La Sciéncia de la Salvacion. – N° 2

TAM1897 D 59.2Sermon prononciat lo dimenge al ser, 14 de febrièr de 1897 Imprimit dins los Bulletins Quotidians de la Conferéncia Generala del 17 de febrièr de 1897, Vol. 1, N° 4, pp. 59-64 e del 18 de febrièr de 1897, Vol. 1, N° 5, pp. 65-66.

TAM1897 D 59.3UN o dos mots d’explicacion de mai abans de començar l’estudi d’aqueste ser: Sens dobte, fòrça se son demandats se tot çò que se diguèt l’autre ser resistiriá a l’espròva. O resistirà. Parlavi pas a l’azard. Es verai que tot desvolopèri pas en detalh, mas se pensatz a çò que disiái quand o legiretz imprimit, veiretz que es verai. Quand diguèri que la perla de nèu èra en equilibri amb la tèrra, e la tèrra en equilibri amb la perla de nèu, alara, se un meteòre de mantuna tonada de pes tomba sus la tèrra, la gravitat es pas mai granda qu’abans? e aquò destrusiriá pas l’equilibri de la flor amb la tèrra? — Non; perque es pas solament la tèrra qu’es en equilibri amb aquela flor, mas l’univèrs. Vos remembratz que, en estudiant la lei de la gravitat, l’afirmacion scientifica es: Cada particula de matèria dins l’univèrs es atraïda per cada autra particula, de sòrta que non solament la Tèrra, mas l’univèrs entièr, es equilibrat a las besonhas de las flors; doncas, la caiguda del meteorit aumentariá pas la gravitat de l’univèrs.

TAM1897 D 59.4Sonque qualques mots d’explicacion per començar: Se, dins la leiçon precedenta, aguèsse parlat del subjècte de « La Sciéncia dins la Bíblia », o de « La Sciéncia e la Bíblia », auriái discutit mai completament çò qu’es la gravitat, e çò que es pas, segon l’idèa scientifica del mot. Mas ne parlavi pas ; tot çò que voliái far l’autra nuèch èra d’enonciar lo fach de la descobèrta de la lei de la gravitacion, e sa teoria coma lei. I a de cambiaments de punt de vista dempuèi lo temps de Newton, a prepaus de la teoria d’aquela lei ; mas aquò afècta pas la lei.

TAM1897 D 60.1En vertat estricta, la gravitacion es pas una lei de cap de biais, mas simplament la poténcia de Dieu. En realitat, i a pas de “leis de la natura”. Las leis de la natura son pas que las abituds de Dieu. Tot çò qu’es la lei de la gravitacion es una abitud de Dieu; la manifestacion del poder de Dieu. Mas coma discutissiái pas de çò qu’es vertadièrament, ai emplegat los tèrmes dins lo sens comunament acceptat, e solament per l’enonciar coma çò per que l’equilibri de l’univèrs es mantengut.

TAM1897 D 60.2Aqueste ser, legirai una autra definicion de la sciéncia. Aquesta tanben es tirada d’un dels scientifics mai importants e reconeguts del mond: «La sciéncia es la coneissença mai exacta que possedissèm sus quin subjècte que siá.» Lo mot «sciéncia» significa literalament coneissença. La definicion qu’aviam l’autra serada es corrècta. Es lo produch de la reflexion. Es tanben plan de la definir coma la coneissença mai exacta qu’avèm sul subjècte.

TAM1897 D 60.3Ara, tornam als dos punts que nos ocupèron dins la leiçon precedenta. Ont se trobava lo saber mai exacte sus la diferéncia d’esclat de las estelas, pendent mila sèt cents ans abans que la sciéncia o descobriguèsse? — Dins la Bíblia. Alara, ont se trobava la vertadièra sciéncia d’aquel subjècte? — Dins la Bíblia. — Ont se trobava lo saber mai exacte sus l’equilibri de l’univèrs pendent dos mila cinc cents ans abans que foguèsse descobèrt ? — Dins la Bíblia. Alara, quin èra lo libre mai scientific del mond sul subjècte d’aquela sciéncia ? — La Bíblia. Gardatz en memòria que parli pas de la sciéncia e de la Bíblia. Parli de la sciéncia del salut. E quitament se d’autras sciéncias i son mencionadas, es solament en ligam inseparable amb aquesta sciéncia principala. Es per aquò que vosautres e ieu sabrem, gràcias a totas las pròvas que podèm recampar dins aquestas doas oras d’estudi, que lo salut es una sciéncia, qu’es la sciéncia mai nauta de l’univèrs, que val mai la pena d’èsser estudiada, e qu’agissèm scientificament quand li consacrèm nòstre estudi principal e de tot nòstre còr.

