La Scienza de la Salvezza. – N. 1
TAM1897 D 46.2Predica tegnuda venerdì sira, 12 de Fevree del 1897 Stampaa in di Bollettin Quotidian de la Conferenza Generala del 16 de Fevree 1897, Vol. 1, N. 3, pagg. 46-47 e del 17 de Fevree 1897, Vol. 1, N. 4, pagg. 49-53.
TAM1897 D 46.3TÜCC SAN che quest chì l’è un’età propi scientifica, almen in del nòmm, in de la profession e in de l’aspirazion. El Signor el voeur che la soa gent la sia semper al pass con i temp. Ancamò de pussee: el voeur che la soa gent la sia semper un pass inanz ai temp. In particolar el voeur che la soa gent la sia semper riformadora, e perchè una persona la sia un riformador, la gh’ha de vesser un pass inanz ai temp. Donca, vist che questa l’è un’età particolarment scientifica, in de la profession e anca de alter part, la causa de Dio, el so popol, la gh’ha de vesser scientifica per andà incontra ai esigenz de l’età. Questa l’è la formulazion de la proposizion che ve invidi a studià stasera. El Signor el voeur che ti e mi accettom quella proposizion, che la studiom e che ghe costruom sora, finchè la vegnarà dimostrada in numm denanz al mond che quella proposizion l’è scientificament giusta. Se ti e mi, se tucc quei che professen el nomm de Crist, femm inscì, alora quella roba chì la sarà fada del Signor. El mond el la vedarà, e ‘l mond el la vedarà sia che ti e mi ghe n’emm part o nò. Perchè se ti e mi ghe n’emm nò part, ghe l’avaran quei che lassaran che ‘l Signor el faga quella dimostrazion a travers de lor; e se ti e mi ghe ‘l lassom nò fà, la perdem.
TAM1897 D 46.4Ma ti te diset: la Salvezza l’è l’oeuvra del popol de Dio. La Salvezza l’è l’unega causa del Signor. L’è quell che ‘sti alter fradei hann dii. L’è quell che emm avuu in de la lezion de ‘sto dopodisnà, e quell che emm avuu in tucc i lezion in di Ebrei. L’è la lezion che emm avuu in alter post de la Scrittura. E la Scrittura la dis che gh’emm de savè nagott de alter se non Gesù Crist e lu crucifiss. Ti te diset inscì; sì, e mì disi inscì. Mì disi che l’oeuvra del popol de Dio — tutt quell che l’è la causa de Dio in del mond — l’è l’oeuvra de la salvezza. E quest chì el va propri d’acordi con quell che emm giamò dii. Donca la salvezza l’è scienza.
TAM1897 D 46.5Anmò de pussee: la Salvezza l’è minga domà scienza, l’è minga domà una scienza; l’è la principal, la ciav, el center de tucc i scenz. L’è la pussee scientifica de tucc i robb che i ment di omen i tratta in ‘sto mond. Donca, quand el popol de Dio el ciapa la salvezza de Dio inscì come l’è in Dio; quand la soa causa de salvezza in del mond la starà a representà debon i so idei de salvezza, alora la sarà revelada al mond la scienza che l’è sora tucc i alter scienz. Alora el popol de Dio el podarà stà denanz ai rè medemm de la scienza, e vergognàss no, in d’un’età scientifica.
TAM1897 D 47.1Adess, mì son del tutt impegnàa a quella verità. E voeuri che vedii quant l’è del tutt vera. Vialter e mì semm impegnàa a la salvezza de Dio. E voeuri che vedii de la Bibbia — el liber de tutta la verità — che la salvezza l’è scienza. Alora, insema a mì, sarì impegnàa a quella verità.
TAM1897 D 47.2Prima, donca, voeuri che pensov con sen, e che vedov de per violter minga domà che la salvezza l’è scienza; ma che l’è la pussee volta de tucc i scienz.
TAM1897 D 47.3La paròla “scienza” la vör dì, letteralment, cognossenza. La scienza de la botanica l’è la cognossenza de la botanica. La scienza de l’astronomia l’è la cognossenza de l’astronomia. Inscì che un scienzià l’ha definii la scienza ‘me “el prodòt del pensà”. Tuta la cognossenza — la scienza — che ‘l mond el gh’ha de l’astronomia, l’è el prodòt del pensà del mond in sul sugett de l’astronomia.
