Ny Didy Lehibe Voalohany

TAM1897 D 279.2Toriteny natao ny takarivan’ny Talata 2 Martsa 1897 Navoaka tao amin’ny General Conference Daily Bulletin, 5 Martsa 1897, Boky 1, Laharana 16, pejy 279-285.

TAM1897 D 279.3Fantatrareo fa efa nilaza ny Tompo momba ity fotoana ity sy momba ny olona miaina amin’ity fotoana ity, fa “indreto ireo izay mitandrina ny didin'Andriamanitra sy ny finoan'i Jesosy” (dikan-teny ara-bakiteny avy amin'ny KJV). Izaho sy ianareo dia manambara marina fa isika no olona ireo, ary mijoro isika amin’ny toerana ahafahantsika manambara fa azon’ny Tompo lazaina momba antsika, ho an’ny tontolo rehetra hoe: “Indreto ireo izay mitandrina ny didin'Andriamanitra sy ny finoan'i Jesosy” (dikan-teny ara-bakiteny avy amin'ny KJV). Ary ho zava-misy izany, tsy noho izy milaza fotsiny, fa hilaza izany izy satria zava-misy tokoa.

TAM1897 D 279.4Ilay andininy dia mihatra tanteraka amintsika eto amin’ity trano ity; ary tian’ny Tompo ho lasa zava-misy izany dieny izao ka hitoetra ho zava-misy hatrany, mba hahafahany manambara izany amin’izao tontolo izao sy amin’izao rehetra izao tsy an-kiato hoe: “Indreto ireo izay mitandrina ny didin'Andriamanitra sy ny finoan'i Jesosy” (dikan-teny ara-bakiteny avy amin'ny KJV).

TAM1897 D 279.5Izany no tokony hianarantsika. Tokony hianatra isika amin’ireto lesona ireto, mba hahafantarana raha mitandrina ny didin’Andriamanitra isika na tsia; mba hahafahan’ny Tompo milaza momba antsika hoe: “Indreto ireo izay mitandrina ny didin'Andriamanitra sy ny finoan'i Jesosy” (dikan-teny ara-bakiteny avy amin'ny KJV).

TAM1897 D 279.6Amin’ny fanarahana ny didin’Andriamanitra, dia azo antoka fa ny voalohany no tonga, ary izany tokoa no tokony harahintsika. Ary ity ny teniny: “Ny voalohany dia izao: Mihainoa, ry Isiraely: Jehovah Andriamanitsika dia Jehovah iray ihany; koa tiava an'i Jehovah Andriamanitrao amin'ny fonao rehetra sy ny fanahinao rehetra sy ny sainao rehetra ary ny herinao rehetra.”

TAM1897 D 279.7Ankehitriny, afaka milaza momba anao sy ahy ve ny Tompo, mikasika izany didy izany hoe: “Ireto no mitandrina izany”?

TAM1897 D 279.8Ny Tompo ve no manana ny fonao manontolo, ka tsy manana fo ho an’ny zavatra hafa afa-tsy Azy sy izay an’Azy ianao?

TAM1897 D 279.9Ny Tompo ve no manana ny fanahinao manontolo, ao anatin’ny fitiavana feno fanoloran-tena, ka tsy misy fihetseham-ponao izay tsy an’Azy?

TAM1897 D 279.10Ny Tompo ve no manana ny sainao manontolo, ka tsy misy eritreritra na asa avy amin’ny sainao, na ampahany amin’ny sainao, fa ny Azy avokoa — natokana ho an’ny fanompoana Azy? Fa amin’ny saina no anompoantsika ny Tompo Andriamanitsika. Tsy amin’ny ampahany amin’izany, tsy amin’ny tapany amin’izany, fa amin’ny saina manontolo. Ka tsy manana saina ho atokana na hapetraka amin’izay zavatra tsy avy amin’Andriamanitra ianao.

TAM1897 D 279.11Ny herinao rehetra ve dia an’ny Tompo, ka tsy manana hery hampiasaina amin’ny zavatra hafa ianao afa-tsy amin’izay an’Andriamanitra sy amin’ny fanompoana Azy?

TAM1897 D 279.12Raha marina aminao izany rehetra izany, dia marina tokoa no lazaina momba anao hoe: “Indreto ireo izay mitandrina ny didy” (dikan-teny ara-bakiteny avy amin'ny KJV).

TAM1897 D 279.13“Ary ny faharoa, izay tahaka azy ihany, dia izao: Tiava ny namanao tahaka ny tenanao.” Rehefa ao am-pontsika ny fitiavan’Andriamanitra, araka ny didy voalohany, dia ho mora ny hitia ny namantsika tahaka ny tenantsika.

TAM1897 D 279.14Araka ny nambaran’i Rahalahy Kellogg tamin’ny kabariny ny andro lasa teo, momba ilay zazalahy kely tany Chicago izay nanatona lehilahy iray, olon-tsy fantatra tanteraka, ary niteny taminy hoe: “Fantatrao ve fa ianao no mpanota lehibe indrindra eto an-tany?” Ary rehefa nanontany tamin’ny fahagagana ilay lehilahy hoe ahoana no mety ho izany, sady nilaza fa tsy mbola namono olona mihitsy izy, ary tsy mbola nanao heloka bevava goavana, dia hoy ilay zazalahy taminy, “Ny didy lehibe indrindra dia hoe: tiava an'i Jehovah Andriamanitrao amin'ny fonao rehetra sy ny fanahinao rehetra sy ny sainao rehetra ary ny herinao rehetra. Manao an’izany ve ianao?” Namaly izy hoe: “Tsia, tsy manao. Tsy afaka milaza aho hoe manao izany mihitsy.” “Eny ary,” hoy ilay zazalahy kely, “izany no lehibe indrindra amin’ireo didy. Mandika ilay didy lehibe indrindra ianao; noho izany dia ianao no mpanota lehibe indrindra.” Nanaiky ilay lehilahy, ary notarihina tany amin’Andriamanitra sy ny famonjena feno. Mazava tsara izany: satria io no didy lehibe indrindra, dia izay mandika azy no mpanota lehibe indrindra. Ianao ve izany?

