li ne alportis al ni, nek registris, eĉ unu lecionon, kiun Salomono iam instruis pri zoologio, aŭ pri iu ajn alia el tiuj sciencoj. Sed Li ja, re kaj re, alportis al ni lecionojn de Salomono, same kiel de ĉiuj ceteraj, pri la scienco de savo. Do, konsiderante la anĝelojn kiel donantajn nur anĝelan opinion, la profetojn kiel donantajn nur profetan opinion, kaj Salomonon kiel donantan nur opinion de universala sciencisto; kio estas la opinio de Dio? — Estas, ke savo valoras pli por vi kaj mi, kaj estas pli inda je nia studado, ol ĉiuj ĉi tiuj aliaj sciencoj, pri kiuj scion Li mem donis.

TAM1897 D 61.15Tiu scienco, kiun Salomono komprenis kaj instruis, ne estis tia scienco kiel tiu de Huxley, Darwin, kaj la aliaj sciencistoj de ĉi tiu epoko. Per la natura menso, homo povas enprofundiĝi en natursciencojn, kaj fari multajn malkovrojn. Kaj kvankam ili ne ĉiam estas ĝustaj, tamen ili povas malkovri iujn punktojn, kiuj estas veraj. Sed tio ne estis la maniero de Salomono. Dio donis al Salomono saĝecon, tiel ke li komprenis ĉion ĉi per la lumo de Dio. Li parolis pri ĉio ĉi per la saĝeco de Dio. Tiel la scienco, kiun Salomono instruis, estis la scienco de Dio. La botaniko, kiun li instruis, estis aŭtenta, dia botaniko. La zoologio, kiun li instruis, estis dia zoologio. Ĝi estis la vidpunktoj de Dio, la vero de Dio, la scienco de Dio en ĉiuj ĉi aferoj. Ĝi ne estis scienco false nomata.

TAM1897 D 62.1Nu, ĉar tio estas la scienco de Dio, kaj estas dia en si mem, kial la Sinjoro ne donis ĉion tion al ni? Kial Li ne donis al la mondo la traktaĵon de Salomono pri botaniko, kaj pri ĉiuj tiuj aliaj temoj? — Estas kialo por tio; kaj ĝi estas, ke tio ne estas tio, kion la mondo bezonas unue.

TAM1897 D 62.2Homo povus havi ĉion tion, li povus kompreni ĉion tion, kiel Salomono. Tamen, kian utilon tio havigus al li, se li ne havus unue la sciencon de la savo? Salomono havis ĉion; tamen, kiam li turnis sian koron for de Dio, de la scienco de la savo, kaj de la studado de tio per sia tuta koro, kian utilon havigis al li lia scio pri la aliaj sciencoj? Kiom multe ĝi povis deteni lin de peko? Kiom da potenco estis en ĝi por deteni lin de lia natura memo, kaj de la diablaĵoj kaj korupto, kiuj estis en li?

TAM1897 D 62.3Vi scias, ke kiam li turnis sian koron for de la scienco de Dio, de la scienco de savo, kvankam li havis ĉiujn aliajn, li estis same malbona, same malpia, tute englutita en idolkulto kaj ĉiu profanaĵo, kvazaŭ li ne konus la abocon de io ajn.

TAM1897 D 62.4Tiel ni povas vidi, kial la Sinjoro ne konservis al la homo la tutan sciencon. Supozu, ke ili havus ĉion, kiel Salomono, kaj povus instrui ĝin kiel Salomono instruis. Kun la koro ne sindonita al Dio, kun la animo ne savita, kian bonon scienco farus al ili? Ĝi ne povus deteni ilin de ajna malvirto kaj korupto, kiu estas en la homa koro.

TAM1897 D 62.5Tiuj sciencoj ne estas tio, kion la mondo bezonas antaŭ ĉio hodiaŭ. La koro bezonas esti purigita, la animo bezonas esti savita, la tuta karaktero bezonas esti rekonstruita, la menso transformita en la propran bildon kaj gloron de Dio, por ke la vivo reflektu Lian justecon, por manifesti la scion pri Dio sole al la tuta mondo. Kvankam ni havas ĉion, kion la sciencoj povas doni, tio utilos nenion sen savo; ĉar post mallonga tempo ni havos nenion el tio entute. Tio estas pripensinda por ni mem hodiaŭ, en ĉiuj niaj studoj, legadoj kaj esploroj.

