Ilmu Kaselamatan. – No. 2
TAM1897 D 59.2Khotbah sing diwenehake ing sonten Minggu, 14 Februari 1897 Dicetak ing Buletin Harian Konferensi Umum tanggal 17 Februari 1897, Jilid 1, No. 4, kaca 59-64 lan tanggal 18 Februari 1897, Jilid 1, No. 5, kaca 65-66.
TAM1897 D 59.3Siji utawa loro tembung panjelasan maneh sadurunge kita miwiti sinau bengi iki: Tanpa mangu, akèh wong mesthi padha pitakon apa kabèh sing diomongaké bengi wingi kuwi bakal tahan dites. Bakal tahan. Aku ora ngomong sembarangan. Bener, aku ora nerangaké kabèh kanthi rinci, nanging yèn sampeyan éling marang apa sing tak omongaké nalika wis dicithak, sampeyan bakal weruh yèn kuwi pancèn bener. Nalika aku kandha yèn kembang snowdrop kasimbang karo bumi, lan bumi kasimbang karo kembang snowdrop, banjur yèn ana meteor sing boboté pirang-pirang ton tiba ing bumi, apa gravitasi ora luwih gedhé tinimbang sadurungé? Lan apa kuwi ora bakal ngrusak kasimbangan kembang karo bumi? — Ora; amarga sing kasimbang karo kembang kuwi ora mung bumi, nanging jagad raya. Apa kowe kelingan, nalika sinau hukum gravitasi, pernyataan ilmiahé yaiku saben partikel materi ing jagad raya narik saben partikel liyané, saéngga ora mung bumi, nanging uga jagad raya, saimbang karo kabutuhan kembang; mula tibaé meteorit ora bakal nambah gaya gravitasi jagad raya.
TAM1897 D 59.4Mung sawetara tembung panjelasan ing wiwitan: Yen aku wis ngomong ing pelajaran sadurunge babagan “Ilmu Pengetahuan ing Alkitab,” utawa “Ilmu Pengetahuan lan Alkitab,” mesthine aku bakal ngrembug luwih jero apa iku gravitasi lan apa sing dudu, miturut gagasan ilmiah tembung kasebut. Nanging aku ora ngomong bab kuwi; sing tak maksud bengi semana mung nyatakake kasunyatan panemuan hukum gravitasi lan teorine minangka hukum. Ana owah-owahan pandangan wiwit jaman Newton babagan teori hukum kuwi; nanging kuwi ora mengaruhi hukumé.
TAM1897 D 60.1Ing kasunyatan sing saktenane, gravitasi iku dudu hukum babar pisan, nanging mung kuwasa Gusti. Sejatine ora ana “hukum alam.” Undhang-undhang alam iku mung kabiasaané Gusti. Kabeh sing diarani undhang-undhang gravitasi iku mung kabiasaané Gusti; manifestasi kakuwatané Gusti. Nanging amarga aku ora mbahas apa sejatine, aku nggunakake istilah kasebut miturut pangertosan umum, lan mung kanggo nyatakake yèn iku sing njaga keseimbanganing jagad raya.
TAM1897 D 60.2Malam iki aku bakal maca definisi liya babagan ilmu pengetahuan. Iki uga dijupuk saka salah siji ilmuwan kondhang ing donya: “Ilmu pengetahuan iku pangawikan sing paling tepat sing kita duwé babagan apa waé.” Tembung “science” sacara harfiah tegesé pangawikan. Definisi sing wis kita gunakake bengi wingi iku bener. Iku asil saka mikir. Uga cukup cetha yen diartèkaké minangka pangawikan sing paling tepat sing kita duwé babagan topik iki.
TAM1897 D 60.3Saiki bali marang loro poin sing wis kita bahas ing pelajaran sadurunge. Ing endi ditemokake kawruh paling tepat babagan bedane padhange lintang sajrone sewu pitung atus taun sadurunge ilmu pengetahuan nemokake? — Ing Kitab Suci. Banjur ing endi ditemokake ilmu sejati babagan topik kuwi? — Ing Kitab Suci. — Ing endi ditemokake kawruh paling pas babagan keseimbangan jagad raya sajrone rong ewu limang atus taun sadurunge ditemokake? — Ing Kitab Suci. Banjur apa sing dadi buku paling ilmiah ing donya babagan ilmu iku? — Kitab Suci. Elinga tansah, aku ora ngomong babagan ilmu lan Kitab Suci. Aku ngomong babagan ilmu kaslametan. Lan sanadyan ana ilmu liya sing kasebut, iku mung ana gandhengan sing ora bisa dipisah karo ilmu utama iki. Kanthi kabèh pratandha sing bisa kita kumpulaké sajrone rong jam sinau iki, kowe lan aku bakal mangertèni yèn kaslametan iku sawijining ilmu, yèn iku ilmu paling dhuwur ing jagad raya, yèn iku sing paling pantes kanggo kita sinau, lan yèn kita tumindak ilmiah nalika kita nyawisaké sinau utama lan sakabehing jiwa kanggo iku.
