Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
05 / 12Sèmon 1897

Syans Delivrans lan. – Nimewo 2

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 D 59.2Sermon ki te bay Dimanch swa, 14 Fevriye 1897 Enprime nan Biyè Jounal Konferans Jeneral la nan dat 17 Fevriye 1897, Vol. 1, No. 4, pp. 59-64 ak nan dat 18 Fevriye 1897, Vol. 1, No. 5, pp. 65-66.

TAM1897 D 59.3YON lòt mo oswa de esplikasyon anvan nou kòmanse etid la aswè a: San dout, anpil moun t ap mande tèt yo si tout sa ki te di lòt swa a t ap kenbe. L ap kenbe. Mwen pa t pale san reflechi. Se vre, mwen pa t suiv tout bagay an detay, men si nou sonje sa m t ap di a lè nou wè l nan enprime, n ap wè se verite. Lè m te di flè nèj la an ekilib ak latè, epi latè an ekilib ak flè nèj la, lè sa a, si yon mete ki peze plizyè tòn tonbe sou latè, èske fòs gravite a pa vin pi fò pase anvan? E èske sa pa t ap detwi ekilib flè a ak latè a? — Non; paske se pa sèlman latè ki an ekilib ak flè sa a, men se linivè a. Èske w sonje, lè w ap etidye lwa gravite a, deklarasyon syantifik la se, Chak patikil matyè nan linivè a atire pa chak lòt patikil, konsa se pa sèlman latè ki an ekilib ak bezwen flè yo, men se tout linivè a. Kidonk, lefètke yon meteorit tonbe pa t ap ogmante gravite linivè a.

TAM1897 D 59.4Men kèk mo esplikasyon pou kòmanse: Si m te ap pale, nan leson anvan an, sou sijè “Syans nan Bib la,” oswa “Syans ak Bib la,” mwen t ap diskite pi an pwofondè sa gravite ye, ak sa li pa ye, dapre lide syantifik mo a. Men, se pa de sa m t ap pale; tout sa m te gen entansyon fè lòt swa a se te deklare reyalite dekouvèt lwa gravitasyon an, ak teyori li kòm yon lwa. Gen chanjman nan pwendvi depi epòk Newton, konsènan teyori lwa sa a; men sa pa afekte lwa a.

TAM1897 D 60.1An verite, gravite se pa yon lwa ditou, men se senpleman pouvwa Bondye. An reyalite, pa gen okenn “lwa lanati.” Lwa lanati yo se sèlman abitid Bondye. Tout sa lwa gravitasyon an ye, se yon abitid Bondye; manifestasyon pouvwa Bondye. Men, kòm mwen pa t ap diskite sou sa li ye toutbon, mwen te itilize tèm yo nan sans moun abitye aksepte a, e sèlman pou m te deklare l kòm sa ki pèmèt balans linivè a rete.

TAM1897 D 60.2Aswè a, m ap li yon lòt definisyon syans. Sa a, tou, soti nan youn nan syantis ki pi enpòtan nan mond lan: “Syans se konesans ki pi egzak nou genyen sou nenpòt sijè.” Mo “syans” la vle di konesans literalman. Definisyon nou te genyen lòt swa a kòrèk. Se rezilta refleksyon. Epitou, li bon pou defini l kòm konesans ki pi egzak nou genyen sou sijè a.

TAM1897 D 60.3Kounye a, an n retounen sou de pwen nou te genyen nan leson anvan an. Ki kote nou te ka jwenn konesans ki pi egzak la sou diferans nan klète zetwal yo, pandan disèt san ane anvan syans te dekouvri l? — Nan Bib la. Ebyen, ki kote nou te ka jwenn vrè syans sou sijè sa a? — Nan Bib la. — Ki kote nou te ka jwenn konesans ki pi egzak sou ekilib linivè a pandan ven-senk san ane anvan yo te dekouvri l? — Nan Bib la. Alò, ki liv ki te pi syantifik nan mond lan sou sijè syans sa a? — Bib la. Sonje byen toujou, mwen pa pale de syans ak Bib la. Mwen ap pale de syans delivrans lan. E menm si yo ka fè referans ak lòt syans, se sèlman nan yon koneksyon ki pa ka separe ak syans prensipal sa a. Se pou sa nou menm ak mwen pral konnen, atravè tout prèv nou ka rasanble nan de zèdtan etid sa yo, ke delivrans se yon syans, ke se syans ki pi wo nan linivè a, ke se sa ki pi merite pou nou etidye, e ke n ap aji yon fason syantifik lè n ap bay etid prensipal nou ak tout kè nou pou li.