TAM1897 D 62.6Estas ankoraŭ io alia: Dio volas, ke vi kaj mi, ĉiuj homoj, pensu ĝuste pri ĉiu temo, al kiu Li rilatas. Estas homoj hodiaŭ, kiuj pensas pri ĉiuj ĉi tiuj sciencaj temoj, sed ili ne pensas ĝuste. Ili progresas tiel, ke ili tute ne trovas lokon por Dio. Kaj la homo sen Dio, sen la gvidado de la penso, la menso de Dio, ne kapablas ĝuste pensi pri ĉi tiuj aliaj temoj. Sed la menso ne funkcias ĝuste, ĝis ĝi estas renovigita laŭ la bildo de Tiu, kiu ĝin kreis. La menso devas esti transformita, renovigita. Ni devas havi tute alian menson. Ĉiu penso devas esti alkondukita al obeo, en submetiĝo, al Kristo.

TAM1897 D 62.7Tio estas la verko de savo. Ĝi estas restarigi la bildon de Dio en la animo; alporti la menson tien, ke ĝi estos nur la reflekto, la brilo, de la justeco, la penso, de la vivanta Dio. Kiam tio estos farita, kaj la verko de Dio estos finita en ĉi tiu mondo, konigante la scion pri Dio al ĉiuj aliaj popoloj, tiam la Sinjoro malfermos la universon kaj la eternecon al ni. Tiam ĉiuj tiuj aliaj fakoj estos malfermitaj por nia studado, kaj la Sinjoro povos diri al ni: Iru kien vi volas, Mi povas fidi vin. La vasta universo estas malfermita al vi. Nenio estas retenita de vi. Ĉio apartenas al vi. Iru kien vi volas, restu kie vi volas, faru kion vi volas; Mi povas fidi vin. Pensu pri kia ajn temo vi volas, esploru ĝin tiel profunde kiel vi volas, vi faros tion ĝuste.

TAM1897 D 62.8Nu, mi ne diras, ke oni tute ignoru ĉiujn aliajn sciencojn ĝis ni atingos la alian mondon. Mi simple diras, ke la scienco de la savo estu la gvidanta en la studado de ĉiuj ili. Ĉu la Sinjoro ne donis al ni ekzemplon pri tio, kiom da atento ni devus doni al tiuj aferoj, kaj kian uzon ni faru el ili? Kio estas la celo de legado kaj studado de tiuj aliaj lernolibroj? — Ke ĉi tiuj helpu nin pli bone kompreni kaj instrui la aferojn de la scienco de savo, ol se ni ne havus tiun scion. Tia estas la uzo, kiun oni faras el ili en la Biblio. Li sendas nin prediki tiun evangelion, kun kiu ĉi tiuj aliaj havis aferon, kaj per ekzemplo Li montris al ni, kiel uzi ĝin. Per tio la Sinjoro montras al ni, ke la scienco de savo devas gvidi ĉiujn aliajn sciencojn konatajn en la universo.

TAM1897 D 62.9Ĝi devas gvidi ĉiujn aliajn en ĉi tiu mondo, kaj kiam ni eniros tiun alian mondon, ĝi ankoraŭ gvidos. Kiam eterneco estos malfermita antaŭ ni, kaj kiam ni iros kien ajn ni volos, kaj pensos pri kia ajn temo ni volos, ĉu ni tiam turnos la dorson al la savo, kaj diros: Mi diplomiĝis pri tio? — Ne. Ni scias, ke estas skribite: “la kruco de Kristo estos la scienco kaj la kanto de la regajnitoj tute tra la senlimaj epokoj de eterno.” Do, kiam ni finos nian kurson ĉi tie, kiam ni diplomiĝos, kaj venos la tempo por granda diplomfesto, kaj ni eniros en eternecon da studado, tiam ni povos pli bone kompreni ĉi tiun plej grandan el ĉiuj sciencoj ol kiam ni estis en ĉi tiu mondo.