TAM1897 D 60.4Saiki, Kitab Suci ora nyedhiyakake risalah babagan ilmu apa wae kejaba ilmu kaslametan. Kitab Suci iku risalah sing khusus babagan topik kasebut. Kitab Suci nyebutake ilmu-ilmu liyane; nanging ora ana risalah ing Kitab Suci babagan ilmu liyane. Ilmu-ilmu liyane kasebut disebutake, kaya sing wis kita deleng ing 1 Korinta lan Yesaya; kenapa disebutake ing panggonan-panggonan kasebut — kanggo nyatakake poin ilmiah? — Ora; nanging kanggo digunakake minangka ilustrasi supaya kita luwih mangerteni babagan ilmu kaslametan. Napa bebener astronomi kuwi digawa mlebu ing 1 Korinta 15:41? Apa tujuane ngomong, “Lintang siji béda karo lintang liyane ing kamulyan?” Banjur diterusake, “Mangkono uga tangi saka pati. Iku ditandur ing kahananing asor, nanging tangi ing kamulyan. Ditanam ing ringkih, diuripaké ing kuwasa.” Kaya lintang siji béda karo lintang liyané ing kamulyan, mangkono uga tangi saka pati. Mangkono panjenengan weruh yèn tujuwané nggawa panjelasan ilmiah kuwi yaiku kanggo nggambaraké bab ing ilmu kaslametan, supaya kita luwih bisa nyumurupi kabeneran ing ilmu kaslametan.
TAM1897 D 60.5Kenapa Yesaya nyakup ing pamicaraane pratelan bab hukum gravitasi? Ayo padha ndeleng luwih jero ing bab iki, lan kita bakal weruh. Aku bakal maca ayat kuwi lan siji ayat maneh ing pungkasan gagasan sing digandhengake. “Sapa sing wis ngukur banyu ing cekungan tangané?” “Sapa ta kang kowe padha bandhingake Aku, utawa sapa kang padha karo Aku?” pangandikane Sang Suci. “Tingala marang langit, lan delengen sapa kang gawe kabeh mau, kang ngetokake tentara langit miturut cacahé; Panjenengané nelpon kabèh mau kanthi jeneng-jenenge amarga agengé kakuwatané, awit Panjenengané kuwat ing daya; ora ana siji waé kang kélangan.” Yesaya 40:25, 26.
TAM1897 D 60.6Ora ana siji waé sing luput saka pangawasane, lan kabèh mau diimbangi miturut kabutuhan saben kembang cilik sing thukul ing lapangan. Nanging kenapa Panjenengané ngarahaké perhatian kita marang kuwi, lan nglebokaké ing pangandikane ing panggonan iki? — Ora kanggo nyatakaké fakta ilmiah; nanging kanggo narik perhatian kabèh wong marang ilmu kaslametan. Apa maksudé? Kita kudu merhatiin kabèh iki, lan mikir apa sing wis nindakake kabèh iki? Banjur aku maca luwih lanjut, “Napa kowe kandha, ya Yakub, lan ngomong, ya Israel, Yèn dalanku kasembunyi saka Gusti, lan paukamanku wis kliwat saka Gustiku?” Yesaya 40:27.
TAM1897 D 60.7Nalika Gusti Allah ngopeni kembang sing tuwuh ing sikil kita kanthi ngopeni banget, kembang iku ora kasembunyi utawa dilalekake; mula piye kowe bisa ngomong yèn kowe kasembunyi saka Gusti, yèn paukamanmu wis kliwat, lan Panjenengané ora peduli marang kowe manèh? Mangkono kowe weruh yèn ing saben prakara, kabeneran ilmiah digawa kabèh kanggo nerangake marang kowe lan aku babagan ilmu kaslametan.
TAM1897 D 61.1Pikiran liyane: Nalika para panulis iki nampa iki, iku lumantar wahyu. Mesthi wae, padha ora entuk bab-bab iki saka panaliten ilmiah apa wae sing ana ing donya iki. Gusti Allah nglairake ilmu utama Panjenengané, yaiku ilmu kaslametan; lan Panjenengané ngajak ilmu-ilmu liyane kanggo nerangake bab iku. Banjur, saka kabèh ilmu mau, sing endi sing paling wigati miturut Gusti? — Mesthi wae, kaslametan. Nalika Gusti Allah mung migunakaké ilmu-ilmu liyane kanggo nerangake iki, cetha banget yèn Panjenengané nganggep ilmu iki luwih wigati tinimbang liyane.
TAM1897 D 61.2Nanging iki durung kabèh. Ana sawijining priya sing kasebut ing Kitab Suci sing wis paham tenan babagan sakabèhé ilmu pengetahuan — kabèh ilmu pengetahuan alam ing donya iki. Aku péngin kowé weruh yèn ana priya sing wis paham tenan babagan ilmu-ilmu sing saiki dadi wigati banget ing donya. Lan aku péngin kowé weruh apa sing diomongaké déwéké ngenani kabèh mau. Iki ayaté:—
TAM1897 D 61.3Lan Gusti maringi marang Salomo kawicaksanan lan pangerten sing ageng sanget, sarta manah sing amba, kados pasir ing pesisir segara. Lan kawicaksanané Salomo ngluwihi kawicaksanané kabéh anak ing tanah wetan, lan kabéh kawicaksanan ing Mesir. Amarga piyambakipun langkung wicaksana tinimbang kabéh manungsa; tinimbang Ethan Ezrahite, Heman, Chalcol, lan Darda, putrané Mahol; lan misuwuré sumebar ing kabéh bangsa ing sakupengé. Lan dhèwèké ngandika telung ewu paribasan; lan kidungané ana sewu limang. Lan dhèwèké ngandika bab wit-witan, wiwit wit cedar ing Libanon nganti suweg sing thukul ing témbok; dhèwèké uga ngandika bab kéwan, manuk, kéwan kang merayap, lan iwak. 1 Raja-raja 4:29-33.