TAM1897 D 60.4Kounye a, Bib la se pa yon trete sou okenn syans eksepte syans delivrans lan. Se yon trete ki la sèlman sou sijè sa a. Bib la fè referans ak lòt syans; men pa gen okenn trete nan Bib la sou okenn lòt syans. Yo fè referans ak lòt syans, tankou sa nou te remake nan liv Korentyen ak Ezayi; poukisa yo fè referans ak yo nan kote sa yo — pou bay yon pwen syantifik? — Non; men se pou sèvi pou pi byen ilistre pou nou konprann syans delivrans lan. Poukisa yo pote verite astwonomik sa a nan 1 Korentyen 15:41? Ki objektif pou yo di, “Yon etwal pa menm ak yon lòt etwal nan glwa?” Li kontinye pou l di, “Se konsa tou pou rezirèksyon moun ki mouri yo. Yo simen l nan mepri, yo leve l nan glwa. Li simen nan feblès, li leve nan pouvwa.” Menm jan yon zetwal diferan de yon lòt nan glwa, se konsa tou rezirèksyon an ye. Konsa, ou wè ke rezon ki fè yo site pwen syantifik sa a, se pou ilistre yon pwen nan syans delivrans lan, pou ede nou wè yon verite nan syans delivrans lan pi byen.

TAM1897 D 60.5Poukisa Ezayi te entegre deklarasyon sa a sou reyalite gravite a nan diskou li a? Ann gade yon ti kras pi lwen nan chapit la, epi n ap wè. M ap li vèsè sa a epi yon lòt nan fen panse l ap suiv la. “Kiyès ki mezire dlo yo nan pla men li?” “Kidonk, ak kiyès n ap konpare m, oswa èske m egal ak yon moun? se sa Sen an di. Leve je nou wo anlè, epi gade kiyès ki kreye bagay sa yo, li ki fè tout lame yo soti youn pa youn: li rele yo tout pa non yo poutèt gran pouvwa li, paske li gen fòs; pa gen youn ki manke.” Ezayi 40:25, 26.

TAM1897 D 60.6Pa gen youn ki chape anba je li, epi yo tout balanse selon bezwen chak ti flè k ap grandi nan chan an. Men poukisa li atire atansyon nou sou sa, epi li mete l nan diskou li nan pwen sa a? — Se pa pou l deklare yon reyalite syantifik; men se pou l atire atansyon tout moun sou syans delivrans lan. Kisa li vle fè nou konprann ak sa? Nou dwe reflechi sou tout bagay sa yo, epi reflechi sou kiyès ki te fè tout sa? Epi, mwen kontinye li pi lwen: “Poukisa w di, o Jakòb, epi w pale, o Izrayèl, Chemen m kache devan Senyè a, e jijman m pa jwenn atansyon Bondye m nan?” Ezayi 40:27.

TAM1897 D 60.7Lè Bondye pran tout swen sa a pou flè k ap grandi anba pye nou, li pa ni kache ni bliye; alòs kòman ou ka di ou kache pou Senyè a, e jijman ou pase, e li pa pran swen ou ankò? Konsa ou wè ke nan chak ka, verite syantifik la vini nèt pou ilistre pou ou menm ak mwen syans delivrans lan.

TAM1897 D 61.1Yon lòt lide: Lè ekriven sa yo te konprann sa, se te pa revelasyon. Byen antandi, yo pa t jwenn bagay sa yo nan okenn etid syantifik mond sa a te genyen. Senyè a t ap revele syans prensipal li a, syans delivrans lan; epi li te itilize lòt syans yo pou ilistre sa. Lè sa a, kilès nan tout syans yo ki pi enpòtan pou Senyè a? — Delivrans, san mank. Lè Senyè a te itilize lòt syans yo sèlman pou ilistre sa, li vin klè kou dlo kòk li konsidere syans sa a pi enpòtan pase lòt yo.

TAM1897 D 61.2Men, sa se pa tout. Te gen yon nonm ki rele nan Bib la ki te metrize syans inivèsèl la nèt — tout syans natirèl ki gen nan mond sa a. Mwen vle nou wè te gen yon nonm ki te metrize syans yo konsidere kòm enpòtan anpil nan mond lan kounye a. Epi mwen vle nou wè sa li di konsènan tout bagay sa yo. Men pasaj la:—

TAM1897 D 61.3E Bondye te bay Salomon sajès ak konpreyansyon anpil anpil, ak yon kè laj, menm jan ak sab ki sou rivaj lanmè a. Epi sajès Salomon te siperyè a sajès tout pitit peyi lès yo, ak tout sajès peyi Lejip la. Paske li te gen plis sajès pase tout moun; pase Etan Ezrayit la, ak Eman, ak Chalcol, ak Darda, pitit Mahol yo; e renome li te nan tout nasyon ki toupatou. Li te pale twa mil pwovèb; chante li yo te mil senk. Li te pale de pyebwa, soti nan sèd Liban rive nan izòp ki pouse sou mi a; li te pale tou de bèt, zwazo, bèt ki rale kò yo atè, ak pwason. 1 Wa 4:29-33.

