Eolaíocht na Slánaithe. – Uimh. 1

TAM1897 D 46.2Searmanas tugtha tráthnóna Dé hAoine, 12 Feabhra, 1897 Priontáilte i Nuachtlitreacha Laethúla na Comhdhála Ginearálta, 16 Feabhra 1897, Iml. 1, Uimh. 3, lch. 46-47 agus 17 Feabhra 1897, Iml. 1, Uimh. 4, lch. 49-53.

TAM1897 D 46.3Tá a fhios ag an saol mór gur ré an-eolaíoch í seo, ar a laghad in ainm, i ngairm, agus in uaillmhian. Is mian le Dia go mbeadh a phobal i gcónaí ar aon dul leis an aois. Níos mó ná sin: is mian leis go mbeadh a phobal i gcónaí chun tosaigh ar an aois. Go háirithe, is mian leis go mbeadh a phobal i gcónaí ina n-athleasaitheoirí, agus chun go mbeadh duine ina athleasaitheoir, caithfidh sé a bheith chun tosaigh ar an aois. Mar sin, ós aois thar a bheith eolaíoch í seo, i ngairm agus eile, caithfidh cúis Dé, a mhuintir, a bheith eolaíoch chun freastal ar éilimh na haoise. Sin ráiteas na haighneachta a bhfuil mé ag tabhairt cuireadh daoibh staidéar a dhéanamh uirthi anocht. Teastaíonn ón Tiarna go nglacfadh tusa agus mise leis an aighneacht sin, go ndéanfaimis staidéar uirthi, agus go dtógfaimis ar a bun, go dtí go léireofar ionainn os comhair an tsaoil go bhfuil an aighneacht sin ceart ó thaobh na heolaíochta de. Má dhéanann mise agus tusa, má dhéanann gach duine a admhaíonn ainm Chríost, é sin, ansin déanfaidh an Tiarna an rud sin. Feicfidh an saol é, agus feicfidh an saol é cibé acu a bheidh baint againne leis nó nach mbeidh. Mar mura mbeidh baint againne leis, beidh baint acu leis siúd a ligfidh don Tiarna an léiriú sin a dhéanamh tríothu; agus mura ligimidne dó é a dhéanamh, caillfimid an deis.

TAM1897 D 46.4Ach deir sibh, Is é an tslánú obair mhuintir Dé. Is é an tslánú an t-aon chúis atá ag an Tiarna. Sin an méid atá na bráithre eile seo ag rá. Sin an méid a bhí againn sa cheacht tráthnóna, agus a bhí againn sna ceachtanna go léir in litir na nEabhraigh. Is é an ceacht é a bhí againn in áiteanna eile sa Scrioptúr. Agus deir an Scrioptúr nach bhfuil leithéid eile le fios againn ach Íosa Críost agus é ar a chrois. Deir sibh é sin; sea, agus deirimse é. Deirimse gurb é saothar phobal Dé — an chúis Dé ar fad atá ar an saol — an obair shlánaithe. Agus tá sé seo ag teacht go díreach leis an méid atá ráite againn cheana féin. Dá bhrí sin, is eolaíocht í an tslánú.

TAM1897 D 46.5Níos mó ná sin: ní heolaíocht amháin í an tslánú, ní heolaíocht amháin í; is í príomh-eolaíocht, eochair, agus lárionad na n-eolaíochtaí uile í. Is í an rud is eolaíche de na nithe uile a phléann aigne na ndaoine sa saol seo. Ionas, nuair a ghlacann pobal Dé le slánú Dé mar atá sé i nDia; nuair a sheasfaidh a chúis slánaithe ar an saol mar ionadaíocht dá chuid smaointe ar an tslánú, ansin nochtfar don domhan an eolaíocht atá os cionn gach eolaíochta eile. Ansin is féidir le pobal Dé seasamh i láthair ríthe na heolaíochta féin, agus gan náire a bheith orthu, i ré eolaíoch.

TAM1897 D 47.1Anois, táim tiomanta go hiomlán don fhírinne sin. Agus ba mhaith liom go bhfeicfeá cé chomh hiomlán is atá sí fíor. Tá mise agus tusa tiomanta do shlánaíocht Dé. Agus ba mhaith liom go bhfeicfeá ón mBíobla — leabhar na fírinne uile — gur eolaíocht í an tslánaíocht. Ansin beidh tú, in éineacht liom, tiomanta don fhírinne sin.

TAM1897 D 47.2Ar an gcéad dul síos, mar sin, ba mhaith liom go smaoineofá go stuama, agus go bhfeicfeá duit féin ní hamháin gurb í an tslánú an eolaíocht; ach gurb í an eolaíocht is airde de na heolaíochtaí go léir í.

TAM1897 D 47.3Ciallaíonn an focal “eolaíocht”, go litriúil, eolas. Is é eolas na luibheolaíochta an luibheolaíocht. Is é eolas na réalteolaíochta an réalteolaíocht. Mar sin, tá sainmhíniú tugtha ag eolaí amháin ar an eolaíocht mar “tháirge an tsmaointeoireachta”. Is é an t-eolas ar fad — an eolaíocht — atá ag an saol ar an réalteolaíocht, táirge smaointeoireacht an tsaoil ar ábhar na réalteolaíochta.