TAM1897 D 279.15Izaho sy ianao dia milaza fa mankatò ny didin’Andriamanitra sy ny finoan’i Jesosy. Manitsakitsaka ny didy voalohany amin’ny didin’Andriamanitra rehetra ve isika? Raha tsy mankatò ny lehibe indrindra, ny voalohany, amin’ny didy rehetra isika, dia manitsakitsaka izany. Raha manitsakitsaka ity iray ity isika, dia tsy mankatò ny didy; efa voafaritra izany. Ianao sy izaho dia tsy maintsy manapa-kevitra ankehitriny, ary manapa-kevitra mandrakizay, na hanompo ny Tompo amin’ny fo manontolo, sy amin’ny fanahy manontolo, sy amin’ny saina manontolo, ary amin’ny tanjaka manontolo isika.

TAM1897 D 279.16Voasoratra hoe: “ny fanjakan'Andriamanitra dia ao anatinareo.” Ny fanjakana izay ao anatintsika dia fanjakan’Andriamanitra; toy izany izy tamin’ny namoronana ny olona, saingy naka an-keriny ny toeran’Andriamanitra ny fahavalo; ary navotsotry ny Tompo indray ny olona mba hisafidy na Andriamanitra no hanana ny toerany ao amin’ny fanjakany, na ny mpaka an-keriny no hanana ny toeran’Andriamanitra ao amin’ny fanjakan’Andriamanitra. Ny fanjakana ao anatinao dia an’ny Tompo. Anjaranao ny milaza na ny Tompo no hifehy ao, na ny fahavalo. Ary raha tsy misafidy ianao fa ny Tompo no hifehy ao, dia misafidy ianao fa ny fahavalo no hifehy ao. Miankina tanteraka amin’ny safidin’ny olona ny hoe iza no hifehy.

TAM1897 D 280.1Tsy maintsy misy mifehy. Tsy natao hifehy ny tenany ny olona, tsy miankina amin’Andriamanitra. Noforonina izy mba ho tena izy miaraka amin’Andriamanitra, ary tsy afaka ny ho izy raha tsy miaraka amin’Andriamanitra. Noforonina mba hijoro miaraka amin’Andriamanitra ilay olona. Tao anatiny ny fanjakan’Andriamanitra. Nanjaka tao anatiny Andriamanitra. Nefa nanomboka nitady ny fombany manokana izy tamin’ny fanarahana an’i Satana. Kanefa ny olona dia tsy afaka manao izay sitrapony raha tsy amin’ny fanarahana an’Andriamanitra. Ao anatinao ny fanjakan’Andriamanitra. Tsy maintsy misafidy isika fa Andriamanitra no haka ny toerany ao anatintsika, ao amin’ny fanjakany ao am-pontsika. Haka ny toerany any Izy, ary hifehy any Izy rehefa afaka maka ny toerany ao amin’ny fanjakany Izy.

TAM1897 D 280.2Fantatrareo fa mikasika ny fanjakan’Andriamanitra eto an-tany dia hanenika hatramin’ny ranomasina ka hatramin’ny ranomasina, ary hatramin’ny Ony ka hatramin’ny faran’ny tany. Ny fanjakan’Andriamanitra, ity fanjakana izay ho avy rehefa tonga ny Tompo, fantatrareo fa hanenika ny tany rehetra, ny potipoti-tany rehetra, eto amin’izao tontolo izao. Ankehitriny, ao anatinareo ny fanjakan’Andriamanitra. Izany fanjakana ao anatinareo izay anjakan’Andriamanitra — manenika ny toerana rehetra, ny potipoti-tany rehetra ao am-ponareo ve ny fitondrany? Izany ve? Izany no fanontaniana, ary natao ho antsika amin’ny lafiny maro ireo fanontaniana ireo.

TAM1897 D 280.3Mamaky fotsiny ny didy aho, ary manintona ny sainareo amin’izay lazain’ny didy. Ary izany dia mba hisokafan’ny sainantsika sy ny fontsika hatrany amin’ny fanontaniana hoe: Marina amin’ny tenantsika ve izao voalaza izao: “Ireto ireo izay mitandrina ny didin’Andriamanitra sy ny finoan’i Jesosy” amin’ny fo manontolo, ny fanahy manontolo, ny saina manontolo, ary ny hery manontolo?

TAM1897 D 280.4Ny zavatra iankinan’ny sainao, ny ianaranao, ny iasanao — ao amin’izany ve Andriamanitra? Ho voninahitry Andriamanitra ve izany? Ny fikarohana ataonao, ny fianarana arahinao, ny eritreritra rehetra ao an-tsainao — moa ve izany mba hiraketana ao ny sarin’Andriamanitra? Moa ve izany mba hahitana an’Andriamanitra bebe kokoa ao an-tsaina? Moa ve izany mba hanomezam-boninahitra Azy bebe kokoa? Moa ve Izy no voalohany sy ny zava-drehetra amin’ny ezaka ara-tsainao? Moa ve ianao tia Azy, manompo Azy amin’ny saina manontolo?

TAM1897 D 280.5Ary amin’ny herinao rehetra. Ny saha izay ambolenao, ho an’Andriamanitra ve no iasanao azy? Ny rabota izay atosikao, mba hanalamana hazo fisaka iray, ho an’Andriamanitra ve no anaovanao izany, ka izay rehetra azonao dia an’Andriamanitra fa tsy anao akory? Ny herinao ve natolotra tanteraka ho an’Andriamanitra ka miasa ho an’ny raharahan’Andriamanitra ianao na aiza na aiza itondranao ny tananao?

TAM1897 D 280.6Fomba fisainana miely patrana ny hoe tsy maintsy ajanony ny asany ny olona iray, na inona na inona asa tanana ataony, vao afaka ho mpiasa amin’ny raharahan’Andriamanitra izy. Maro no milaza hoe: “Te hiala amin’izao ataoko izao aho. Maniry ny hahita ny fivoahana aho. Maniry ny hiala amin’ity toeram-piasana ity aho. Te ho mpiasa amin’ny antom-pinoana aho.” Raha tsy mpiasa amin’ny raharahan’Andriamanitra ianao eo amin’izay misy anao, dia tsy ho mpiasa amin’ny raharahan’Andriamanitra ianao rehefa tonga any amin’izay irinao ho tonga. Raha tsy mpiasa amin’ny raharahan’Andriamanitra ianao eo am-pambolena ny saha, dia tsy ho mpiasa amin’ny raharahan’Andriamanitra ianao raha toa ka miezaka mitory ao amin’ny fitoeram-pitoriana ianao. Raha mpanao vy ianao, ka eo amin’ny riandriana isan’andro — raha tsy mpiasa amin’ny antom-pinoana tanteraka, am-pitiavana, am-po iray manontolo ianao, tahaka ahy eo amin’ny toeram-pitoriana, dia tsy ho mpiasa amin’ny antom-pinoana ianao na dia manaparitaka trakta any ho any aza.

