La Scienza de la Salvezza. – N. 2
TAM1897 D 59.2Predica fada la sira de domenega, 14 de Fevree del 1897 Stampaa in sui Bollettin Quotidian de la Conferenza General del 17 de Fevree 1897, Vol. 1, N. 4, pagg. 59-64 e del 18 de Fevree 1897, Vol. 1, N. 5, pagg. 65-66.
TAM1897 D 59.3ON’OLTRA paròla o dò de spiegazion prima de scomincià el studi de stasera: Senza dubi, tanti se sarann domandà se tutt quell che l’è staa dii l’oltra sira el tegnarà el test. El tegnarà. Parlavi minga a cas. L’è ver che hoo minga seguii tutt in di detali, ma se pensarì a quell che disevi quand che ‘l vedarì stampaa, vedarì che l’è ver. Quand che hoo dii che ‘l fior de la neef l’era in equilibri con la terra, e la terra in equilibri con el fior de la neef, alora se un meteor de divers tonnellad de pes el borla giò in su la terra, la gravità l’è minga pussee granda de prima? e quell lì el destrugaria minga l’equilibri del fior con la terra? — No; perchè l’è minga domà la terra che l’è in equilibri con quell fior lì, ma l’univers. Te regordet che, in del studià la legg de la gravità, la deciarazion scientifica l’è che ògni particella de materia in de l’univers l’è tirada de ògni altra particella, inscì che minga domà la terra, ma l’univers intregh, l’è in equilibri cont i besògn di fior; donca la borlada del meteorit la faria minga cress la gravità de l’univers.
TAM1897 D 59.4Domà quaj paroll de spiegazion per scomincià: Se in de la lezion passada avessi parlaa del tema “La Scienza in de la Bibbia”, o “La Scienza e la Bibbia”, avaria discuttuu pussee a fond de cos’è la gravità, e de cos’è che l’è no, segond l’idea scientifica de la parolla. Ma mi seri no dree a parlà de quest; tutt quell che intendevi de fà l’altra sira l’era domà de dì el fatt de la scoverta de la legg de la gravitaa, e la teoria de questa ‘me legg. Gh’è staa di cambiament de pont de vista del temp del Newton, in quant a la teoria de quella legg; ma quest el cambia nagott a la legg.
TAM1897 D 60.1In verità streta, la gravità l’è minga una legg per nagott, ma domà el poder de Dio. In realtà, i “leggi de la natura” esisten no. I legg de la natura hinn domà i abitudin del Signor. Tutt quell che l’è la legg de la gravità l’è domà un’abitudin del Signor; la manifestazion del poder del Signor. Ma siccome che seri no dree a discorr de quell che l’è de ver, hoo doperaa i termin in del sens comunement accettaa, e domà per dì che l’è quella roba che la manten l’equilibri de l’univers.
TAM1897 D 60.2Stasira leggerò un’altra definizion de scienza. Anca questa l’è ciapada de vun di scienzià pussee important e recognossuu del mond: “La scienza l’è la conoscenza pussee precisa che gh’emm de qualsessia argoment.” La parolla “scienza” a la lettera la voeur dì conoscenza. La definizion che gh’emm daa l’altra sira l’è giusta. L’è el prodot del pensà. Inoltra, el va ben definilla ‘me la conoscenza pussee precisa che gh’emm in su l’argoment.
TAM1897 D 60.3Adess, a tornà indree ai duu pont de la lezion passada. Indove l’era de trovà la conoscenza pussee precisa in su la differenza de luminosità di stell, per millesettcent agn prima che la scienza la scopriss? — In de la Bibia. E alora, indove l’era de trovà la vera scienza de quell’argoment? — In de la Bibia. — Indove l’era de trovà la conoscenza pussee precisa del bilanciament de l’univers per duu mila e cinquecent agn prima che la fuss descoverta? — In de la Bibia. E alora, qual l’era el liber pussee scientific del mond, in su l’argoment de quella scienza lì? — La Bibia. Tegnì a ment anmò che mi son minga dree a parlà de scienza e Bibia. Son dree a parlà de la scienza de la salvezza. E anca se se parla de alter scenz, l’è domà in d’on ligamm inseparabil con questa scienza principal. L’è per fà in manera che ti e mì, cont tucc i proeuv che podom mett insema in ‘sti do or de studi, capissom che la salvezza l’è scienza, che l’è la scienza pussee granda de l’univers, che l’è la pussee degna del noster studi, e che semm dree a agì in manera scientifica quand che ghe dedichom el noster studi principal e con tutt el coeur.