TAM1897 D 47.4Anois, is é an tslánú eolas Dé: “Is é seo an bheatha shíoraí, go n-aithneoidís thusa an t-aon fhíor-Dhia, agus Íosa Críost a chuir tú uait.” Is eolaíocht í, mar sin. Ach ní toradh ar smaointeachas an duine é an t-eolas seo: is toradh ar smaointeachas Dé é. Óir “ní fhaca súil, ní chuala cluas, agus níor tháinig aon ní i gcroí an duine, na nithe a d’ullmhaigh Dia dóibh siúd a bhfuil grá acu dó. Ach nocht Dia iad dúinn trína Spiorad; óir déanann an Spiorad fiosrú ar gach ní, fiú ar dhoimhneachtaí Dé.” Dá bhrí sin, an tslánú, agus é ina thoradh ar smaointeoireacht Dé, ní hamháin gur eolaíocht é, ach is í an eolaíocht is uaisle díobh ar fad.

TAM1897 D 47.5Arís: An rud a aithníonn an saol mar eolaíocht — na heolaíochtaí nádúrtha — is toradh é ar smaointeoireacht na ndaoine. Is leis an intinn a smaoiníonn daoine. Is leis an intinn, mar sin, a phléann daoine leis na heolaíochtaí seo go léir. Ach pléann an tslánú leis an intinn féin. Cé acu, mar sin, is airde? Cé acu is airde — an ceann a phléann le gach ní eile, nó an ceann a phléann leis an ní a phléann le gach ní eile? — An dara ceann, gan amhras. Mar sin, ós rud é go bpléann daoine leis na heolaíochtaí eile go léir leis an intinn, agus go bpléann an tslánú leis an intinn féin, tá sé lánsoiléir, ní hamháin gur eolaíocht í an tslánú chomh cinnte le haon eolaíocht eile, ach gurb í an eolaíocht is uaisle í ná na heolaíochtaí eile go léir. Is í an eolaíocht is airde í ar féidir le hintinn an duine aithne a chur uirthi.

TAM1897 D 47.6Arís eile: Baineann an tSlánaíocht leis an intinn. Ach cé hé a bhíonn ag plé leis an intinn sa tSlánaíocht agus trí Shlánaíocht? — Is é Dia féin é. Mar sin, ós é Dia féin a oibríonn amach, a fhógraíonn, an eolaíocht seo; agus ós rud é gur toradh ar smaoineamh Dé í an eolaíocht seo; is léir dá sin gurb í eolaíocht na Slánaíochta an eolaíocht is airde, is doimhne, is leithne, atá ar eolas, ní hamháin ag intinn an duine, ach ag an gcruinne ar fad.

TAM1897 D 47.7Léighimis roinnt Scrioptúr. “Ná déanaigí comhfhoirmiú leis an saol seo; ach athraígí tríd an athnuachan d’aigne.” Róimhigh 12:2. “Mar sin, leis an aigne déanaimse féin freastal ar dhlí Dé.” Róimhigh 7:25. “Tá a fhios againn go bhfuil Mac Dé tagtha, agus gur thug sé intinn dúinn.” “Tá intinn Chríost againn.” Is í an t-aon bhealach ar féidir leis an Tiarna teacht chugainn ná tríd an intinn. Ní dhéileálann sé linn ach tríd an intinn. Ní rialaíonn sé sinn ach trínár n-intinn. Féach: “Leis an intinn, déanaimse féin seirbhís do dhlí Dé, ach leis an bhfeoil, do dhlí an pheaca.” Agus is í seo an chéad cheann de na haitheanta uile: ‘Éist, a Iosrael; is aon Tiarna amháin é an Tiarna ár nDia; agus gráigh an Tiarna do Dhia le do chroí uile, agus le d’anam uile, agus le d’intinn uile.’ ‘Is naimhdeas in aghaidh Dé í an intinn chollaí; óir ní chloíonn sí le dlí Dé, agus ní féidir léi cloí leis, go deimhin.’ An meon feoil nach féidir a chur faoi dhlí Dé — nach féidir — caithfear é a athrú, caithfear é a mhalartú ar mheon eile a fhreastalaíonn i gcónaí ar dhlí Dé. Is é an t-athrú meoin sin an tslánú. Is é Dia a dhéanann an t-athnuachan sin ar an meon ina shaothar a shlánaithe, agus ní féidir le haon duine eile é a dhéanamh. Dá bhrí sin, is í an eolaíocht is airde i measc na n-eolaíochtaí uile — an ceann is airde is eol d’intinn an duine, an ceann is airde is eol don chruinne.

TAM1897 D 47.8Nach dtosaíonn tú a fheiceáil cén fáth a labhraíonn na Fianaiseachtaí faoi “eolaíocht na slánaithe”?

TAM1897 D 49.1Anois, ba mhaith liom go bhfeicfeá go gceapann daoine eile an rud céanna freisin. Ba mhaith liom go bhfeicfeá nach mise amháin atá ann maidir leis seo. Ba mhaith liom go bhfeicfeá go bhfuil údarás againn don seasamh seo — údarás eolaíoch — is é sin, údarás daoine a thuigeann an eolaíocht.

TAM1897 D 49.2Dá bhféadfainn a léiriú daoibh anocht go dtugann na daoine is fearr ar domhan ar na heolaíochtaí eile go léir fianaise go bhfuil níos mó suime acu san eolaíocht seo ná mar atá sna heolaíochtaí eile go léir le chéile, agus go bhfeiceann siad níos mó inti is fiú a mbreithniú ná mar atá sna heolaíochtaí eile go léir le chéile, nach ndéarfá ansin go bhfuil mé slán sábháilte ag caint mar a dhéanaim — ó thaobh na heolaíochta de? Bhuel, tá a leithéid de chomhlacht agam — comhlacht a thuigeann na heolaíochtaí eile go léir, agus tá an fhianaise agam, atá ráite go fírinneach, go bhfuil níos mó suime acu sa cheann seo ná mar atá acu sna cinn eile go léir le chéile.