TAM1897 D 47.4Adess la salvezza l’è la conoscenza de Diu: “Questa l’è la vita eterna, che i possan cognoss tì, l’unic ver Diu, e Gesü Crist che t’hee mandaa.” L’è dunque scienza. Ma questa conoscenza l’è minga el prodott del penser de l’omm: l’è el prodott del penser de Diu. Perchè “l’oeugg l’ha minga vist, nè l’oreggia l’ha sentii, nè hinn entraa in del coeur de l’omm, i robb che ‘l Signor l’ha preparaa per quej che ‘l voeuren ben.” Ma ‘l Signor el n’ha revelaa per mezz del sò Spirit; perchè ‘l Spirit el scruta tusscoss, anca i robb pussee profond de Dio.” Donca la salvezza, essend el prodott del penser de Dio, l’è minga domà scienza, ma l’è la pussee granda de tucc i scienz.
TAM1897 D 47.5Ancammò: Quell che l’è recognossuu del mond ‘me scienza — i scienz naturai — l’è el prodott del penser di omen. L’è con la ment che i omen pensen. L’è con la ment, donca, che i omen se ocupen de tucc ‘sti scienz. Ma la salvezza la tratta de la ment medema. Quala l’è, donca, la pussee volta? Quala l’è la pussee volta — quella che la tratta de tucc i alter robb, o quella che la tratta de quella che la tratta de tucc i alter robb? — De sicur, quell de dopo. Donca, vist che con la ment i omen i trata tucc i alter scenz, e la salvezza la trata la ment medema, l’è del tutt ciar, minga domà che la salvezza l’è ‘na scienza inscì certa ‘me tucc i alter, ma anca che l’è la scienza pussee volta de tucc i alter scenz. L’è la scienza pussee volta che la ment de l’omm la pò cognoss.
TAM1897 D 47.6Anmò: la Salvezza la tratta de la ment. Ma chi l’è che in de la salvezza e per la salvezza el tratta de la ment? — L’è Dio medemm. Donca, vist che l’è Dio medemm che ‘l mett a punt, che ‘l fa cognoss, ‘sta scienza; e vist che ‘sta scienza l’è el prodott del penser de Dio; el vegn foeura che la scienza de la salvezza l’è la scienza pussee alta, pussee profonda, pussee vasta che se cognoss, minga domà a la ment de l’omm, ma a tutt l’univers.
TAM1897 D 47.7Leggem un quai versett de la Scrittura. «No conformev no a ‘sto mond, ma trasformev cont el renovà la vostra ment.» Roman 12:2. «Donca, cont la ment, mi servissi la legg de Dio.» Roman 7:25. “Savom che ‘l Fioeu de Dio l’è vegnuu, e el n’ha daa ona ment.” “Gh’avom la ment de Crist.” L’unega manera che ‘l Signor el pò rivà a numm l’è a travers la ment. El tratta con numm domà a travers la ment. El ne governa domà a travers i noster ment. Vardee: “Con la ment mi medemm servissi la legg de Dio, ma con la carna la legg del peccaa.” E ‘l prim de tucc i comandament l’è quest: “Scolta, o Israel; El Signor, el noster Dio, l’è un Signor: e ti te amarè el Signor, el to Dio, con tutt el to coeur, e con tutta la toa anema, e con tutta la toa ment.” “La ment carnala l’è nemisizia contra Dio: perchè la se sotmet minga a la legg de Dio, e de fatt la pò nanca.” La ment carnala che la pò minga vess sogeta a la legg de Dio — la pò minga vess — la gh’ha de vess cambiada, la gh’ha de vess scambiada con un’altra ment che semper la serviss la legg de Dio. Quell cambiament de ment l’è la salvezza. Quell renovà de la ment l’è operaa de Dio in de l’opera de la soa salvezza, e ‘l pò minga vess operaa de nissun alter. Donca l’è la pussee volta de tucc i scenz — la pussee volta che l’è cognossuda a la ment de l’omm, la pussee volta che l’è cognossuda a l’univers.
TAM1897 D 47.8Te cuminciet no a capì perchè i Testimoni i parlen de “la scienza de la salvezza”?
TAM1897 D 49.1Adess voeuri che vedii che anca i alter la pensen inscì. Voeuri che vedii che son minga depermi in ‘sta roba chì. Voeuri che vedii che per ‘sta posizion gh’emm l’autorità — l’autorità scientifica — cioè, l’autorità de gent che la capiss la scienza.