TAM1897 D 61.4Dheweke uga ngomong bab wit-witan wiwit wit cedar ing Libanon nganti hisop sing metu saka tembok. Ing ilmu pengetahuan, kuwi diarani apa? — Botani. Dheweke ngerti botani luwih apik tinimbang sapa wae ing donya.
TAM1897 D 61.5Dheweke uga nyritakake bab kéwan. Apa tembung ilmiahé yèn saiki dilebokaké ing kono? — Zoologi. Salomo mangertèni zoologi luwih apik tinimbang sapa waé sing urip ing donya saiki. Dheweke mulang bab iku; amarga ana tulisan sing kandha yèn dheweke nyritakake kabèh mau. Dheweke mulang élmu-élmu iki.
TAM1897 D 61.6“Lan manuk-manukan.” Ilmu apa kuwi?—Ornithologi. Mula Salomo mulang ing ilmu botani, zoologi, lan ornithologi.
TAM1897 D 61.7Sabanjure? — “Lan saka kéwan kang merayap.” Ilmu apa kuwi? — Entomologi.
TAM1897 D 61.8“Lan babagan iwak.” Ilmu apa kuwi? — Iktiologi.
TAM1897 D 61.9Wong-wong sing maca petikan Kitab Suci iki biasane ora nganggep Salomo minangka ilmuwan universal. Nanging yen diomongake manawa Salomo nyritakake bab botani, zoologi, ornitologi, entomologi, lan iktiologi, padha bakal kandha, “Wah, Salomo pancen wong sing luar biasa.” Nanging kuwi ora bakal luwih nggumunake tinimbang saiki; amarga pancen wis nyritakake kabeh mau.
TAM1897 D 61.10Aku maca iki supaya kowe weruh yèn Salomo ngerti bab sains, ora mung ngerti bab sains, nanging luwih akèh bab kabèh ilmu iki tinimbang sapa waé sing tau ngerti salah sijiné.
TAM1897 D 61.11Sanadyan piyambakipun sampurna mangertos kabèh élmu punika, lan sampun mulang bab kabèh mau, kéné pangandikane: “Ayo padha krungu pungkasaning kabèh prakara;” intisari saka kabèh sing sampun kaandharaké punika: “Wedi marang Gusti Allah lan netepi dhawuhe, awit punika kabèh kawajiban manungsa: awit Gusti Allah badhé ngadili saben pakaryan, kalebu saben prakara sing ndhelik, apa punika saé utawa ala.”
TAM1897 D 61.12Miturut panemune, apa sing luwih utama tinimbang kabèh ilmu liyané digabung? — Kaselamatan saka Gusti Allah.
TAM1897 D 61.13Para malaikat mangertos kabèh élmu, nanging padha nganggep kaslametan luwih pantes dipelajari tinimbang kabèh élmu liyané digabungaké. Para nabi uga nganggep kuwi luwih pantes; lan migunakaké élmu liyané minangka sarana kanggo luwih mangertos kaslametan. Lan ana sawijining manungsa sing mangertos élmu liyané, lan dhèwèké kandha yèn élmu kaslametan ngluwihi kabèh mau. Saiki aku péngin kowé weruh yèn Gusti Allah piyambak, misah saka kabèh mau, uga nganggep kaya ngono.
TAM1897 D 61.14Delengen kéné: Kita nembe maca yèn Salomo mulang kabèh élmu iki. Pira saka piwulang kuwi sing wis kita tulis kanggo sinau? — Ora ana siji. Gusti Allah ora nggawa marang kita siji wae cathetan utawa laporan bab piwulangé Salomo ing botani. Gusti Allah ora nggawa marang kita, utawa nyathet, siji piwulang wae sing tau diwulangaké Salomo ing zoologi, utawa salah siji saka ilmu-ilmu iki. Nanging Gusti Allah bola-bali nggawa marang kita piwulang saka Salomo, uga saka para nabi liyane, bab ilmu kaslametan. Banjur, manawa para malaikat dianggep mung menehi panemu malaikat; para nabi dianggep mung menehi panemu nabi, lan Salomo dianggep mung menehi panemu ilmuwan universal; apa panemune Gusti Allah? — Yaiku manawa kaslametan luwih ajiné kanggo kowe lan aku, lan luwih pantes dipelajari tinimbang kabèh ilmu liyané sing wis diwènèhaké déning Panjenengané dhéwé.