TAM1897 D 60.4Ara, la Bíblia es pas un tractat sus cap sciéncia levat la sciéncia del salut. Es un tractat consacrat a aquel subjècte. La Bíblia fa referéncia a d’autras sciéncias; mas i a pas de tractats dins la Bíblia sus cap autra sciéncia. D’autras sciéncias son mencionadas, coma las qu’avèm remarcadas dins las Epistòlas als Corintians e dins Isaïas; perqué son mencionadas en aqueles endreches — per afirmar un punt scientific? — Non ; mas per èsser utilizada per illustrar melhor a nòstra compreneson la sciéncia del salut. Perqué aquela vertat astronomica es portada dins 1 Corintians 15:41 ? Quina es la tòca de dire : « Una estela diferís d’una autra en glòria ? » Pòrta tot de seguida a dire : « Atal es tanben la resurreccion dels mòrts. Es semenada dins l’umiliacion, es levada dins la glòria. Es semenada dins la feblesa, es ressuscitada dins la poténcia.» Atal coma una estela diferís d’una autra en glòria, aital es tanben la resurreccion. Veses doncas que la tòca d’aquela referéncia scientifica es d’illustrar un punt de la sciéncia del salut, per nos ajudar a veire melhor una vertat dins la sciéncia del salut.

TAM1897 D 60.5Perqué Isaïas integrèt dins son discors aquela afirmacion del fach de la gravitat? Agachem un pauc mai luènh dins lo capítol, e o veirem. Legirèi aquel vèrs e puèi un autre a la fin de la pensada que seguís. « Qui a mesurat las aigas dins la conca de sa man ? » « A qui donc me compararetz, o serai egal ? » ditz lo Sant. « Levatz los uèlhs en naut, e agachatz qui a creat aquestas causas, que fa sortir lor armada per nombre : las apèla totas per nom per la grandor de sa poténcia, perque es fòrt en poder ; pas una manca. » Isaïas 40:25, 26.

TAM1897 D 60.6Cap d’un escapa pas a son atencion, e tot es equilibrat segon los besonhs de cada pichòta flor que creis al camp. Mas perqué atira nòstra atencion sus aquò, e o integra dins son discors en aqueste endrech? — Pas per expausar lo fach scientific; mas per atirar l’atencion de tot lo monde sus la sciéncia del salut. Que ne tira coma conclusion? Devèm considerar tot aquò, e considerar çò qu’a fach tot aquò? E puèi legissi mai luènh: «Perqué dises, ò Jacòb, e parlas, ò Israèl: Mon camin es amagat al Senhor, e mon jutjament es passat de mon Dieu?» Isaïas 40:27.

TAM1897 D 60.7Quand Dieu a tant de suenh de la flor que creis a nòstres pès, es pas amagada ni oblidada; cossí doncas podètz dire que sètz amagat al Senhor, e que vòstre jutjament es passat, e que se’n fa pas pus cap de suenh de vos? Aital vesètz qu’en cada cas, la vertat scientifica es portada completament per illustrar a vos e a ieu la sciéncia del salut.

TAM1897 D 61.1Una autra reflexion: quand aqueles escrivans comprenguèron aquò, foguèt per revelacion. De segur, an pas obtengut aquelas causas per cap d’estudi scientific qu’aqueste mond aviá. Lo Senhor revelava sa sciéncia principala, la sciéncia del salut; e apelava las autras sciéncias per l’illustrar. Alara, quina de totas las sciéncias es la mai importanta pel Senhor? — Lo salut, de segur. Quand lo Senhor utilizava las autras sciéncias sonque per illustrar aquò, es perfèctament clar que considèra aquela sciéncia mai importanta que las autras.