TAM1897 D 49.2Se stasera podessi portàv la pröva che quij che capissen tucc i alter scenz mej de chiunque in ‘sto mond, testimonien che hinn pussee interessaa a ‘sta scienza che a tucc i alter scenz insema, che ghe veden pussee de merit de la soa considerazion che in tucc i alter scenz insema, alura disarìv no che son al sicur a parlà inscì — del pont de vista scientific? Beh, mi gh’hoo propri ‘na compagnia inscì — ‘na compagnia che la capiss tucc i alter scenz, e gh’hoo i proeuv, de bon, che hinn pussee interessaa a questa che a tucc i alter insemma.
TAM1897 D 49.3In 1 Peder 1:10-12, l’apostol el parla de la salvezza, e lì leggi inscì:—
TAM1897 D 49.4De la qual salvezza i profet han cercaa e investigaa con gran diligenza, lur che profetaven de la grazia che la saria vegnuda a violter: cercand che temp o de che temp el Spirit del Crist che l’era in lur el voreva dì, quand che ‘l testimoniava prima i patiment del Crist e la gloria che la saria vegnuda dopo. A chi l’è stada revelada, che no per lor medemm, ma per numm, i hann ministrad i robb che adess ve vegnen raportade de quej che v’hann predigad el Vangeli con el Spirit Sant mandad giò del ciel; robb che i ANEJ DESIDEREN DE SCOPRÌ.
TAM1897 D 49.5Cossa l’è che i àngiol i desideren de vardà dent? — La salvezza de Dio quand che la ven predicaa cont el Spirit Sant mandaa giò del ciel. La paròlla greca per “desiderà”, chì la voeur dì “mett el coeur in su”. E la paròla greca per “guardà dent” la vör dì: “inchinàss sora a on quaicòss per vardàll; vardà cont el coo piegaa inanz; vardà dent cont el còrp piegaa; vardà dent con atenzion, ispezionà con curiosità — de vun che ‘l vöraria cognoss mej on quaicòss.” Questa l’è l’atituden di àngiol vers el soget de la salvezza.
TAM1897 D 49.6Adess, i àngiol capissen i alter scenz — biologia, geologia, ictiologia, astronomia — tucc i alter scenz? Savii che sì. Tucc san che i àngiol capissen a fond tucc i alter scenz. Tucc san che l’è del tutt segur dì che tucc i àngiol capissen tucc i alter scenz infinitament pussee a fond de quell che on omm el capiss, o l’ha mai capii, de ‘na scienza qualsessia. Ma i àngiol hinn pussee interessaa a l’argoment de la salvezza che a tucc i alter scenz. Quij che san pussee de tucc i alter, hinn i pussee interessaa a questa chì. O, beh, sii staa d’acordi con mi un poo fa che se podessi cità un’autorità del gener, disarissev che sarissom al segur a ciapà ‘sta posizion. Alora, dai, semm al segur. Semm in de la compagnia pussee bona — sì, la compagnia scientifica pussee bona. Gh’è un’autorità che l’è conclusiva in su l’argoment, un’autorità scientifica.
TAM1897 D 49.7Adess, stasera son minga chì a fà del giögh de paròll con la paròlla “scienza”. Mi dopri i paròll “scienza” e “scientific” in riferiment a la salvezza come a on tèrmen del tutt ver. La salvezza de Dio l’è propri ona roba scientifica, minga ciamada inscì a tort, ma debon, supremament scientifica. Donca, pensée nò per l’amor del mond che son dree a fà on gioeugh de paròll con “scienza” o “scientific”. Mi la dopri in manera sincera, perchè l’è giusta in ‘sto contest.
TAM1897 D 49.8Ma l’è minga tutt: i angii no domà i gh’hann voeuja de vardàgh dent, come quej che vorarien cognoss on quaicoss; ma i cognossen propri on quaicoss. I imparen cont el vardàgh dent e ‘l studiàll. Vardee a Efesin 3:8-11, e vedarii che ‘sto penser l’è espress:—
TAM1897 D 50.1A mi, che son el pussee piscinin de tucc i sant, m’è stada dada ‘sta grazia, de predigà in mezz ai Gentij i ricchess incognossibij del Crist; e de fà vedè a tucc [Lassi foeura la parola omen, perchè l’è sottintenduda] qual l’è la comunion del misteri, che fin de la creazion del mond l’è staa scondud in Dio, che l’ha creaa tucc i robb per mezz del Gesù Crist: con l’intenzion [Varda, adess, mi gh’hoo de predicà i ricchess incomprensibil del Crist per fà vedè a tucc qual l’è la comunion del misteri che l’è staa scondud in Dio, e quest l’è a l’intent, per el fin] che adess ai principaa e ai poder in di loeugh celestiai la possa vess cognossuda per mezz de la Gesa la sapienza variada de Dio, segond el proposit etern che l’ha proposuu in Crist Gesù, noster Signor.