TAM1897 D 60.4Adess, la Bibia l’è minga un tratad su nissuna scienza foeura che la scienza de la salvezza. L’è un tratad propi su quell argoment lì. La Bibia la fa riferiment a di alter scienz; ma gh’è nissun tratad in de la Bibia su nissuna altra scienza. Se parla de alter scienz, compagn de quej che emm notad in di Corint e in Isaia; perchè se parla de lor in ‘sti pass chì — per dì un pont scientific? — No; ma per vess doperaa per illustrà mej a la nostra intelligenza la scienza de la salvezza. Perchè quella verità astronomica l’è portada dent in 1 Corint 15:41? Che scòp gh’è in del dì: “Voeuna stella la differiss de l’altra stella in gloria?” El va inanz subit a dì: “Insci anca la resurrezion di mort. La vegn semenaa in disonor, la vegn levaa su in gloria. L’è somenada in debolezza, l’è resuscitada in potenza.” Propri come una stella la differiss de l’altra in gloria, inscì l’è anca la resurrezion. Donca, se ved che el scop de tirà dent quell pont scientifich l’è quell de illustrà on pont de la scienza de la salvezza, per vutànn a capì mej ona verità de la scienza de la salvezza.
TAM1897 D 60.5Perchè l’Isaia l’ha tirad dent in del sò discors quella deciarazion del fatt de la gravità? Dem on’oggiada pussee inanz in del capitol, e vedaremm. Leggerò quell versett e poeu on alter a la fin del penser che l’è dree a seguì. “Chi l’è che l’ha mesurad i aqu in de la conca de la soa man?” “A chi donca me paragonerii, o sarò egual? el dis el Sant. Vardee in sü ai alt cèi, e vardee chi l’è che l’ha creaa ‘sti robb, quell che ‘l fa vegnì foeura el sò esercit a vun a vun: el je ciama tucc per nomm per la grandessa de la soa potenza, perchè l’è fort in del poder; nissun el manca.” Isaia 40:25, 26.
TAM1897 D 60.6Gh’è nissun che ‘l ghe scapa, e hinn tucc bilanciad in bas ai besogn de ògni fiorin che ‘l cress in del camp. Ma perchè el ne tira l’atenzion su ‘sta roba, e ‘l la mett denter in del sò discors in ‘sto pont? — Minga per dì el fatt scientifegh; ma per tirà l’atenzion de tutta la gent su la scienza de la salvezza. Cossa ‘l ne voeur fà capì? Gh’emm de pensàgh su a tutt quest, e a domandàss chi l’è che l’ha faa tutt quest? E poeu leggi pussee inanz: “Perchè te diset, o Giacob, e te parlet, o Israel, che la mia via l’è sconduda al Signor, e che el mè giudizzi l’è passaa via del mè Dio?” Isaia 40:27.
TAM1897 D 60.7Quand che ‘l Signor el gh’ha inscì tanta cura per el fior che ‘l cress ai noster pee, l’è minga scondud e nanca desmentegad; e alora come podii dì che sii scondud al Signor, che ‘l voster giudizzi l’è passad via, e che a lù ghe ne importa pu de violter? Donca, come vedii, in ogni circostanza la verità scientifica la vegn portada dent del tutt per fà vedè a mi e a violter la scienza de la salvezza.
TAM1897 D 61.1On’altra riflession: quand che ‘sti autor hann capii ‘sta roba, l’è staa per rivelazion. Naturalment, i hann minga imparaa ‘sti robb de on quaj studi scientific che ‘l mond el gh’aveva. El Signor l’era dree a revelà la soa scienza principal, la scienza de la salvezza; e l’ha ciamaa in causa i alter scienz per illustràlla. Alora, quala de tucc i scienz l’è la pussee importanta per el Signor? — La salvezza, de segur. Quand che ‘l Signor l’ha doperaa i alter scienz domà per illustrà questa, l’è bell e ciar che lù el la considera ‘sta scienza pussee importanta di alter.
TAM1897 D 61.2Ma l’è minga tutt. Gh’era on omm, nomenad in de la Bibia, che ‘l gh’aveva ‘na cognossenza profonda de la scienza universal — de tucc i scenz naturai de ‘sto mond. Voeuri che vedii che gh’era on omm che ‘l cognosseva benissim i scenz che incoeu hinn inscì important in del mond. E voeuri che vedii quell che ‘l dis, a la lus de tutt quest. Chì gh’è la Scrittura:—
TAM1897 D 61.3E ‘l Signor el g’ha daa al Salomon una saviezza e una comprension grandissima, e un coeur inscì grand come la sabbia in su la riva del mar. E la saviezza del Salomon l’è stada pussee granda de la saviezza de tucc i fioeu de l’Orient e de tuta la saviezza de l’Egitt. Perchè l’era pussee savi de tucc i omen; pussee de l’Ethan l’Ezraita, de l’Heman, de Calcol e de Darda, i fioeu del Mahol; e la soa fama l’era in tucc i nazion intorna. E l’ha faa su tremila proverbi; e i soeu canzon eren mil e cinch. E l’ha parlaa di alber, del cedro del Liban fin a l’issop che ‘l cress foeura del mur: l’ha anca parlaa de besti, de ausel, de bestiolitt che strusen e de pess. 1 Re 4:29-33.