TAM1897 D 63.1Ni diris en la alia leciono, ke ne estas misuzo de la vortoj “scienco” kaj “scienca”, apliki ilin al savo. Savo estas scienco, ĝi estas scienca. La agado de la Spirito de Dio sur la menso, transformante la menson kaj la tutan vivon laŭ la bildo de Jesuo Kristo, de peko al justeco — tio estas scienca afero. Tial, kiam vi studas ĝin, memoru, ke ni tute ne estas nesciencaj, kiam ni ĉiam faras tion la ĉefa kaj plej grava afero en ĉiu temo. Tiuj pretendataj sciencistoj estas nesciencaj, neglektante ĉi tion, la ĉefan el ĉiuj sciencoj.

TAM1897 D 63.2Estas alia afero, kiu estis demonstrita; kaj ĝi estis demonstrita en la tri nacioj, kiuj estas la ekzemploj en la lernado de la mondo. La historio de la biblia popolo, la juda popolo, la popolo de Dio laŭ la Biblio, estas laŭdire la ekzemplo kaj fonto de studo por ĉiuj, kiuj intencas servi al Dio. Grekujo kaj Romo, kun sia filozofio, sia literaturo kaj siaj leĝoj, estas la ekzemploj por multaj el tiuj, kiuj deklaras sin sekvantoj de la Biblio, kaj por ĉiuj aliaj.

TAM1897 D 63.3Nun ni vidis, ke inter la popolo de Dio estis viro, kiu estis universala proverbaristo, same kiel universala poeto kaj universala sciencisto. Liaj kantoj estis mil kaj kvin, kaj liaj proverboj tri mil. Jen vi vidas majstran menson; kaj tamen tiu, kiu havis tian komprenon, tian saĝon, pri ĉiuj ĉi aferoj, demonstris per sia vivo, ke ĉia tia scio estas absolute senpova por ia ajn bono en homo aŭ por homo, sen la scienco de savo tie ĉeestanta por regi kaj teni en justeco la ekvilibron super ĉio.

TAM1897 D 63.4Mi antaŭ iom da tempo atentigis vin pri la fakto, ke Dio ne alportis al ni ian ajn el tiu scienca instruado. Nun mi atentigas vin pri la fakto, ke Li ja alportis al ni kronikon pri la vivo de tiu viro, kiam li forturniĝis de Dio. Li ja alportis al ni kronikon pri la grandega malsukceso, kiun tiu viro faris malgraŭ tiu tuta scio, kiam li forgesis la sciencon de savo. Kial do Dio konsideris pli grava por vi kaj mi registri la tutan vivon de tiu viro post kiam li foriĝis de Dio, ol alporti al ni registron de la tuta scienca instruo, kiun li donis? Laŭ la homa juĝo, kio estas pli valora por la homaro? La raporto pri la malsukceso, la enorma malsukceso, farita de Salomono, estas pli valora por la homaro ol estus ĉiuj sciencaj instruoj, kiujn Salomono iam ajn parolis, metitaj en libron por la homaro hodiaŭ; ĉar en tiu malsukceso estis demonstrita al la tuta mondo, kiel tute vana kaj malpli ol nenio estas ĉia scio pri ĉio sen la scio pri la savo de Dio.

TAM1897 D 63.5Alia granda ekzemplo videblas ĉe la Grekoj. La natura menso neniam povas atingi pli altan, pli precizan kaj pli perfektan pensadon ol tiu de la Grekoj. En tio estas portretita la perfekteco de la homa pensado sen Dio.

TAM1897 D 63.6Sed kion ĝi faris por ili? Jen la demando. Kion faris por ili ilia literaturo? Kion faris por ili ilia filozofio? Kion faris por ili ilia arto? Kion faris por ili ilia religio? Filozofio, philo sophia — la amo al saĝeco. Kio estis tiu saĝeco? — Ĝi estis absoluta malsaĝeco. Dio tion diras. Kio estis ilia religio? — Ĝi estis nur mitologio. Kio estis ilia arto? — Dio diras, ke ĝi estis idolkulto. Ĉu vi memoras la rakonton?

TAM1897 D 63.7La Vorto de Dio ne diras, ke dum Paŭlo promenis inter tiuj statuoj kaj vidis ilian arton, li admiris ilian arton. Ne, ĝi diras: “lia spirito ĉagreniĝis en li, kiam li vidis la urbon idolplena.” Do kio ĝi estis? — Idolkulto.