TAM1897 D 50.2Qual l’è el “scòp” de fà vedè quest ai òmen? — Perchè ai principaa e ai potestaa “in di loeugh celestiai” (“in del ciel” la dann ‘na altra traduzion; l’è giust) la vegna cognossuda la sapienza variada de Dio. I àngiol, i principaa e i potestaa, i desideren fort de vardà dent in ‘sto evangeli de la salvezza quand che l’è predicaa cont el Spirit Sant mandaa giò del ciel. I varden e i studien debon. E intant che i studien, i imparen di noeuv revelazion de la saviezza de Dio — la saviezza de Dio a tanti facc — segond el so proposit etern che l’ha pensaa in del Crist Gesù, noster Signor. Te seet, per i alter Scrittur, che ‘sto misteri de Dio, ‘sto proposit etern, l’è revelaa in del Vangeli. Ti te seet che i principaa e i poder in del ciel hinn no eterni in de l’istessa manera — hinn no de l’eternitaa a l’eternitaa. Hinn de un cert pont a l’eternitaa, compagn de ti e de mi. Gabriel l’è a l’eternitaa domà del pont indove l’è staa creaa. L’è no de l’eternitaa a l’eternitaa.
TAM1897 D 50.3Ma Dio l’è de l’eternità a l’eternità. Adess, de l’eternità a l’eternità gh’è staa, gh’è, on proposit — el so proposit etern che l’è staa stabilii in Crist Gesù, noster Signor. Quant temp ghe vorrà ai angei per rivà a la profondità, per esaurì el studi, de quell proposit etern? — A l’eternità. L’è assee ciar. Donca, quand che ‘sto proposit el se revela in del Vangeli, el vegn faa cognoss a travers el misteri de Dio, che l’è: “El Crist in de violter, la speranza de la gloria”, l’è assee ciar che i angei hinn dree a studiàll. E intant che ghe dann un’oggiada, veden che lì el se revela la sapienza variada de Dio, segond el sò proposit etern. I gh’hann voeuja de guardàgh dent. E i fann inscì, e in ‘sta manera i imparen.
TAM1897 D 50.4Beh, alura, vist che i capissen tucc i alter scenz pussee de quell che on omm el capiss vuna, quand che hinn pussee interessaa a questa che a tucc i alter, e imparen de questa; l’è minga on fatt in su cui ti e mi podom fidàss senza problema? Alura anca questa l’è minga ona materia pussee degna del noster penser, del noster penser pussee alt, de tucc i alter mess insema? E podom minga mett el coeur in ‘sta roba, e dàgh la nostra anema intrega senza vess minga scientifegh? Oh, podom, podom! Femmela!
TAM1897 D 50.5Adess, capìmm no mal. Sont no dree a tacà i alter scenz. A son minga dree a dì che tucc i alter scenz i gh’avarien de vesser ignoraa, e consideraa ‘me fumm e specter, e degn de nissuna attenzion. No; a son dree a dì che questa l’è pussee granda de tucc lor; e che qualsessia roba che studiem in lor la gh’ha de vesser studiada sota la soggezion de questa che l’è pussee granda de lor. A son dree a dì domà che tucc i alter i gh’han de ciapà un post segondari, almen, rispett a questa chì, se voeurom vesser scientifegh.
TAM1897 D 50.6Pensa un poo! Pensa a la nostra ment natural con la qual trattom i alter scenz. Mi, o on qualsessia omm, saria scientificament rigoros a mett el so mej e pussee alt pensà in su ‘na scienza, quand che ‘l gh’avaria l’autorità pussee alta che la dis che ghe n’è vuna pussee granda a portada de man? El saria scientific? — No. Donca, fin adess, vedom che questa l’è ‘na scienza; che l’è la scienza pussee alta. Donca, on omm che ‘l mett no el sò penser pussee alt, el sò penser pussee bon, e tucc i sò poder, prima de tutt su ‘sta scienza chì, e ‘l la lassa menà tucc i alter scienz, per la natura di robb l’è no scientific.
TAM1897 D 50.7E l’è nanca savi. Perchè cossa l’è ‘sta scienza? — La Salvezza. Benon. E l’è la vita eterna. Mettom che mi metta tuta la mia vita, tuti i me poder, in di alter scenz, a trascurà questa, o a tegnìla ‘me inferior, la otegnaroo? — No. Quant temp gh’avaroo donca, per studià i alter scenz? — Al massim domà un quai ann. Alora el me lavorà in su ‘ste scenz el sarà finii per semper, e gh’avaroo mai pu la possibilità de studiài.
