Khaolo ea 4 — Nako ea Bofelo

GSAM 77.1“YABE ke re, Morena wa ka, qetello ya dintho tsena e tla ba efe? Mme a re, Tsamaya, Daniele: hobane mantswe a patilwe mme a tiisitswe ho fihlela nakong ya qetello. ... Baetsadibe ba tla etsa tse mpe: mme ha ho le ya mong wa baetsadibe ya tla utlwisisa; empa ya bohlale o tla utlwisisa.”¹

GSAM 77.1“A re ho 'na, Utloisisa, mora oa motho: hobane pono e tla ba ea nako ea qetello.”²

GSAM 77.1“Empa wena, Daniele, kwala mantswe, mme o tiise buka, ho fihlela nakong ya bofelo; ba bangata ba tla matha ho ya le ho kgutla, mme tsebo e tla eketseha.”³

GSAM 77.1Ho boleloang ka “nako ea qetello” mona? E ke ke ea ba qetello ka boeona, hobane haeba ho ne ho le joalo karolo ea boporofeta ba Daniele e neng e “tiisitsoe” e ne e ke ke ea thusa batho letho. Kaha “lintho tse senotsoeng ke tsa rona,”⁴ karolo ena e tlameha ho ba le thuso ka nako e 'ngoe. Kahoo poleloana, “nako ea qetello,” e tlameha ho supa nako e haufi le qetello ka boeona, eo ho eona lintho tse buuoeng ho Daniele li tla utloisisoa.

GSAM 77Letsatsi la Tokisetso ea Hae

GSAM 77.2Ha ho potang hore e bua ka nako eo e bitsoang ke moporofeta Nahume “letsatsi la tokisetso ea hae.” Mona moporofeta o ne a bua ka timetso ea Nineve ka “Molumo oa sephali, le modumo wa kgwekgwetlano ya mabili, le wa dipere tse qhoma-qhomang, le wa makariki a tlolatlolang.”⁵ Qalong, moporofeta o ile a hlokomelisoa ka tlokotsi e kholoanyane e tlang ho hlaha lefatšeng lohle, ha “dithaba di a reketla ka lebaka la hae, mme dithabanyana di a qhibidiha, mme lefatshe le a tjheswa ke ho ba teng ha hae, e, lefatshe, le bohle ba lulang ho lona. Ke mang ea ka emelang khalefong ea hae? 'me ke mang ea ka mamellang bohale ba hae bo tukang? Khalefo ea hae e tšolloa joaloka mollo, 'me majoe a theoleloa ke eena.... O tla etsa qetello e feletseng; matšoenyeho a ke ke a hlola a hlaha hape.”⁶

GSAM 78Likariki Tse nang le Mabone a Tukang

GSAM 78.1Ho feta moo, moporofeta o bua ka letsatsi lena la boitokisetso: “Likolotsana li tla ba le mabone a tukang ka letsatsi la tokisetso ea hae, 'me lifere li tla sisinyeha haholo. Likolotsana li tla matha ka bohale literateng, li tla thulana litseleng tse pharaletseng: li tla tšoana le mabone, li tla matha joaloka mahalima. O tla bala bahlomphehi ba hae: ba tla khoptjoa ha ba tsamaea; ba tla potlakela lerako la eona, 'me tšireletso e tla lokisoa.”⁷

GSAM 78.2Ke tlhaloso e nepahetseng hakaakang ea terene ea sejoale-joale e lebelo le holimo, ka motsamaisi a lula a bala le ho pheta-pheta bapalami ba hae, ho tloha seteisheneng se seng ho ea ho se seng, 'me ba khoptjoa ha ba tsamaea ha terene e ntse e tsamaea. Joale ho na le tšebeliso e matla ea lifate tsa fir bakeng sa mapolanka a seporo, mesebetsi ea marokho a mapolanka, matloana a thibelo-lehlwa, jj. Ho thoe tsela e 'ngoe holim'a Lithaba tsa Sierra Nevada e na le matloana a thibelo-lehlwa a lifate tsa fir a bolelele ba limaele tse mashome a mane a metso e supileng. 'Me moporofeta o ile a bolela hore sena se tla ba teng “letsatsing la tokisetso ea hae.”