TAM1897 D 61.4Li te pale de pyebwa, soti nan sèd ki nan Liban rive jis nan izòp ki pouse nan mi an. Kòman yo rele sa nan syans? — Botanik. Li te konprann botanik pi byen pase nenpòt lòt moun nan mond lan.

TAM1897 D 61.5Li te pale tou de bèt. Ki mo syantifik sa t ap ye si yo te mete l la jodi a? — Zooloji. Salomon te konprann zooloji pi byen pase nenpòt moun k ap viv nan mond lan jodi a. Li te anseye l; paske li di li te pale de tout bagay sa yo. Li te anseye syans sa yo.

TAM1897 D 61.6“Ak de zwazo.” Ki syans sa a ye?—Ornitoloji. Donk Salomon te anseye nan syans botanik, zooloji, ornitoloji.

TAM1897 D 61.7Kisa apre? — “Ak bèt ki rale kò yo sou tè a.” Ki syans sa a ye? — Entomoloji.

TAM1897 D 61.8“Epi sou pwason yo.” Ki syans sa a ye? — Iktyoloji.

TAM1897 D 61.9Moun ki li pasaj Ekriti sa a, anjeneral pa panse ak Salomon kòm yon syantis inivèsèl. Men si yo te di Salomon te pale de botanik, zooloji, ornitoloji, entomoloji, ak iktyoloji, yo t ap pare pou di, Ala yon nonm mèveye Salomon te ye. Men sa pa t ap fè l vin yon ti kras pi mèveye pase jan li ye a; paske li di tout sa deja.

TAM1897 D 61.10Mwen li sa pou nou ka wè ke Salomon te konnen yon bagay sou syans, non sèlman yon bagay sou syans, men li te konnen plis sou tout syans sa yo pase nenpòt lòt moun te janm konnen sou youn nan yo.

TAM1897 D 61.11Men, menm si li te konprann tout syans sa yo nèt, e li te anseye yo tout, men sa li di: “Annou tande konklizyon tout zafè a;” rezime tout sa ki te di a, se: “Krenn Bondye e kenbe kòmandman l yo, paske se sa ki tout devwa moun: paske Bondye ap pote chak zèv an jijman, ansanm ak chak bagay kache, kit li bon, kit li mechan.”

TAM1897 D 61.12Nan estimasyon li, kisa ki te gen priyorite sou tout lòt syans yo mete ansanm? — Sovtaj Bondye a.

TAM1897 D 61.13Zanj yo konprann tout syans yo, poutan yo konsidere delivrans lan pi merite pou etid yo pase tout lòt syans yo mete ansanm. Pwofèt yo te konsidere l pi merite tou; epi yo te itilize lòt yo kòm yon mwayen pou pi byen konprann delivrans lan. Epi men yon moun ki te konprann lòt syans yo, e li di syans delivrans lan depase yo tout. Kounye a, mwen vle nou wè ke Bondye li menm, bò kote pa l, separe de tout sa yo, konsidere l menm jan an tou.

TAM1897 D 61.14Gade isit la: Nou fèk li ke Salomon te anseye tout syans sa yo. Konbyen nan ansèyman sa yo nou ekri pou etid nou? — Pa youn menm. Bondye pa t pote pou nou okenn dosye oswa rapò sou ansèyman Salomon nan botanik. Li pa t pote pou nou, ni anrejistre, yon sèl leson Salomon te janm bay nan zooloji, oswa nan okenn lòt nan syans sa yo. Men, li te pote pou nou, san rete, leson ki soti nan men Salomon, menm jan ak tout lòt yo, sou syans delivrans lan. Kidonk, si nou konsidere zanj yo kòm moun k ap bay sèlman opinyon yon zanj; pwofèt yo kòm moun k ap bay sèlman opinyon yon pwofèt, epi Salomon kòm moun k ap bay sèlman opinyon yon syantis inivèsèl; ki opinyon Bondye menm genyen? — Se ke delivrans gen plis valè pou ou menm ak mwen, epi li merite plis pou nou etidye l pase tout lòt syans sa yo, konesans sa yo se li menm ki te bay.