TAM1897 D 50.8Ma se mi me ciapessi prima de tucc quest chì, e lassessi i alter in d’on post pussee bass finchè l’hoo mettuu al segur, alora gh’avaroo la possibilità de studià i alter? — Sì. Per quant temp? — Per l’eternità. Ah, l’è minga quella la via saggia, alora? L’è minga quell l’unich comportament sagg? E l’è minga quell l’unich comportament scientific e sensaa? — De segur che sì. E alora, vegnì, femm i scienziad, strettament, supremament.
TAM1897 D 50.9Adess vardemm on cicinin pussee in là. In quell prim passagg che emm vardaa sui àngiol, l’è scominciaa cont i profeta, inscì: “De la qual salvezza i profeta hann cercaa e investigaa con diligenza, i quai hann profetizaa de la grazia che la saria vegnuda a violter,” quand che hann daa testimonianza inanz di patiment del Crist, e de la gloria che la saria vegnuda dopo.
TAM1897 D 51.1Adess, per mezz di profet l’è stada portada per iscritt, come che la gh’emm chichinscì, ‘sta scienza de la salvezza, ‘sto prodot del penser de Dio in su l’argoment de la salvezza. ‘Sto liber de scienza, ‘sta scienza de la salvezza, l’è vegnuda di profet. Saveven quaicoss in su i alter scenz? — Sì.
TAM1897 D 51.2Se pò trovà ‘sta roba chì in d’un bell numer de sit — pussee de quej che gh’avarissom temp de vardà stasera. Ma varderom duu o trii pont, inscì de fàss vegnì in ment el fatt che lor gh’aveven ‘sta cognossenza.
TAM1897 D 51.3In del quindesim capitol de la Prima ai Corint gh’è una declarazion scientifica che l’è stada fada circa millesettcent agn prima che la fuss descoverta de la scienza. L’era lì de tucc ‘sti temp, ma i scienziaa del camp indove la se trovava la saveven no, cont el sò process de penser. L’è la declarazion de una verità de l’astronomia. Chi che ‘l credeva a la deciarazion de la Bibia el la saveva semper, naturalment, anca se l’ha mai sentii la parolla astronomia; ma la scienza de l’omm la la saveva no, e l’ha descovert domà dopo inscì tant temp.
TAM1897 D 51.4On’altra riflession: quand che quell autor de la Bibia l’ha faa quella deciarazion scientifica che millesettcent ann dopo i scienziaa hann trovaa che l’era giusta, l’era minga vera e scientifica de semper istess de come l’è stada dopo che l’è stada descoverta? — De segur. Alora l’era minga vera quand che quell autor l’ha scrivuda? — De segur. El passagg l’è 1 Corint 15:41:—
TAM1897 D 51.5Gh’è ona gloria del sô, e ona gloria de la lüna, e ona gloria di stell: perchè ona stela la differiss de l’altra stela in gloria.
TAM1897 D 51.6Quell lì se saveva no cent agn fa, perchè circa cent agn fa un omm che ‘l se considerava un gran astronom, e l’era consideraa inscì anca di sò collega, l’ha criticaa quella deciarazion lì, dicend che l’era sbaliada e che l’era la proeuva de l’ignoranza de chi l’ha scrivuu la Bibbia; perchè lù el pensava (cioè, el scrivent de la Bibbia el pensava) che una stella la differiss de n’altra in gloria, in luminosità, inveci che in distanza. Questa l’è la deciarazion de ‘sto critich in su la question. La soa idea l’era, e lù el parlava a nom de la scienza de l’astronomia, che l’unega reson perchè una stella la ne par pussee sberlusenta e bella de n’altra, l’è che vuna l’è pussee vesina a numm de l’altra, inscì che ricevom pussee de la soa lus. Ma incoeu, in tucc i camp de la scienza, se sa che l’è la verità che gh’è tanta differenza in tra i stell, in la soa grandezza, bellezza e color, quanta ghe n’è in tra i fior in su la terra. Donca, se podessom vedè tucc i fior de la tera mess denanz a num in d’un gran camp, con tutta la soa gloria, e varietà de color, e poeu podessom vedè i stell del ciel inscì ciarament come vedom quest, vedarissom vun istess de vari e bell come l’alter. Quest adess se sa, ma se saveva no quand che quella passagg l’è stada scrivuda ai Corint.
