Kimiyyar Ceto. – Lamba ta 2

TAM1897 D 59.2Wa’azi da aka yi daren Lahadi, 14 ga Fabrairu, 1897 An buga shi a cikin General Conference Daily Bulletins na 17 ga Fabrairu, 1897, Juz’i na 1, Lamba 4, shafuka 59-64 da na 18 ga Fabrairu, 1897, Juz’i na 1, Lamba 5, shafuka 65-66.

TAM1897 D 59.3Ƙarin kalma ɗaya ko biyu na bayani kafin mu fara nazari a daren yau: Babu shakka da yawa na iya yin tambaya ko duk abin da aka faɗa a wancan daren zai iya jure gwaji. Zai yi. Ban yi magana banza ba. Gaskiya ne ban bi komai cikin cikakken bayani ba, amma idan za ku yi tunani kan abin da nake faɗa lokacin da kuka ga shi a buga, za ku ga cewa gaskiya ne. Da na ce an daidaita furen snow-drop da ƙasa, kuma ƙasa da furen snow-drop, to idan wani dutsen sararin samaniya mai nauyin tan da yawa ya faɗo ƙasa, shin ƙarfin nauyi ba zai fi na baya ba ne? Kuma shin hakan ba zai rushe daidaiton furen da ƙasa ba? — A’a; domin ba ƙasa kaɗai ce aka daidaita da wannan fure ba, har ma da sararin samaniya. Kun tuna cewa, a nazarin dokar nauyi, bayanin kimiyya shi ne, kowace ƙwayar abu a cikin sararin samaniya tana jan kowace ƙwayar abu, don haka ba kawai ƙasa ba, har ma da sararin samaniya, an daidaita shi da bukatun furanni; don haka faɗuwar dutsen sama ba zai ƙara ƙarfin nauyin sararin samaniya ba.

TAM1897 D 59.4Kawai wasu kalmomi kaɗan na bayani a farko: Da na yi magana, a darasin baya, kan batun “Kimiyya a cikin Littafi Mai-tsarki,” ko “Kimiyya da Littafi Mai-tsarki,” da na yi cikakken bayani kan mene ne ƙarfin jan nauyi, da abin da ba shi ba ne, bisa ga ma’anar wannan kalma a kimiyyance. Amma ban yi magana ne akan hakan ba; abin da nake nufi a wancan daren shi ne kawai in bayyana gaskiyar gano dokar jan nauyi, da ka’idarta a matsayin doka. Akwai sauye-sauyen ra’ayi tun zamanin Newton game da ka’idar wannan doka; amma hakan bai shafi dokar ba.

TAM1897 D 60.1A gaskiya, jan ƙasa ba doka ba ce kwata-kwata, sai dai ƙarfin Allah ne kawai. A zahiri babu “dokokin halitta.” Dokokin halitta kawai su ne halayen Allah. Duk abin da dokar jan nauyi take, halayen Allah ne kawai; bayyanar ikon Allah. Amma tunda ban yi magana ne akan ainihin abin ba, na yi amfani da kalmomin ne a ma’anar da aka saba karɓa, kuma kawai don in bayyana ta a matsayin abin da ke kiyaye daidaiton sararin samaniya.

TAM1897 D 60.2Zan karanta wata ma’anar kimiyya a daren yau. Wannan ma an samo shi ne daga ɗaya daga cikin manyan masana kimiyya da ake amincewa da su a duniya: “Kimiyya ita ce ilimi mafi inganci da muke da shi game da kowane batu.” Kalmar “kimiyya” a ma’anarta ita ce ilimi. Ma’anar da muka samu a wancan daren ta dace. Sakamakon tunani ne. Haka kuma, yana da kyau a bayyana ta a matsayin mafi daidai ilimi da muke da shi game da batun.

TAM1897 D 60.3Yanzu mu koma kan batutuwa biyun da muka yi a darasin da ya gabata. A ina aka samu mafi daidai ilimi game da bambancin hasken taurari, na tsawon shekaru dubu ɗaya da dari bakwai kafin kimiyya ta gano shi? — A cikin Littafi Mai-tsarki. To a ina aka samu sahihiyar kimiyya game da wannan batu? — A cikin Littafi Mai-tsarki. — A ina aka samu mafi sahihin ilimi game da daidaita sararin samaniya na tsawon shekaru dubu biyu da dari biyar kafin a gano shi? — A cikin Littafi Mai-tsarki. To wane littafi ne ya fi kowanne zama na kimiyya a duniya, game da wannan fannin kimiyya? — Littafi Mai-tsarki. Ku tuna cewa, ba na magana ne game da kimiyya da Littafi Mai-tsarki ba. Ina magana ne game da kimiyyar ceto. Kuma ko da yake ana iya ambaton wasu sauran kimiyoyi, hakan na faruwa ne kawai a cikin alaƙa marar yankewa da wannan babbar kimiyya. Wannan shi ne abin da ku da ni za mu sani ta hanyar duk hujjojin da za mu iya tattarawa a cikin waɗannan awanni biyu na nazari, cewa ceto kimiyya ce, cewa ita ce mafi girman kimiyya a cikin sararin samaniya, cewa ita ce mafi daraja a cikin nazarinmu, kuma muna aiki bisa kimiyya ne lokacin da muke ba ta babban nazarinmu na zuciya ɗaya.