TAM1897 D 63.8Tamen eĉ hodiaŭ viroj, virinoj kaj infanoj prenas la restaĵojn de tio, kio estis nur idolkulto, kaj adoras ĝin, kaj nomas ĝin arto, kaj kopias ĝin. Iliaj mensoj okupiĝas pri ĝi, ili preparas librojn pri ĝi, kaj ili instruas kaj studas ĝin en la lernejoj de la lando. Sed kio povas veni el ĉio ĉi? Kio rezultis el ĝi inter la Grekoj mem? Vi scias, kion ĝi faris por ili. Mi ne bezonas ripeti — literaturo, arto, juro, filozofio, ĉiuj tiuj aferoj. Romo kopiis sian filozofion de Grekujo pli ol ĝi mem originigis ĝin, sed la literaturo estas tie. Kaj kion ĝi faris por la Romanoj? — Kelkajn aferojn ĝi faris por la aliaj, nur, se eble, ĝi faris ilin pli malbonaj ol la aliaj estis. En la tuta Grekujo, laŭ mia observado, mi vidis ĉie, ke la Grekoj havis sufiĉe da respekto por la virino por decente vesti ĉiun figuron de ŝi, kiun ili skulptis. Viro, kompreneble, estas ĉiam nuda; sed kiam ni venas al Italujo, tiu respekto malaperas, kaj ĉiuj estas tute senvestaj. En la plej multaj kazoj la drapiraĵo tute malaperas; kaj cetere, la perfekteco de la arto hodiaŭa, kiun adoras tiuj, kiuj iras al Romo kaj tie studas arton, estas nur la nedrapiritaj virinaj figuroj, kaj tio neniel estas arto, kiam ĝi estas farita; kaj tamen ĝi atingis la perfektecon de la arto, kaj estas kopiata ĉie, kaj ĝiaj neperfektaĵoj estas kopiitaj ĉiufoje.

TAM1897 D 64.1Mi volas fari demandon. Kiu el vi iam vidis homan paron da kruroj de la genuoj malsupren? Dum mi staras ĉi tie, la pezo de mia korpo kuŝas sur mia maldekstra piedo. Tio tute ekvilibrigas la pezon de mia korpo. La dekstra piedo ripozas per la piedfingroj sur la planko. Ĉu la muskoloj de mia dekstra kruro formiĝos precize samforme kiel tiuj de la maldekstra? — Ne. Sed tio estas la mirinda artaĵo. Estas ĝuste tiu diferenco. La du kruroj estas tute samaj, kaj ni ne povas trovi eĉ harlarĝon da diferenco. Kaj tiel ni vidas, ke ĝi neniel estas arto. Estas multe por diri pri tio, sed mi ne prelegos pri arto ĉi-vespere. Mi parolas pri tio, kio estas la valoro de savo, kaj kio estas la bono de ĉiuj aferoj sen ĝi. Kian bonon havis Romo sen ĝi? — Ŝiaj malvirtoj dronigis ŝin. Kian bonon havis Grekujo sen ĝi? — Ŝiaj malvirtoj dronigis ŝin.

TAM1897 D 65.1Do, kiam la fakto estas tiel pruvita trifoje antaŭ la mondo, pri la absoluta senpotenco de ĉiu peno de la homa menso en ĝia perfekteco por atingi ian ajn bonon, kiam la koro turniĝas for de Dio, kion povas la Sinjoro fari por la mondo, se tiuj tri mondlecionoj ne instruos la homojn? Kion Li povas fari por la homoj, se ili sekvos tiun vojon, malgraŭ tiuj tri ekzemploj de solena averto? Dio registris ĉi tiujn tri ekzemplojn por instrui al ni la senpovecon de la plej alta peno de la menso en ĉiuj branĉoj de scienco, arto kaj literaturo, por fari ian ajn bonon al homoj, por deteni ilin de peko, por gvidi ilin al ia ajn bono, kiam ili forgesas la savon de Dio kaj la sciencon de savo, kiujn Li donis al la koroj de la homoj.