TAM1897 D 61.15Ilmu sing dipahami lan diwulangaké Salomo iku dudu ilmu kaya sing diduwèni Huxley, Darwin, lan para ilmuwan liyané ing jaman iki. Kanthi akal alamiah manungsa bisa nyilem ing ilmu alam, lan nglakoni akèh panemuan. Lan sanadyan ora tansah bener, nanging isih bisa nemokaké sawatara bab sing sejati. Nanging kuwi dudu carané Salomo. Gusti Allah paring kawicaksanan marang Salomo, supaya piyambakipun saged nyawang sedaya punika lumantar padhanging Gusti. Piyambakipun nyariosaken sedaya punika lumantar kawicaksananing Gusti. Mangkono, élmu ingkang dipunwarèkaké déning Salomo punika élmunipun Gusti. Botani ingkang dipunwarèkaké punika botani sejati, botani ilahi. Zoologi ingkang dipunwarèkaké punika zoologi ilahi. Punika panemunipun Gusti, kayektènipun Gusti, élmunipun Gusti ing sedaya bab punika. Punika sanès élmu ingkang dipunsebat kanthi salah.
TAM1897 D 62.1Nah, amarga iku kawruhé Gusti lan ilahiah, kenapa Gusti ora maringi kabèh mau marang kita? Kenapa Gusti ora maringi marang donya risalahé Salomo bab botani lan kabèh bab liya mau? — Ana sababé; lan sababé iku amarga kuwi dudu sing paling dibutuhaké déning donya.
TAM1897 D 62.2Manungsa bisa nduwé kabèh kuwi, bisa mangertèni kabèh kuwi kaya Salomo. Nanging apa gunané yèn dhèwèké ora nduwé ilmu kaslametan dhisik? Salomo nduwé kabèh kuwi; nanging nalika atiné mbalik saka Gusti, saka ilmu kaslametan, lan saka sinau bab kuwi kanthi sak atiné, apa gunané kawruh bab ilmu-ilmu liyané mau? Pira kuwaté bisa nyegah dhèwèké saka dosa? Pira daya sing ana ing kono kanggo nyegah dhèwèké saka kodrat alamiahé, saka kejahatan lan karusakan sing ana ing jerone?
TAM1897 D 62.3Kowe ngerti, nalika atiné mbalik saka ilmu Gusti, saka ilmu kaslametan, sanadyan dhèwèké nduwèni kabèh ilmu liyané, dhèwèké padha ala, padha jahat, kabablasan ing panyembahan berhala lan kabèh bab sing najis, kaya-kaya dhèwèké ora ngerti apa-apa bab A B C.
TAM1897 D 62.4Mangkono kita bisa weruh sebabe Gusti ora maringi manungsa kabèh kawruh sing ana. Bayangna yèn kabèh mau diduwèni, kaya Sang Prabu Salomo, lan bisa diwulangaké kaya déné Sang Prabu Salomo mulang. Nanging yèn atiné ora pasrah marang Gusti, yèn nyawané ora slamet, apa gunané kawruh mau kanggo wong-wong kuwi? Kawruh kuwi ora bakal bisa nahan saka kabèh jinis piala lan karusakan sing ana ing atiné manungsa.
TAM1897 D 62.5Ilmu-ilmu iki dudu sing paling dibutuhake donya saiki. Atiné kudu disucèkaké, nyawané kudu dislametaké, watak sakabèhé kudu dibangun manèh, pikirané kudu diowahi dadi citra lan kamulyané Gusti Allah, supaya uripé bakal nggambaraké kabenerané, kanggo ngetokaké kawruh bab Gusti Allah piyambak marang kabèh donya. Sanadyan kita duwé kabèh sing bisa diwènèhaké déning kabèh élmu, iku ora ana gunané tanpa kaslametan; amarga ora suwé manèh kabèh mau bakal sirna. Iki pantes dipikiraké déning kita dhéwé dina iki, ing kabèh sinau, maca, lan panaliten kita.
TAM1897 D 62.6Ana bab liya: Gusti Allah kersa kowe lan aku, kabèh manungsa, mikir kanthi bener bab saben perkara sing ana gandhèngané karo Panjenengané. Saiki ana wong-wong sing mikir bab kabèh perkara ilmiah iki, nanging padha ora mikir kanthi bener. Padha wis maju banget nganti ora ana papan kanggo Gusti Allah. Lan manungsa tanpa Gusti, tanpa pituduh saka pamikiran, pikirané Gusti, ora bisa mikir kanthi bener bab-bab liyane iki. Nanging pikirané ora bener nganti dianyari manut gambarane Panjenengané sing nggawe. Pikirané kudu diowahi, dianyari. Kita kudu nduwé pikiran sing béda sakabehé. Saben pikiran kudu digawa supaya manut lan tundhuk marang Kristus.