TAM1897 D 61.15Syans sa a Salomon te konprann epi anseye a pa t yon syans tankou sa Huxley, Darwin, ak lòt syantis epòk sa a. Avèk lespri natirèl li, lèzòm ka fouye nan syans natirèl yo, epi fè anpil dekouvèt. Epi menm si yo pa toujou kòrèk, yo ka dekouvri kèk pwen ki se verite. Men se pa t metòd Salomon. Bondye te bay Salomon sajès, konsa li te wè tout bagay sa yo nan limyè Bondye. Li te pale de tout sa yo ak sajès Bondye. Konsa, syans Salomon te anseye a se te syans Bondye. Bòtani li te anseye a se te bòtani otantik, divin. Zooloji li te anseye a se te zooloji divin. Se te opinyon Bondye, verite Bondye, syans Bondye nan tout bagay sa yo. Se pa t yon syans ki rele konsa san rezon.

TAM1897 D 62.1Bon, piske se te syans Bondye a, e li te divin an li menm, poukisa Senyè a pa t ban nou tout bagay sa yo? Poukisa li pa t bay mond lan trete Salomon sou botanik, ak sou tout lòt sijè sa yo? — Gen yon rezon pou sa; e se paske se pa sa mond lan bezwen an premye.

TAM1897 D 62.2Yon moun te ka genyen tout bagay sa yo, li te ka konprann tout bagay sa yo, menm jan ak Salomon. Poutan, ki byen sa t ap fè l, si li pa t gen syans delivrans lan anvan tout bagay? Salomon te genyen tout bagay; poutan, lè li te vire kè l do bay Bondye, bay syans delivrans lan, epi li te sispann etidye l ak tout kè l, ki byen konesans li te genyen nan lòt syans yo te fè l? Nan ki pwen li te kapab kenbe l tounen devan peche? Ki pouvwa li te genyen pou l te kenbe l tounen devan nati l, ak devan mechanste ak koripsyon ki te nan li a?

TAM1897 D 62.3Ou konnen ke lè li te vire kè l do syans Bondye a, syans delivrans lan, menm si li te gen tout lòt yo, li te vin osi mal, osi mechan, li te plonje nèt nan zidòltri ak nan tout bagay sakrilèj, kòmsi li pa t menm konnen A B C anyen.

TAM1897 D 62.4Se konsa nou ka wè poukisa Senyè a pa t konsève tout sa ki genyen nan syans lan pou lèzòm. Ann sipoze yo te genyen tout, menm jan ak Salomon, epi yo te ka anseye l menm jan ak Salomon. Ak yon kè ki pa rann tèt li bay Bondye, ak yon nanm ki pa sove, ki byen syans lan t ap fè yo? Li pa t ap ka anpeche yo fè okenn kalite mechanste ak koripsyon ki nan kè lèzòm.

TAM1897 D 62.5Syans sa yo se pa sa mond lan bezwen jodi a an premye. Fòk kè a vin pi, fòk nanm nan sove, fòk karaktè a rebati nèt, fòk lespri a transfòme pou l vin nan menm imaj ak glwa Bondye a, yon fason pou lavi a reflete jistis li, pou fè konesans Bondye sèlman parèt aklè pou tout mond lan. Menm si nou genyen tout sa syans yo kapab bay, sa pap sèvi anyen san delivrans; paske se pa pou lontan n ap rive pa genyen anyen ladan l ditou. Sa se yon bagay ki merite pou nou reflechi sou li pou tèt pa nou jodi a, nan tout etid, lekti, ak rechèch nou yo.

TAM1897 D 62.6Gen yon lòt bagay ankò: Bondye vle ou menm avè m, tout moun, panse kòrèkteman sou tout sijè ki gen rapò avè l. Gen moun jodi a k ap panse sou tout sijè syantifik sa yo, men yo pa panse kòrèkteman. Yo rive tèlman lwen nan panse yo, yo pa kite plas pou Bondye ditou. Epi lèzòm ki san Bondye, san gidans panse Bondye a, lespri li, pa kapab panse kòrèkteman sou lòt sijè sa yo. Men, lespri a pa dwat toutotan li pa renouvle nan imaj Sila a ki te kreye l la. Lespri a dwe transfòme, renouvle. Nou dwe gen yon lòt lespri nèt ale. Chak panse dwe mete anba obeyisans, anba soumètman, devan Kris.