TAM1897 D 65.2Mi do demandas: Ĉu ni imitu la malsaĝecon de la Grekoj kaj Romanoj? Ĉu ni estu ĉarmitaj de ilia idolkulto, kaj pensu, ke ĝi estas arto? Ĉu ni interesiĝu pri ilia religio, kiam ĝi estas tute abomenaĵo? Ne sufiĉas diri, ke ĝi estas mitologio; ĝi estas abomenaĵo.

TAM1897 D 65.3Sed iu diros: Ĉu ilia literaturo ne estas valorega? Ni vidu, kion Dio opiniis pri ĝia valoro. En la tempo, kiam per la greka lingvo Li enkondukis la sciencon de la savo tra la tuta mondo, la Sinjoro havis antaŭ Si la tutan mondon de la greka literaturo, kaj ankaŭ la roman, cetere. Tamen Li trovis nur tri mallongajn frazojn en la tuta regno, kiuj estis indaj esti prenitaj kaj metitaj en ĉi tiun traktaĵon pri la scienco de la savo. Mi donos ilin al vi. Unu el ili estas en la deksepa ĉapitro de la Agoj. Ĝi estas citita el greka verkisto nomata Arato, kaj tekstas jene. Mi legas el la dudek-oka versiklo. Paŭlo parolas, kaj diras:—

TAM1897 D 65.4“ankaŭ iuj viaj poetoj diris: Ĉar ni estas ankaŭ Lia idaro.” Greka verkisto diris, ke la homo estas ido de Dio. La Sinjoro prenis tion, kaj diris: Tio estas vera.

TAM1897 D 65.5Alia estas en la dek-kvina ĉapitro de la unua epistolo al la Korintanoj, en la tridek-tria versiklo. La unua parto de la versiklo estas: “Ne trompiĝu.” Tiuj estas la vortoj de la Sinjoro. La resto de la versiklo estas citita el greka verkisto nomata Menandro: “Malbonaj kuniĝoj malbonigas bonajn morojn.”

TAM1897 D 65.6La alia estas en la epistolo al Tito, la unua ĉapitro kaj la dekdua versiklo, kaj estas de Epimenido, jene: “La Kretanoj ĉiam estas mensogantoj, malbonaj bestoj, mallaboremaj manĝeguloj.”

TAM1897 D 65.7Tiuj tri pasaĵoj estis ĉio, kion la Sinjoro povis trovi en la tuta kampo de la greka literaturo, kio estis inda por esti menciita kaj ricevi Lian aprobon.

TAM1897 D 65.8Nu, do, mi ne diras, ke tio estas ĉio, kion iu ajn povas uzi por profito. Estas historiaj faktoj en la greka lingvo, kiuj estas valoraj. Sed Dio instruas la aferojn plej valorajn por la tuta homaro; Li instruas la principojn de pravo kaj vero, ne simple prezentante al la mondo aron da faktoj. Kaj ĉio, kion Li povis trovi en la tuta kampo de la greka literaturo, kio povus esti uzata por la interesoj de la vero aŭ justeco kiel principoj por gvidi la homon, estis ĝuste ĉi tiuj tri deklaroj: “ni estas ankaŭ Lia idaro”; “Malbonaj kuniĝoj malbonigas bonajn morojn”; kaj “la kretanoj estas ĉiam mensogantoj.” Kiu alia povas trovi ion pli ol tio, kio utilos al li por la vojo de justeco kaj vero, pureco kaj integreco?

TAM1897 D 66.1Nu, ne forgesu. La Grekoj kaj Romanoj ne estis malsuperaj, degraditaj, ĉifonvestitaj, sensciaj paganoj; ili estis aristokrataj, kultivitaj kaj tre alte edukitaj. Kiel povus esti alie, kiam la aferoj, kiujn ili sciis kaj instruis, estas la pinto, al kiu aspiras la instruistoj de hodiaŭ? Julio Cezaro estis unu el la plej lertaj viroj, kiuj iam ajn vivis — pri kortezeco, etiketo, estetiko kaj ĝeneralaj manieroj. Sed kia estis lia karaktero? La plej singarda priskribo pri ĝi, por esti iel ajn kompleta aŭ justa, ne estus presebla.