TAM1897 D 49.3I 1 Peadar 1:10-12, tá an aspal ag labhairt ar an slánú, agus ansin léim an méid seo a leanas:—

TAM1897 D 49.4Faoi an tslánú seo rinne na fáithe fiosrú agus cuardach dícheallach, siúd a rinne fáistine faoin ngrásta a bhí le teacht chugaibh: ag fiosrú cad é, nó cén sórt ama, a bhí i gceist ag Spiorad Chríost a bhí iontu, nuair a thug sé fianaise roimh ré ar fhulaingí Chríost agus ar an nglóir a leanfadh. Rinneadh sé seo a nochtadh dóibh, nach dóibh féin ach dúinne, go raibh siad ag fónamh na nithe a tuairiscíodh anois daoibh ag an dream a d’fhógair an soiscéal daoibh le Spiorad Naoimh a cuireadh anuas ón neamh; nithe a bhfuil fonn ar na hAINGIL BREATHNÚ ISTEACH IONTU.

TAM1897 D 49.5Cad iad na rudaí ar mian leis na haingil breathnú isteach orthu? — Slánú Dé nuair a fhógraítear é leis an Spiorad Naomh a seoladh anuas ó neamh. Sa Ghréigis, ciallaíonn an focal ar “mian” anseo “do chroí a leagan ar rud”. Agus is é is brí leis an bhfocal Gréigise don abairt “look into”, “cromadh i dtreo ruda chun breathnú air; breathnú air agus an ceann cromtha chun tosaigh; breathnú isteach agus an corp cromtha; breathnú go cúramach isteach, iniúchadh a dhéanamh go fiosrach — maidir le duine ar mian leis cur aithne ar rud éigin.” Sin í dearcadh na n-aingeal i leith ábhar na slánaithe.

TAM1897 D 49.6Anois, an dtuigeann na haingil eolaíochtaí eile — an bheolaíocht, an gheolaíocht, an iasceolaíocht, an réalteolaíocht — gach eolaíocht eile? Tá a fhios agat go dtuigeann. Tá a fhios ag gach duine go dtuigeann na haingil gach eolaíocht eile go hiomlán. Tá a fhios ag gach duine go bhfuil sé lán-sábháilte a rá go dtuigeann na haingil uile gach eolaíocht eile go héigríoch níos doimhne ná mar a thuigeann, nó a thuig riamh, aon duine aon eolaíocht amháin. Ach tá níos mó suime ag na haingil i gceist na slánaithe ná mar atá sna heolaíochtaí eile go léir. Is iadsan a bhfuil an t-eolas is mó acu as gach duine eile is mó a bhfuil suim acu sa cheann seo amháin. Ó, bhuel, d’aontaigh sibh liom tamall ó shin dá bhféadfainn údarás mar sin a lua, go ndéarfá go raibh muid slán sábháilte ag glacadh an tsuímh seo. Leanaigí ar aghaidh, mar sin, táimid slán sábháilte. Táimid i gcuideachta den scoth — sea, i gcuideachta eolaíoch den scoth. Tá údarás ann atá cinntitheach ar an ábhar, údarás eolaíoch.

TAM1897 D 49.7Anois, nílim ag déanamh cleasaíochta ar an bhfocal ‘eolaíocht’ anseo anocht. Táim ag úsáid na bhfocal “eolaíocht” agus “eolaíoch” i ndáil le slánú mar fhocal atá fíor-ionraic. Is rud fíor-eolaíoch é slánú Dé, ní trí ainm bréagach, ach go fírinneach, go sármhór eolaíoch. Mar sin, ná faighigí an tuiscint ar chor ar bith go bhfuilim ag déanamh cleasaíochta ar an bhfocal “eolaíocht” nó “eolaíoch.” Táim á úsáid go fírinneach, toisc go bhfuil sé ceart sa chomhthéacs seo.

TAM1897 D 49.8Ach ní hé sin go léir: ní hamháin go bhfuil fonn ar na haingil breathnú isteach air seo, mar dhaoine ar mian leo eolas a chur ar rud éigin; ach cuireann siad eolas ar rud éigin. Foghlaimíonn siad trí bhreathnú isteach air seo agus trí staidéar a dhéanamh air. Cas ar Eifisigh 3:8-11, agus feicfidh tú an smaoineamh seo curtha in iúl:—

TAM1897 D 50.1Is domsa a tugadh an grásta seo, an té is lú ná an duine is lú de na naoimh go léir, go bhfógróinn i measc na n-Gentílí saibhreas dothuigthe Chríost; agus go bhfeicfeadh gach duine [fágfaidh mé an focal fir ar lár, mar go soláthraítear é] cad is comhluadar na rúndiamhaire ann, a bhí i bhfolach i Dia ó thús an domhain, an Dia a chruthaigh gach ní trí Íosa Críost: chun an rún [Féach, mar sin, táim le seanmóireacht a dhéanamh ar shaibhreas dothuigthe Chríost chun go bhfeicfeadh gach duine cad is comhluadar na rúndiamhaire ann, rúndiamhair a bhí i bhfolach i nDia, agus is é sin an cuspóir, an aidhm] go n-aithneofaí anois trína eaglais, i measc na bpríomhachtaí agus na gcumhachtaí sna flaithis, eagna ilghnéitheach Dé, de réir an chuspóra shíoraí a bhí aige i gCríost Íosa ár dTiarna.