TAM1897 D 280.7Misy ohatra napetraka eo anoloantsika momba izay mety ho toetry ny olombelona; ary momba izay tokony ho toetry ny mpino tsirairay an’i Jesosy. Tonga teto an-tany ny Zanak’Andriamanitra mba hampiseho amintsika hoe inona marina no atao hoe mitandrina ny didy, ary ahoana no anaovana izany. Ary niasa tamin’ny asany izy nandritra ny enina heny teo ho eo noho ny fotoana nitoriany. Nanomboka tamin’ny faha-roa ambin’ny folo taonany izy, rehefa afaka niara-niasa tamin’i Josefa tamin’ny asan’ny mpanao asa hazo, ka afaka nanao zavatra maro — satria ny zazalahy roa ambin’ny folo taona dia afaka manao zavatra maro be amin’ny fanampiana mpanao asa hazo. Noho izany, nanomboka tamin’ny faha-roa ambin’ny folo taonany izy, natao batisa ary nanomboka nitory tamin’ny faha-telopolo taonany teo ho eo; izany dia mahatratra valo ambin’ny folo taona. Nandritra ireo taona ireo dia niasa tamin’ny asan’ny mpanao hazo izy. Nanomboka tamin’ny faha-telopolo ka hatramin’ny telo amby telopolo taona sy tapany, dia nanao ny asa fanompoana ampahibemaso izy, nitory teny. Koa hitanao fa saika enina heny ny faharetan’ny fotoana niasany tamin’ny asan’ny mpanao hazo raha oharina tamin’ny fotoana nitoriany.

TAM1897 D 280.8Ankehitriny, Zanak’Andriamanitra tanteraka ihany koa ve Izy nandritra ireo valo ambin’ny folo taona niasany tamin’ny asan’ny mpanao hazo, tahaka ny tamin’ireo telo taona sy tapany nanaovany ny asa fitoriana? — Fantatrareo fa izany tokoa. Moa ve Izy Mpamonjy ahy sy Mpamonjy anareo tamin’izany fotoana izany, rehefa nanapaka hazo sy nanao seza ary nampiditra tongony, — moa ve Izy Mpamonjy ahy sy Mpamonjy anareo tamin’izany fotoana izany, tahaka ny tamin’ny fotoana teo ambony hazo fijaliana? — Fantatrareo fa izany tokoa. “Fa amin’ny alalan’ny fiainany no ahavonjena antsika.”

TAM1897 D 281.1Aza adino fa tamin’ny fiafaran’ireo valo ambin’ny folo taona ireo no tonga izy mba hatao batisa, ary natao batisa, teo am-piandohan’ny fanompoany, sy teo am-piafaran’ny asany maha-mpanamboatra hazo azy, — tamin’izay no nitenenan’Andriamanitra hoe: “Ity no Zanako malalako Izay sitrako.” Tsy mpiasa ho an’ny raharaha ihany koa ve izy nandritra ireo valo ambin’ny folo taona ireo, tahaka ny tamin’ireo telo taona sy tapany farany? — Fantatrareo fa izany tokoa izy. Koa raha mpanao asa hazo ianao, ary milaza ho mpino an’i Jesosy Kristy, tsy afaka ny ho mpanara-dia Azy ve ianao? Tsy tokony ho mpanara-dia Azy sy mpiasa amin’ny asany ve ianao eo amin’izany toerana misy anao eo, amin’ny fomba tena izy toy ny hoe eo amin’ny sehatry ny mpitoriteny ianao? Tsy milaza aho hoe voatery hijanona ho mpanao asa hazo mandrakariva ianao. Tsy nanao izany izy. Tsy milaza aho hoe ho voatery hijanona ho mpanao vy na tantsaha mandrakariva ianao; fa lazaiko sy itakiko kosa fa raha mbola mpanao hazo ianao, raha mbola mpanao vy ianao, raha mbola tantsaha ianao, dia tokony ho mpiasa amin’ny antom-pinoana ianao amin’ny fomba tena izy indrindra, na aiza na aiza misy anao.

TAM1897 D 281.2Koa nasehon’i Jesosy ho antsika tsirairay avy ny atao hoe Kristiana, sy ny tokony ho endriky ny fiainantsika, na inona na inona asa ataon’ny saina, ny fo, na ny tanantsika. Tia an’Andriamanitra tamin’ny fony manontolo, ny fanahiny manontolo, ny sainy manontolo, ary ny heriny manontolo Izy, fony Izy mpanao asa hazo. Rehefa nanapaka hazo Izy, rehefa nanao latabatra Izy, rehefa nanao varavarana ka nanangana izany, dia ho voninahitry Andriamanitra no nataony izany. Andriamanitra no zava-drehetra ho azy. Rehefa nisy lehilahy tonga tany aminy amin’ny maha-mpanamboatra hazo azy, ka nahita Azy ho mpanamboatra hazo fotsiny, fa tsy nahita Azy ho Mpamonjy izao tontolo izao amin’izany maha-Izy Azy, — rehefa nisy lehilahy tonga tany aminy amin’ny maha-mpanamboatra hazo fotsiny, ka nipetraka niaraka taminy ary nanao hoe, “Mila latabatra iray vita aho. Hataonao ve izany ho ahy?” dia namaly izy hoe: “Latabatra manao ahoana no irinao?” dia nofaritan’ilay lehilahy taminy izany, ary hoy i Jesosy hoe: “Eny, hataoko ho anao;” rehefa vita ny latabatra ka nentin’i Jesosy teny an-damosiny ho any an-tranon’ilay lehilahy, ary nampidiriny tao an-tranon’ilay lehilahy, ary napetrany teo mba hampiasain’ilay lehilahy — tamin’izany raharaha rehetra izany dia an’Andriamanitra tanteraka i Jesosy. Tao amin’ny asa rehetra nataony Andriamanitra. Tamin’ny tonon-kazo rehetra namboariny tamin’ilay latabatra dia tsy nisy vaky, tsy nisy voasarona vovoka, tsy nisy na inona na inona voafina, latabatra madio saina izany. Latabatra azon’Andriamanitra ankasitrahana tanteraka izany.