TAM1897 D 66.2Kiam la Sinjoro montris, kiel tute vana estas ĉia scienco, ĉia lernado de ĉiaspeca sen Lia savo, tiam mi diras denove, Kion Li povas fari por la homoj, se ĉi tiuj aferoj, kiujn Li prezentis al la mondo, ne instruos ilin, ke tio ne estas la ĝusta vojo? Se homoj ne instruiĝos per ĉi tiuj aferoj por preni la ĝustan vojon, por agnoski, ke la scienco de Dio estas la ĉefa, kaj ke tio, kion Li scias, estas la plej bona, tiam kiel povas la homaro esperi eskapi la malbonon, kiu venis sur ĉiujn tiujn, kiuj antaŭis?

TAM1897 D 66.3La scienco de la savo de Dio estas tio, kion homoj devas antaŭ ĉio koni; kaj ni devas lasi ĝin konduki nin, gvidi nin, ekvilibrigi nin kaj subteni nin ĉie, en ĉio kaj kontraŭ ĉio malbona. Kaj ĝi faros ĉion ĉi. Tio estas la benita vero. Mi legis hieraŭ vespere, kaj nun legas denove:—

TAM1897 D 66.4Al mi, kiu estas malpli ol la malplej granda el ĉiuj sanktuloj, ĉi tiu graco estas donita, por ke mi prediku inter la nacioj la neesploreblan riĉon de Kristo; kaj por ke ĉiuj homoj vidu, kia estas la kunuleco de la mistero, kiu ekde la komenco de la mondo estis kaŝita en Dio, kiu kreis ĉion per Jesuo Kristo (laŭvorta traduko de KJV) Efesanoj 3:8, 9.

TAM1897 D 66.5Kio estas tiu mistero de Dio? — “Kristo en vi, la espero de gloro.” Kristo, la potenco de Dio, kaj la saĝeco de Dio, la evangelio, la potenco de Dio al savo — tio estas la mistero de Dio; tio estas la scienco de la savo. Tio estas la scienca vero, ĉirkaŭ kiu ĉiuj aliaj sciencoj centriĝas. Tiun potencon de Dio al savo ĉiu homo devas havi por deteni lin de la malbono, kiu estas en li. La malbono, kiu naskiĝas en ĉiu homo, kondukos lin al pereo, malgraŭ ĉia scienco, ĉia literaturo, ĉia arto, ĉia religio, ĉio, kion la mondo povas provizi, aŭ kion ĝi iam ajn povus provizi, krom se li ekkaptas la potencon de Dio al savo, kiu venas al homo per la fido de Jesuo Kristo.

TAM1897 D 66.6Sen tiu potenco en la koro, eĉ la scienco, kiun instruis Dio — por ne paroli pri la literaturo, la arto, la religio, kaj ĉio, kion instruis la paganoj — estas senpova por deteni la homon de pekado. Sen tio, ĉiu spuro de malbono, kiu estas en la homo, sin montros, malgraŭ ĉiuj tiuj aliaj aferoj. Tial ĝi estas la potenco de Dio al savo: ĝi savas la homon kontraŭ ĉia malbono.

TAM1897 D 66.7La mistero de Dio, kiu estas Kristo en vi, la espero de gloro; Kristo la potenco de Dio, kaj la saĝeco de Dio; Kristo kaj li krucumita; tio sola, tio ĉio en ĉio, tio super ĉio, en ĉio, tra ĉio, nun kaj tra la eterneco, — tio estas la scienco de savo, la ĉefo de ĉiuj sciencoj; tio, kio gvidas ĉiujn sciencojn, superas ilin ĉiujn, kaj gvidas en la studado de ili ĉiuj. Estu tiel kun ĉiuj por ĉiam.

TAM1897 D 66.8Do, la Sinjoro per Sia Spirito tiel altiru nin al Si; la koro tiel malfermiĝu al tiu potenco, al la komuneco de tiu mistero, al la Spirito de Dio, por ke Li tie enplantu Jesuon Kriston, lian gracon kaj lian virton. Kaj dum ni ĉiam tenas niajn korojn malfermitaj al Li, kaj al neniu krom Li, kiel floro al la suno, ni akiras en ĝia plena amplekso Lian justecon, Lian potencon, Lian savon, Lian kompaton, Lian veron, Lian ĝojon, Lian ĝojegon, Lian pacon — Ho, kaj Lian eternan vivon!