TAM1897 D 60.4Yanzu, Littafi Mai-tsarki ba wani babban rubutu ne kan kowane ilmi ba sai ilmin ceto. Shi ne babban rubutu da aka keɓe wa wannan batu. Littafi Mai-tsarki yana ambaton wasu ilimi; amma babu wani babban rubutu a ciki kan wani ilmi daban. Ana ambaton wasu ilimi, kamar waɗanda muka lura da su a cikin Korintiyawa da Ishaya; me ya sa aka ambace su a waɗannan wurare — don bayyana wani batu na kimiyya? — A’a; sai dai don a yi amfani da shi wajen ƙara haskaka ilimin ceto a gare mu. Me ya sa aka kawo wannan gaskiyar taurari a cikin 1 Korintiyawa 15:41? Menene manufa da faɗin, “Wani tauraro kuwa yakan bambanta da wani a wajen daraja?” Sai kuma ya ci gaba da cewa, “Haka ne tashin matattu zai kasance. … akan shuka shi cikin ƙasƙanci, a kuma tā da shi cikin ɗaukaka, akan shuka shi da rashin ƙarfi, a kuma tā da shi da ƙarfi.” Kamar yadda tauraro ɗaya ya bambanta da wani a cikin ɗaukaka, haka ma tashin matattu yake. Don haka za ku ga cewa manufar kawo wannan batu na kimiyya ita ce don bayyana wani abu a cikin kimiyyar ceto, don taimaka mana mu ga gaskiya a cikin kimiyyar ceto.

TAM1897 D 60.5Me ya sa Ishaya ya kawo wannan bayani game da ƙarfin jan nauyi cikin jawabinsa? Mu duba ɗan ƙarin gaba a cikin babin, za mu gani. Zan karanta wannan aya sannan wata a ƙarshen tunanin da yake bi. “Wane ne ya auna ruwaye a tafin hannunsa?” “‘Ga wa za ku kwatanta ni? Ko kuwa wa yake daidai da ni?’ In ji Mai Tsarkin nan. Ku ɗaga idanunku ku duba sammai. Wane ne ya halicce dukan waɗannan? Wane ne ya fitar da rundunar taurari ɗaya-ɗaya, yana kiransu, kowanne da sunansa. Saboda ikonsa mai girma da kuma ƙarfinsa mai girma, babu ko ɗayansu da ya ɓace.” Ishaya 40:25, 26.

TAM1897 D 60.6Babu ɗaya da ya tsira daga lura da shi, kuma an daidaita su duka don bukatun kowane ƙaramin fure da ke girma a filin. Amma me ya sa ya ja hankalinmu zuwa ga wannan, ya kuma kawo shi cikin jawabinsa a nan? — Ba don bayyana gaskiyar kimiyya ba; amma don ja hankalin kowa zuwa ga kimiyyar ceto. Me yake nufi da hakan? Ya kamata mu yi la’akari da duk wannan, mu kuma yi la’akari da abin da ya yi duk wannan? Sa’an nan na ci gaba da karantawa, “Ya Yaƙub, ya Isra’ila, me ya sa kake ce kana kuma gunaguni cewa, ‘Hanyata tana a ɓoye daga Ubangiji; Allah bai kula da abin da yake damuna ba’?” Ishaya 40:27.

TAM1897 D 60.7Idan Allah yana da kulawa sosai ga furen da ke girma a ƙafafunmu, ba a ɓoye shi ba, ba a manta da shi ba; to yaya za ku ce an ɓoye ku daga wurin Ubangiji, kuma hukuncinku ya wuce, kuma ba ya ƙara kula da ku? Haka nan, kuna ganin cewa a kowane lokaci, gaskiyar kimiyya ana kawo ta gaba ɗaya don ta bayyana mana ilimin ceto.

TAM1897 D 61.1Wani tunani: Lokacin da waɗannan marubutan suka samu wannan, ta wurin wahayi ne. Tabbas ba su samo waɗannan abubuwa ba ne daga kowane irin binciken kimiyya da duniya ke da shi. Ubangiji yana bayyana babbar kimiyyarsa, wato kimiyyar ceto; kuma ya yi amfani da sauran kimiyoyi don bayyana hakan. To, wacce daga cikin dukkan kimiyoyin ce ta fi muhimmanci ga Ubangiji? — Tabbas, ceto. Lokacin da Ubangiji ya yi amfani da sauran kimiyoyi ne kawai don bayyana wannan, a fili yake cewa ya ɗauki wannan kimiyya ta fi sauran muhimmanci.