TAM1897 D 281.3Ary rehefa nanao fifanarahana hanao ilay latabatra izy, dia fifanarahana madio no nataony, izay azon’Andriamanitra jerena ka hilazany hoe: “Fifanarahana madio io.” Tsy nangataka vola mihoatra noho ny rariny tamin’ilay lehilahy izy ho an’ny asa toy izany. Nanontany azy ilay lehilahy hoe: “Manaiky manamboatra latabatra toy izao sy izao ve ianao?” “Eny.” “Ohatrinona no ho sarany? — ohatrinona no ho vidiny?” Nanao kajy momba izany izy, ary hoy izy tamin’ilay lehilahy, “Ny hazo dia hitentina toy izao, ary haharitra fotoana toy izao ny hanaovana azy, ary ny asako dia mendrika toy izao. Tsy mihevitra izany ve ianao? Tsy mihevitra ve ianao fa ny asako, noho ny faharetan’ny fotoana ilaina hanaovana azy, dia mendrika toy izany?” Ary hoy ilay lehilahy, “Eny, manaiky aho. Heveriko fa mendrika izany rehetra izany izy. Madio izany. Fifanarahana ara-drariny izany.” Ary rehefa noraisiny teo an-damosiny ilay latabatra ka nentiny tany ary napetrany, dia naloan’ilay lehilahy araka ny fifanarahana ny vola tokony ho aloany, ary afaka nijery izany fifanakalozana manontolo izany Andriamanitra ka niteny hoe, “Madio izany. Izany no tsara indrindra vitan’ny olona.”

TAM1897 D 281.4Izany ve no karazana mpanao asa hazo ianao? Milaza ianao fa Kristiana. Izany ve no karazana mpiasa ianao, na inona na inona asa ataonao?

TAM1897 D 281.5Tia an’Andriamanitra ve ianao amin’ny fonao manontolo, ny fanahinao manontolo, ny sainao manontolo, ary ny herinao manontolo? Na inona na inona ataonao, na asaina ataonao; na inona na inona raharaha ifanaovanao amin’ny namanao, na pagana izy na Kristiana; vita ve izany amin’ny fomba ahafahan’Andriamanitra mijery azy ka hilaza hoe: “Tsara ampy ho an’ny fanjakan’Andriamanitra izany,” satria ny fonao manontolo, ny fanahinao manontolo, ny sainao manontolo, ary ny herinao manontolo no ao anatiny ho voninahitry Andriamanitra.

TAM1897 D 281.6Mpitandrina ny didy ve isika, sa tsia? Izany no fanontaniana. Ary efa tonga ny fotoana tokony hahafantarantsika izany amin’ny fomba lalina, mba hahafahan’ny Tompo manamarina ao amin’ny hafatra lazainy hoe: “Indreto ireo izay mitandrina ny didin'Andriamanitra” (dikan-teny ara-bakiteny avy amin'ny KJV).

TAM1897 D 281.7Ankehitriny, hitanareo fa mandrakotra ny sehatra rehetra ity didy ity, ary tsy afaka mikasika eritreritra na iray aza isika ao anatin’ny tontolon’ny eritreritra manontolo izay tsy tafiditra ao anatin’ity andininy nanombohantsika ity. Noho izany, tsy maintsy jerentsika amin’ny fahazavan’ilay soratra masina, izay voalohany amin’ny didy rehetra, ny zava-drehetra ao anatin’ny eritreritsika, ary ny zava-drehetra antsoina handinihan’ny saintsika.

TAM1897 D 281.8Ny zavatra rehetra asaina ataontsika, dia tokony hojerentsika ao anatin’ny fahazavan’izany didy lehibe indrindra izany. Zavatra azoko idirana ve izany amin’ny tahotra an’Andriamanitra, amin’ny fonako manontolo, ny fanahiko, ny saiko, ary ny heriko rehetra? Raha tsy izany, dia te hikasika azy ve aho? — Tsia. Raha zavatra tsy azoko atao amim-poko manontolo, saina manontolo, fanahy manontolo, ary tanjaka manontolo, ary miaraka amin’Andriamanitra, dia inona no ifandraisako aminy? Raha tsy afaka miaraka amiko Andriamanitra, dia mandika ny didy aho. Tsy manolotra ny zava-drehetra ho Azy aho. Tsy misy dikany ny heriko rehetra raha lany amin’ny zavatra tsy azony idirana, na tsy azony tsapaina na ankatoavina, na tsy azony ekena.

TAM1897 D 282.1Fantatro fa hentitra izany, saingy Kristianisma izany. Kristianisma izany, ary ianao sy izaho dia tsy tokony ho afa-po amin’ny ampahenina ambin’ny folo akory aza amin’izay zavatra latsaka noho izany tanteraka izany. Tsy tokony hamela ny tenantsika ho afa-po na dia kely aza, na dia amin’ny aloky ny indray mipi-maso aza, amin’ny zavatra eto amin’izao tontolo izao, izay latsaky ny hoe ny zavatra rehetra idirantsika dia hataontsika miaraka amin’Andriamanitra miaraka amintsika, ary avy eo idirana amin’izany amin’ny fo manontolo, sy ny fanahy manontolo, ary ny saina manontolo, ary ny hery manontolo. Ary lazaiko aminareo fa rehefa tonga amin’izany isika rehetra, raha manaiky ho eo ambany fifehezany avokoa ny rehetra ato an-trano dieny izao, ary mifikitra amin’izany, dia tsy ho takatsika akory ny herin’Andriamanitra hiseho eto amin’izao tontolo izao.