TAM1897 D 62.7Se sa ki travay delivrans lan. Se pou retabli imaj Bondye nan nanm nan; pou mennen lespri a kote l ap tounen sèlman yon refleksyon, yon ekla, jistis la, panse Bondye vivan an. Lè sa fèt, e travay Bondye a fini nan mond sa a, nan fè tout lòt pèp yo konnen konesans Bondye, lè sa a Senyè a ap louvri linivè a ak letènite pou nou. Lè sa a, tout lòt sijè sa yo ap ouvè pou nou etidye, epi Senyè a ap kapab di nou, Ale kote nou vle, mwen ka fè nou konfyans. Linivè laj la ouvè pou nou. Pa gen anyen ki kenbe tounen pou nou. Se pou nou tout. Li pou nou. Ale kote nou vle, rete kote nou vle, fè sa nou vle; mwen ka fè nou konfyans. Panse sou nenpòt sijè nou vle, fouye l fon jan nou vle, n ap fè l byen.

TAM1897 D 62.8Kounye a, mwen pa di ke moun dwe inyore nèt tout lòt syans yo jiskaske nou rive nan lòt lavi a. Mwen senpleman di ke syans delivrans lan dwe pran latèt nan etid tout lòt syans sa yo. Èske Senyè a pa ban nou yon egzanp sou ki atansyon nou dwe pote sou bagay sa yo, ak ki itilite nou dwe fè ak yo? Ki objektif li genyen pou nou li epi etidye lòt liv sa yo? — Se pou yo ka ede nou pi byen konprann epi anseye bagay ki nan syans delivrans lan, plis pase si nou pa t gen konesans sa a. Se konsa yo itilize yo nan Bib la. Li voye nou prèche levanjil sa a ke lòt sa yo te gen pou wè avè l, epi pa egzanp li montre nou kijan pou nou itilize l. Atravè sa a, Senyè a montre nou ke syans delivrans lan dwe pran latèt pami tout lòt syans ki egziste nan linivè a.

TAM1897 D 62.9Li dwe pran devan tout lòt yo nan mond sa a, e lè nou rive nan lòt mond lan, l ap toujou pran devan. Lè letènite ouvè devan nou, e lè nou ka ale kèlkeswa kote nou vle, epi panse ak nenpòt sijè nou vle, èske nou pral vire do bay delivrans lè sa a, epi di, Mwen fin gradye nan sa? — Non. Nou konnen li ekri ke “kwa Kris la ap se syans ak chante moun ki delivre yo pandan tout laj etènèl ki pap janm fini yo.” Lè sa a, lè nou fin kouri kous nou isit la, lè nou fin gradye, epi lè moman pou yon gwo seremoni gradyasyon rive, epi nou antre nan yon etènite etid, se lè sa a n ap pi kapab konprann pi gran nan tout syans sa yo pase lè nou te nan mond sa a.

TAM1897 D 63.1Nan lòt leson an, nou te di ke se pa yon move itilizasyon mo “syans” ak “syantifik” lè nou aplike yo nan delivrans. Delivrans se syans, li syantifik. Travay Lespri Bondye sou lespri a, k ap transfòme lespri a ak tout lavi a nan imaj Jezikri, soti nan peche rive nan jistis — sa se yon bagay syantifik. Se poutèt sa, lè w ap etidye l, sonje nou pa aji yon fason ki pa syantifik ditou lè nou fè l tounen prensipal la ak tout bagay la nan tout sijè, tout tan. Syantis sa yo ki pretann yo sa yo pa syantifik paske yo neglije sa a, ki se chèf tout syans yo.

TAM1897 D 63.2Gen yon lòt bagay ki demontre; e li demontre nan twa nasyon ki se egzanp nan aprantisaj mond lan. Dosye pèp Bib la, pèp jwif la, pèp Bondye a jan li nan Bib la, se swadizan egzanp ak sous etid pou tout moun ki pwopoze pou sèvi Bondye. Grès ak Wòm, avèk filozofi yo, literati yo, ak lwa yo, se egzanp pou anpil nan moun ki pwoklame yo suiv Bib la, ak pou tout lòt moun.

TAM1897 D 63.3Kounye a, nou wè ke pami pèp Bondye a te gen yon moun ki te yon pwovèbyalis inivèsèl, osi byen ke yon powèt inivèsèl, ak yon syantis inivèsèl. Chante li yo te mil senk, epi pwovèb li yo te twa mil. La a, ou wè yon mèt lespri; poutan, moun ki te gen yon konpreyansyon ak yon sajès konsa nan tout bagay sa yo, te demontre nan lavi li ke tout konesans sa a pa gen okenn fòs ditou pou fè yon moun byen, san syans delivrans lan pa la pou kontwole epi kenbe balans lan nan jistis sou tout bagay.