TAM1897 D 61.4L’ha parlaa di alber, del cedro del Liban fin a l’issop che ‘l ven foeura del mur. Comè l’è che se ciama in de la scienza? — Botanica. El capiva la botanica mej de qualsessia olter in del mond.
TAM1897 D 61.5L’ha parlaa anca di besti. Quala la saria la parolla scientifica se la füss missa incoeu? — Zoologia. El Salomon el capiva la zoologia mej de qualsessia omm che ‘l viva in del mond incoeu. L’ha insegnada; perchè se dis che l’ha parlaa de tucc ‘sti robb chì. L’ha insegnad ‘ste scienz chì.
TAM1897 D 61.6“E di ausel.” Che scienza l’è quella?—Ornitologia. Donca el Salomon l’ha insegnad i scenz de la botanica, de la zoologia, de l’ornitologia.
TAM1897 D 61.7E dopo? — “E di besti che strusen”. Che scienza l’è quella? — Entomologia.
TAM1897 D 61.8“E di pess.” Che scienza l’è quella? — L’ittologia.
TAM1897 D 61.9La gent che la legg ‘sto passagg de la Scrittura, de solet la pensa no a Salomon ‘me a on scienzià universal. Ma se se disess che Salomon l’ha parlaa de botanega, zoologia, ornitologia, entomologia e ictiologia, sarien pront a dì: “Che omm meravejos che l’è staa Salomon!”. Ma alora el saria nò pussee meravejos de quell che l’è giamò; perchè l’è propri quell che ‘l dis.
TAM1897 D 61.10Mi leggi quist per fàv vedè che Salomon el saveva quajcoss de scienza, minga domà quajcoss de scienza, ma pussee de tucc ‘sti scienz che nissun omm l’ha mai savuu de vuna de lor.
TAM1897 D 61.11E anca se l’aveva capii inscì a fond tucc ‘sti scenz, e dopo d’avèj insegnad tucc, el dis inscì: “Sentom la conclusion de tutta la question;” el riassunt de tutt quell che s’è ditt l’è: “Gh’avii pagura de Dio e tegnì i sò comandament, perchè quest l’è tutt el dover de l’omm; perchè Dio el metarà in giudizzi ògni azion, con ògni ròbba segreta, che la sia bona o che la sia cativa.”
TAM1897 D 61.12Per lù, cossa l’era pussee important de tucc i alter scenz insema? — La salvezza de Dio.
TAM1897 D 61.13I àngiol capissen tucc i scenz, eppur i consideren la salvezza pussee degna del sò studi de tucc i alter scenz mess insema. Anca i profet i l’hann considerada pussee degna; e i hann doperaa i alter ‘me on mezz per capì mej la salvezza. E chì gh’è on omm che ‘l capiva i alter scenz, e ‘l dis che la scienza de la salvezza la va de là de tucc. Adess voeuri che vedii che Dio medemm, de la soa part, separaa de tucc quest, el la considera istess inscì.
TAM1897 D 61.14Varda chì: em apena legiud che ‘l Salomon l’ha insegnad tucc ‘sti scienz chì. Quanta de ‘sti lezion em scrivud giò per el noster studi? — Nanca vuna. El Signor el n’ha minga portaa nissun register o resocont di insegnament del Salomon in botanega. El n’ha minga portaa, o mettuu per iscritt, nanca ‘na lezion che ‘l Salomon l’abbia mai tegnuu in zoologia, o in vuna qualsessia de ‘ste alter scienz. Ma l’ha portaa, anmò e anmò, di lezion del Salomon, inscì ‘me de tucc i alter, in su la scienza de la salvezza. Donca, cuntand i angei ‘me se i dessessen domà l’opinion d’on ange, i profeta ‘me se i dessessen domà l’opinion d’on profeta, e Salomon ‘me se ‘l dessess domà l’opinion d’on scienziad universal; quala l’è l’opinion de Dio? — L’è che la salvezza la var pussee per tì e per mì, e la meritet pussee el noster studi de tucc ‘sti alter scienz, de la conoscenza di quai l’ha dad lù medemm.