TAM1897 D 282.2Ny fahasahiranana lehibe hatrany am-piandohana dia ny tsy nanomezan’ny olona an’Andriamanitra ny toerana izay anjarany ao am-pony. Noforonin’Andriamanitra ho toy izany ny olona, kanjo nivily nankany amin’ny zavatra hafa rehetra izy ka nanilika tanteraka an’Andriamanitra. Nanafaka azy tamin’izany haizina izany Andriamanitra, nanome azy fahafahana hisafidy, ary niantso azy hisafidy, na ho tia an’Andriamanitra amin’ny fo manontolo, sy ny fanahy manontolo, sy ny saina manontolo, ary ny tanjaka manontolo. Nomena fahafahana hisafidy izy mba hamela an’Andriamanitra hanana ny toerany indray; saingy maro no nifidy ny tsy hamela ny Tompo hanana ny toerany, ka ny safo-drano dia nandrava azy ireo tamin’ny endriky ny tany.

TAM1897 D 282.3Dia nanomboka indray ny taranak’olombelona ny Tompo. Ary ny hany zavatra nangatahiny tamin’ny tsirairay dia ny hitia ny Tompo Andriamanitra amin’ny fo manontolo, sy ny fanahy manontolo, sy ny saina manontolo, ary ny hery manontolo, ary ny namany tahaka ny tenany. Izay ihany no nangatahiny tamin’ireo valo izay niditra tao anatin’ny sambo fiara sy nivoaka avy tao. Raha nitia an’Andriamanitra tamin’ny fony manontolo, sy ny fanahiny manontolo, ary ny sainy manontolo, ary ny heriny manontolo ilay olona voalohany, dia tsy ho tafiditra mihitsy ny ota.

TAM1897 D 282.4Rehefa avy nanota izy, ary navotsotry ny Tompo tamin’izany fanandevozana izany, raha nitia an’Andriamanitra tamin’ny fo, fanahy, hery, saina, ary tanjaka rehetra i Adama sy ny zanany rehetra, ho nanao ahoana ny toetr’izao tontolo izao? — Ho nanaraka ny didin’Andriamanitra sy ny finoan’i Jesosy izy ireo, ary ny fahamarinana ho nanarona ny tany tahaka ny rano manarona ny ranomasina. Tsy azo inoana ve fa ho tanteraka ao amin’ny olona izany zavatra izany eo ambany fanandevozan’ny ozona, eo ambany fanandevozan’ny nofo mpanota? Afaka manafaka tanteraka ny mpanota amin’ny herin’ny fahotana ao amin’ny nofo ve Andriamanitra, ka hahafahany mitia Azy amin’ny fony manontolo, ny fanahiny manontolo, ny heriny manontolo, ny sainy manontolo, ary ny tanjany manontolo? — Eny. Tsy ho nahavita nanozona ny tany ny ota, araka ny misy azy ankehitriny, na dia teo aza ny olona voagejan’ny nofo mpanota, raha toa ka nino an’Andriamanitra izy ireo, ary nitandrina ny didin’Andriamanitra sy ny finoan’i Jesosy. Izany no marina, fa izany no Kristianisma. Koa, hitanao àry fa ny hany zavatra tian’ny Tompo ho amintsika, ny hany zavatra notadiaviny tamin’ny olona hatramin’ny nanotan’i Adama, dia izao, taloha sy ankehitriny: ny hitandremany ny didin’Andriamanitra sy ny finoan’i Jesosy. Ary ny voalohany amin’ny didy rehetra dia hoe: “tiava an'i Jehovah Andriamanitrao amin'ny fonao rehetra sy ny fanahinao rehetra sy ny sainao rehetra ary ny herinao rehetra.”

TAM1897 D 282.5Ao amin’ny Romanina 1:21, dia voalaza fa tany am-boalohany “nahalala an’Andriamanitra izy ireo.” Jereo ity: ny olombelona tamin’ny fanombohan’ny fizorany dia nahalala an’Andriamanitra. I Adama nahalala an’Andriamanitra tany am-boalohany, saingy tsy nitazona izany fahalalana izany. Rehefa nanota i Adama ka nanomboka indray, dia nahalala an’Andriamanitra izy. Rehefa nanomboka indray ny taranaka taorian’ny safo-drano, dia nahalala an’Andriamanitra tany am-boalohany; ka ny olombelona dia niala tamin’Andriamanitra hatrany hatrany. Feno fahotana izao tontolo izao tamin’ny voalohany, feno fahotana izao tontolo izao ankehitriny, ary ho feno fahotana izao tontolo izao any aoriana, satria nahafantatra an’Andriamanitra izy nefa nandà Azy, fa tsy satria tsy nahafantatra an’Andriamanitra. Noho izany, tsy ao anatin’ny faharatsiana izao tontolo izao noho ny haizina; fa ao anatin’ny haizina izao tontolo izao noho ny faharatsiana.

TAM1897 D 282.6Ny tontolo dia nanomboka tamin’ny mazava; ary ny nahatongavan’ny haizina dia noho ny safidin’ny olona; “na dia nahalala an'Andriamanitra aza izy, dia tsy mba nankalaza Azy toy izay miendrika ho an'Andriamanitra, na nisaotra Azy, fa tonga zava-poana izy tamin'ny fisainany, ary tonga maizina ny fony donto. Nandoka tena ho hendry izy ka tonga adala, koa ny voninahitr'Andriamanitra tsy mety lò dia nosoloany zavatra tahaka ny endriky ny olona mety lò sy ny vorona sy ny biby manan-tongotra efatra ary ny zavatra mandady sy mikisaka.”

TAM1897 D 282.7Ankehitriny, jereo; inona no voalohany? — Fantatr’izy ireo Andriamanitra; nefa tsy nanome voninahitra Azy araka ny maha-Andriamanitra Azy izy ireo; tsy nomeny ny toerana Azy ao amin’izy ireo izay an’Azy. Tsy nanome voninahitra an’Andriamanitra izy ireo, — tsy nampahafantatra Azy tamin’ny olona, tsy naneho Azy teto an-tany; fa hoy i Jesosy, Efa nanome voninahitra Anao teto an-tany Aho, ary Izy dia Andriamanitra niseho tamin’ny nofo. Ireo olona nahalala an’Andriamanitra ireo dia tsy nanaiky ny hanehoan’Andriamanitra ny tenany amin’ny nofo. Tsy naneho fankasitrahana izy ireo. Dia lasa poakaty ny eritreritr’izy ireo; dia maizina ny fon’izy ireo adala; dia tao anatin’ny haiziny no nilazany ny tenany ho hendry. Hadalana anefa izany fahendrena izany, dia nanao sarivongana izy ireo.