TAM1897 D 51.7Adess, domandi, quella lì l’era minga una deciarazion scientifica, l’era minga la deciarazion de una verità de la scienza, el dì che ‘l Paol l’ha scrivuda e mandada a Corint, pròpi inscì de segur come l’è adess? La scoeurta che la scienza l’ha faa che l’era la verità la l’ha minga renduda verità, e nanca la gh’ha giontaa una particella al sò pes de verità. La soa scoeurta l’ha domà mostraa che i even trovaa foeura un quaicoss che l’era ver, ma che i saveven no prima, perchè i credeven no a la Bibia. Se i l’avessen domà leggiuu in de la Bibia, e i gh’avessen creduu e acetad, quell pont lì de la scienza i l’avarian savuu ben prima de qualsessia scienziàa che ‘l scopriss.
TAM1897 D 51.8Gh’è un’altra scienza: el Sir Isaac Newton un dì l’era setaa giò sota a un piant de pom. Un pom l’è borlaa giò de un ram lì arent. Tanti volt i pom i eren giamò borlaa giò di piant. Lù l’aveva giamò vist i pom borlà giò di piant. Ma quel dì lì l’era in umor meditabond, e l’ha scominciaa a pensà. Perchè l’è borlada giò quella pomm? El gh’ha de vesser perchè la terra la gh’ha avuu un quai influenza su de lee per tiràlla a lee. La terra, essend pussee granda de la pomm, la la tiraria a lee quand che la se stacca de l’alber. L’ha dii: “Se mi ciapi quella pomm, e la sborli su pussee alt che podi, la borla ancamò giò per terra.” Donca, se l’era l’influenza de la terra a portàlla ‘sta distanza chì, quand che mi la scaci su el pussee alt che podi e la torna indree, quest l’è la proeuva che l’influenza de la terra la riva fin lì de la terra, e la tegn streccia quella roba lì e la porta indree. Se podessi tiràll su on mija de alt, e ‘l tornass indree, alora el saria ciar che quella influenza la riva a ona mija de distanza per fàll tornà indree. Alora, l’ha dii, se l’è la verità, quella influenza la gh’avaria de rivà fin a la Luna. Me domandi se la riva fin a la luna? Andarò a vedè. L’è andaa a cà soa e s’è settaa giò, l’ha ciapaa i calcol astronomich de l’orbita de la luna e l’ha faa su una longa serie de numer. Ma i quadraven no. L’ha provaa e riprovaa, ma i quadraven no; l’è minga staa bon de fàgh rivà quella influenza fin a la luna.
TAM1897 D 52.1L’ha lassaa lì per circa des agn, se me regordi ben, prima de tornàgh a lavoràgh sora. Un dì l’è staa publicaa un noeuv calcol de l’orbita de la Luna, che ‘l coregeva di imprecision in di calcol de prima. Quand che l’è staa publicaa, el Newton l’ha dii: “Varda un poo se quest el me darà quell che voeuri”. L’ha ciappaa i numer, el s’è miss a lavorà e l’ha faa su una longa serie de calcol che ti e mi restarissom a bocca averta, naturalment. Ma a la fin l’è rivaa a duu o trii cifer de la fin, e l’ha vist che l’avaria quadraa. L’è restaa inscì sbalordii de ‘sto fatt meraviglios che l’è nò staa bon de finì i sò cifer. La penna la gh’è borlada giò de la man, e l’ha dovuu domandàgh a un amis de finìll per lù. L’amis l’ha faa inscì, e ‘l Sir Isaac Newton l’aveva dimostraa un fatt scientifegh, o mej, una scienza noeuva. La se ciama gravitation. E de allora l’è staa immortalizaa.
TAM1897 D 52.2L’è stada propi una roba granda. Epur, in de la Bibia l’era giamò scrivuu duu-mila-cinch-cent ann prima che el Sir Isaac Newton el la descovriss in de la natura. La gravitation a l’è domà l’equilibri de l’univers. A l’è quell principi, quella legg, come i disarissen i scienziaa, cont el qual l’equilibri de l’univers el se manten. Voeur dì che ògni corp in de l’univers el gh’ha influenza in su tucc i alter, e l’è in equilibri con lor. Minga domà ògni corp, ma ògni particella de materia in de l’univers, la tira e la gh’ha influenza in su ògni altra particella de materia in de l’univers.