TAM1897 D 61.15Questa scienza che ‘l Salomon l’ha capii e insegnada l’era minga ‘na scienza compagn de quella de l’Huxley, del Darwin e di alter scienziaa de ‘sta età. Con la ment naturala l’omm el poeu indagà i scienz naturai e fà tanti scovert. E anca se hinn minga semper giust, i poeuden però scoprì di pont che hinn ver. Ma quella lì l’era minga la via del Salomon. El Signor el gh’ha daa a Salomon la saviezza, inscì che lù l’ha poduu vedè dent in tutt quest cont la lus de Dio. L’ha parlaa de tutt quest con la saviezza de Dio. Donca, la scienza che ‘l Salomon l’ha insegnaa l’era la scienza de Dio. La botanega che l’ha insegnaa l’era botanega genuina, divina. La zoologia che l’ha insegnaa l’era zoologia divina. L’era la vision de Dio, la verità de Dio, la scienza de Dio in tucc ‘sti robb chì. L’era minga scienza ciamada inscì per isbagli.
TAM1897 D 62.1Beh, donca, vist che l’era la scienza de Dio, e che l’era divina de per lee, perchè el Signor el n’ha minga daa tusscoss a numm? Perchè l’ha minga daa al mond el trattad del Salomon in su la botanega, e in su tucc ‘sti alter soggett? — Gh’è una reson; e l’è che quella lì l’è minga la roba che al mond ghe serviss prima de tutt.
TAM1897 D 62.2On omm el podaria avègh tutt quell, el podaria capì tutt quell, come l’ha faa el Salomon. Ma a che ghe servaria, se ‘l gh’avess no prima de tutt la scienza de la salvezza? El Salomon el gh’aveva tutt; ma quand che l’ha voltà el coeur de Dio, de la scienza de la salvezza, e del studiàlla con tutt el coeur, a che ghe servii la soa conoscenza di alter scienz? Quant l’è staa bon de tegnìll indree del peccaa? Quant poder el gh’era in quella scienza per tegnìll indree del so istint natural, e de la malizia e de la coruzion che gh’era denter in lù?
TAM1897 D 62.3Te seet che quand l’ha voltà el coeur de la scienza de Dio, de la scienza de la salvezza, anca se ‘l gh’aveva tucc i alter, l’è staa istess de gram, istess de malvagg, ingoià del tutt in de l’idolatria e in de ogni roba profana, come se ‘l cognossess nanca l’ABC de nagott.
TAM1897 D 62.4Donca podom vedè perchè el Signor l’ha minga conservaa a l’omm tutta la scienza che la gh’è. Mettom che la gh’avessen tutta, come ‘l Salomon, e che la podessen insegnà come l’ha insegnada lù. Cont el coeur minga consegnaa a Dio, con l’anima minga salvada, che ben ghe faria la scienza? La podaria minga tegnìj indree de nissuna sort de malvagità e corruzion che la gh’è in del coeur de l’omm.
TAM1897 D 62.5Queste scienz hinn no quell che ‘l mond el gh’ha besogn incoeu, prima de tutt. El coeur el gh’ha besogn de vess purificaa, l’anima la gh’ha besogn de vess salvada, el carater intregh el gh’ha besogn de vess refaa de noeuv, la ment la gh’ha besogn de vess trasformada a l’imagin istessa e a la gloria de Dio, inscì che la vita la rifletta la soa giustizia, per fà manifest la conoscenza domà de Dio a tutt el mond. Anca se gh’avessom tutt quell che tucc i scenz poden dà, el ne servaria a nagott senza la salvezza; perchè el sarà domà on poo de temp e poeu ghe n’avaremm pu de nagott. L’è on quaicoss de pensàgh su incoeu per numm, in tucc i noster studi, lettur e ricerch.
TAM1897 D 62.6Gh’è un’altra roba: el Signor el voeur che ti e mi, tucc i omen, pensom giust su ogni argoment che ‘l ghe riguarda. Gh’è di omen incoeu che pensen a tucc ‘sti soget scientifegh, ma i pensen no giust. I riven inscì inanz che troeuven pu post per el Signor del tutt. E l’omm senza Dio, senza la guida del penser, de la ment de Dio, l’è minga bon de pensà giust in su ‘sti alter argoment. Ma la ment l’è minga giusta finchè l’è minga renovada a l’imagin de Quell che l’ha creada. La ment la gh’ha de vess trasformada, renovada. Gh’emm de avègh una ment del tutt noeuva. Ògni penser el gh’ha de vess portaa a l’obbedienza, a la soggezion, a Crist.