TAM1897 D 282.8Koa hitanao fa ilay sary apetraka eo anatrehan’ny mason’ny olona, ao anatin’ny fivavahany amin’ny sampy, dia fanehoana ivelany fotsiny amin’ny fivavahana amin’ny sampy, solontena ivelany amin’izany. Efa any anaty fo lalina any ny fivavahana amin’ny sampy, ary efa niasa nandritra ny dingana maro hivoahany. Hevero tsara izany. Aiza no manomboka ny fivavahana amin’ny sampy? — Ao am-po. Aiza amin’ity dingana ity no manomboka ny fivavahana amin’ny sampy? — Rehefa nahalala an’Andriamanitra izy ireo, dia tsy nanome voninahitra Azy araka ny maha-Andriamanitra Azy; eo indrindra no anombohan’izany rehetra izany. Koa aiza no misy toerana anelanelana eo amin’ny fahalalana an’Andriamanitra sy ny fivavahana amin’ny sampy?

TAM1897 D 283.1Diniho tsara izany ankehitriny. Nahalala an’Andriamanitra izy ireo, ary, “izao no fiainana mandrakizay, dia ny mahafantatra Anao.” Ny fahalalana an’Andriamanitra no fiainana mandrakizay; efa voapetraka izany. Tena nahalala an’Andriamanitra tokoa izy ireo; nanana fiainana mandrakizay tamin’ny fahalalana an’Andriamanitra izy ireo. Voasoratra izany. Kanefa niditra tamin’ny fivavahana amin’ny sampy izy ireo. Dingana firy no nataon’izy ireo avy amin’ny fahalalana an’Andriamanitra ka niditra tamin’ny fivavahana amin’ny sampy? — Iray monja. Dia, dingana firy no ilaina avy amin’ny fitiavana an’Andriamanitra amin’ny fo manontolo, sy ny hery rehetra, ary ny saina rehetra, ary ny tanjaka rehetra, vao tonga amin’ny fivavahana amin’ny sampy? — Iray ihany. Koa raha tsy tia an’Andriamanitra amin’ny foko manontolo, sy ny fanahiko manontolo, ary ny saiko manontolo, ary ny heriko manontolo aho, dia inona aho? — Mpivavaka amin’ny sampy.

TAM1897 D 283.2Mety ho tsy manana sarivongana voasokitra eo anoloako aho. Ireo olona ireo dia tsy nanana izany tany am-boalohany. Nefa nanana sary an-tsaina izy ireo, hevitra niforona tao an-tsaina, ary rehefa nanamboatra ny sarivonganany voasokitra izy ireo, dia fanehoana ivelany fotsiny teo anoloan’ny maso, an’izay efa tao an-tsainy. Ny olona voalohany nanamboatra sarivongana dia efa nanana hevitra momba izany tao an-tsainy talohan’ny nanamboarany azy. Ilay olona voalohany nanao sarivongana dia efa nanana ny hevitra fa ho andriamaniny izany, ary efa teo izany hevitra izany talohan’ny nanamboarany ilay sarivongana tamin’ny hazo na vato. Koa ilay sarivongana vato napetrany teo anoloan’ny masony dia endrika ivelany fotsiny noforoniny mba hisolo tena aminy amin’izany bika izany ilay andriamanitra efa tao an-tsainy. Dia tsy nanana andriamanitra ve izy talohan’ny nanamboarany an’ilay sary voasokitra? — Eny. Aiza? — Tao am-pony.

TAM1897 D 283.3Nanjary poakaty ny fisainany. Fisainan’iza? — Ny azy ireo. Ity misy lehilahy iray izay mamorona zavatra an-tsaina; manao sarin’izay eritreretiny izy, ary mametraka izany eo anoloan’ny masony any ivelany. Ny sary an-tsaina dia fanaovana sary an-tsaina fotsiny. Ary ilay sary amin’ny vato dia endrika azo tsapain-tanana fotsiny an’ilay sary an-tsaina ao am-po. Aiza no nanaovana voalohany ilay sary? — Tao an-tsainy; tao anatin’ny sary an-tsainy, tao anatin’ny eritreriny. Fa iza no teo taminy rehefa nisaraka tamin’Andriamanitra izy? — I Satana sy izy ihany. Koa avy aiza no mety ho avy ny eritreriny? — Avy aminy sy amin’i Satana ihany.

TAM1897 D 283.4Koa, hitanao mazava tsara fa ao am-po ny fanompoan-tsampy; efa ao ilay hevitra, ilay sary an-tsaina, alohan’ny hisehoany any ivelany. Na dia ny masoandro, ny volana, na ny kintana aza no andriamaniny, dia efa ao ilay hevitra, ilay hevitra an-tsainy, ilay sary an-tsainy, alohan’ny hametrahany azy ho endrika ivelany amin’ny alalan’ny masoandro, ny volana, ary ny kintana.

TAM1897 D 283.5Ny zava-drehetra miseho amin’ny fivavahana amin’ny sampy dia fitaratry ny ao am-po fotsiny. Ary tsy maintsy ao am-po Andriamanitra, amin’ny fo manontolo, ny fanahy manontolo, ny saina manontolo, ary ny hery manontolo, raha tsy izany dia eo ny fivavahana amin’ny sampy. Tsy misy antonony.