TAM1897 D 50.2Cad é an “rún” atá leis seo a thaispeáint do dhaoine? — Chun go nochtfaí do na príomhachtaí agus na cumhachtaí “in áiteanna neamhaí” (“sa neamh” a thugann aistriúcháin eile air; agus tá sé sin ceart) eagna ilghnéitheach Dé. Bíonn na haingil, na príomhachtaí, agus na cumhachtaí, ag tnúth go mór le breathnú isteach sa soiscéal slánaithe seo nuair a fhógraítear é leis an Spiorad Naomh a seoladh anuas ón neamh. Breathnaíonn siad agus déanann siad staidéar. Agus de réir mar a dhéanann siad staidéar, foghlaimíonn siad nochtuithe nua ar eagna Dé — eagna ilghnéitheach Dé — de réir a chuspóra shíoraí a bhí aige i gCríost Íosa ár dTiarna. Tá a fhios agat ó scrioptúir eile go nochtar an rúndiamhair seo Dé, an cuspóir síoraí seo, sa soiscéal. Tá a fhios agat nach bhfuil na príomhachtáin agus na cumhachtaí ar neamh síoraí ar an mbealach céanna — níl siad ann ó shíoraíocht go síoraíocht. Tá siad ann ó phointe áirithe go dtí an tsíoraíocht, mar atá tusa agus mise. Níl Gabriel ann don tsíoraíocht ach amháin ón bpointe inar cruthaíodh é. Níl sé ann ó shíoraíocht go síoraíocht.

TAM1897 D 50.3Ach is ó shíoraíocht go síoraíocht atá Dia. Anois, ó shíoraíocht go síoraíocht, bhí, tá cuspóir ann — a chuspóir síoraí atá ceaptha in Críost Íosa ár dTiarna. Cé chomh fada is a thógfaidh sé ar na haingil an doimhneacht a bhaint amach, an staidéar ar an gcuspóir síoraí sin a chríochnú? — Go dtí an tsíoraíocht. Tá sé sin sách soiléir. Ansin, de réir mar a nochtar an cuspóir sin sa soiscéal, de réir mar a dhéantar é a chur in iúl trí rúndiamhair Dé, is é sin, “Críost ionat, dóchas na glóire,” is léir go maith go bhfuil na haingil i mbun staidéir air. Agus agus iad ag breathnú isteach air, feiceann siad go nochtar ann eagna ilghnéitheach Dé, de réir a chuspóra shíoraí. Is mian leo breathnú isteach air. Déanann siad amhlaidh, agus is mar sin a fhoghlaimíonn siad.

TAM1897 D 50.4Bhuel, mar sin, agus iad ag tuiscint na n-eolaíochtaí eile go léir níos fearr ná mar a thuigeann aon duine aon cheann amháin, nuair a bhíonn níos mó suime acu sa cheann seo ná sna cinn eile go léir, agus iad ag foghlaim uaidh; nach fíric í sin ar féidir leatsa agus liomsa muinín a chur as go sábháilte? Nach ábhar é seo freisin atá níos fiúntaí dár smaoineamh, dár smaointeoireacht is airde, ná na cinn eile go léir le chéile? Agus nach féidir linn ár gcroí a leagan air seo, agus ár n-anam ar fad a thabhairt dó gan a bheith mí-eolaíoch? Ó, is féidir linn, is féidir linn! Déanaimis é.

TAM1897 D 50.5Anois, ná tuig mícheart mé. Níl mé ag déanamh ionsaí ar eolaíochtaí eile. Níl mé ag rá gur cheart neamhaird a dhéanamh de na heolaíochtaí eile go léir, agus iad a mheas mar sheachmalláin, agus gan aird ar bith fiúntach orthu. Ní hea; táim ag rá go bhfuil an ceann seo níos mó ná iad go léir; agus gur gá gach a ndéanfaimid staidéar orthu a dhéanamh faoi réir an cheann seo atá níos mó ná iad. Níl mé ag rá ach gur gá do gach ceann eile áit thánaisteach a ghlacadh, ar a laghad, i gcomparáid leis an gceann seo, más mian linn a bheith eolaíoch.

TAM1897 D 50.6Smaoinigh air! Tóg ár n-intinn nádúrtha féin a úsáidimid le heolaíochtaí eile. An mbeinnse, an mbeadh aon duine, ag gníomhú go hiomlán eolaíoch dá gcuirfeadh sé a chuid smaointeoireachta is fearr agus is airde ar eolaíocht, agus an t-údarás is airde ar domhan aige go raibh ceann níos airde ar fáil? An mbeadh sé sin eolaíoch? — Ní hea. Bhuel, mar sin, feicimid go dtí seo gur eolaíocht í seo; gurb í an eolaíocht is airde í. Mar sin, aon duine nach gcuireann a chuid smaointeoireachta is airde, a chuid smaointeoireachta is fearr, agus a chumhachtaí go léir, ar an eolaíocht seo ar an gcéad dul síos, agus nach ligeann di ceannas a bheith aici ar gach eolaíocht eile, i nádúr na rudaí, níl sé eolaíoch.