TAM1897 D 61.2Amma wannan ba shi ne komai ba. Wani mutum da aka ambata a cikin Littafi Mai-tsarki ya kware ƙwarai a cikin kimiyya ta duniya baki ɗaya — duk kimiyyar halitta ta wannan duniya. Ina so ku ga cewa akwai wani mutum da ya kware ƙwarai a cikin kimiyoyin da yanzu ake ba su muhimmanci sosai a duniya. Kuma ina so ku ga abin da yake faɗa dangane da duk wannan. Ga ayar Littafi Mai-tsarki:—

TAM1897 D 61.3Allah ya ba Solomon hikima da hangen nesa mai girma, da kuma fāɗin fahimta marar iyaka, kamar yashi a bakin teku. Hikimar Solomon ta fi hikimar mutanen Gabas, ta kuma fi dukan hikimar Masar girma. Ya fi kowane mutum hikima, har da Etan dangin Ezra ma. Yana da hikima fiye da Heman, Kalkol da Darda, ’ya’yan Mahol maza. Sunansa ya bazu ko’ina a ƙasashen da suke kewaye. Ya yi karin magana dubu uku. Waƙoƙinsa kuwa sun kai dubu ɗaya da biyar. Ya yi magana a kan rayuwar itatuwa, daga al’ul na Lebanon zuwa hizzob da yake girma a bangaye. Ya kuma yi koyarwa game da dabbobi, da tsuntsaye, da abubuwa masu rarrafe, da kuma kifi. 1 Sarakuna 4:29-33.

TAM1897 D 61.4Ya yi magana game da itatuwa daga itacen ƙedari da ke a Lebanon har zuwa izob da ke fitowa daga bango. A cikin kimiyya ana kiran hakan da me? — Botani. Ya fi kowa a duniya fahimtar botani.

TAM1897 D 61.5Ya kuma yi magana game da dabbobi. Wace kalma ta kimiyya za a ce idan an saka ta a wurin a yau? — Kimiyyar dabbobi (Zoology). Solomon ya fi kowane mutum da yake raye a duniya a yau fahimtar kimiyyar dabbobi. Ya koyar da ita; domin an ce ya yi magana game da duk waɗannan abubuwa. Ya koyar da waɗannan kimiyoyi.

TAM1897 D 61.6“Da kuma tsuntsaye.” Wane ilimi ne wannan?—Ilimin tsuntsaye. Don haka Solomon ya koyar da ilimin tsirrai, da ilimin dabbobi, da ilimin tsuntsaye.

TAM1897 D 61.7Me na gaba? — “Da kuma dabbobi masu rarrafe.” Wane ilimi ne wannan? — Ilimin kwari (entomology).

TAM1897 D 61.8“Kuma game da kifi.” Wane ilimi ne wannan? — Ilimin kifi.

TAM1897 D 61.9Mutane da ke karanta wannan aya ta Littafi Mai-tsarki ba sa yawan tunanin Solomon a matsayin masanin kimiyya na duniya baki ɗaya. Amma da an ce Solomon ya yi magana ne game da ilimin tsirrai (botany), ilimin dabbobi (zoology), ilimin tsuntsaye (ornithology), ilimin kwari (entomology) da ilimin kifi (ichthyology), za su ce, “Ai, Solomon mutum ne mai ban mamaki.” Amma hakan ba zai ƙara masa wani ban mamaki ba fiye da yadda yake yanzu; domin ayar ta riga ta faɗi duk waɗannan.

TAM1897 D 61.10Na karanta wannan ne domin ku ga cewa Solomon ya san wani abu game da kimiyya, ba kawai wani abu ba, har ma ya fi kowa sanin duk waɗannan fannonin kimiyya fiye da yadda wani mutum ya taɓa sani a ɗayansu.

TAM1897 D 61.11Duk da yake ya fahimci duk waɗannan kimiyoyi sosai, kuma bayan ya koyar da su duka, ga abin da ya ce: “Yanzu an ji kome; ga ƙarshen magana”; taƙaitaccen abin da aka faɗa duka shi ne: “Ka ji tsoron Allah ka kuma kiyaye umarnansa, gama wannan shi ne dukan hakkin mutum. Gama Allah zai shari’anta kowane irin aiki, har da waɗanda aka yi a ɓoye, ko nagari ne, ko mugu.”

TAM1897 D 61.12A ganinsa, wane ne ya fi dukkan sauran ilimi haɗe daraja? — Ceton Allah.

TAM1897 D 61.13Mala’iku sun fahimci dukkan ilimi, amma suna ganin ceto ya fi dukkan sauran ilimi daraja wajen nazari idan aka haɗa su. Annabawa ma sun ɗauke shi a matsayin abin da ya fi daraja; kuma sun yi amfani da sauran ilimi a matsayin hanya don su fi fahimtar ceto. Ga wani mutum kuma da ya fahimci sauran ilimi, ya ce ilimin ceto ya zarce su duka. Yanzu ina so ku ga cewa Allah da kansa ma yana ganin haka, ko da mun bar ra’ayoyin duk waɗannan a gefe.

TAM1897 D 61.14Ku dubi nan: Mun karanta cewa Solomon ya koyar da duk waɗannan ilimi. Nawa daga cikin waɗannan koyarwar aka rubuta mana don mu yi nazari? — Babu ko ɗaya. Allah bai kawo mana wani rubutu ko rahoto na koyarwar Solomon a fannin kimiyyar tsirrai ba. Bai kawo mana, ko ya rubuta, ko darasi guda ɗaya da Solomon ya taɓa koyarwa a fannin kimiyyar dabbobi, ko wata daga cikin waɗannan kimiyoyi ba. Amma ya kawo mana darussa daga Solomon, da kuma sauran, sau da yawa, game da kimiyyar ceto. To, idan muka ɗauki cewa mala’iku suna ba da ra’ayin mala’ika kawai; annabawa suna ba da ra’ayin annabi kawai, da Solomon yana ba da ra’ayin masanin dukkan fannonin kimiyya kawai; to, menene ra’ayin Allah? — Ra’ayinsa shi ne cewa ceto ya fi daraja a gare ni da ku, kuma ya fi cancantar mu yi masa nazari fiye da duk sauran waɗannan kimiyoyi, ilimin da shi kansa ya bayar.