TAM1897 D 63.4Mwen te atire atansyon nou yon ti tan anvan sou lefèt ke Bondye pa t pote pou nou okenn nan ansèyman syantifik sa yo. Kounye a, m ap atire atansyon nou sou lefèt ke li te pote pou nou yon istwa sou lavi nonm sa a lè l te vire do bay Bondye. Li te pote pou nou yon istwa sou gwo echèk nonm sa a te fè malgre tout konesans sa yo, lè l te bliye syans delivrans lan. Poukisa, donk, Bondye te konsidere li pi enpòtan pou ou menm avè m pou li te anrejistre tout lavi nonm sa a apre li te vire do bay Bondye, olye pou li te pote pou nou yon anrejistreman tout ansèyman syantifik li te bay la? Nan lespri moun, kiyès ki gen plis valè pou limanite? Anrejistreman echèk la, gwo echèk Salomon te fè a, gen plis valè pou limanite pase tout ansèyman syantifik Salomon te janm bay si yo te mete yo nan yon liv pou limanite jodi a; paske nan echèk sa a, tout mond lan te ka wè aklè kijan tout konesans sou tout bagay se yon bagay ki totalman initil e ki pa vo anyen, san konesans sou delivrans Bondye.

TAM1897 D 63.5Nou jwenn yon lòt gwo egzanp nan men Grèk yo. Lespri natirèl la pa janm ka rive nan yon panse ki pi wo, pi pwofon, epi pi pafè pase sa lespri Grèk la te rive. Nan sa a, nou wè pèfeksyon panse imen an san Bondye.

TAM1897 D 63.6Men, kisa sa te fè pou yo? Se sa ki kesyon an. Kisa literati yo te fè pou yo? Kisa filozofi yo te fè pou yo? Kisa atizay yo te fè pou yo? Kisa relijyon yo te fè pou yo? Filozofi, filo sofia — lanmou pou sajès. Ki sa ki te sajès sa a? — Se te yon sòtiz total. Bondye di sa. Ki sa relijyon yo te ye? — Se te sèlman mitoloji. Ki sa atizay yo te ye? — Bondye di se te idolatri. Èske w sonje sa ekriti yo di?

TAM1897 D 63.7Pawòl Bondye pa di ke lè Pòl t ap mache pami estati sa yo epi li wè atizay yo, li te admire atizay yo. Non, li di: “Lespri li te boulvèse anndan l lè li wè vil la nèt bay idolatri.” Kidonk, kisa li te ye? — Idolatri.

TAM1897 D 63.8Poutan menm jodi a, gason, fanm, ak timoun pran rès sa ki te sèlman zidòltri, epi yo adore l, yo rele l atizay, epi yo kopye l. Lespri yo rete kole sou li, yo prepare liv sou li, epi yo anseye l epi etidye l nan lekòl peyi a. Men kisa ki ka soti nan tout sa? Kisa ki te soti ladan l pami Grèk yo menm? Ou konnen sa sa te fè pou yo. Mwen pa bezwen repete — literati, atizay, lalwa, filozofi, tout bagay sa yo. Wòm te kopye filozofi li nan men Grès plis pase sa li te kreye poukont li, men literati a la. E kisa sa te fè pou Women yo? — Kèk bagay li te fè pou lòt yo, sèlman, si sa posib, li te rann yo pi mal pase lòt yo te ye. Nan tout peyi Lagrès, daprè sa m te wè, mwen te wè toupatou ke Grèk yo te gen ase respè pou fanm pou yo te byen kouvri chak figi fanm yo te eskilti. Yon gason, byensir, toujou toutouni; men lè nou rive Itali, respè sa a disparèt, epi tout moun pa gen okenn rad ditou. Nan pifò ka, rad la disparèt nèt; epi, an pasan, pèfeksyon atizay jodi a ke moun ki ale Wòm pou etidye atizay adore a, se sèlman figi fi yo ki pa gen rad, e sa pa atizay ditou lè yo fin fè l; e poutan, yo di se pèfeksyon atizay la li ye, yo kopye l toupatou, e yo kopye tout enpèfeksyon l yo chak fwa.

TAM1897 D 64.1Mwen vle poze yon kesyon. Ki moun nan nou ki janm wè yon pè janm moun depi nan jenou desann? Pandan m kanpe la a, pwa kò m chita sou pye goch mwen. Sa balanse tout pwa kò m. Pye dwat la repoze sou pwent zòtèy li yo atè a. Èske misk janm dwat mwen an ap fèt egzakteman menm jan ak sa ki nan goch la? — Non. Men se sa ki fè zèv atistik la estrawòdinè. Se sèl diferans sa a ki genyen. De janm yo egzakteman menm, e nou pa ka jwenn yon ti diferans menm. Epi konsa nou wè se pa atizay ditou. Gen anpil bagay pou di sou sa, men mwen pa la pou m bay yon konferans sou atizay aswè a. M ap pale de valè delivrans, ak de bon bagay ki genyen nan tout bagay san li. Ki bon bagay Wòm te genyen san li? — Mechanste li yo te fè l koule. Ki bon bagay Lagrès te genyen san li? — Mechanste li yo te fè l koule.