TAM1897 D 62.7Quest l’è l’oeuvra de la salvezza. L’è quella de restabilì l’imagin de Dio in de l’anema; de portà la ment indove la sarà domà el rifless, el sberlusì, de la giustizia, del penser, del Dio vivent. Quand che quest el sarà fad, e l’oeuvra de Dio la sarà finida in ‘sto mond, in del fà cognoss la conoscenza de Dio a tucc i alter popoi, alora el Signor el ne dervirà l’univers e l’eternità. Alora tucc ‘sti alter soget sarann avert al noster studi, e ‘l Signor el podarà dìss: “Andee indove vorì, me fidi de violter. L’univers infinì l’è avert per violter. Gh’è nagott che ve sia precluduu. L’è tutt voster. L’è de violter. Andee indove vorì, stì indove vorì, fee quell che vorì; me fidi de violter. Pensée a qualsessia soget che ve pias, andee a fond in del studi come ve pias, el farì giust.
TAM1897 D 62.8Adess, mi son minga dree a dì che i omen gh’hann de ignorà del tutt tucc i alter scenz finchè rivom in de l’oltra vita. Son domà dree a dì che la scienza de la salvezza la gh’ha de guidà in del studi de tucc lor. El Signor el n’ha minga daa on esempi de la attenzion che gh’avarissom de dà a ‘ste robb chì, e de l’us che gh’avarissom de fàgh? Che scòp gh’è a legg e a studià ‘sti alter liber? — Perchè quest i ne poden judà a capì e a insegnà mej i robb de la scienza de la salvazion, pussee che se gh’avessom no quella cognossenza lì. L’è quell l’us che se fa de lor in de la Bibbia. Lü el ne manda a predig el vangeli che gh’aveva a che fà con quest alter, e cont el so esempi el n’ha mostraa come doperàll. Con quest el Signor el ne fa vedè che la scienza de la salvazion la gh’ha de vess la prima de tucc i alter scienz cognossuu in de l’univers.
TAM1897 D 62.9La gh’ha de vess quella che la guida tucc i alter in ‘sto mond, e quand che andarem in quell’alter mond la guidarà istess. Quand che l’eternità la sarà dervida denanz a numm, e podaremm andà indove che voeurom e pensà a qualsessia argoment che voeurom, ghe volteremm i spall a la salvezza alora, e disaremm: “Hoo finii i mè studi in quella roba lì?” — No. Savèm che l’è scrivuu che “la cros del Crist la sarà la scienza e la canson di redimuu per i età senza fin de l’eternità”. Donca, quand che avarèm finii el noster percors chichinscì, quand che avarèm ciappaa el diploma, e ‘l vegnarà el temp per una granda cerimonia de laurea, e intrarèm in d’un’eternità de studi, alora podarèm capì mej questa scienza de tucc la pussee granda de quand che serum in ‘sto mond.
TAM1897 D 63.1In de l’altra lezion emm dii che l’è minga un abusà i paroll “scienza” e “scientific” a doperài per la salvezza. La salvezza l’è scienza, l’è scientifica. El lavorà del Spirit de Dio in su la ment, che la trasforma e la vita intrega in de l’imagin de Gesù Crist, del peccaa a la giustizia — questa l’è una roba scientifica. Donca, quand che ‘l studié, tegnì a ment che sem minga per nagott minga scientifegh quand che fem de quell el principal e tutt de tucc i argoment, semper. ‘Sti presunt scientifegh hinn minga scientifegh perchè trascuren quest, el principal de tucc i scenz.
TAM1897 D 63.2Gh’è un’altra roba che l’è stada dimostrada; e l’è stada dimostrada in di tre nazion che hinn i esempi in de l’aprendiment del mond. El recòrd del popol de la Bibbia, el popol ebraich, el popol de Dio come in de la Bibbia, l’è professadament l’esempi e la font de studi per tucc quej che se propòn de servì Dio. La Grecia e Roma, con la soa filosofia, la soa leteradura e i so legg, hinn i esempi de tanti de quej che professen de seguì la Bibbia, e de tucc i alter.
TAM1897 D 63.3Adess gh’emm vist che in mezz al popol de Dio gh’era on omm che l’era on proverbista universal, inscì ‘me on poeta universal e on scienziad universal. I soeu cant eren milla e cinch, e i soeu proverbi tremila. Chì se ved una ment maèstra; e pur quell che ‘l gh’aveva una comprension e una saviezza inscì granda in tucc ‘sti robb, l’ha demostrad in de la soa vita che tuta ‘sta conoscenza l’è del tut impotenta per on ben qualsessia per on omm o de on omm, senza che la scienza de la salvezza la sia lì a controllà e a tegnì in de la giustizia el bilanciament sora tusscoss.