TAM1897 D 61.2Pasmens, aquò es pas tot. Un òme nomenat dins la Bíblia èra un mèstre complet de la sciéncia universala — totas las sciéncias naturalas d’aqueste mond. Vòli que vejatz qu’i aguèt un òme que coneissiá a fons las sciéncias que son ara tant presadas dins lo mond. E vòli que vejatz çò que ditz fàcia a tot aquò. Vaquí l’escritura:—

TAM1897 D 61.3E Dieu donèt a Salamon una saviesa e una compreneson extrèmament grandas, e una largor de còr, coma la sabla que se tròba sus la ribiera de la mar. E la saviesa de Salamon subrepassèt la saviesa de totes los filhs de l’Orient, e tota la saviesa d’Egipte. Car èra mai savi que totes los òmes; que Etan l’Ezraïta, e Emman, e Calcol, e Darda, los filhs de Mahol; e sa renomada èra dins totas las nacions a l’entorn. E prononcièt tres mila proverbes; e sas cançons èran mila e cinc. E parlèt dels arbres, del cedre que se tròba en Liban fins a l’issop que buta de la paret; parlèt tanben dels animals, dels aucèls, dels rampants e dels peisses. 1 Rèis 4:29-33.

TAM1897 D 61.4Parlèt dels arbres, del cedre que se tròba en Liban fins a l’issop que buta de la paret. Cossí se ditz aquò en sciéncia? — Botanica. Compreniá la botanica melhor que degun autre al mond.

TAM1897 D 61.5Parlèt tanben de las bèstias. Quin seriá lo mot scientific se se metiá uèi? — Zoologia. Salamon compreniá la zoologia melhor que cap d’òme vivent uèi al mond. L’ensenhèt; perque ditz que parlèt de totas aquelas causas. Ensenhèt aquelas sciéncias.

TAM1897 D 61.6« E dels aucèls. » Quina es aquela sciéncia ? — Ornitologia. Alara Salamon ensenhèt las sciéncias de la botanica, de la zoologia, de l’ornitologia.

TAM1897 D 61.7E aprèp? — «E de las causas que rampan.» Quina sciéncia es aquela? — Entomologia.

TAM1897 D 61.8«E dels peisses.» Quina sciéncia es aquela? — L’ictiologia.

TAM1897 D 61.9Las personas que legisson aqueste passatge de l’Escritura pensan pas generalament a Salamon coma un scientific universal. Mas se s’aviá dich que Salamon parlava de botanica, de zoologia, d’ornitologia, d’entomologia e d’ictiologia, serián prèstas a dire: «Quin òme meravilhós qu’èra Salamon!». Mas alara seriá pas una particula mai meravilhós qu’es; perque ditz tot aquò.

TAM1897 D 61.10Ai legit aquò per que vejatz que Salamon sabiá quicòm de sciéncia, pas solament quicòm de sciéncia, mas mai de totas aquelas sciéncias que cap d’autre òme n’aja jamai sabut d’una sola.

TAM1897 D 61.11Pasmens, e mai que comprenguèsse tan a fons totas aquelas sciéncias, e qu’i aguèsse ensenhat totas, va çò que ditz: «Escotem la conclusion de tota l’afar;» la soma de tot çò que s’es dich, es: «Temètz Dieu e gardatz sos comandaments, perque aquò es lo deure entièr de l’òme: perque Dieu menarà cada òbra en jutjament, amb cada causa secreta, que siá bona o que siá mala.»

TAM1897 D 61.12A son vejaire, qué preniá lo dessús de totas las autras sciéncias amassadas? — Lo salut de Dieu.

TAM1897 D 61.13Los àngels comprenon totas las sciéncias, pasmens considèran lo salut mai digne de lor estudi que totas las autras sciéncias amassadas. Los profètas tanben lo considerèron mai digne; e emplegèron las autras coma un mejan per comprene melhor lo salut. E aquí un òme que compreniá las autras sciéncias, e ditz que la sciéncia del salut las transcènd totas. Ara, vòli que vejatz que Dieu el meteis, de son costat, separat de tot aquò, la considèra exactament aital.

TAM1897 D 61.14Vejatz aicí: venèm de legir que Salamon ensenhèt totas aquelas sciéncias. Quant d’aqueles ensenhaments avèm escrich per nòstre estudi? — Pas un sol. Dieu nos a pas portat cap de document o rapòrt de l’ensenhament de Salamon sus la botanica. Nos a pas portat, ni enregistrat, una sola leiçon que Salamon aja jamai ensenhada en zoologia, o dins cap d’aquestas autras sciéncias. Mas nos a portat, e tornat portar, de leiçons de Salamon, coma de totes los autres, sus la sciéncia del salut. Alara, en comptant los àngels coma donant solament l’opinion d’un àngel; en comptant los profètas coma donant solament l’opinion d’un profèta, e Salamon coma donant solament l’opinion d’un scientific universal; quina es l’opinion de Dieu? — Es que lo salut val mai per vos e ieu, e es mai digne de nòstre estudi, que totas aquestas autras sciéncias, d’aquesta coneissença de la quala el meteis nos donèt.