TAM1897 D 50.7Agus níl sé críonna ach an oiread. Óir céard is eolaíocht seo ann? — An tSláinte. An-mhaith. Agus is é an bheatha shíoraí é. Abair go gcuirim mo shaol ar fad, mo chumhachtaí ar fad, ar eolaíochtaí eile, agus faillí a dhéanamh sa cheann seo, nó go gceapaim go bhfuil sé níos ísle, an bhfaighidh mé é? — Ní hea. Cé chomh fada is a bheidh agam ansin chun staidéar a dhéanamh ar na heolaíochtaí eile? — Ar an mhéad is mó, níl ann ach cúpla bliain. Ansin beidh mo chuid oibre ar na heolaíochtaí seo thart go deo, agus ní bheidh seans ar bith agam chun staidéar a dhéanamh orthu arís go deo.

TAM1897 D 50.8Ach má thugaimse an ceann seo faoi láimh ar dtús, agus má ligim do na cinn eile an áit íochtarach a ghlacadh go dtí go mbeidh an ceann seo slán agam, an mbeidh deis agam ansin staidéar a dhéanamh ar na cinn eile? — Beidh. Cá fhad? — Go deo na ndeor. A, nach é sin an bealach críonna, mar sin? Nach é sin an t-aon bhealach críonna? Agus nach é sin an t-aon bhealach eolaíoch agus ciallmhar? — Is amhlaidh go deimhin. Leoga, mar sin, bíodh muid eolaíoch, go docht, go sármhaith.

TAM1897 D 50.9Anois, déanaimis breathnú beagán níos faide. Sa chéad sliocht sin a bhreathnaíomar air faoi na haingil, thosaigh sé leis na fáithe, mar seo: “An tslánú sin a rinne na fáithe fiosrú agus cuardach dícheallach faoi, siadsan a rinne fáistine faoin ngrásta a bhí le teacht chugaibh,” nuair a thug siad fianaise roimh ré faoi fhulaingtí Chríost, agus faoin ghlóir a leanfadh.

TAM1897 D 51.1Anois, is trí na fáithe a cuireadh an eolaíocht slánaithe seo, an toradh seo ar mhachnamh Dé ar ábhar na slánaithe, i láthair i scríbhinn, mar atá sé againn anseo. Tháinig an leabhar eolaíochta seo, an eolaíocht slánaithe seo, trí na fáithe. An raibh a fhios acu aon rud faoi na heolaíochtaí eile? — Bhí.

TAM1897 D 51.2Is féidir linn é seo a fháil in roinnt áiteanna — níos mó ná mar a bheadh am againn a lua anocht. Ach breathnóimid ar dhá nó trí phointe, ionas go dtiocfaidh an méid seo chun cuimhne againn: go raibh eolas acu orthu seo.

TAM1897 D 51.3Sa chúigiú caibidil déag de Chéad Litir Phóil chuig na Corantaigh, tá ráiteas eolaíoch ann a rinneadh tuairim is míle seacht gcéad bliain sular aimsigh an eolaíocht é. Bhí sé ann ar feadh na n-aoiseanna sin go léir, ach ní raibh a fhios ag na heolaithe a raibh baint acu leis an réimse faoi thrácht air trí phróiseas a gcuid smaointeoireachta. Is é ráiteas fírinne san réalteolaíocht é. Gach duine a chreid an ráiteas sa Bhíobla, bhí an t-eolas sin aige an t-am ar fad, ar ndóigh, cé nár chuala sé riamh an focal réalteolaíocht; ach ní raibh eolas ag eolaíocht an duine air, agus níor aimsigh sí é go dtí i gceann an oiread sin ama.

TAM1897 D 51.4Smaoineamh eile: Nuair a rinne scríbhneoir na Bíobla sin an ráiteas eolaíoch sin a fuair eolaithe amach míle seacht gcéad bliain ina dhiaidh sin a bheith cruinn ó thaobh na heolaíochta de, nach raibh sé ina ráiteas eolaíoch chomh fíor céanna an t-am ar fad is a bhí sé tar éis é a aimsiú? — Go deimhin. Más ea, nach mar sin a bhí sé nuair a scríobh an scríbhneoir é? — Cinnte. Is é an sliocht ná 1 Corantaigh 15:41:—

TAM1897 D 51.5Tá glóir amháin ag an ngrian, agus glóir eile ag an ngealach, agus glóir eile ag na réaltaí: óir tá difríocht idir glóir réalt amháin agus glóir réalt eile.

TAM1897 D 51.6Ní raibh a leithéid ar eolas céad bliain ó shin, mar thart ar an tréimhse sin, cháin fear a mheas a bheith ina réalteolaí maith, agus a measadh amhlaidh i measc a chomhghleacaithe, an ráiteas sin mar ráiteas mícheart, agus mar chruthúnas ar aineolas scríbhneoirí an Bhíobla; mar cheap sé (is é sin, cheap scríbhneoir an Bhíobla) go bhfuil difríocht idir réalta amháin agus réalta eile i nglóir, i ngile, seachas i bhfad. Sin ráiteas an léirmheastóra sin faoi. Ba é an tuairim a bhí aige, agus labhair sé ar son eolaíocht na réalteolaíochta, gurb é an t-aon chúis go bhfuil réalta amháin níos gile agus níos áille dúinne ná an ceann eile ná go bhfuil ceann amháin níos gaire dúinn ná an ceann eile, ionas go bhfaighimid níos mó dá solas. Ach sa lá atá inniu ann i réimsí uile na heolaíochta, tá a fhios againn gurb í an fhírinne í go bhfuil an oiread céanna difríochta idir na réaltaí, ina n-ollmhóracht agus ina n-áilleacht agus ina ndathanna, agus atá sna bláthanna ar an talamh. Mar sin, dá bhfeicfimis bláthanna uile an domhain leagtha amach romhainn i bpáirc mhór, lena n-uile glóir, agus a n-iliomad dathanna, agus ansin dá bhfeicfimis réaltaí na spéire chomh soiléir is a fheicimid iad seo, feicfimis ceann acu chomh ilghnéitheach agus chomh hálainn leis an gceann eile. Tá a fhios seo anois, ach ní raibh a fhios é nuair a scríobhadh an sliocht sin chuig na Corantaigh.