TAM1897 D 63.4On poo de temp fa v’hoo faa notà el fatt che ‘l Signor el n’ha minga portaa nissuna de ‘ste insegnazion scientifeghe. Adess ve foo notà el fatt che l’ha inveci portaa on register de la vita de quell omm quand che l’ha voltaa i spall a Dio. El n’ha portaa on register del falliment grandissim che quell omm l’ha faa, nonostant tutta ‘sta conoscenza, quand che l’ha desmentegaa la scienza de la salvezza. Perchè, donca, Dio l’ha considerad pussee important per violter e per mi de registrà tuta la vita de quell omm dopo che l’ha voltad i spall a Dio, che de portànn un register de tuta l’istruzion scientifica che l’ha dad? In de la ment di omen, qual l’è che la gh’ha pussee de valor per l’umanità? El resocont del falliment, del falliment enorm, fad del Salomon el gh’ha pussee de valor per l’umanità de quell che l’avaria avud tuta l’istruzion scientifica che ‘l Salomon l’ha mai dit, metuda in d’un liber per la gent del dì d’incoeu; perchè in quell falliment lì l’è stad demostrad a tut el mond quant che l’è del tut van e men de negot, tuta la conoscenza de tute i robb senza la conoscenza de la salvezza de Dio.
TAM1897 D 63.5Un alter grand esempi el se ved in di Grech. La ment naturala la podarà mai rivà a un penser pussee alt, pussee precis e pussee perfett de quell che l’ha faa la ment greca. In quest chì l’è ritrata la perfezion del penser uman senza Dio.
TAM1897 D 63.6Ma cossa gh’ha daa? L’è questa la domanda. Cossa gh’ha daa la soa leteradura? Cossa gh’ha daa la soa filosofia? Cossa gh’ha daa la soa art? Cossa gh’ha daa la soa religion? Filosofia, philo sophia — l’amor de la sapienza. Cossa l’era quella sapienza? — L’era una stupidità assoluta. El dis inscì el Signor. Che l’era la soa religion? — L’era domà mitologia. Che l’era la soa art? — El Signor el dis che l’era idolatria. Te regordet el resocont?
TAM1897 D 63.7La Parola de Diu la dis minga che quand che el Paul el passava in mes a chej statue e l’ha vist la soa art, l’ha admirad la soa art. No, la dis: “El so spirit l’è restad commoss in lù quand che l’ha vist la cità del tutt dada a l’idolatria.” Alora, cossa l’era? — Idolatria.
TAM1897 D 63.8Eppur anca incoeu omen, donn e fioeu ciapen i rest de quell che l’era domà idolatria, e ghe adòren, e ghe disen art, e la copien. I sò ment ghe stann adree, preparen liber sora, e la insegnen e la studien in di scoeul del paes. Ma cossa ‘l pò vegnì de tutt quest? Cossa n’è vegnuu foeura in tra i istess Grech? El savii cossa l’ha faa per lor. Gh’hoo no besogn de ripet — leteradura, art, diritt, filosofia, tucc ‘sti robb chi. Roma l’ha copiad la soa filosofia de la Grecia pussee de quell che l’ha originad deperlee, ma la leteradura la gh’è. E cossa l’ha faa per i Roman? — Di robb l’ha faa per i alter, domà che, se l’è possibil, i l’ha renduu pesg de quell che i alter i eren. In tutta la Grecia, per quell che hoo poduu vedè mi, hoo vist depertutt che i Grech i gh’aveven assee de rispett per la donna de vestì a dover ogni soa figura scolpida. Un omm, naturalment, l’è semper nudd; ma quand che se riva in Italia quel rispett el va via, e tucc hinn senza nissuna vesta. In la pupart di cas la drapperia l’è sparida del tutt; e, tra l’alter, la perfezion de l’art d’incoeu, che l’è adorada de quej che vann a Roma a studià l’art, hinn domà i figure de dona senza vestii, e quella lì l’è minga art, in ogni cas, quand che l’è fada; e purtutt l’è rivada a la perfezion de l’art, e l’è copiada depertutt, e i sò imperfezion vegnen copiade semper.
TAM1897 D 64.1Voeuri fà ona domanda. Chi de violter l’ha mai vist on para de gamb uman del genoeugg in giò? Intant che son chì in pee, el pes del mè corp l’è tutt in sul mè pee mancin. Quell el tegn in equilibri tutt el pes del mè corp. El pee dester el se poggia cont i did in sul paviment. I muscoi de la mia gamba destra se conformarann esattament a quej de la sinistra? — No. Ma quella lì l’è l’opera d’art meravigliosa. Gh’è proppi quella differenza lì. I do gamb hinn istess del tutt, e se pò minga trovà ona differenza manch de on fil de cavèi. E donca vedom che l’è minga art, in ogni cas. Gh’è tant de dì in su ‘sta roba, ma stasera son minga chì per fà ona lezion d’art. Mi son dree a parlà de qual l’è el valor de la salvezza, e de che ben gh’hann tucc i robb senza de quella. Che ben la gh’aveva Roma senza de quella? — I so iniquità l’hann fada andà a fond. Che ben la gh’aveva la Grecia senza de quella? — I so iniquità l’hann fada andà a fond.