TAM1897 D 52.3In del mond fisegh, quest l’è domà el fatt corispondent a quell che emm vist in de la lezion de la Bibbia ‘sto dopodisnà, in su la question de la vita. Emm trovaa che se podeva nò tocà nissun o nagott senza che la notizia la se spantegass in tutt l’univers. Un passero el borla nò giò senza che ‘l voster Pader el ne sia al corrent, e quell passero el borla nò giò senza che la soa borlada la se senta in tutt l’univers. Quest l’è domà un fatt corispondent a quell.
TAM1897 D 52.4Gh’è anca un fat spiritual che ‘l corispond a ‘sti duu.
TAM1897 D 52.5Indove podi andà del tò spirit? O indove podi scapà de la toa presenza? Se ‘ndessi su in del ciel, lì te seet; se fessi el mè lecc in de l’infern, varda, lì te seet. Se ciapessi i ale del matin e me fermessi in di part pussee lontan del mar; anca lì la toa man la me guidarà, e la toa destra la me tegnarà. Salm 139:7-10.
TAM1897 D 52.6Quand ti e mi pensom on penser giust, el vegn discernuu in d’on quai alter post? Pensom on penser sbajaa. Cossa l’è on penser sbajaa? — El peccaa. Indove l’è che ‘l scomincia el peccaa, donca? — In del penser. El mè peccaa el vegn discernuu in d’on quai alter post in de l’univers, foeura de mi? Chi l’è che ‘l la capiss? — El Signor, per mezz del so Spirit. Oh, donca, gh’è un fatt spiritual in del noster univers che se capiss no? che se sent no? o un penser, che ‘l sia bon o cattiv, che se sent no? Donca, te la vedet no la gravità ‘me una scienza? El Sir Isaac Newton l’ha descovert una verità in de l’univers che la corispond a di alter verità de l’univers.
TAM1897 D 52.7La legg che ‘l Newton l’ha descovert l’è, come hoo dii, quella per la qual el bilanc de l’univers el se mantien. Adess leggiaroo la Scrittura che la mostra che questa roba chì la se saveva duu mila cinquecent agn prima che ‘l Newton el la descoveriss. Isaia 40:12:—
TAM1897 D 52.8Chi l’ha mesurad i aqu in de la conca de la soa man, e misurad el ciel con la spanna, e tegnud dent el polver de la terra in d’una misura, e pesad i montagn in su una bascula, e i collinn in d’una bilancia?
TAM1897 D 52.9Quand i montagn e i collinn hinn staa miss giò, eren in equilibri vun con l’alter. L’ha Dio fissaa la roba inscì che ‘l sò equilibri el restass mantegnuu? Comè l’è el nomm scientifegh de la legg cont el qual l’equilibri di robb el se mantégn? — Gravità. De cossa, donca, l’ha parlaa Isaia? — De la gravità. De segur che sì.
TAM1897 D 52.10Un scienziaa el fa vedè ‘sto fatt cont el fiorin ciamaa galant. Pensa a do sort de fior che se riproduesen de per lor cont i somenz. Vun l’è un fior che ‘l sta su dritt, l’alter l’è un fior che ‘l penda. Te t’è giamò faa cas che in di fior gh’è di füs piscinitt che stann su intorna a vun de mezz. Adess, in d’on fior erett che ‘l se riprodues de la somenza, el fust central l’è semper pussee curt de quej de intorna. Se l’è on fior pendent, el fust central l’è pussee longh de quej de intorna. La reson de quest l’è che la polver de fior — el pollin — che l’è su quej de intorna la gh’ha de borlà giò in su quell central, o se no la podaria avègh nissuna riproduzion del fior.
TAM1897 D 52.11Adess, in d’on fior erett che ‘l se riprodues di somenz, ‘sto fil central el gh’ha de vesser pussee curt di alter, inscì che ‘l pollin di alter el poda borlàgh adoss. Se ‘l fudess pussee longh, te vedet che la polver la borlaria de sotta e la ghe mancaria, e donca nissuna somenza la podaria formàss. Se l’è on fior pendent, e ‘sto fil l’è pussee curt di alter, la polver la borlarà via e anmò ‘na volta nissuna somenza la podarà formàss. Donca, in ogni fior erett che ‘l se riprodues de la somenza, el füs central l’è pussee curt de quej che ghe giren intorna. In ogni fior pendent che ‘l se riprodues de la somenza, quell central l’è pussee longh.