TAM1897 D 61.15Wannan ilimin da Solomon ya fahimta kuma ya koyar ba irin ilimin Huxley, Darwin, da sauran masana na wannan zamani ba. Da hankali na halitta mutum zai iya zurfafa cikin kimiyyar halitta, ya gano abubuwa da dama. Kuma ko da ba koyaushe suke daidai ba, duk da haka za su iya gano wasu abubuwa na gaskiya. Amma wannan ba hanyar Solomon ba ce. Allah ya ba Solomon hikima, har ya hango duk wannan da hasken Allah. Ya yi magana game da duk wannan ne da hikimar Allah. Don haka, ilimin da Solomon ya koyar shi ne ilimin Allah. Nazarin tsirrai da ya koyar na gaskiya ne, ilimin tsirrai na ubangiji. Nazarin dabbobi da ya koyar ilimin dabbobi na ubangiji ne. Ra’ayoyin Allah ne, gaskiyar Allah, ilimin Allah a cikin duk waɗannan abubuwa. Ba ilimi ne da ake kira haka ba ne a ƙarya.

TAM1897 D 62.1To, tunda wannan ilimin na Allah ne, kuma shi kansa na Allah ne, me ya sa Ubangiji bai ba mu shi duka ba? Me ya sa bai ba duniya kundin ilimin tsirrai na Solomon, da sauran waɗannan batutuwa ba? — Akwai dalili; kuma shi ne cewa ba wannan ne duniya ke buƙata na farko ba.

TAM1897 D 62.2Mutum na iya samun duk wannan, ya fahimci komai kamar Solomon. Amma mene ne amfanin hakan idan bai fara da ilimin ceto ba? Solomon ya mallaki komai; amma lokacin da ya juya zuciyarsa daga Allah, daga ilimin ceto, da nazarin sa da duk zuciyarsa, wane amfani ilimin sa na sauran fannoni ya yi masa? Har zuwa wane mataki wannan ilimi ya iya hana shi yin zunubi? Wane irin iko yake da shi na hana shi bin halinsa na ɗabi’a, da muguntar shaidan da lalacewar da ke cikinsa?

TAM1897 D 62.3Kun sani cewa lokacin da ya juya zuciyarsa daga kimiyyar Allah, daga kimiyyar ceto, ko da yake yana da sauran dukkan kimiyoyi, ya zama mugu ƙwarai, ya nutse gaba ɗaya cikin bautar gumaka da duk abin rashin tsarki, kamar dai bai san A B C na komai ba.

TAM1897 D 62.4Haka za mu ga dalilin da ya sa Ubangiji bai ajiye wa mutum duk ilimin kimiyya ba. Ku yi tunanin da sun mallaki shi gaba ɗaya, kamar Solomon, kuma su koyar da shi kamar yadda Solomon ya koyar. Da zuciya ba a miƙa wa Allah ba, da ruhu ba a cece shi ba, wane amfani kimiyya za ta yi musu? Ba za ta iya hana su kowane irin mugunta da lalacewa da ke cikin zuciyar ɗan adam ba.

TAM1897 D 62.5Waɗannan kimiyoyi ba su ne abin da duniya ke buƙata a yau ba, a farko dai. Dole ne a tsarkake zuciya, a ceci ruhu, a sake gina duka halayya, a canza tunani zuwa ainihin siffa da ɗaukakar Allah, domin rayuwa ta nuna adalinsa, don bayyana ilimin Allah kaɗai ga dukan duniya. Ko da muka samu duk abin da dukkan kimiyoyi za su iya bayarwa, ba zai amfanar da mu komai ba tare da ceto; domin ba da jimawa ba za mu rasa komai daga cikinsa. Wannan abu ne da ya dace mu yi tunani a kai a yau, a cikin dukkan karatunmu, karatun da muke yi, da bincikenmu.

TAM1897 D 62.6Akwai wani abu kuma: Allah yana so ni da ku, dukkan mutane, mu yi tunani daidai game da kowane batu da ya shafe shi. A yau akwai mutane da ke tunani kan duk waɗannan batutuwan kimiyya, amma ba sa yin tunani daidai. Sun ci gaba sosai har suka rasa wuri ga Allah kwata-kwata. Kuma mutum da ba shi da Allah, ba shi da jagorancin tunani, hankalin Allah, ba zai iya tunani daidai game da sauran waɗannan batutuwa ba. Amma hankali ba zai zama daidai ba sai an sabunta shi cikin surar Wanda ya halicce shi. Hankali zai canza, a sabunta shi. Dole ne mu sami wani sabon hankali gaba ɗaya. Dole ne a kawo kowanne tunani cikin biyayya, cikin miƙa wuya ga Kiristi.