GSAM 78.3Nako ena ea ho qetela e boetse e buuoa ke moporofeta Joele ha taelo e ne e fuoa bahlanka ba Morena, “Letsang terompeta Sione, le phahamiseng molumo oa tlhokomeliso thabeng ea ka e halalelang: a baahi bohle ba naha ba thothomele; hobane letsatsi la Morena le atametse.”⁸

GSAM 78.4Hape ka moporofeta Sefania ho thwe, “Kopanang, le be le kopane, lona sechaba se sa lakatseheng; pele taelo e tsoa, pele letsatsi le feta joaloka mōkō, pele khalefo e bohale ea Morena e le wela, pele letsatsi la khalefo ea Morena le le wela. Batlang Morena, lona bohle ba bonolo ba lefatšeng, ba phethileng kahlolo ea hae; batlang ho loka, batlang bonolo: mohlomong le tla khonthoa ka letsatsi la khalefo ea Morena.”⁹

GSAM 79.1Ho utlwisisa ka botlalo hore na polelo “nako ya bofelo” e bolelang, le hore na e qala neng, re tla sheba mohlala o mong moo lentswe le tshwanang le sebedisitsweng. Kgaolong ya leshome le motso o le mong ya Daniele ho hlahiswa matla a kgatellang a neng a tla busa ho fihlela nakong ya bofelo. Morena o ile a bua ka matla ao a hlorisang, a re, “Ba bang ba ba nang le kutloisiso ba tla oa, hore ba lekoe, le ho hloekisoa, le ho soeufatsoa, ho fihlela nakong ea qetello; hobane eona [nakong ea qetello] e sa le nakong e behiloeng.”¹⁰

GSAM 79Mosebetsi oa Lenaka le Lenyenyane

GSAM 79.2Bahlalosi ba Baprotestanta ka kakaretso ba lumellana ho sebelisa matla ana le “lenaka le lenyenyane” la Daniele 7, ho kereke ea Roma e neng e tšoere matla a puso ka matsoho bakeng sa nako e “behilitsoeng”. Nako eo e behilitsoeng e ne e le “nako, linako, le halofo.”¹¹ Tsena e ne e le matsatsi a boporofeta a 1260—lilemo tse 1260—tse leng puso ea sechaba ea lenaka le lenyenyane, e tlohang ka 538 ho isa ho 1798 A.D. Ka nako eo ea morao, matla a sechaba a lenaka le lenyenyane a ile a amohuoa, ka “nako e behiloeng.” Kahoo ka nako eo batho ba ne ba se ba khaolitse ho “wa” ka letsoho la matla ao jwalo ka ha ba ne ba ntse ba wa pele. Selemo sena, he,—1798,—se tshwaya qaleho ya nako eo profetong ena e bitswang “nako ya ho qetela.”

GSAM 79.3Selemo sa 1798 se ile sa koala “matsatsi a sekete le makgolo a mabedi le mashome a tsheletseng”—dilemo tse 1260—tseo ho tsona “Lipaki tse Peli” tsa Morena (Testamente ya Kgale le e Ntjha) di neng di lokela ho “profeta... li apere masela a seile.”¹² Nakong ea Mehleng e Lefifi ea tlhoriso, Mangolo a Halalelang a ne a bolokiloe ka lipuo tsa Segerike le Selatine, 'me batho ba tloaelehileng ba ne ba sa utloisise lipuo tsena. Ho thibela Mangolo ka tsela ena ho tšoantšoa le ho a apesa “ka masela a seile.”

GSAM 80Lipaki tse Peli li Bolailoe

GSAM 80.1“Ha ba qetile bopaki ba bona [ba le boemong ba masela a seile], sebata se tsoang sekoting se se nang botebo se tla loantša bona [Satane a hlohlelletsa le ho sebetsa ka batho ba lefatše], mme se tla ba hlola le ho ba bolaea. Mme litopo tsa bona li tla paqama seterateng sa toropo e kholo, eo ka moea e bitsoang Sodoma le Egepeta, moo le Morena oa rona a ileng a thakhisoa sefapanong teng [“o hlahlelwa sefapanong,” Danish]. Mme batho ba ditjhaba, ba meloko, ba dipuo le ba ditso ba tla bona ditopo tsa bona ka matsatsi a mararo le halofo, mme ba ke ke ba dumella hore ditopo tsa bona di kenngwe mabitleng.”¹³