TAM1897 D 61.15Aquela sciéncia que Salamon comprenguèt e ensenhèt èra pas una sciéncia coma la d’Huxley, Darwin, e los autres scientifics d’aquesta epòca. Amb l’esperit natural, l’òme pòt sondar las sciéncias naturalas, e far fòrça descobèrtas. E e mai que sián pas totjorn corrèctas, pòdon pasmens descobrir de punts que son vertadièrs. Mas aquò èra pas lo camin de Salamon. Dieu donèt a Salamon la saviesa, per que veguèsse tot aquò a la lutz de Dieu. Parlèt de tot aquò per la saviesa de Dieu. Aital, la sciéncia que Salamon ensenhèt èra la sciéncia de Dieu. La botanica qu’ensenhèt èra una botanica genuïna, divina. La zoologia qu’ensenhèt èra una zoologia divina. Èran las vistas de Dieu, la vertat de Dieu, la sciéncia de Dieu dins totas aquestas causas. Èra pas una sciéncia faussament dicha tala.

TAM1897 D 62.1Bon, doncas, coma aquò èra la sciéncia de Dieu, e qu’èra divina en ela meteissa, perqué lo Sénher nos a pas donat tot aquò? Perqué a pas donat al mond lo tractat de Salamon sus la botanica, e sus totes aqueles autres subjèctes? — I a una rason per aquò; e es que aquò es pas çò que lo mond a besonh en primièr luòc.

TAM1897 D 62.2Un òme poiriá aver tot aquò, poiriá comprene tot aquò, coma Salamon. Pasmens, de qué li serviriá, s’aviá pas d’en primièr la sciéncia del salut? Salamon aviá tot; pasmens, quand virèt son còr luènh de Dieu, de la sciéncia del salut, e de l’estudi d’aquò amb tot son còr, de qué li serviguèt sa coneissença de las autras sciéncias? Quant poguèt lo retenir del pecat? Quant de poder aviá per lo retenir de son èsser natural, e de la malícia e de la corrupcion que i aviá en el?

TAM1897 D 62.3Sabètz que quand virèt son còr de la sciéncia de Dieu, de la sciéncia del salut, e mai qu’aguèsse totas las autras, èra tan marrit, tan malvag, tan completament engolit dins l’idolatria e tota causa profana, coma s’aguèsse pas conegut l’ABC de res.

TAM1897 D 62.4Aital, podèm veire perqué lo Senhor a pas conservat a l’òme tota la sciéncia qu’existís. Imaginem qu’o aguèssen tota, coma Salamon, e que la poguèssen ensenhar coma Salamon o faguèt. Amb lo còr pas rendut a Dieu, amb l’arma pas salvada, de qué serviriá la sciéncia? Podriá pas los retenir de cap de mena de malícia e de corrupcion qu’i a dins lo còr uman.

TAM1897 D 62.5Aquestas sciéncias son pas çò qu’a besonh lo mond uèi, d’en primièr. Lo còr a besonh d’èsser purificat, l’arma a besonh d’èsser salvada, lo caractèr tot a besonh d’èsser rebastit, l’esperit transformat a l’imatge meteissa e a la glòria de Dieu, per que la vida rebatèsse sa justícia, per manifestar la coneissença de Dieu sol a tot lo mond. E mai se avèm tot çò que totas las sciéncias pòdon donar, aquò nos profecharà de res sens salvacion; perque d’aicí pauc n’aurèm pas pus ges. Aquò val la pena de i pensar per nosautres uèi, dins totes nòstres estudis, nòstras lecturas e nòstras recèrcas.

TAM1897 D 62.6I a una autra causa: Dieu vòl que vos e ieu, totes los òmes, pensem justament sus cada subjècte que lo pertòca. I a d’òmes uèi que pensan a totes aquestes subjèctes scientifics, mas pensan pas justament. An talament avançat que tròban pas cap de plaça per Dieu. E l’òme sens Dieu, sens la guida de la pensada, de l’esperit de Dieu, es pas capable de pensar corrèctament sus aquestes autres subjèctes. Mas l’esperit es pas drech fins que siá renovelat a l’imatge d’Aqueste que lo creèt. L’esperit deu èsser transformat, renovelat. Devèm aver un esperit tot autre. Cada pensada deu èsser menada a l’obesissença, a la somission, a Crist.