TAM1897 D 62.7Wannan shi ne aikin ceto. Shi ne mayar da siffar Allah a cikin ruhu; kawo tunani inda zai kasance madubi, haske na adalci, tunanin Allah mai rai. Idan hakan ya faru, kuma aikin Allah ya kammala a wannan duniya, wajen sanar da ilimin Allah ga sauran mutane, to Ubangiji zai buɗe mana sararin samaniya da har abada. Sa’an nan duk waɗannan sauran fannoni za su buɗe mana don nazari, kuma Ubangiji zai iya cewa mana, Ku tafi inda kuke so, zan iya dogaro da ku. Faɗin sararin samaniya ya buɗe a gare ku. Babu abin da aka hana ku. Dukkansa naku ne. Naku ne. Ku tafi inda kuke so, ku tsaya inda kuke so, ku yi abin da kuke so; zan iya dogaro da ku. Ku yi tunani kan duk wani batu da kuke so, ku zurfafa cikin sa gwargwadon yadda kuke so, za ku yi shi daidai.

TAM1897 D 62.8Yanzu, ba na cewa mutane su yi watsi gaba ɗaya da sauran ilimi har sai mun isa lahira. Ina faɗin ne kawai cewa ilimin ceto ya kamata ya jagoranci nazarin su duka. Shin Ubangiji bai yi mana misali ba kan yadda ya kamata mu mai da hankali ga waɗannan abubuwa, da yadda ya kamata mu yi amfani da su? Menene manufar karanta da nazarin waɗannan sauran littattafan? — Domin su taimaka mana mu fi fahimta da koyar da abubuwan kimiyyar ceto, fiye da yadda za mu kasance idan ba mu da wannan ilimi. Wannan shi ne amfanin da aka samu daga gare su a cikin Littafi Mai-tsarki. Ya aike mu mu yi wa’azin wannan bishara da sauran su ke da alaƙa da ita, kuma ta misali ya nuna mana yadda za mu yi amfani da ita. Ta wannan hanya Ubangiji ya nuna mana cewa kimiyyar ceto dole ta fi duk sauran kimiyoyi da ake da su a sararin samaniya.

TAM1897 D 62.9Dole ne ta fi sauran duka a wannan duniya, kuma idan muka shiga wancan duniyar ma za ta ci gaba da jagorantar. Lokacin da har abada ta buɗe a gabarmu, kuma idan muka je ko ina muka so, kuma muka yi tunani kan duk wani batu da muka so, shin za mu juya baya ga ceto a lokacin, mu ce, Na kammala karatu a wannan? — A’a. Mun sani an rubuta cewa “Giciyen Kristi ne zai zama kimiyyar fansasssu da wakarsu har abada.” To, idan mun kammala karatunmu a nan, idan mun sauke karatu, kuma lokacin babban bikin kammala karatu ya zo, kuma muka shiga cikin har abada na nazari, za mu fi iya fahimtar wannan mafi girman dukkan kimiyoyi fiye da lokacin da muke cikin wannan duniya.

TAM1897 D 63.1Mun bayyana a darasin da ya gabata cewa ba wani kuskure ba ne yin amfani da kalmomin “kimiyya” da “na kimiyya” wajen danganta su da ceto. Ceto kimiyya ce, abu ne na kimiyya. Aikin Ruhun Allah a kan tunani, yana sauya tunani da dukkan rayuwa zuwa kamannin Yesu Kiristi, daga zunubi zuwa adalci — wannan abu ne na kimiyya. Saboda haka, idan kun yi nazari a kai, ku tuna cewa ba mu yi rashin kimiyya ba ko kaɗan idan muka sanya shi a matsayin babba kuma komai a kowane fanni, a kowane lokaci. Waɗannan masu son zama masana kimiyya suna nuna rashin kimiyya ta hanyar watsi da wannan, wato babbar dukkanin kimiyoyi.

TAM1897 D 63.2Akwai wani abu kuma da aka tabbatar; kuma an tabbatar da shi a cikin ƙasashe uku da suke misalai a cikin ilimin duniya. Rubutun mutanen Littafi Mai-tsarki, mutanen Yahudawa, mutanen Allah kamar yadda suke a cikin Littafi Mai-tsarki, ana ɗaukar shi a fili a matsayin misali da tushen nazari ga duk waɗanda ke shirin bauta wa Allah. Girka da Roma, da falsafarsu, adabinsu, da dokokinsu, su ne misalai ga da yawa daga cikin waɗanda ke ikirarin bin Littafi Mai-tsarki, da kuma ga duk sauran mutane.

TAM1897 D 63.3Yanzu mun ga cewa a cikin mutanen Allah akwai wani mutum wanda ya kasance mai karin magana na duniya baki ɗaya, haka kuma mawaƙi na duniya baki ɗaya, da masanin kimiyya na duniya baki ɗaya. Waƙoƙinsa su ne dubu ɗaya da biyar, karin maganganunsa kuma su ne dubu uku. A nan kuna ganin babban masani; duk da haka, wanda yake da irin wannan fahimta, irin wannan hikima, a cikin duk waɗannan abubuwa, ya nuna a rayuwarsa cewa duk irin wannan ilimi ba shi da wani tasiri na alheri ga mutum ko a rayuwar mutum, sai dai idan ilimin ceto na nan don ya sarrafa shi, kuma ya kiyaye daidaiton komai cikin adalci.