TAM1897 D 51.7Anois, fiafraím, nach ráiteas eolaíoch a bhí ann, nach ráiteas ar fhírinne san eolaíocht a bhí ann, an lá a scríobh Pól é agus a sheol sé go dtí Corint, chomh cinnte is atá sé anois? Ní hé an fionnachtain a rinne an eolaíocht gur fírinne a bhí ann a d’fhág gur fírinne a bhí ann, ná níor chuir sé greim ar bith lena mheáchan mar fhírinne. Ní dhearna a bhfionnachtain ach a léiriú go raibh rud éigin fíor aimsithe acu, rud nach raibh a fhios acu roimhe sin, toisc nár chreid siad an Bíobla. Dá mbeadh sé sin léite acu sa Bhíobla, agus dá gcreidfidís agus dá nglacfaidís leis, bheadh an pointe sin san eolaíocht ar eolas acu i bhfad sular aimsigh aon eolaithe é.

TAM1897 D 51.8Tá eolaíocht eile ann: Lá amháin bhí Sir Isaac Newton ina shuí faoi chrann úll. Thit úll ó ghéag in aice leis. Bhí úlla tar éis titim ó chrainn go minic cheana. Bhí úlla feicthe aige ag titim ó chrainn cheana. Ach an lá sin bhí sé ar a shuaimhneas machnamhach, agus thosaigh sé ag smaoineamh. Cén fáth ar thit an t-úll sin? Caithfidh sé a bheith mar gheall go raibh tionchar éigin ag an talamh air chun é a tharraingt chuige féin. Ós rud é go bhfuil an talamh níos mó ná an t-úll, tharraingeodh sé chuige féin é nuair a scaoileadh sé ón gcrann. Dúirt sé, Má thógann mé an t-úll sin, agus má chaitheann mé chomh hard agus is féidir liom é, titeann sé ar ais ar an talamh. Mar sin, más tionchar na talún a thug anseo é an t-achar beag seo, nuair a chaithfidh mé chomh hard agus is féidir liom é agus a thagann sé ar ais, is cruthúnas é sin go sroicheann tionchar na talún chomh fada sin ón talamh, agus go gcoinníonn sé greim ar an rud sin agus go dtugann sé ar ais é. Dá bhféadfainn é a chaitheamh míle ar airde, agus é ag teacht ar ais, ansin bheadh sé soiléir go sroicheann an tionchar sin míle i gcéin chun an rud sin a thabhairt ar ais. Ansin, a dúirt sé, más fíor sin, ba cheart go sroichfeadh an tionchar sin an ghealach. An sroicheann sé an ghealach, áfach? Rachaidh mé chun a fheiceáil. Chuaigh sé chuig a theach agus shuigh sé síos ann, thóg sé na ríomhanna réalteolaíocha ar fhithis na gealaí ina háit, agus d’oibrigh sé sraith fhada figiúirí. Ach níor tháinig siad le chéile. Bhain sé triail as arís agus arís eile, ach níor tháinig siad le chéile; níorbh fhéidir leis a chur ina luí air go sroichfeadh an tionchar sin an ghealach.

TAM1897 D 52.1Chuir sé an scéal i leataobh ar feadh thart ar dheich mbliana, más cuimhin liom i gceart, sula dtug sé faoi arís. Lá amháin, foilsíodh ríomh nua ar fhithis na gealaí, a cheartaigh míchruinneas áirithe sna figiúirí a bhí ann roimhe sin. Nuair a foilsíodh é sin, dúirt Newton, ‘N’fheadar an bhfreastalóidh sé sin ar a bhfuil uaim.’ Fuair sé na figiúirí, chuaigh sé i mbun oibre, agus rinne sé sraith fhada de chuntais ar fhigiúirí a chuirfeadh iontas ort féin agus ormsa, ar ndóigh. Ach sa deireadh thiar thall, tháinig sé síos go dtí dhá nó trí fhigiúr ón gcríoch, agus chonaic sé go n-oirfeadh sé. Bhí sé chomh tógtha sin leis an bhfíric iontach sin nár fhéad sé a chuid figiúirí a chríochnú. Thit an peann óna lámh, agus b’éigean dó iarraidh ar chara é a chríochnú ar a shon. Rinne an cara amhlaidh, agus bhí fíric eolaíoch léirithe ag Sir Isaac Newton, nó eolaíocht nua, le bheith níos cruinne. Tugtar an domhantarraingt uirthi. Agus tá sé neamhbhásmhar ó shin i leith.