TAM1897 D 62.7Aquò es l’òbra del salut. Es de restablir l’imatge de Dieu dins l’arma; de menar l’esperit ont serà pas que lo rebat, l’esclat, de la justícia, de la pensada, del Dieu vivent. Quand aquò serà fach, e l’òbra de Dieu serà acabada dins aqueste mond, en fasent conéisser la coneissença de Dieu a totas las autras gents, alara lo Senhor nos dobrirà l’univèrs e l’eternitat. Alara, totes aqueles autres subjèctes seràn dobèrts a nòstre estudi, e lo Senhor nos poirà dire: Anatz ont voldretz, me pòdi fisar de vosautres. L’immens univèrs vos es dobèrt. Res vos es pas interdich. Tot es a vosautres. Vos aparten. Anatz ont vos plai, demoratz ont vos plai, fasètz çò que vos plai; me pòdi fisar de vosautres. Pensatz a quin subjècte que vos plai, aprofondissètz-lo tant coma vos plai, o faretz corrèctament.

TAM1897 D 62.8Ara, disi pas que los òmes devon ignorar completament totas las autras sciéncias fins que atenhem l’autre mond. Disi simplament que la sciéncia del salut deu èsser la primièra dins l’estudi de totas. N’a pas lo Senhor donat l’exemple de l’atencion que devèm portar a aquelas causas, e de l’usatge que ne devèm far? Quina es la tòca de legir e d’estudiar aqueles autres manuals? — Que nos ajuden a comprene e a ensenhar melhor las causas de la sciéncia del salut, que se non aviam aquela coneissença. Aquò es l’usatge que se ne fa dins la Bíblia. Nos manda predicar aquel evangèli amb lo qual aquels autres avián a veire, e per l’exemple nos a mostrat cossí l’utilizar. Per aquò, lo Senhor nos mòstra que la sciéncia del salut deu èsser la primièra de totas las autras sciéncias conegudas dins l’univèrs.

TAM1897 D 62.9Deu prene lo cap de totas las autras dins aqueste mond, e quand arribarem dins l’autre mond, prendrà encara lo cap. Quand l’eternitat serà dubèrta davant nosautres, e que anirem ont nos plairà, e pensarem a quin subjècte que nos plairà, virarem l’esquina al salut alara, e direm, Me soi ja diplomat en aquò? — Non. Sabèm qu’es escrich que «la crotz del Crist serà la sciéncia e la cançon dels redimits a travèrs dels sègles sens fin de l’eternitat». Alara, quand aurèm acabat nòstre percors aicí, quand aurèm obtengut nòstre diplòma, e que vendrà lo temps d’una granda inauguracion, e qu’intrarèm dins una eternitat d’estudi, alara serèm mai capables de comprene aquesta sciéncia de totas la mai granda que quand èrem dins aqueste mond.

TAM1897 D 63.1Diguèrem dins la leiçon precedenta qu’es pas un usatge abusiu dels mots « sciéncia » e « scientific » de los aplicar al salut. Lo salut es una sciéncia, es scientific. L’òbra de l’Esperit de Dieu sus l’esperit, transformant l’esperit e tota la vida a l’imatge de Jèsus Crist, del pecat a la justícia — aquò es una causa scientifica. Doncas, quand l’estudiatz, gardatz a l’esperit que sèm pas brica non scientifics quand ne fasèm lo principal e tot de cada subjècte, totjorn. Aquestes pretenduts scientifics son non scientifics en negligir aquò, lo principal de totas las sciéncias.

TAM1897 D 63.2I a una autra causa que foguèt demostrada; e foguèt demostrada dins las tres nacions que son los exemples dins l’aprendissatge del mond. Lo bilanç del pòble de la Bíblia, lo pòble josieu, lo pòble de Dieu coma dins la Bíblia, es professadament l’exemple e la font d’estudi per totes los que prepausan de servir Dieu. Grècia e Roma, amb lor filosofia, lor literatura e lors leis, son los exemples de fòrça d’aqueles que professan de seguir la Bíblia, e de totes los autres.

TAM1897 D 63.3Ara avèm vist qu’entre lo pòble de Dieu i aguèt un òme qu’èra un proverbista universal, e tanben un poèta universal e un scientific universal. Sas cançons èran mila e cinc, e sos proverbis tres mila. Aicí vesètz un esperit mèstre; e pr’aquò, aquel qu’aviá una tala compreneson, una tala saviesa, dins totas aquelas causas, demostrèt dins sa vida que tota aquela coneissença es absoludament impotenta per cap de ben dins un òme o per un òme, sens que la sciéncia del salut i siá per contrarotlar e manténer dins la justícia l’equilibri sus tot.