TAM1897 D 65.1Donca, quand che ‘l fatt l’è inscì demostrad in tripla misura denanz al mond, de l’impotenza assoluta de ogni sforz de la ment umana in la soa perfezion de rivà a on qualsessia ben quand che ‘l coeur el se volta via de Dio, cossa ‘l pò fà el Signor per el mond se ‘sti tre lezion mondiai insegnen no a la gent? Cossa ‘l pò fà per i omen se lor i voeuren andà adree per quella strada, nonostant ‘sti tre esempi de solenn avertiment? El Signor l’ha registraa ‘sti tri esempi per insegnàgh a numm l’impotenza del pussee grand sforz de la ment in tucc i camp de la scienza, de l’art e de la leteradura, de fà del ben a l’omm, de tegnìll indree del peccaa, de menàll vers on qualsessia ben, quand che se desmenteghen la salvezza de Dio e la scienza de la salvezza, che lù l’ha daa ai coeur di omen.
TAM1897 D 65.2Dumandi donca: G’hem de imità la balordagg di Grech e di Roman? G’hem de restà incantaa de la lur idolatria, e de pensà che la sia art? G’hem de interessàss a la lur religion, quand che l’è del tutt una mostruosità? El basta no dì che l’è mitologia; l’è una mostruosità.
TAM1897 D 65.3Ma qualchedun el disarà: la soa leteradura l’è minga de valor inestimabil? Vedem un poo quell che ‘l Signor el pensava che la valess. In del temp che, a travers el lenguagg grech, l’era dree a spantegà in gir per el mond la scienza de la salvezza, el Signor el gh’aveva denanz tuta la leteradura greca, e anca quella romana, del rest. E purtutt l’ha trovad domà tre fras curt in tut el regn che valessen la pena de ciapà su e met in ‘sto tratad su la scienza de la salvezza. Ve i daroo. Vuna de lor l’è in del capitol desdasset di Att. L’è citada de on scritor grech ciamaa Arato, e la dis inscì. Leggi del versett vintott. El Paol l’è dree a parlà, e ‘l dis:—
TAM1897 D 65.4“Anca cert di voster poet hann dii: Perchè anca num sem de la soa stirpe.” On scritor grech l’ha dii che l’omm l’è de la stirpe de Dio. El Signor l’ha ciappaa su ‘sta roba, e l’ha dii: L’è vera.
TAM1897 D 65.5Un alter l’è in del quindicesim capitol de la Prima ai Corint, verset trentatrè. La prima part del verset la dis: “Vegni no inganaa.” Quèsti hinn i paròll del Signor. El rest del verset l’è citaa de un scritor grech ciamaa Menandro: “I cativ comunicazion corrompen i bon maner.”
TAM1897 D 65.6L’alter l’è in del Tit, el prim capitol e ‘l versett dodes, e l’è de l’Epimenides, inscì: “I Cretense hinn semper di busard, di besti vili, di panzon poltron.”
TAM1897 D 65.7Quij trii passagg chì eren tutt quell che ‘l Signor l’è staa bon de trovà in tutt el mond de la leteradura greca che valessen la pena de ciapà su e de mett la soa approvazion.
TAM1897 D 65.8Beh, alora, mì disi no che quest chì l’è tutt quell che vun el pò doperà per el sò profit. Gh’è di fatt storegh in de la lengua greca che gh’hann valor. Ma el Signor l’insegna i robb che gh’hann pussee valor per tutta l’umanità; l’insegna i principi del giust e de la verità, e no domà el mett denanz al mond una serie de fatt. E tüt quel che l’ha podüü trovà in tüt el camp de la leteradüra greca che se podeva doperà in di interess de la verità o de la giüstizia come principi per guidà l’om, l’eren pròpi domà ‘sti trii afermazion: “Anca nüm sem de la soa stirpe;” “I cativ cumünicazion guasten i bon maner;” e “i Creten hinn semper di busard.” Chi l’è che ‘l poeu trovà de püssee, che ‘l ghe faga del ben in del camì de la giüstizia e de la verità, de la purità e de l’integrità?