TAM1897 D 63.4Na ja hankalinku a baya kan cewa Allah bai kawo mana ɗaya daga cikin waɗannan koyarwar kimiyya ba. Yanzu ina ja hankalinku kan cewa ya kawo mana tarihin rayuwar wannan mutumin lokacin da ya juya baya ga Allah. Ya kawo mana tarihin gagarumar gazawa da wannan mutumin ya yi duk da wannan ilimi, lokacin da ya manta da kimiyyar ceto. To me ya sa Allah ya ga cewa ya fi muhimmanci ya sa a rubuta mana duk tarihin rayuwar wannan mutumin bayan ya juya baya ga Allah, fiye da kawo mana tarihin duk darussan kimiyya da ya bayar? A tunanin mutane, wanne ne ya fi amfani ga bil’adama? Rubutun gazawa, babbar gazawa da Solomon ya yi, ya fi amfani ga bil’adama fiye da amfanin da bil’adama za ta samu a yau da an tattara duk darussan kimiyya da Solomon ya taɓa koyarwa a cikin littafi; domin a cikin wannan gazawa an nuna wa duniya baki ɗaya yadda duk ilimin komai ba tare da ilimin ceto na Allah ba yake babu amfani kwata-kwata, kuma ƙasa da komai.

TAM1897 D 63.5Wani babban misali ana ganinsa a cikin Hellenawa. Hankali na dabi’a ba zai taɓa kaiwa ga tunani mafi girma, mafi zurfi, kuma mafi kamala fiye da yadda hankalin Girka ya kai ba. A cikin hakan an nuna kamalar tunanin ɗan adam ba tare da Allah ba.

TAM1897 D 63.6Amma me ya yi musu? Ita ce tambayar. Me adabinsu ya yi musu? Me falsafarsu ta yi musu? Me fasaharsu ta yi musu? Me addininsu ya yi musu? Falsafa, philo sophia — ƙaunar hikima. Menene wannan hikima? — Wauta ce ta ƙarshe. Allah ne ya ce haka. Menene addininsu? — tatsuniyoyi ne kawai. Menene fasaharsu? — Allah ya ce bautar gumaka ce. Kun tuna da rubutun?

TAM1897 D 63.7Kalmar Allah ba ta ce cewa yayin da Bulus ya yi yawo tsakanin waɗancan gumaka ya ga fasaharsu, sai ya yaba da fasaharsu ba. A’a, ta ce: “ya damu ƙwarai da ya ga birnin cike da gumaka.” To mene ne hakan? — Bautar gumaka.

TAM1897 D 63.8Amma har yanzu a yau maza, mata da yara suna ɗaukar ragowar abin da ainihin bautar gumaka ce kawai, su yi masa ibada, su kira shi fasaha, su kuma yi masa kwafi. Zuciyoyinsu na cike da shi, suna shirya littattafai a kansa, suna koyar da shi da nazarinsa a makarantun ƙasar. Amma me zai biyo baya daga duk wannan? Me ya faru da shi tsakanin ‘yan Girka da kansu? Kun san abin da ya yi musu. Ba sai na sake ambatawa ba — adabi, fasaha, doka, falsafa, duk waɗannan abubuwa. Roma ta kwafi falsafarta daga Girka fiye da yadda ta ƙirƙira da kanta, amma adabin nata yana nan. Kuma me ya yi wa Romawa? — Wasu abubuwa ya yi musu kamar yadda ya yi wa sauran, sai dai, idan zai yiwu, ya sa su fi sauran muni. A duk faɗin Girka, gwargwadon abin da na lura, na ga a ko’ina cewa mutanen Girka suna da girmamawa ga mace har suna rufe siffarta yadda ya kamata duk lokacin da suka sassaka ta. Namiji, tabbas, kullum a buɗe yake; amma da muka isa Italiya wannan girmamawa ta ɓace, kuma dukkansu ba su da wata riga ko ɗan riga. A mafi yawan lokuta, an cire dukkan kayan rufi; kuma, a gefe guda, cikakkiyar fasaha ta yau wadda waɗanda ke zuwa Roma suke bauta mata suna nazarin fasaha a can, ita ce hotunan mata marasa rufi kaɗai, kuma hakan ba fasaha ba ce idan aka yi ta; duk da haka, an ɗauke ta a matsayin cikakkiyar fasaha, ana kwafa ta a ko’ina, kuma ana kwafa duk kurakuranta a kowane lokaci.

TAM1897 D 64.1Ina so in yi tambaya. Wa daga cikinku ya taɓa ganin ƙafafu biyu na mutum ɗaya daga gwiwoyi zuwa ƙasa? Yayin da nake tsaye a nan, nauyin jikina yana kan ƙafar hagu. Wannan ne ke daidaita nauyin jikina gaba ɗaya. Ƙafar dama tana huta da yatsun ƙafa a ƙasa. Shin tsokokin ƙafar dama za su yi daidai da na hagu? — A’a. Amma wannan shi ne abin al’ajabi na fasaha. Wannan ne bambancin. Ƙafafun biyu sun yi daidai gaba ɗaya, kuma ba za mu iya ganin bambanci ko da kaɗan ba. Don haka, muna ganin ba fasaha ba ce. Akwai abubuwa da yawa da za a faɗa game da hakan, amma ba zan yi jawabi kan fasaha a daren yau ba. Ina magana ne game da darajar ceto, da kuma amfanin dukkan abubuwa ba tare da shi ba. Wane amfani Roma ta samu ba tare da shi ba? — Zunubanta sun nutse da ita. Wane amfani Girka ta samu ba tare da shi ba? — Zunubanta sun nutse da ita.