TAM1897 D 63.4Vos ai atirat l’atencion fa un moment sul fach que Dieu nos a pas portat cap d’aquela ensenhança scientifica. Ara, vos atiri l’atencion sul fach que nos a portat un raconte de la vida d’aquel òme quand se virèt de Dieu. Nos a portat un raconte del fracàs enòrme qu’aquel òme faguèt malgrat tota aquela coneissença, quand oblidèt la sciéncia del salut. Perqué, doncas, Dieu considerèt mai important per vos e ieu de consignar tota la vida d’aquel òme après que se virèt de Dieu, que de nos portar un recuèlh de tota l’instruccion scientifica que donèt? Dins l’esperit dels òmes, qué es çò mai preciós per l’umanitat? Lo recit de la falhida, de la falhida enòrma, facha per Salamon, a mai de valor per l’umanitat que non o auriá agut tota l’instruccion scientifica que Salamon jamai prononcièt, mesa dins un libre per l’umanitat d’auèi; perque dins aquela falhida se demostrèt al mond entièr cossí tota la coneissença de totas las causas sens la coneissença del salut de Dieu es complètament vana e mens que res.

TAM1897 D 63.5Un autre grand exemple se vei dins los Grècs. L’esperit natural pòt jamai aténher una pensada mai nauta, mai rigorosa e mai perfiècha que la que faguèt l’esperit grèc. Dins aquò se retraça la perfeccion de la pensada umana sens Dieu.

TAM1897 D 63.6Mas que lor faguèt aquò? Aquò es la question. Qué lor faguèt lor literatura? Qué lor faguèt lor filosofia? Qué lor faguèt lor art? Qué lor faguèt lor religion? Filosofia, philo sophia — l’amor de la saviesa. Qu’èra aquela saviesa? — Èra una estupidesa absoluta. Dieu o ditz. Qu’èra lor religion? — Èra solament mitologia. Qu’èra lor art? — Dieu ditz qu’èra idolatria. Vos remembratz del raconte?

TAM1897 D 63.7La Paraula de Dieu ditz pas que, quand Pau caminava entre aquelas estatuas e veiá lor art, admirava lor art. Non, ditz: «Son esperit se remogèt en el quand vegèt la ciutat tota dedicada a l’idolatria.» Alara, de qué se tractava? — Idolatria.

TAM1897 D 63.8Pasmens, quitament uèi, òmes, femnas e enfants prenon los rèstas d’aquò qu’èra pas que d’idolatria, e o adòran, e o apèlan art, e o copian. Lor esperit i demòra, preparan de libres sus aquò, e l’ensenhan e l’estúdian dins las escòlas del país. Mas qué ne pòt sortir de tot aquò? Qué ne sortiguèt entre los Grècs eles meteisses? Sabètz çò que faguèt per eles. Ai pas besonh de tornar dire — literatura, art, drech, filosofia, totas aquelas causas. Roma copièt sa filosofia de Grècia mai que ne creèsse per ela meteissa, mas la literatura, es aquí. E que faguèt pels Romans? — Qualques causas que faguèt pels autres, mas, se possible, los rendèt encara piègers que los autres. Dins tota la Grècia, d’après çò que poguèri observar, vegèri pertot que los Grècs avián pro de respècte per la femna per vestir corrèctament cada figura d’ela que talhavan. Un òme, de segur, es totjorn nu; mas quand arribam en Itàlia, aquel respècte a desaparegut, e totes son sens cap de vestit. Dins la màger part dels cases, la drapariá a desaparegut completament; e, d’alhors, la perfeccion de l’art d’auèi, qu’es adorada per aqueles que van a Roma e i estudian l’art, son solament las figuras femeninas nudas, e aquò es pas d’art de cap de biais quand es fach; e pr’aquò, es arribat a la perfeccion de l’art, e es copiat pertot, e sas imperfeccions son copiadas cada còp.

TAM1897 D 64.1Vòli pausar una question. Qual d’entre vosautres a jamai vist un parelh de cambas umanas dempuèi los genolhs fins a las puntas dels pès? Mentre que soi aquí drech, lo pes de mon còs repausa sus mon pè esquèr. Aquò equilibra completament lo pes de mon còs. Lo pè drech repausa amb las artelhas sul sòl. Los muscles de ma camba drecha seràn exactament conformes a los de l’esquèrra? — Non. Mas aquò es l’òbra d’art meravilhosa. I a just aquela diferéncia. Las doas cambas son exactament parièras, e podèm pas descobrir la diferéncia d’un pèl de cap. E atal vesèm qu’es pas d’art, de cap de biais. I a fòrça de dire sus aquò, mas fau pas una conferéncia d’art aqueste ser. Parli de çò qu’es la valor de la salvacion, e de çò qu’es lo ben de totas las causas sens ela. Quin ben aguèt Roma sens ela? — Sas iniquitats la neguèron. Quin ben aguèt Grècia sens ela? — Sas iniquitats la neguèron.