TAM1897 D 283.6Raha ny marina, taorian’ny safo-drano, rehefa nandao voalohany ny Andriamanitra marina ny olona ka nandeha nanana ny andriamanibeny manokana — dia navelan’izy ireo ireo andriamaniny ireo haka ny toeran’Andriamanitra teo amin’izy ireo, ka mampiseho izany fa rehefa nahafantatra an’Andriamanitra izy ireo dia niaiky Azy ho mpanjaka tokana. Rehefa tia an’Andriamanitra amin’ny foko manontolo, amin’ny fanahiko manontolo, amin’ny saiko manontolo, ary amin’ny heriko manontolo aho, iza no ho Andriamanitro tokana? — Andriamanitra. Iza no ho fahefana tokana amiko? — Andriamanitra. Iza irery no hanana fahefana amiko? — Andriamanitra. Mahavita mampihatra ny fahefana araka ny tokony ho izy ve Izy? — Eny. Mahavita mitondra ny olona amin’ny lalana marina ve Izy? — Eny. Rehefa tia an’Andriamanitra amin’ny fony manontolo, ny fanahiny manontolo, ny sainy manontolo, ary ny heriny manontolo ny olona iray, dia tsy mila lalàna na fahefana hafa izy hitazomana azy amin’ny lalana marina eto amin’izao tontolo izao. Iza no mpitondra azy? — Andriamanitra. Ary afaka mitondra ve Andriamanitra rehefa tiantsika amin’ny fomba ambony indrindra Izy? — Eny. Fa, rehefa miala amin’Andriamanitra ny olona, ka manompo sampy, afaka mitondra ny tenany ve izy? — Tsia.

TAM1897 D 283.7Ankehitriny, taorian’ny safo-drano, fony izy ireo mbola nahafantatra an’Andriamanitra, dia nanaiky Azy ho Mpanjaka sy Mpitondra tokana ho azy ireo. Tsy nanana mpitondra hafa izy ireo. Rehefa niala voalohany tamin’Andriamanitra izy ireo, ka nametraka andriamanitra hafa hisolo Azy — dia ny tiako holazaina, tany am-piandohana, rehefa niala tamin’Andriamanitra izy ireo ka nametraka andriamanitra hafa hisolo an’Andriamanitra — dia navelan’izy ireo ireo andriamanitra hafa ireo haka ny toeran’ny mpitondra. Niaiky izy ireo fa ireo andriamanitra ireo no mpitondra azy. Tsy nanana mpanjaka izy ireo; mbola tsy nilaza ny olona fa hanendry ny tenany ho mpitondra. Nilaza ny olona fa ny andriamanitra no mpanjaka; ary ireo olona nanana fahefana dia solontenan’ny andriamanitra fotsiny, raha ny andriamanitra kosa no tena mpanjaka.

TAM1897 D 283.8Ny porofon’izany dia ho hitanao ao amin’ny “Empires of the Bible,” pejy faha-50. Ireto avy ireo firaketana voalohany hita tany Babylona, izay niandohan’ny taranaka, sy nitrangan’ny fifangaroan’ny fiteny — izay nanadinoan’ny taranaka an’Andriamanitra. Vakiko hoe:—

TAM1897 D 284.1Ho an’i Ninridu, Mpanjakany, ho fiarovana an’i Idadu, Lefitra ao Ridu, ilay mpanompo, hafaliana ho an’i Ninridu.

TAM1897 D 284.2Eto ilay mpitondra, Idadu, tamin’ny nanoratany soratra ho an’ny andriamaniny, dia nilaza fa izy dia lefitry ny andriamaniny fotsiny. Tsy nilaza izy fa mpanjaka izy. Koa hitanao fa ilay andriamanitra no mpanjakan’ity lehilahy ity. Noheverina ho mpanjakan’ny olona ilay andriamanitra, ary ity lehilahy nanana fahefana ity dia mpanampin’ilay andriamanitra, na lefitra fotsiny.

TAM1897 D 284.3Izany dia mampiseho fa vao haingana loatra ny fahalalana an’Andriamanitra ho Mpifehy ara-drariny, ka tsy mbola nisy olona sahy nanendry ny tenany ho mpanjaka. Azonao ve izany? Eritrereto tsara. Fony Andriamanitra irery no mpifehy, dia izy tokoa no hany mpanjakany; fa rehefa niala taminy izy ireo ka nandray andriamanitra hafa, dia vao haingana loatra ny fahalalany an’Andriamanitra marina, vao haingana loatra ny fifandraisany taminy tao an-tsain’izy ireo, ka rehefa nametraka andriamanitra hafa hisolo an’Andriamanitra izy ireo, ary nanendry ireo andriamanitra sandoka ho mpanjakany — dia tsy nanana herim-po ny olona iray manana fahefana teo anivon’ny olona mba haka ny anaram-boninahitra hoe mpanjaka; fa nisafidy ny ho fantatra ho lefitr’ilay andriamanitra izay ho mpanjaka tena izy. Averiko indray. Vao haingana loatra tao an-tsain’ireo lehilahy ireo ny fahalalana an’Andriamanitra marina ho Mpanjaka tokana ka tsy nisy olona sahy naka ny anaram-boninahitra hoe mpanjaka. Mbola mazava loatra ny fahatsiarovan’izy ireo an’Andriamanitra ho Mpanjaka sy Mpifehy tokana ka toy ny fikasana hanongana an’Andriamanitra ny fandraisan’olona ny anaram-boninahitra hoe mpanjaka.

TAM1897 D 284.4Hovakiko soratra iray hafa avy amin’ity tany ity ihany, tamin’izany fotoana izany ihany:—

TAM1897 D 284.8Indro misy lehilahy nanorina trano ho fanomezam-boninahitra ny andriamaniny. Milaza ity lehilahy ity fa izy dia lefitry ny andriamaniny, izay mpanjaka. Ity lehilahy ity, Gudea, dia tsy milaza fa mpanjaka izy. Manana fahefana izy, saingy tsy milaza fa mpanjaka izy. Iza ilay mpanjaka? — Ny andriamaniny. Mampiseho aminao indray izany fa vao haingana tao an-tsain’izy ireo ny fahalalana an’Andriamanitra marina ho Mpanjaka tokana, ka tsy mbola niala tanteraka tamin’Andriamanitra sy tamin’ny hevitra hoe Andriamanitra irery no Mpanjaka sy Mpifehy izy ireo, ka hanaiky hanilika ny hevitra momba ny maha-mpanjaka an’Andriamanitra, ary hamela olona iray haka ny anaram-boninahitra hoe mpanjaka.

TAM1897 D 284.9A. F. Ballenger. — Ilay lehilahy teo amin’ny toerana misy fahefana, àry, dia nilaza fa lefitry ny andriamaniny izy fa tsy mpanjaka?