TAM1897 D 65.1Don haka, yanzu, da zarar an tabbatar da wannan gaskiya a gaban duniya ta hanyoyi uku, wato cikakken rashin ikon duk wani ƙoƙari na tunanin ɗan adam a kololuwar kamalarsa wajen samun kowane irin alheri idan zuciya ta juya daga Allah, me Ubangiji zai iya yi wa duniya idan waɗannan darussa uku na duniya ba za su koyar da mutane ba? Me zai iya yi wa mutane idan za su bi wannan hanya, duk da waɗannan misalai uku na gargaɗi mai tsanani? Allah ya rubuta waɗannan misalai guda uku ne don ya koya mana rashin ƙarfin mafi girman ƙoƙarin tunani a dukkan fannoni na kimiyya, fasaha, da adabi, wajen yin wa mutane wani alheri, wajen hana su zunubi, ko wajen jagorantar su zuwa ga kowane irin alheri, idan suka manta da ceto na Allah da ilimin ceto, wanda ya ba zukatan mutane.

TAM1897 D 65.2Don haka ina tambaya: Shin za mu kwaikwayi wautar Hellenawa da Romawa? Shin za mu yi sha’awar bautar gumakansu, mu ɗauka fasaha ce? Shin za mu nuna sha’awa ga addininsu, alhali gaba ɗaya babu kamarsa a mugunta? Ba ya isa a ce tatsuniyoyi ne kawai; babu kamarsa a mugunta.

TAM1897 D 65.3Amma wani zai ce, “Ko littattafansu ba su da matuƙar daraja?” Mu ga abin da Allah ya ga darajarsu. A lokacin da yake amfani da harshen Girka wajen gabatar da ilimin ceto a duk duniya, Ubangiji ya yi nazari kan dukkan adabin Girka, da na Romawa ma. Sai dai ya samo gajerun jimloli guda uku kaɗai a cikin dukkan waɗannan adabi da suka cancanci ɗauka a saka a cikin wannan rubutun kan ilimin ceto. Zan ba ku su. Ɗaya daga cikinsu yana cikin babi na sha bakwai na Ayyukan Manzanni. An nakalto shi daga wani marubucin Girka mai suna Aratus, kuma ga shi nan. Ina karanta daga aya ta ashirin da takwas. Bulus yana magana, ya ce:—

TAM1897 D 65.4“Yadda waɗansu mawaƙanku suka ce, ‘Mu zuriyarsa ce.’” Wani marubucin Girka ya ce mutum ɗan Allah ne. Ubangiji ya ɗauki wannan, ya ce, Gaskiya ne.

TAM1897 D 65.5Wani kuma yana cikin babi na goma sha biyar na wasiƙar farko ta Korintiyawa, a aya ta talatin da uku. Kashin farko na ayar shi ne, “Kada fa a ruɗe ku.” Waɗannan kalaman Ubangiji ne. Sauran ayar an samo shi ne daga wani marubucin Girka mai suna Menander: “Ajiyar mugayen abokai yana ɓata hali mai kyau.”

TAM1897 D 65.6Wani kuma yana cikin littafin Titus, babi na farko, aya ta goma sha biyu, kuma daga Epimenides ne, kamar haka: “Kiretawa a kullum maƙaryata ne, mugayen dabbobi, ragwaye haɗamammu.”

TAM1897 D 65.7Waɗannan ayoyi uku ne kawai Ubangiji ya samu a duk faɗin adabin Girka da suka cancanci ɗauka da kuma ba su goyon bayansa.

TAM1897 D 65.8To, don haka, ba na cewa wannan shi ne duk abin da kowa zai iya amfani da shi don samun riba ba. Akwai gaskiyoyin tarihi a cikin harshen Girka da suke da amfani. Amma Allah yana koyar da abubuwan da suka fi muhimmanci ga dukan bil’adama; yana koyar da ka’idodin adalci da gaskiya, ba kawai gabatar da tarin gaskiyoyi ga duniya ba. Kuma duk abin da ya samu a dukkan fagen adabin Girka da za a iya amfani da shi wajen amfanar gaskiya ko adalci a matsayin ka’idoji don jagorantar mutum, su ne waɗannan maganganu guda uku kawai: “Mu zuriyarsa ce”; “Ajiyar mugayen abokai yana ɓata hali mai kyau”; da “Kiretawa a kullum maƙaryata ne.” Wa zai iya samun wani abu fiye da haka, wanda zai amfanar da shi a hanyar adalci da gaskiya, tsarki da amana?