TAM1897 D 65.1Kidonk, lè reyalite a demontre konsa sou twa fòm devan lemonn, sou enpwisans total tout efò lespri imen nan pèfeksyon li pou rive fè nenpòt byen lè kè a vire do bay Bondye, kisa Senyè a ka fè pou lemonn si twa leson grav sa yo pa aprann pèp la? Kisa li ka fè pou moun si yo kontinye suiv chemen sa a, malgre twa egzanp avètisman solanèl sa yo? Bondye anrejistre twa egzanp sa yo pou anseye nou enpwisans pi gwo efò lespri a nan tout branch syans, atizay, ak literati, pou fè moun nenpòt byen, pou kenbe yo lwen peche, pou mennen yo nan nenpòt ki kalite byen, lè yo bliye delivrans Bondye a ak syans delivrans lan, ke li bay kè moun yo.

TAM1897 D 65.2Se poutèt sa, mwen mande: Èske nou dwe kopye sòtès Grèk ak Women yo? Èske nou dwe kite idòlatri yo atire nou, epi panse se atizay li ye? Èske nou dwe enterese nan relijyon yo, lè li se yon bagay ki totalman abominab? Sa pa sifi pou di se mitoloji; se yon abominasyon.

TAM1897 D 65.3Men, gen moun k ap di, èske literati yo pa gen anpil valè? Ann wè sa Bondye te panse li te vo. Nan epòk kote, atravè lang grèk la, li t ap prezante syans delivrans lan nan lemonn antye, Senyè a te gen tout literati grèk la devan l, e literati Women an tou, an pasan. Poutan, li te jwenn sèlman twa ti fraz nan tout domèn sa a ki te vo lapèn pou l te pran epi mete nan tèks sa a sou syans delivrans lan. M ap ba nou yo. Youn ladan yo nan disetyèm chapit Travay Apot yo. Yo site l nan men yon ekriven grèk ki rele Aratus, e men sa l di. M ap li soti nan vèsè ven-uit la. Pòl ap pale, e li di:—

TAM1897 D 65.4“Gen kèk nan pwòp powèt pa nou yo ki te di, Paske nou menm tou se pitit li.” Yon ekriven grèk te di ke lòm se pitit Bondye. Senyè a te reprann sa, epi li te di, Sa se verite.

TAM1897 D 65.5Yon lòt ankò se nan chapit kenz liv Premye Korentyen an, nan vèsè trant-twa. Premye pati vèsè a se, “Pa kite moun twonpe nou.” Sa se pawòl Senyè a. Rès vèsè a soti nan yon ekriven grèk ki rele Menandre: “Move konvèsasyon gate bon koutim.”

TAM1897 D 65.6Lòt la nan Tit, chapit youn, vèsè douz, e li soti nan Epimenides, konsa: “Moun Krèt yo se moun ki toujou ap bay manti, bèt mechan, vant parese.”

TAM1897 D 65.7Twa pasaj sa yo se tout sa Senyè a te kapab jwenn nan tout literati grèk la ki te vo lapèn pou l te pran epi bay apwobasyon l.

TAM1897 D 65.8Bon, enben, mwen pa di se tout sa yon moun ka itilize pou l pwofite. Genyen reyalite istorik nan lang grèk la ki gen valè. Men Bondye ap anseye bagay ki gen plis valè pou tout limanite; li ap anseye prensip ki bon ak verite, se pa senpleman prezante yon seri reyalite devan mond lan. Epi tout sa li te kapab jwenn nan tout domèn literati grèk la ki te ka itilize nan enterè verite oswa jistis kòm prensip pou gide lòm, se te jis twa deklarasyon sa yo: “Nou se pitit li tou;” “Move konvèsasyon gate bon koutim;” epi “Moun Krèt yo se moun ki toujou ap bay manti.” Ki moun ankò ki ka jwenn plis pase sa, ki pral fè l byen nan chemen jistis ak verite, pirète ak entegrite?