TAM1897 D 52.2Ba mhór an rud é sin go deimhin. Ach bhí sé sin sa Bhíobla dhá mhíle cúig chéad bliain sular aimsigh Sir Isaac Newton é sa nádúr. Níl sa domhantarraingt ach cothromaíocht na cruinne. Is é sin an prionsabal, an dlí, mar a déarfadh eolaithe, a choinníonn cothromaíocht na cruinne. Is é sin, bíonn tionchar ag gach corp sa chruinne ar gach corp eile, agus bíonn sé cothromaithe leis. Ní hamháin gach corp, ach tarraingíonn agus bíonn tionchar ag gach cáithnín ábhair sa chruinne ar gach cáithnín eile ábhair sa chruinne.

TAM1897 D 52.3Sa saol fisiceach, níl ann sin ach an fhíric chomhfhreagrach don mhéid a bhí againn sa rang Bíobla tráthnóna inniu, maidir leis an saol. Fuair muid amach nach féidir leat teagmháil a dhéanamh le duine ar bith ná le haon ní gan é sin a bheith ar eolas ar fud na cruinne. Ní thiteann an gealbhan gan d’Athair, agus ní thiteann an gealbhan sin gan a thitim a bheith le brath ar fud na cruinne. Níl anseo ach fíric chomhfhreagrach leis sin.

TAM1897 D 52.4Tá fíric spioradálta ann freisin a fhreagraíonn don dá cheann seo.

TAM1897 D 52.5Cá rachainn ó d’spiorad? nó cá teithinn ó do láthair? Má éirím go neamh na bhflaitheas, tá tú ann; má dhéanaim mo leaba san ifreann, féach, tá tú ann. Má ghlacaim sciatháin na maidine, agus má chónaím i gceantair is iargúlta na farraige; fiú ansin treoróidh do lámh mé, agus coinneoidh do lámh dheas mé. Salm 139:7-10.

TAM1897 D 52.6Nuair a smaoinímid tusa agus mise ar smaoineamh ceart, an ndéantar é a aithint in aon áit eile? Smaoinímid ar an smaoineamh mícheart. Cad is smaoineamh mícheart ann? — Peaca. Cáit a dtosaíonn an peaca, mar sin? — Sa smaoineamh. An ndéantar m’pheaca a aithint in aon áit eile sa chruinne seachas ionam féin? Cé a aithníonn é? — Dia, trína Spiorad. Ó, más ea, an bhfuil fíric spioradálta inár gcruinne nach n-aithnítear? nach mothaítear? nó smaoineamh ar mhaithe nó ar olc nach mothaítear? Nach bhfeiceann tú an domhantarraingt mar eolaíocht, mar sin? D’aimsigh Sir Isaac Newton fírinne sa chruinne a fhreagraíonn do fhírinní eile sa chruinne.

TAM1897 D 52.7An dlí a d’aimsigh Newton, is é sin, mar a dúirt mé, an dlí a choinníonn cothromaíocht an chruinne. Anois léifidh mé an scrioptúr a léiríonn go raibh a fhios seo dhá mhíle cúig chéad bliain sular aimsigh Newton é. Íseáia 40:12:—

TAM1897 D 52.8Cé a thomhais uiscí i gcuas a láimhe, agus a leag amach na flaithis le réise, agus a chuimsigh deannach na talún i dtomhas, agus a mheáigh na sléibhte ar scálaí, agus na cnoic ar mheá?

TAM1897 D 52.9Nuair a socraíodh na sléibhte agus na cnoic, bhí siad cothromaithe lena chéile. Ar shocraigh Dia an rud sa chaoi is go gcoinneofaí a gcothromaíocht? Cad is ainm eolaíoch don dlí lena gcoinnítear cothromaíocht na rudaí? — An domhantarraingt. De cad, mar sin, a labhair Íseáia? — Den domhantarraingt. Is cinnte gur labhair.

TAM1897 D 52.10Léiríonn eolaí an fhíric sin leis an mbláth beag ar a dtugtar an plúirín sneachta. Smaoinigh ar dhá chineál bláthanna a iolraíonn iad féin ón síol. Is bláth díreach é ceann acu, is bláth claon é an ceann eile. Bheifeá tar éis tabhairt faoi deara i mbláthanna snáitheáin bheaga ina seasamh timpeall ar cheann láir. Anois, i mbláth ingearach a iolraíonn ón síol, bíonn an spíonla lárnach níos giorra i gcónaí ná na cinn máguaird. Más bláth claon é, bíonn an spíonla lárnach níos faide ná na cinn máguaird. Is é an fáth atá leis sin ná go gcaithfidh an deannach bláthanna — an pailin — atá ar na cinn máguaird titim ar an gceann lárnach, nó ní féidir leis an mbláth iolrú.

TAM1897 D 52.11Anois, i mbláth ingearach a iomadaíonn ón síol, caithfidh an snáthad lárnach seo a bheith níos giorra ná na cinn eile, ionas gur féidir le pailin na gceann eile titim air. Dá mbeadh sé níos faide, feiceann tú go dtitfeadh an pailin anuas, agus go gcaillfeadh sí é, agus mar sin níorbh fhéidir le síol ar bith a bheith ann. Más bláth claon é, agus an snáthad seo níos giorra ná na cinn eile, titfidh an pailin uaidh agus arís níorbh fhéidir le síol ar bith a bheith ann. Mar sin, i ngach bláth seasmhach a iomadaítear ón síol, bíonn an spíonlach lárnach níos giorra ná na cinn máguaird. I ngach bláth claon a iomadaítear ón síol, bíonn an ceann lárnach níos faide.