TAM1897 D 66.1Yanzu kada a manta. Hellenawa da Romawa ba su kasance al’ummai marasa matsayi, ƙasƙantattu, masu tufafin da suka yage, jahilai ba; su ne mutanen manyan gidaje, masu wayewa, kuma masu ilimi sosai. Ta yaya zai kasance daban alhali abubuwan da suka sani kuma suka koyar su ne kololuwar da malamai na yau ke ƙoƙarin kaiwa? Julius Caesar ɗaya ne daga cikin mutanen da suka fi kowa ƙwarewa da suka taɓa rayuwa — a ladabi, ƙa’idodin mu’amala, ilimin kyawu, da ɗabi’u gaba ɗaya. Amma mene ne halayensa? Ko bayanin halayensa da aka yi cikin matuƙar taka-tsantsan, idan zai zama cikakke ko mai adalci, ba zai dace a buga shi ba.

TAM1897 D 66.2Lokacin da Ubangiji ya nuna yadda duk ilimi, duk karatu na kowane iri yake babu amfani gaba ɗaya ba tare da ceto nasa ba, to sai in ce kuma, Me zai iya yi wa mutane idan waɗannan abubuwan da ya gabatar wa duniya ba za su koya musu cewa wannan ba ita ce hanya da za a bi ba? Idan mutane ba za su bar waɗannan abubuwa su koya musu yadda za su bi hanya madaidaiciya ba, su yarda cewa ilimin Allah shi ne mafi girma, kuma abin da Ya sani shi ne mafi kyau, to ta yaya ɗan adam zai yi fatan tsira daga sharri da ya rutsa da duk waɗanda suka gabata?

TAM1897 D 66.3Ilimin ceto na Allah shi ne abu guda da mutane su sani, tun farko; kuma ya jagorance mu, ya shiryar da mu, ya daidaita mu, ya kiyaye mu a ko’ina da cikin komai, ya kuma kare mu daga dukkan sharri. Kuma zai yi duk wannan. Wannan ita ce gaskiya mai albarka. Na karanta daren jiya, kuma na sake karantawa:—

TAM1897 D 66.4Ko da yake ni ba kome ba ne a cikin dukan mutanen Ubangiji, aka ba ni wannan baiwa mai daraja don in faɗa wa Al’ummai cewa saboda Kiristi akwai albarkun da suka wuce gaban misali. Da kuma in sa dukan mutane su ga mece ce tarayyar asirin, wanda tun farkon duniya aka ɓoye shi cikin Allah, wanda ya halicci dukan abubuwa ta wurin Yesu Kiristi. Afisawa 3:8, 9.

TAM1897 D 66.5Menene wannan asirin Allah? — “Kiristi a cikinku, begen ɗaukakar da za a bayyana.” Kiristi ikon Allah, da hikimar Allah, bishara, ikon Allah zuwa ga ceto — shi ne asirin Allah; shi ne kimiyyar ceto. Wannan ita ce gaskiyar kimiyya, wadda dukkan sauran kimiyoyi ke ta’allaka a kanta. Wannan ikon Allah na ceto dole ne kowane mutum ya mallaka don ya dakatar da shi daga sharri da ke cikin sa. Sharrin da aka haifa a cikin kowane mutum zai kai shi ga halaka, duk da duk ilimi, duk adabi, duk fasaha, duk addini, komai abin da duniya za ta iya bayarwa, ko abin da ta taɓa iya bayarwa, sai dai idan ya riƙe ikon Allah na ceto, wanda ke zuwa ga mutum ta bangaskiyar Yesu Kiristi.

TAM1897 D 66.6Ba tare da wannan iko a zuciya ba, ko ilimin da Allah ya koyar — balle ma adabi, fasaha, addini, da duk abin da al’ummai suka koyar — ba shi da ƙarfi wajen hana mutum yin zunubi. Ba tare da shi ba, kowace ƙaramar alamar sharri da ke cikin mutum za ta bayyana kanta, duk da duk waɗannan sauran abubuwa. Shi ya sa ake kiran sa iko na Allah zuwa ga ceto: yana ceto mutum daga kowane irin sharri.

TAM1897 D 66.7Asirin Allah, wato Kiristi a cikinku, bege na ɗaukaka; Kiristi ikon Allah, da hikimar Allah; Kiristi da aka gicciye shi; shi kaɗai, shi a cikin komai, shi a saman komai, a cikin komai, ta cikin komai, yanzu da har abada — wannan ita ce ilimin ceto, shugabar dukkan ilimi; wadda ke jagorantar dukkan ilimi, tana da fifiko a kan su duka, kuma tana jagorantar nazarin su duka. Kuma haka ya kasance ga kowa har abada.

TAM1897 D 66.8To, Ubangiji ya ja mu gare shi da Ruhunsa; zuciya ta buɗe ga wannan iko, ga haɗin wannan asiri, ga Ruhun Allah, domin ya dasa a ciki Yesu Kiristi, alherinsa da nagartarsa. Kuma yayin da muke riƙe zukatanmu a buɗe masa koyaushe, kuma ga shi kaɗai, kamar yadda fure ke buɗewa ga rana, muna samun waɗannan duka a cike: adalcinsa, ikonsa, cetonsa, jinƙansa, gaskiyarsa, farin cikinsa, annashuwarsa, zaman lafiyarsa — Oh, da kuma rayuwarsa madawwama!