TAM1897 D 62.7Iku pakaryané kaslametan. Iku kanggo mbalèkaké citra Gusti Allah ing jiwa; kanggo nggawa pikiran nganti dadi mung cerminan, padhange kabeneran, pamikirané Gusti Allah kang urip. Nalika kuwi kelakon, lan pakaryané Gusti Allah rampung ing donya iki, kanthi nyebaraké kawruh bab Gusti Allah marang kabèh manungsa liya, nalika kuwi Gusti bakal mbukak jagad raya lan kalanggengan kanggo kita. Banjur kabèh bab-bab liyané bakal kabuka kanggo sinau kita, lan Gusti bisa ngendika marang kita, “Lungaa ing endi kowe kersa, Aku percaya marang kowe.” Jagad raya sing amba iki kabuka kanggo kowe. Ora ana apa-apa sing didhelikaké saka kowe. Kabeh iku kagunganmu. Iku kagunganmu. Lungaa ing endi kowe kersa, manggon ing endi kowe kersa, tindakna apa sing kowe kersa; Aku percaya marang kowe. Pikirna apa waé sing kowe kersa, nyilem jero sak pira waé sing kowe kersa, kowe bakal nindakake kanthi bener.
TAM1897 D 62.8Saiki, aku ora ngomong manawa manungsa kudu nglirwakake kabèh ilmu liyané nganti tekan donya liyané. Aku mung ngomong manawa ilmu kaslametan kudu dadi pamimpin ing sinau kabèh mau. Apa Gusti ora wis maringi tuladha marang kita babagan sepira perhatian sing kudu diwènèhaké marang bab-bab iki, lan apa gunané kanggo kita? Apa tujuwané maca lan sinau buku-buku liyané iki? — Supaya iki bisa mbantu kita luwih mangerteni lan mulang bab-bab babagan ilmu kaslametan, tinimbang yen kita ora nduwe kawruh kuwi. Kuwi panggunaané ing Kitab Suci. Panjenengané ngutus kita kanggo mratelakaké Injil sing ana gandhèngané karo sing liyané mau, lan kanthi tuladha Panjenengané wis nuduhaké marang kita carané migunakaké. Kanthi iki Gusti Allah nuduhaké marang kita yèn ilmu kaslametan kudu mimpin kabèh ilmu liya sing ana ing jagad raya.
TAM1897 D 62.9Iku kudu mimpin kabèh liyané ing donya iki, lan nalika kita mlebu ing donya liyané, isih bakal mimpin. Nalika langgeng kabuka ing ngarep kita, lan kita bisa lunga menyang endi waé miturut karsa, lan mikir bab apa waé miturut karsa, apa kita bakal mbalèkaké punggung marang kaslametan nalika kuwi, lan kandha, “Aku wis lulus ing bab kuwi?” — Ora. Kita mangertos menawa kacathet yèn “salib Kristus bakal dadi ilmu lan kidungé wong-wong sing wis ditebus sajroning jaman langgeng sing tanpa wates.” Mula, nalika kita wis ngrampungaké lelampahan kita ing kéné, nalika kita wis lulus, lan wayahe rawuh kanggo upacara wisuda agung, lan kita mlebu ing jaman langgeng kanggo sinau, kita bakal luwih bisa mangertos bab ilmu paling agung saka kabèh iki tinimbang nalika kita isih ana ing donya.
TAM1897 D 63.1Kita wis nyatakake ing piwulang sadurunge manawa ora kaluputan yen tembung “ilmu” lan “ilmiah” digunakake kanggo kaslametan. Kaslametan iku ilmu, iku ilmiah. Karya Rohé Gusti Allah ing pikiran, ngowahi pikiran lan kabèh urip dadi citrané Gusti Yesus Kristus, saka dosa nganti kabeneran — iku bab ilmiah. Mula nalika sampeyan sinau bab iki, elinga yèn kita ora ana sing ora ilmiah nalika kita nggawe kuwi dadi sing utama lan kabèh ing saben bab, saben wektu. Para sing arep dadi ilmuwan iki ora ilmiah amarga nglirwakake iki, sing paling utama saka kabèh ilmu.
TAM1897 D 63.2Ana bab liya sing wis kabukten; lan iki wis kabukten ing telung bangsa sing dadi tuladha ing donya sinau. Cathetan babagan bangsa Kitab Suci, bangsa Yahudi, umaté Gusti kaya ing Kitab Suci, sacara resmi dadi tuladha lan sumber sinau kanggo sapa waé sing kepengin ngabdi marang Gusti. Yunani lan Romawi, karo filsafaté, sastra, lan ukumé, dadi tuladha kanggo akèh wong sing ngakoni manut Kitab Suci, lan kanggo kabèh wong liya.
TAM1897 D 63.3Saiki kita wis weruh manawa ing antarané umaté Gusti ana sawijining priya sing dadi ahli paribasan sakabèhé, uga pujangga sakabèhé, lan ilmuwan sakabèhé. Lagu-laguné ana sewu limang, lan paribasané ana telung ewu. Ing kono panjenengan mirsani sawijining pamikir jembar; nanging panjenengané sing nduwèni pangerten lan kawicaksanan kaya ngono ing kabèh bab mau, wis mbuktèkaké ing uripé yèn kabèh kawruh kaya ngono pancèn ora ana gunané kanggo kabecikan ing manungsa utawa tumrap manungsa, tanpa ana ilmu kaslametan sing ngatur lan njaga supaya kabèh tetep adil.