TAM1897 D 66.1Adess, desmentegheves no. I Grech e i Roman i eren no pagàn bass, degradad, straccion e ignorant; i eren aristocratich, colt e con la pussee granda educazion che se podess. Comè podaria vess divers, quand i robb che lor saveven e insegnaven hinn el scimion al qual i maester d’incoeu aspiren? El Giulio Cesare l’era vun di omen pussee complet che gh’è mai stad — in cortesia, bonn maner, estetica e, in general, in de la manera de fà. Ma qual l’era el sò carater? La descrizion pussee cauta, per vess anca domà completa o giusta, la sariss minga degna de vess stampada.
TAM1897 D 66.2Quand el Signor l’ha faa vedè quant l’è del tutt vana tuta la scienza, tuta l’istruzion de qualsessia sort senza la soa salvezza, alora mi disi anmò: Cossa el pò fà per i omen se i robb che l’ha metuu denanz al mond i ghe insegnen no che quella lì l’è no la strada giusta de ciapà? Se i omen i vegnen no istruii de ‘sti robb chì a ciapà la strada giusta, a recognoss che la scienza de Dio l’è la principal, e che quell che ‘l sa lù l’è el mej, alora come podarà l’umanità sperà de scampà del mal che l’è vegnuu adoss a tucc quei che hinn andaa prima?
TAM1897 D 66.3La scienza de la salvezza de Dio l’è l’unega roba che la gent la gh’ha de savè, prima de tutt; e de lassà che quella la ne mena, la ne guida, la ne equilibra, la ne tegna in pee in ogni circostanza, e contra ogni roba malvagia. E la farà tusscoss. Questa l’è la verità benedetta. Hoo leggiuu ier sira, e hoo leggiuu anmò:—
TAM1897 D 66.4A mì, che son men del pussee piscinin de tucc i sant, m’è stada dada ‘sta grazia, de predigà in mezz ai Gentij i ricchess incognossibij de Crist; e de fà vedè a tucc l’umanità qual l’è la partecipazion al misteri, che fin de la creazion del mond l’è staa scondud in Dio, che l’ha creaa tucc i robb per mezz de Gesù Crist. Efesin 3:8, 9.
TAM1897 D 66.5Cossè l’è ‘sto misteri de Dio? — “El Crist in de violter, la speranza de la gloria.” El Crist, la potenza de Dio e la soa sapienza, el Vangeli, la potenza de Dio per la salvezza — quest l’è el misteri de Dio; questa l’è la scienza de la salvezza. Questa l’è la verità scientifica, intorna a la qual tucc i alter scienz se centren. Quella potenza de Dio per la salvezza, ògni òmm el gh’ha de avèghela per tegnìll indree del mal che gh’è in de lù. El mal che l’è nassuu in de tucc i omen el menarà a la perdizion, nonostant tutta la scienza, tutta la leteradura, tutta l’art, tutta la religion, tutt quell che ‘l mond el pò dà, o che l’abia mai poduu dà, a men che ‘l se aferra no a la potenza de Dio per la salvezza, che la vegn a l’omm per la fed in Gesù Crist.
TAM1897 D 66.6Senza quella forza in del coeur, anca la scienza che Dio l’ha insegnad — per minga parlà de la leteradura, de l’art, de la religion, e de tutt quell che hann insegnad i pagàn — l’è impotenta a tegnì indree l’omm del peccà. Senza quella, ogni vestigh del mal che gh’è in d’on omm el se mostrarà, nonostant tucc ‘sti alter robb. L’è per quest che l’è la forza de Dio per la salvezza: la salva l’omm contra ogni mal.
TAM1897 D 66.7El misteri de Dio, che l’è el Crist in de violter, la speranza de la gloria; el Crist, la potenza de Dio e la sapienza de Dio; el Crist e lu crucifiss; domà quell, tutt in tutt, sora a tutt, in tutt, a travers de tutt, adess e per l’eternità, — quella l’è la scienza de la salvezza, la prima de tucc i scienz; quella che la guida tucc i scienz, la gh’ha precedenza su tucc, e la guida in del studi de tucc. Che ‘l sia inscì con tucc per semper.
TAM1897 D 66.8Alora che ‘l Signor, per mez del sò Spirit, el ne tira inscì a lù; che ‘l coeur el vegna dervid inscì a quella potenza, a la partecipazion de quel misteri, al Spirit de Dio, inscì che ‘l possa impiantàgh dent Gesù Crist, la soa grazia e la soa virtù. E come tegnom i noster coeur avert a lü semper, e a nissun oltra che a lü, come on fior al sô, otegnom in tuta la soa pienezza, la soa giustizia, la soa potenza, la soa salvezza, la soa misericordia, la soa verità, la soa gioia, la soa letizia, la soa pas — O, e la soa vita eterna!