TAM1897 D 53.1El galantus el se riprodues de la somenza. E anca se l’è un fior che ‘l sta drizz, el fil central l’è pussee longh de quej de intorna. Comè l’è possibel? El ve ‘l disi anmò ‘na volta, inscì che ve vegna pussee ciar: el galantus l’è, a bon cunt, un fior che ‘l sta drizz, e ‘l se riprodues de la somenza. Donca, el fil central el gh’avaria de vesser pussee curt de quej de fianch. Ma l’è pussee longh. E alora, comè l’è che ‘l se pò riprodues de la somenza? El Signor l’ha preveduu anca per quest. L’ha sistemaa i robb inscì che, anca se l’è un fior erett, el se piega e ‘l se china istess. Per quest, el fust central l’è faa pussee longh di alter, in del cas de un fior erett. El cress su e ‘l sta dritt finchè ‘l fioriss e ‘l vegn madur e pront per la riproduzion. Propri in quell moment el china el coo, e quand che ‘l polline l’è borlaa giò al sò post, el fiorin el se tira su anmò e ‘l sta dritt.
TAM1897 D 53.2Adess, questa l’è una roba bella de per lee; ma l’è chichinscì che la ven l’esempi de la legg de la gravitaa. ‘Sto scienziàa el me dis che quell che ‘l fa piegà el fior, el fa chinà el coo, l’è l’attrazion de la terra. L’è giust. Cossa l’è che ‘l fa borlà giò una pomm? — El pes. Ma el pes l’è domà la gravitaa — del latin gravus, che ‘l voeur dì pes. Cossa l’è che ‘l fa piegà el coo a quell fior lì che l’è in pee? — El pes de la terra. Ma perchè el pes de la terra el fa no piegà quella fior prima? — Ah, quand che ‘l Signor l’ha faa su quella fiorin, l’ha bilanciaa la terra, anzi, l’ha bilanciaa l’univers, in sui so besogn. Quand che ‘l Signor l’ha faa su quella modestina campanella di nev, l’ha tegnuu l’univers in su la balanza, e ‘l l’ha adattaa al besogn de quella fiorin! E se ‘l Signor el pensa a quella fiorin, el pensarà no ben pussee a violter, o vus de poca fed?
TAM1897 D 53.3Adess ‘sto scienzià el me dis che se la tera — e de sicur l’univers — la fuss stada fada una libra, o anca domà un’onza, pussee pesanta de quell che l’è, l’avaria faa piegà la campanèla prima del moment giust; perchè, a vess pussee pesanta, la gh’avaria avuu pussee de influenza su de lee. E in quell cas, la prima campanèla la saria stada l’ultima. Ma perchè quella fiöla de nev piscinina la podess viv e fà alegra la gent fin a la fin del mond, el Signor l’ha regolaa l’univers precisament in sui besogn de quel fior lì, inscì che quand che riva el moment giust del so besogn, el pes l’è proppi assee per tiràlla giò. Poeu, intant che la sta penduda, la se riprodues, un’altra forza la vegn su di radis, e ‘l gamb el deventa un cicinin pussee rigid, e ‘l fior el supera la gravità, e ‘l se drizza su come prima.
TAM1897 D 53.4Chi l’ha mesurad i aqu in del cöcc de la soa man, e misurad el ciel con la spanna, e tegnud el polver de la terra in d’una mesura, e pesad i montagn in su ‘na balanza, e i collinn in d’una stadera?
TAM1897 D 53.5Chi l’ha miss in bilanccia l’univers? — El Signor. L’Isaia l’ha scrivuu quasi duu-mila-cinch-cent agn prima che ‘l Sir Isaac Newton el descovriss. L’era minga un fatt scientifegh quand che l’Isaia l’ha scrivuu? — Sì. L’era minga registrad per tucc quii secoi? — Sì. L’era minga una verità scientifica semper? — Sì. L’è stada una verità scientifica pussee granda quand che ‘l Newton l’ha descovert? — No; i scienziaa hann imparaa on quaicoss che saveven no prima, ma lee l’era semper stada lì in de la Bibbia.
TAM1897 D 53.6Pensé a ‘ste robb chì. El Signor el voeur. El voeur che ti e mi vedom che la salvezza, la Parolla che lù el n’ha daa, e a la qual el ne ciama cont el noster penser pussee alt, l’è minga on quai argoment de canton, strecc e piscinin; ma la roba pussee granda che ‘l mond el pò mai cognoss. L’è la roba pussee granda che la scienza del mond la pò mai cognoss. L’è la scienza principal che ‘l mond el pò mai cognoss.
TAM1897 D 53.7Ma no gh’emm de studiàll per vesser scientifegh. Gh’emm de studiàll per vesser salvaa; e vesser salvaa l’è scientifegh.