TAM1897 D 63.4Aku wis ngelingake panjenengan sadurunge manawa Gusti ora maringi marang kita siji wae piwulang ilmiah kuwi. Saiki aku ngelingake panjenengan marang kasunyatan manawa Panjenengané maringi marang kita cathetan babagan uripé wong kuwi nalika dhèwèké mbalik adoh saka Gusti. Panjenengané uga maringi marang kita cathetan babagan kagagalan gedhé sing ditindakake wong kuwi sanadyan duwé kabèh kawruh kuwi, nalika dhèwèké lali marang ilmu kaslametan. Napa Gusti Allah nganggep luwih wigati kanggo kowe lan aku supaya nyathet sakabehe uripe wong iku sawisé mbalik saka Gusti, tinimbang maringi cathetan kabèh piwulang ilmiah sing wis diwulangaké? Ing pikiran manungsa, endi sing luwih migunani kanggo umat manungsa? Cathetan babagan kagagalan, kagagalan gedhé sing ditindakake déning Salomo, luwih migunani kanggo manungsa tinimbang kabèh piwulang ilmiah sing tau diomongaké déning Salomo yèn ditulis ing buku kanggo manungsa saiki; amarga ing kagagalan kuwi kabuktèkaké marang sak donya yèn kabèh kawruh bab apa waé tanpa kawruh bab panyelamatan saka Gusti Allah iku pancèn sia-sia lan luwih sithik tinimbang ora ana apa-apa.
TAM1897 D 63.5Conto gedhé liyané katon ing wong-wong Yunani. Pikirane manungsa alamiah ora bakal bisa nggayuh pamikiran sing luwih dhuwur, luwih tliti, lan luwih sampurna tinimbang pamikiran wong Yunani. Ing kono digambaraké kasampurnané pamikiran manungsa tanpa Gusti Allah.
TAM1897 D 63.6Nanging apa sing bisa ditindakake kanggo wong-wong mau? Kuwi pitakonané. Apa sing bisa ditindakake déning sastra kanggo wong-wong mau? Apa sing bisa ditindakake déning filsafat kanggo wong-wong mau? Apa sing bisa ditindakake déning seni kanggo wong-wong mau? Apa sing bisa ditindakake déning agama kanggo wong-wong mau? Filsafat, philo sophia — katresnan marang kawicaksanan. Apa kuwi kawicaksanan? — Kuwi kabodhoan mutlak. Gusti Allah ngendika mangkono. Apa agamane? — Mung mitologi. Apa senine? — Gusti Allah ngendika iku nyembah berhala. Sampeyan kelingan cathetane?
TAM1897 D 63.7Tembungé Gusti ora kandha yèn nalika Paulus mlaku-mlaku ing antarané patung-patung kuwi lan ndeleng karyané, dhèwèké kagum marang karyané. Ora, ayaté kandha: “Rohé Paulus kagugah nalika dhèwèké weruh kutha kuwi kabèh nyembah berhala.” Dadi apa kuwi? — Nyembah berhala.
TAM1897 D 63.8Nanging sanajan saiki priya, wanita, lan bocah-bocah njupuk sésa-sésa sing saktenané mung sesembahan berhala, banjur nyembah, nyebuté seni, lan nyonto. Pikirané padha nyemplung ing kono, padha nyiyapaké buku babagan kuwi, lan padha mulang lan sinau ing sekolah-sekolah ing nagara. Nanging apa sing bisa metu saka kabèh iki? Apa sing kelakon marang wong-wong Yunani dhéwé? Kowé wis ngerti apa sing ditindakake marang wong-wong mau. Aku ora perlu mbaleni — sastra, seni, hukum, filsafat, kabèh kuwi. Roma nyalin filsafaté saka Yunani luwih akèh tinimbang sing digawé dhéwé, nanging sastrané ana. Lan apa sing ditindakake kanggo wong Romawi? — Sawetara bab sing ditindakake kanggo wong liya, mung, yen bisa, malah ndadekake kahanane luwih parah tinimbang wong liya. Ing saindenging Yunani, miturut pengamatanku, aku weruh ing endi-endi manawa wong Yunani ngajeni wanita kanthi nutupi kanthi pantes saben patung wanita sing diukir. Pria, mesthi wae, tansah telanjang; nanging nalika tekan Italia pangajene iku ilang, lan kabeh ora ana busana apa-apa. Ing akèh kasus, sandhangane wis ilang kabèh; lan ngomong-omong, kasampurnan seni saiki sing disembah déning wong-wong sing menyang Roma lan sinau seni ing kana mung wujud wanita tanpa sandhangan, lan kuwi dudu seni saktenané nalika digawé; nanging wis dianggep kasampurnan seni, ditiru ing endi-endi, lan cacaté uga ditiru saben wektu.
TAM1897 D 64.1Aku arep takon siji pitakon. Sapa ing antaramu sing tau weruh pasangan sikil manungsa saka dengkul mudhun? Nalika aku ngadeg kene, bobot awakku ana ing sikil kiwa. Kuwi sing imbangi kabèh bobot awakku. Sikil tengen mung nyandhak lantai nganggo driji sikil. Apa otot sikil tengenku bakal pas persis kaya otot sikil kiwa? — Ora. Nanging kuwi karya seni sing nggumunake. Mung ana bédané kuwi. Kaloro sikil iku persis padha, lan kita ora bisa nemokake bedane sanajan sak rambut. Mula saka iku kita weruh yen iku dudu karya seni. Akeh sing bisa diomongake babagan kuwi, nanging aku ora bakal menehi ceramah babagan seni bengi iki. Aku lagi ngomongake bab apa regane kaslametan, lan apa paedane kabeh bab tanpa iku. Apa paedane Roma tanpa iku? — Kadursilané ngrendhem dheweke. Apa paedane Yunani tanpa iku? — Kadursilané ngrendhem dheweke.