TAM1897 D 65.1Alara, doncas, quand lo fach es aital demostrat en mesura tripla davant lo mond, de l’impoténcia absoluda de cada esfòrç de l’esperit uman dins sa perfeccion per aténher cap de ben quand lo còr se vira de Dieu, qué pòt far lo Senhor pel mond se aquelas tres leiçons mondialas ensenhan pas la gent? Qué pòt far pels òmes se seguisson aquel camin, malgrat aqueles tres exemples d’avertiment solemne? Dieu a registrat aqueles tres exemples per nos ensenhar l’impoténcia de l’esfòrç mai naut de l’esperit dins totas las brancas de la sciéncia, de l’art e de la literatura, per far lo ben als òmes, per los empachar de pecar, per los menar cap a un ben quin que siá, quand oblidan lo salut de Dieu e la sciéncia del salut, que donèt als còrs dels òmes.

TAM1897 D 65.2Demandi doncas: Devèm imitar la follia dels Grècs e dels Romans? Devèm èsser encantats per lor idolatria, e pensar qu’es d’art? Devèm nos interessar a lor religion, quand es entièrament una enormitat? Sufís pas de dire qu’es de mitologia; es una enormitat.

TAM1897 D 65.3Mas qualqu’un dirà: Lor literatura es pas inestimabla? Vegem çò que Dieu ne pensava. Al temps que, per mejan de la lenga grèga, introduissiá la sciéncia del salut dins lo mond entièr, lo Senhor aviá davant el tot lo mond de la literatura grèga, e la romana tanben, d’alhors. Pasmens, trobèt sonque tres frasas cortas dins tot aquel domeni que valguèsson la pena d’èsser reculhidas e mesas dins aquel tractat sus la sciéncia del salut. Vos las donarai. Una d’elas se tròba al capítol dètz-e-set dels Actes. Es citada d’un escrivan grèc nomenat Aratus, e es aquesta. Legissi lo vèrs vint-e-uèch. Pau parla, e ditz:—

TAM1897 D 65.4«Cèrts tanben de vòstres pròpris poètas an dich: Perque sèm tanben sa descendéncia.» Un escrivan grèc diguèt que l’òme es la descendéncia de Dieu. Lo Senhor o reprenguèt, e diguèt: Aquò es verai.

TAM1897 D 65.5Un autre se tròba al capítol quinze de la primièra epistòla als Corintians, al verset trenta-tres. La primièra partida del verset es: «Vos enganetz pas». Aquò son los mots del Senhor. La rèsta del verset es citada d’un escrivan grèc nomenat Menandre: «Las marridas comunicacions corrompon las bonas costumas».

TAM1897 D 65.6L’autre es dins Tità, al capítol primièr e al verset dotze, e ven d’Epimenides, coma seguís: «Los Cretians son totjorn de messorguièrs, de bèstias malas, de panses lents.»

TAM1897 D 65.7Aqueles tres passatges èran tot çò que lo Senhor poguèt trobar dins tot lo domeni de la literatura grèga que valguèsse la pena de prene e d’aprovar.

TAM1897 D 65.8Bon, alara, disi pas qu’aquò siá tot çò que qualqu’un pòsca utilizar per son profièch. I a de faches istorics dins la lenga grèga qu’an de valor. Mas Dieu ensenha çò qu’es mai preciós per tota l’umanitat; ensenha los principis del ben e de la vertat, e non pas simplament presentar al mond una seguida de faches. E tot çò que poguèt trobar dins tot lo domeni de la literatura grèga que se podiá utilizar dins l’interès de la vertat o de la justícia coma principis per guidar l’òme, èra justament aquestas tres declaracions: «Sèm tanben de sa descendéncia;» «Las marridas companhiás corrompon las bonas costumas;» e «los Cretians son totjorn de messorguièrs.» Qual autre pòt trobar mai que aquò, que li faga de ben dins lo camin de la justícia e de la vertat, de la puretat e de l’integritat?