TAM1897 D 53.1Aisghineann an sneachta-bhláth é féin ón síol. Agus cé gur bláth ina sheasamh é, tá an spíonlach lárnach níos faide ná na cinn máguaird. Conas is féidir é seo? Déanfaidh mé é a rá arís ionas go dtuigfidh tú an scéal níos soiléire: Is bláth ina sheasamh é an sneachta-bhláth, i gceart, agus aisghineann sé é féin ón síol. Dá bhrí sin, ba chóir go mbeadh an spíonlach lárnach níos giorra ná na cinn eile. Ach tá sé níos faide. Conas, mar sin, is féidir leis é féin a aisghiniúint ón síol? Tá socrú Dé air sin. Tá sé socraithe aige, ionas, cé gur bláth ina sheasamh é, go gclaonfaidh sé agus go cromfaidh sé. Dá bhrí sin, déantar an spíonlár lárnach níos faide ná na cinn eile, sa bhláth seo atá ina sheasamh. Fásann sé aníos agus seasann sé díreach go dtí go mbláthaíonn sé agus go mbíonn sé aibí agus réidh le haghaidh atáirgthe. Díreach ansin, cromann sé a cheann, agus nuair a thiteann an pailin ina háit, éiríonn an bláth beag arís agus seasann sé.

TAM1897 D 53.2Anois, is álainn an rud é sin ann féin; ach seo an áit a dtagann léiriú dhlí na domhantarraingthe i gceist. Deir an t-eolaí seo liom gurb í tarraingt na talún is cúis leis an mbláth cromadh, a cheann a ísliú. Sin atá ceart. Cad a chuireann úll chun titim? — Meáchan. Ach níl i meáchan ach domhantarraingt — ón Laidin gravus, a chiallaíonn meáchan. Cad a chuireann ar an mbláth sin atá ina sheasamh a cheann a ísliú? — Meáchan na talún. Ach cén fáth nach gcuireann meáchan an domhain an bhláth sin ag cromadh a chinn roimhe sin? — A, nuair a chruthaigh Dia an bhláth beag sin, chothromaigh sé an domhan, sea, chothromaigh sé an chruinne, de réir a riachtanas. Nuair a chruthaigh Dia an plúirín sneachta modhalach beag sin, choinnigh sé an chruinne ar chothromán, agus d’oiriúnaigh sé í do riachtanas an bhlátha bhig sin! Agus má rinne Dia machnamh ar an mbláth beag bídeach sin, nach déanfadh sé i bhfad níos mó machnaimh oraibhse, a dhaoine ar bheagán creidimh?

TAM1897 D 53.3Anois, deir an t-eolaí seo liom, dá ndéanfaí an domhan — agus an chruinne, ar ndóigh — punt amháin, nó unsa amháin níos troime ná mar atá sé, chuirfeadh sé sin an plúirín sneachta ag claonadh roimh an am ceart; mar, agus é níos troime, bheadh níos mó tionchair aige air. Agus sa chás sin, bheadh an chéad phlúirín sneachta ar an gceann deireanach. Ach chun go mairfeadh an plúirín sneachta sin agus go gcuirfeadh sé gliondar ar an gcine daonna go deireadh an domhain, shocraigh Dia an chruinne go beacht de réir riachtanas an bhlátha sin, ionas, nuair a thagann an t-am beacht a mbíonn gá léi, go mbeadh an meáchan díreach sách mór le í a tharraingt anuas. Ansin, agus í ar crochadh ionas gur féidir leis an iomadú tarlú, tagann neart eile isteach ó na fréamhacha, éiríonn an stoc beagáinín níos righne, faigheann an bhláth an ceann is fearr ar an domhantarraingt, agus seasann sí mar a bhí roimhe.

TAM1897 D 53.4Cé a thomhais uiscí i gcuas a láimhe, agus a leag amach na flaithis le réise, agus a chuimsigh deannach na talún i dtomhas, agus a mheáigh na sléibhte ar scálaí, agus na cnoic ar mheá?

TAM1897 D 53.5Cé a leag cothromaíocht na cruinne? — Dia. Dúirt Íseáia é beagnach dhá mhíle cúig chéad bliain sular aimsigh Sir Isaac Newton é. Nach fíric eolaíoch a bhí ann nuair a scríobh Íseáia é? — Bhí. Nach raibh sé ar taifead na haoiseanna sin go léir? — Bhí. Nach fírinne eolaíoch a bhí ann an t-am ar fad? — Bhí. An fírinne eolaíoch níos mó a bhí ann nuair a d’aimsigh Newton é? — Ní raibh; d’fhoghlaim eolaithe rud éigin nach raibh a fhios acu roimhe sin, ach bhí sé le fáil sa Bhíobla an t-am ar fad.

TAM1897 D 53.6Déan machnamh ar na nithe seo. Is mian le Dia go ndéanfaimis. Is mian leis go bhfeicfeadh tusa agus mise nach fochúram beag cúng é an tslánú, an Briathar a thug sé dúinn, agus a dtugann sé gairm dár smaointeoireacht is airde, ach an rud is mó is féidir leis an saol aithne a chur air riamh. Is é an rud is mó is féidir le heolaíocht an tsaoil aithne a chur air riamh. Is í an phríomheolaíocht í is féidir leis an saol aithne a chur uirthi riamh.

TAM1897 D 53.7Ach ní chun a bheith eolaíoch atáimid chun staidéar a dhéanamh air. Táimid chun staidéar a dhéanamh air chun a bheith slánaithe; agus is rud eolaíoch é a bheith slánaithe.