TAM1897 D 65.1Mula, nalika kasunyatan iki wis kabukten kanthi telung pratandha ing ngarep donya, babagan saben upaya pikiran manungsa sing paling luhur ora ana gunane kanggo nuntun manungsa marang kabecikan apa wae nalika atiné mbalik saka Gusti Allah, apa sing bisa ditindakake Gusti kanggo donya yen telung piwulang donya iki ora gelem mulang manungsa? Apa sing bisa ditindakake Gusti kanggo manungsa yen padha tetep milih dalan kaya ngono, senadyan wis ana telung tuladha pangeling sing serius iki? Gusti Allah wis nyathet telung tuladha iki kanggo mulang kita babagan ora kuwasané upaya paling dhuwur saka pikiran ing kabèh cabang ilmu, seni, lan sastra sing ora ana gunané kanggo manungsa, ora bisa nyegah saka dosa, lan ora bisa nuntun marang kabecikan apa waé nalika padha lali marang panyelamatan Gusti Allah lan ilmu panyelamatan sing wis diparingaké marang atiné manungsa.
TAM1897 D 65.2Mula aku takon: Apa kita arep nyonto kabodhoan Yunani lan Romawi? Apa kita arep kesengsem karo pemujaan berhalaé, lan nganggep iku seni? Apa kita arep kasengsem karo agamane, nalika kabèh iku pancèn kebejatan? Ora cukup mung ngarani iku mitologi; iku kebejatan.
TAM1897 D 65.3Nanging ana sing bakal kandha, apa sastra wong-wong kuwi ora ajiné dhuwur? Ayo padha deleng apa panemune Gusti Allah bab ajiné. Ing wektu nalika lumantar basa Yunani Panjenengané ngenalaké ilmu kaslametan ing saindenging jagad, Gusti Allah wis nyawisaké kabèh sastra Yunani lan uga sastra Romawi ing ngarsané. Nanging Panjenengané mung nemokaké telung ukara cekak ing sakabèhing jagad sing pantes dijupuk lan dilebokaké ing risalah bab ilmu kaslametan iki. Aku bakal maringi marang kowe. Salah sijiné ana ing bab kaping pitulas ing Kitab Kisah Para Rasul. Iku dikutip saka panulis Yunani sing jenengé Aratus, lan iki isiné. Aku maca saka ayat kaping wolulikur. Paulus lagi ngomong, lan kandha:—
TAM1897 D 65.4“Ana uga sawatara pujangga panjenengan dhéwé sing kandha, Amarga kita uga keturunane.” Sawijining panulis Yunani kandha yèn manungsa iku keturunané Gusti Allah. Gusti njupuk kuwi, lan ngendika, Kuwi bener.
TAM1897 D 65.5Siji maneh ana ing pasal limalas saka Surat 1 Korinta, ayat telung puluh telu. Bagéan kapisan saka ayat iku, “Aja padha katipu.” Iki tembungé Gusti. Sisane ayat iku dipetik saka panulis Yunani sing jenengé Menander: “Gawean ala ngrusak budi luhur.”
TAM1897 D 65.6Sing siji maneh ana ing surat Titus, bab kapisan ayat kaping rolas, lan iku saka Epimenides, kaya ing ngisor iki: “Wong Kreta iku tansah tukang goroh, kéwan galak, lan wong sing malas.”
TAM1897 D 65.7Telu petikan kuwi kabèh sing bisa ditemokaké Gusti ing sakabèhé donya sastra Yunani sing pantes dijupuk lan disahaké déning Panjenengané.
TAM1897 D 65.8Ya wis, aku ora ngomong yèn iki kabèh sing bisa digunakaké wong kanggo entuk manfaat. Ana fakta-fakta sajarah ing basa Yunani sing duwé rega. Nanging Gusti Allah mulangaké bab-bab sing paling regané kanggo kabèh manungsa; Panjenengané mulangaké prinsip kabeneran lan kabeneran sejati, ora mung ngetokaké akèh fakta marang donya. Lan kabèh sing bisa ditemokaké Gusti Allah ing sakabèhing donya sastra Yunani sing bisa digunakaké kanggo kapentingan kabeneran utawa kabecikan minangka prinsip kanggo nuntun manungsa, mung telung ukara iki: “Kita uga keturunané”; “Gawean ala ngrusak kabiasaan becik”; lan “Wong Kreta tansah goroh.” Sapa manèh sing bisa nemokaké luwih saka kuwi, sing bakal migunani kanggo kabecikan lan kabeneran, kasucian lan integritas?