TAM1897 D 66.1Ara, oblidetz pas. Los Grècs e los Romans èran pas de pagans vilas, degradats, malvestits e ignorants; èran aristocratics, cultivats e fòrça educats. Cossí poiriá èsser autrament quand las causas que sabián e ensenhavan son lo som que los ensenhaires d’auèi aspiran a aténher? Juli Cesar èra un dels òmes mai complits que jamai visquèsse — en cortesia, etiqueta, estetica e manièras en general. Mas qual èra son caractèr? La descripcion mai mesurada d’aqueste, per èsser d’un biais o d’un autre completa o justa, seriá pas digna d’èsser imprimida.

TAM1897 D 66.2Quand lo Senhor a mostrat a quin ponch tota sciéncia, tot aprendissatge de tota mena sens son salut es absolutament van, alara disi un còp de mai, Qué pòt far per los òmes se aquelas causas que metèt davant lo mond los instruiràn pas que aquela es pas la bona via de seguir? Se los òmes se daissan pas instruire per aquelas causas per prene lo bon camin, per admetre que la sciéncia de Dieu es la principala, e que çò que sap es lo melhor, alara cossí l’umanitat pòt esperar d’escapar al mal que es vengut sus totes los que son passats abans?

TAM1897 D 66.3La sciéncia del salut de Dieu es la sola causa que los òmes devon saber, d’en primièr; e que nos menèsse, nos guidèsse, nos equilibrèsse, per nos sosténer pertot e en totas causas, e contra totas las causas malas. E farà tot aquò. Aquò es la vertat benesida. Legiguèri ièr de nuèch, e torni legir:—

TAM1897 D 66.4A ieu, que soi mens que lo mendre de totes los sants, aquesta gràcia m’es estada donada, de predicar entre los Gentils las riquesas insondablas de Crist; e de far veire a totes quina es la comunion del mistèri, que dempuèi lo començament del mond foguèt amagat en Dieu, que creèt totas causas per mejan de Jèsus Crist. Efesians 3:8, 9.

TAM1897 D 66.5Qu’es aquel mistèri de Dieu? — «Crist en vosautres, l’esper de la glòria.» Crist, la poténcia de Dieu e la saviesa de Dieu, la bona novèla, la poténcia de Dieu per la salvacion — aquò es lo mistèri de Dieu; aquò es la sciéncia de la salvacion. Aquò es la vertat scientifica, a l’entorn de la quala totas las autras sciéncias se centran. Aquela poténcia de Dieu per la salvacion, cada òme la deu aver per lo retenir del mal que i a en el. Lo mal que naís en cada òme lo menarà a la perdicion, malgrat tota la sciéncia, tota la literatura, tot l’art, tota la religion, tot çò que lo mond pòt fornir, o que jamai poguèt fornir, levat se s’apòia sul poder de Dieu per la salvacion, que ven a l’òme per la fe de Jèsus Crist.

TAM1897 D 66.6Sens aquel poder dins lo còr, quitament la sciéncia que Dieu ensenhèt — per parlar pas de la literatura, de l’art, de la religion, e de tot çò qu’ensenhèron los pagans — es impotenta per empachar l’òme de pecar. Sens aquò, cada vestigi del mal qu’es en un òme se manifestarà, malgrat totas aquelas autras causas. Es per aquò qu’es lo poder de Dieu per la salvacion: salva l’òme contra tot mal.

TAM1897 D 66.7Lo mistèri de Dieu, qu’es Crist en vosautres, l’esperança de la glòria; Crist, la poténcia de Dieu, e la saviesa de Dieu; Crist e el crucificat; aquò sol, aquò tot en tot, aquò sus tot, en tot, a travèrs de tot, ara e per l’eternitat, — aquò es la sciéncia del salut, la principala de totas las sciéncias; aquela que mena totas las sciéncias, que passa en primièr sus totas, e guida dins l’estudi de totas. Que siá aital per totas per sempre.

TAM1897 D 66.8Alara que lo Senhor, per son Esperit, nos atire a el d’aquesta manièra; que lo còr siá atal dobèrt a aquela poténcia, a la comunion d’aquel mistèri, a l’Esperit de Dieu, per que i pòsca implantar Jèsus Crist, sa gràcia e sa vertut. E coma tenèm nòstres còrs dubèrts a el totjorn, e a degun mai qu’el, coma una flor al solelh, obtenèm dins tota sa plenitud, sa justícia, sa poténcia, son salut, sa misericòrdia, sa vertat, sa jòia, sa gaug, sa patz — Ò, e sa vida eterna!