TAM1897 D 66.1Kounye a, pa bliye. Grèk yo ak Women yo pa t yon bann pèp sal, degrade, an rad chire, inyoran e payen; yo te aristokrat, yo te kiltive, epi yo te gen yon edikasyon ki te wo anpil. Kòman sa t ap ka diferan lè w konsidere bagay yo te konnen epi anseye yo se pik pi wo pwofesè jodi a ap chèche atenn? Julius Caesar te youn nan moun ki te pi konpetan ki te janm viv — nan koutwazi, etikèt, estetik, ak manyè an jeneral. Men, ki jan karaktè li te ye? Menm deskripsyon ki pi pridan sou li, pou l te ka konplè oswa jis, pa t ap apwopriye pou enprime.

TAM1897 D 66.2Lè Senyè a fin montre kijan tout syans, tout konesans, kèlkeswa jan l ye a, se yon bagay ki totalman initil san delivrans li, enben, mwen di l ankò, Kisa li ka fè pou lèzòm si bagay sa yo li mete devan lemonn pa ka aprann yo ke se pa bon chemen an? Si lèzòm pa kite bagay sa yo anseye yo pran bon chemen an, pou yo rekonèt ke syans Bondye a se sa k pi enpòtan an, e ke sa li konnen an se sa k pi bon an, enben kijan limanite ka espere chape anba mal ki vin tonbe sou tout moun ki te la anvan yo?

TAM1897 D 66.3Syans delivrans Bondye a se sèl bagay moun dwe konnen, anvan tout bagay; epi pou nou kite l mennen nou, gide nou, bay nou ekilib, pou kenbe nou tout kote nan tout bagay, epi kont tout bagay ki mechan. Epi l ap fè tout sa. Sa se verite beni an. Mwen te li yè swa, epi m ap li ankò:—

TAM1897 D 66.4Se pou mwen menm, ki pi piti pase pi piti nan tout sen yo, yo ban m gras sa a, pou m te ka preche pami moun lòt nasyon yo richès Kris la ki pa ka fouye; epi pou m fè tout moun wè ki sa pataj sekrè a ye, sekrè sa a ki te kache nan Bondye depi nan kòmansman mond lan, li menm ki te kreye tout bagay pa mwayen Jezikri. Efezyen 3:8, 9.

TAM1897 D 66.5Ki sa ki mistè Bondye sa a? — “Kris la nan nou, ki se lespwa glwa a.” Kris la, ki se pouvwa Bondye ak sajès Bondye, levanjil la, pouvwa Bondye pou delivrans — se sa ki mistè Bondye a; se sa ki syans delivrans lan. Se verite syantifik sa a, kote tout lòt syans yo konsantre. Pouvwa Bondye sa a pou delivrans, chak moun dwe genyen l pou kenbe l tounen devan mechanste ki nan li a. Mechanste ki fèt nan chak moun ap mennen l nan pèdisyon, malgre tout syans, tout literati, tout atizay, tout relijyon, tout sa mond lan ka bay, oswa tout sa l te janm ka bay, sof si li kenbe fèm sou pouvwa Bondye ki pou delivrans lan, ki vini jwenn yon moun pa mwayen lafwa nan Jezikri.

TAM1897 D 66.6San pouvwa sa a nan kè a, menm syans Bondye te anseye a — san nou pa pale de literati, atizay, relijyon, ak tout sa pèp payen yo te anseye — pa gen fòs pou kenbe lèzòm lwen peche. San sa, chak tras mechanste ki nan yon moun ap parèt aklè, malgre tout lòt bagay sa yo. Se poutèt sa se pouvwa Bondye pou delivrans: li sove lèzòm kont tout mechanste.

TAM1897 D 66.7Mistè Bondye a, ki se Kris la nan nou, lespwa glwa a; Kris la, pouvwa Bondye a, ak sajès Bondye a; Kris la ak li menm ki te krisifye a; se sèlman sa, sa ki tout an tout, sa ki anwo tout, nan tout, atravè tout, kounye a ak pou tout letènite, — se syans delivrans lan, chèf tout syans yo; sa ki mennen tout syans yo, ki gen priyorite sou tout, epi ki gide nan etid tout syans yo. Se pou sa rete konsa pou toutan.

TAM1897 D 66.8Kidonk, se pou Senyè a, pa mwayen Lespri li a, rale nou bò kote l konsa; se pou kè a louvri konsa pou pouvwa sa a, pou pataj mistè sa a, pou Lespri Bondye a, pou li ka enplante la Jezikri, gras li ak vèti li. Epi pandan n ap kenbe kè nou louvri pou li toujou, e pou pèsonn lòt pase li, tankou yon flè ki louvri pou solèy la, nou resevwa nan tout plenite li, jistis li, pouvwa li, delivrans li, mizèrikòd li, verite li, lajwa li, kè kontan li, lapè li — O, ak lavi etènèl li!

Note

Back