TAM1897 D 66.1Saiki aja lali. Wong Yunani lan Romawi ora wong kafir sing asor, rendahan, kumel, lan bodho; dheweke iku bangsawan, terpelajar, lan paling dhuwur pendhidhikané. Kepiye bisa béda nalika apa sing padha ngerti lan ajar iku puncak sing diidam-idamké para guru saiki? Julius Caesar iku salah siji wong sing paling sampurna sing tau ana — ing tata krama, etika, estetika, lan adat istiadat umume. Nanging apa wataké? Keterangan sing paling ati-ati babagan wataké, supaya cukup rinci utawa adil, ora pantes dicithak.
TAM1897 D 66.2Nalika Gusti wis paring weruh sepira sia-siané kabèh élmu lan kabèh pangawikan tanpa panyelamatané, nalika kuwi aku kandha manèh, apa sing bisa ditindakake Gusti kanggo manungsa yèn bab-bab sing wis disajèkaké marang donya iki ora maringi piwulang yèn kuwi dudu dalan sing kudu dipilih? Yen manungsa ora gelem sinau saka bab-bab iki kanggo milih dalan sing bener, kanggo ngakoni yèn kawruhé Gusti iku sing paling utama, lan yèn apa sing dingerteni Panjenengané iku sing paling becik, mula kepiye manungsa bisa ngarep-arep uwal saka cilaka sing wis nyerang kabèh wong sing wis ana sadurungé?
TAM1897 D 66.3Ilmu bab kaslametané Gusti iku siji-sijiné bab sing kudu dingerteni manungsa, sepisanan; lan supaya iku mimpin kita, nuntun kita, ngimbangi kita, nyangga kita ing endi wae ing kabèh bab, lan nglawan kabèh sing ala. Lan iku bakal nindakake kabèh mau. Kuwi kabeneran sing pinunjul. Aku maca bengi wingi, lan maca manèh:—
TAM1897 D 66.4Kanggo aku, sing paling cilik saka kabèh wong suci, diparingi sih iki, supaya aku bisa mberitakan marang bangsa-bangsa kabèh kamulyan Kristus sing ora bisa ditliti; lan supaya kabèh wong weruh apa iku persekutuan rahasia sing wiwit jaman mbiyèn wis didhelikaké ing Gusti Allah, sing nitisaké kabèh lumantar Yesus Kristus. Efesus 3:8, 9.
TAM1897 D 66.5Apa iku misteri Allah? — “Kristus ing kowe, pangarep-arep kamulyan.” Kristus, kakuwatané Allah lan kabijaksanaané Allah, Injil, kakuwatané Allah tumrap kaslametan — iku misteri Allah; iku ilmu kaslametan. Iku kabeneran ilmiah sing dadi pusat kabèh ilmu liya. Kakuwatané Allah tumrap kaslametan kuwi kudu diduwèni saben wong kanggo nyegah saka piala sing ana ing dhèwèké. Piala sing lair ing saben manungsa bakal nggawa dhèwèké menyang karusakan, sanadyan ana kabèh ilmu, kabèh sastra, kabèh seni, kabèh agama, kabèh sing bisa diwènèhaké donya, utawa sing tau bisa diwènèhaké, kajaba dhèwèké nyekel kuwasa Gusti Allah kanggo kaslametan, sing teka marang manungsa lumantar pracaya marang Yesus Kristus.
TAM1897 D 66.6Tanpa kakuwatan iku ing ati, sanajan ilmu sing diwulangake Gusti Allah — durung maneh babagan sastra, seni, agama, lan kabèh sing diwulangake wong-wong kafir — ora kuwasa nyegah manungsa supaya ora nindakake dosa. Tanpa kuwi, saben tapak ala sing ana ing manungsa bakal muncul, sanajan ana kabèh iku. Mulané kuwi kakuwatané Gusti Allah tumrap kaslametan: iku nylametaké manungsa saka kabèh kejahatan.
TAM1897 D 66.7Rahasia Allah, yaiku Kristus ing sajroning sampeyan, pangarep-arep kamulyan; Kristus kuwasa Allah, lan kabijaksanaan Allah; Kristus lan Panjenengané sing disalib; iku siji-sijiné, kabèh ing sakabehé, ing ndhuwur kabèh, ing sajroning kabèh, lumantar kabèh, saiki lan lumantar langgeng, — iku kawruh kaslametan, sing paling utama saka kabèh kawruh; sing nuntun kabèh kawruh, luwih dhisik saka kabèh, lan nuntun ing sinau kabèh. Muga-muga mangkono tansah ana ing sajroning kabèh salawas-lawase.
TAM1897 D 66.8Mula, mugi Gusti lumantar Rohé narik kita marang Panjenengané; mugi manah kabuka marang kakuwatan kuwi, marang paseduluraning misteri kuwi, marang Rohé Gusti, supaya Panjenengané bisa nandur ana ing kono Yesus Kristus, sih-rahmate lan kabecikane. Lan nalika kita tansah mbukak manah kita marang Panjenengané, lan ora marang sapa-sapa kejaba Panjenengané, kaya kembang kang mbukak marang srengéngé, kita nampa kanthi kebak kabeneran Panjenengané, kakuwatan Panjenengané, kaslametan Panjenengané, kawelasan Panjenengané, kayektèn Panjenengané, kabungahan Panjenengané, kabagyan Panjenengané, tentrem Panjenengané — Oh, lan gesang langgeng Panjenengané!