TAM1897 D 284.10Eny. Tsy mbola nisy mpanjaka. Tsy miresaka momba ny olona ho mpanjaka isika. Tsy mbola nisy mpanjaka teo anivon’ny olona. Nisy olona teo amin’ny toerana manana fahefana. Nisy lehilahy iray nanjaka tamin’ny hafa. Nanana fahefana izy, saingy tsy niantso ny tenany hoe mpanjaka. Tsy fantatra ho mpanjaka izy, ary mbola tsy nanaiky ny tenany handray ny anaram-boninahitra hoe mpanjaka. Nahoana? — Satria mbola tsy niala lavitra tamin’ny hevitra momba an’Andriamanitra marina, ilay Mpanjaka tokana manan-jo, izy, ka hahasahy, eny, hanana herim-po ratsy ampy, hanilika ny hevitra rehetra momba ny maha-mpanjaka an’izay andriamanitra izay, ary hanendry ny tenany ho mpanjaka.

TAM1897 D 284.11Ireo no rakitsoratra tranainy indrindra hita tany amin’io tany io. Hita fa anisan’ireo tena voalohany indrindra izy ireo. Rakitsoratra avy amin’ny fotoana mbola tsy nandraisan’ny olona ny anaram-boninahitra hoe mpanjaka akory izy ireo, ary tamin’ny fotoana mbola nananan’izy ireo ny hevitra momba an’Andriamanitra marina ho Mpanjaka.

TAM1897 D 284.12Saingy ity misy rakitsoratra somary taloha kokoa noho izany, izay mitantara ny fifangaroan’ny fiteny tao amin’ny tilikambo Babel. Ao amin’ny pejy fahefatra amin’ny “Empires of the Bible” dia hita ao ny fitantaran’ny Baiboly momba ny fifangaroan’ny fiteny. Ity no fitantarana nosoratan’ireo olona izay niaina ny fifangaroan’ny fiteny. Ao amin’ny Baiboly kosa dia hita ao ny rakitsoratry ny Tompo momba izany. Ao anatin’ity soratra amin’ireo biriky nalevina tamin’ny rangorangan’i Babylona ka hita taty aoriana ity, dia hita ny fitantaran’izy ireo momba izany. Azonao ampitahaina amin’ny fitantarana ao amin’ny Baiboly, ao amin’ny toko faha-11 amin’ny Genesisy, izany, ary ho hitanao fa mitovy tanteraka ireo zavatra roa ireo. Ity no nolazain’izy ireo momba izany:—

TAM1897 D 284.14Ity no iray amin’ireo fitantarana voalohany indrindra misy. Ireo hafa kosa manaraka azy. Saingy ireo hafa ireo dia mampiseho fa nisy fotoana izay mbola tsy nisy mpanjaka teo amin’ny olombelona; fa ny lehilahy nanana fahefana dia tsy nandray ny anaram-boninahitra hoe mpanjaka; fa ny andriamaniny no mpanjakany; ary mbola vao haingana loatra ny hevitra hoe Andriamanitra marina no mpanjaka ka tsy sahy nilaza ilay lehilahy fa izy no mpanjaka. Tamin’izany fotoana izany dia fanitsakitsahana fahefana loatra izany teo anatrehan’ny fiheverany an’Andriamanitra marina.

TAM1897 D 285.1Izany dia talohan’i Nimroda. I Nimroda no olona voalohany nanana herim-po naka ny anaram-boninahitra hoe mpanjaka nanoloana ny hevitra hoe Andriamanitra no mpanjaka. Koa dia mamaky aho eo amin’ny pejy dimam-polo ao amin’ny “Empires of the Bible:”—

TAM1897 D 285.2I Nimroda no ilay lehilahy sahy. Ny anarana nentiny dia midika hoe fikomiana, fanamavoana miavonavona, ary, araka an’i Gesenius, dia mitovy dika amin’ny hoe mpikomy tena tsy manaja an’Andriamanitra. Ary “nanomboka nanam-pahefana teo ambonin’ny tany izy.” Na, araka ny fandikana hafa, izy “no voalohany nanam-pahefana teo ambonin’ny tany.”

TAM1897 D 285.3I Nimroda no olona voalohany nandray ny anaram-boninahitra hoe mpanjaka ho an’ny tenany; ny voalohany nitana fahefana mpanjaka sy naneho ampahibemaso ny anaram-boninahitra hoe mpanjaka. Ary ny anarany dia midika marina izay dikan’izany zavatra izany teo anivon’ny vahoaka nanjakany.

TAM1897 D 285.4Ankehitriny, tsy ny teniko, fa ny tenin’ny manam-pahaizana manokana momba ity lohahevitra ity, no milaza izao:—

TAM1897 D 285.5Tamin’ny nananganana ny fanjakan’i Nimroda, niditra tamin’ny dingana ara-tantara vaovao ny tontolo fahiny manontolo. Ny lovantsofina tatsinanana izay manao ilay mpiady ho olona voalohany nitafy satro-boninahitra mpanjaka, dia manondro zava-misy lehibe kokoa noho ny fanaovana haingon-damba vaovao fotsiny, na koa ny fandresena faritany iray. Ny fitondrany no nampiditra tamin’izao tontolo izao rafitra vaovao momba ny fifandraisana eo amin’ny mpitondra sy ny olon-tondriana. Ny fahefan’ireo mpitondra teo aloha dia niorina tamin’ny firaisam-pianakaviana, ary ny fahefan’ny lehibe dia sary an’ohatry ny fahefan’ny ray aman-dreny. I Nimroda kosa, mifanohitra amin’izany, dia mpanjakan’ny faritany, sy tompon’ny olona araka ny maha-mponina ao amin’izany faritany izany fotsiny, ary tsy niankina tamin’ny fifamatorana manokana. Hatramin’izay dia nisy foko — fianakaviana lehibe — Fiarahamonina; ankehitriny kosa nisy firenena, fiarahamonina ara-politika — ny Fanjakana. Ny tantara ara-politika sy ara-tsosialin’izao tontolo izao dia misaraka manomboka eo, raha tsy hoe mifanohitra lalana mihitsy aza. — Empires of the Bible, p. 51.

TAM1897 D 285.6Inona àry no niandohan’ny Fanjakana?