GSAM 80Mmuso wa Tshabo

GSAM 80.2Polao ea Lipaki tsena e phethiloe nakong ea “mmuso oa tšabo” Fora, ho tloha ka 1792 ho isa ho 1795—lilemo tse tharo le halofo. Le hoja Phetohelo ea Fora e ile ea tsoela pele lilemo tse ka bang tšeletseng kapa tse supileng, e bile nakong ea lilemo tsa pele tse tharo le halofo moo ba ileng ba etsa boiteko ba bona bo boholo ba ho timetsa Bibele, bolumeli, le bohle ba neng ba iteta sefuba ho buella le leng la tsona. Leha Phetohelo ea Fora e ne e ipolela hore e loantša 'muso oa borena le boruti, ha e le hantle e ile ea fetoha ntoa ea ho felisa Molimo le Bibele. Ka linako tse neng li le teng nakoana pele ho Phetohelo re bala,

GSAM 80.2“A ho se ke ha lebalwa hore pele ho Phetohelo ya 1792, batshehetsi ba ho se dumele Molimo Fora ho bolelwa hore ba ile ba bokella le ho sebedisa £900,000 [$4,500,000] ka selemo se le seng, ebile hape le hape, ho reka, ho hatisa, le ho hasanya dibuka ho senya dikelello tsa batho le ho ba lokisetsa mehato e matla.”¹⁴

GSAM 80Bangoli ba ho se Lumele

GSAM 80.3“Tsela bakeng sa Phetohelo e joalo e ile ea lokisoa ke lingoliloeng tsa Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D'Alembert, Condorcet, Rousseau, le ba bang ba mofuta o tšoanang, tseo ho tsona ba ileng ba leka ho hasa melao-motheo e senyang bolumeli ba tlhaho le bo senotsoeng ka bobeli. Tšenolo ha ea ka ea phephetsoa feela, empa ea hlakoloa ka ho feletseng; Bomolimo ba ile ba lelekoa bokahohleng, 'me sebōpeho sa khopolo-taba se bitsoang Molimotsana oa Bohlale sa kenngoa sebakeng sa sona.”¹⁵

GSAM 81.1Selemong sa 1793 maikutlo a batho e ne e le a joalo hoo batšoantšisi ba neng ba thoholetsoa ka molumo ka lebaka la metlae ea bona e hlabang khahlanong le Molimo le Bibele. E le mohlala re qotsa:

GSAM 81.1“Rametlae Monert, Kerekeng ea St. Roche [Paris], o ile a phahamisetsa ho se tšabe Molimo boemong bo holimo. ‘Molimo, haeba u teng,’ a rialo, ‘iphetetse lebitso la hao le nyefotsoeng! Kea u phephetsa. U khutsitse. Ha u na sebete sa ho lahlela lialuma tsa hao. Ke mang ka mor'a sena ea tla lumela hore u teng?’”¹⁶

GSAM 81Mosebetsi oa Ho Rohaka Molimo Lyon, Fora

GSAM 81.2Mabapi le kamoo ba bolaeang Lipaki, “ba hlabela Mora oa Molimo sefapaanong hape, ba mo hlabisetsa lihlong phatlalatsa” (Baheberu 6:6), ho tla hlaha ts'ebetsong ea mokete o neng o tšoeroe ke Fouché, Lyons, ho tlotla Chalier, Mmusi oa Lyons, ea neng a bolailoe. Pele a fihla Lyons, Fouché o ile a laela hore

GSAM 81.2“matshwao ohle a bodumedi a lokela ho senngwa; le hore hodima menyako ya mabitla a dikereke ho ngolwe, Lefu ke boroko ba ka ho sa feleng.... Setshwantsho sa hlooho le mahetla sa Chalier se ile sa jarwa diterateng, se latelwa ke letshwele le leholo la babolai le diaka. Kamora bona ha tla esele e jere evangeli, sefapano, le dijana tsa selallo, tse ileng tsa tjheswa hanghang mollong, ha esele yona e qobellwa ho nwa veine e halaletsweng ka sekotlolo sa selallo.”¹⁷

GSAM 81.3Mokete oa Bohlale o neng o tšoaretsoe Paris o hlalosoa tjena:

GSAM 81.3“Ba ile ba tsamaya ka mokoloko ho ea kopanong, 'me matšoele ... a etsa metlae ka mekhoa e qabolang ka ho fetisisa ka mekete ea bolumeli.... Banna, ba apere liaparo tsa boruti tse tšoeu le tse telele, ba ile ba fihla ba bina li-hallelujah, ba ntse ba tantša Carmagnole, sebakeng sa boahloli sa kopano. Moo ba ile ba beha Selallo se Halalelang, mabokose ao se neng se bolokiloe ho 'ona, le litšoantšo tsa khauta le silevera. Ba ile ba etsa lipuo tsa metlae.... ‘Lona,’ ho hoetse moemeli o tsoang St. Denis, ‘Lona, lona lisebelisoa tsa bohlanya ba bolumeli, lona bahalaleli ba hlohonolofalitsoeng ba mefuta eohle, qetellong e-bang barati ba naha, tsohang ka bongata, 'me le sebeletse naha ka ho ea sebakeng sa ho etsa chelete hore le qhibilihisoe.’”¹⁸

GSAM 82Lentswe la Molimo le Tswa Lefifing

GSAM 82.1“Kamora matsatsi a mararo le halofo Moya wa bophelo o tswang ho Molimo o ile wa kena ho bona” (Lipaki), mme ba “nyolohela lehodimong lerung.”¹⁹ Nako ya Molimo e ne e fihlile hore lentswe la hae le tswe lefifing mme le hlahelle kapele ho lefatshe. Nako e ne e fihlile (1798) hore mosebetsi oa boromuoa o etsoe lefatšeng lohle. Ka 1804 British Bible Society o ile oa thehoa. Sena se ile sa lateloa ke mekhatlo e meng e mengata ea Bibele, 'me joale Bibele e fetoletswe lipuong tsohle tse ka sehloohong tsa lefatše. Ka hona, ho tuma ha Mangolo, Lipaki tse Peli, moo bohle ba ka li bonang le ho li bala, ho bapisoa le ho nyoloha ha tsona leholimong ka leru.

GSAM 82.2Nakong ea Phetohelo ea Fora, Voltaire o ile a bolela hore ka mor'a lilemo tse lekholo Bibele e tla be e se e sa sebetse. Selemong sa bo lekholo ho tloha ka letsatsi leo, ho ile ha ajoa Libibele tse ngata Fora feela ho feta tseo ho neng ho tsejoa hore li teng nakong eo Voltaire a neng a bua mantsoe ana a lefeela. Hona joale ho boleloa hore ntlo eo a neng a buile mantsoe ao ho eona e sebelisoa e le ntlo ea Bibele.

GSAM 82Lejwe la Rosetta le Fumanehile

GSAM 82.3Ho na le lintlha tse peli tse amanang le selemo sa 1798 le batho ba Fora, tseo re tlamehang ho li hlokomela: Taba ea pele, selemong seo sesole sa Fora, tlas'a Molaoli Berthier, se ile sa ketola 'muso oa bopapa Roma, sa phethahatsa (ba sa tsebe) boprofeta bo mabapi le ketsahalo ena, bo fumanehang bukeng eo ka boeona eo ba neng ba e loantšitse; nngwe ke hore, ka selemo sona seo, Fort St. Julien, lekala la Rosetta la Noka ya Nile, lebotho la Mafora, ha le ntse le cheka, le ile la sibolla lejwe le tummeng la Rosetta, le bileng le bolokilwe hona jwale Musiamong wa Borithane. Lejweng lena ho na le mongolo ka mekgwa e meraro: Hieroglyphics, e leng mongolo o neng o sebediswa ke baprista; demotic, e leng mokgwa wa mongolo o neng o sebediswa ke batho ba tlwaelehileng; le Segerike. Ena ke senotlolo se ileng sa bula meqolo e neng e sa utloisisehe ea demotic le hieroglyphic. Joale, joalokaha ho boletse e mong, “piki le kharafu, tse ntšang khubung meqolo ena e ngotsoeng ka demotic, li fana ka bopaki bo boholo ba ho nepahala ha lirekoto tsa khale tsa Bibele ho feta bo tsoang mohloling ofe kapa ofe kantle ho Mangolo ka bo ona.” Kahoo batho bana ba neng ba nahana ho felisa Bibele ka ho feletseng, ba ile ba sebediswa, ba sa lemohe, ho phethahatsa boporofeta ka ho tlosa puso ya bopapa qetellong ya dilemo tse 1260, mme hape ba fumana senotlolo sa dingolwa tsena tse neng di tiisa nnete ya Mangolo ao ba neng ba lekile ka matla ho a senya.

GSAM 83“O Tla Emela Karolong ea Hao”

GSAM 83.1Ke eng seo lengeloi le ileng la bolella Daniele hore se tla etsahala nakong ea qetello? Ho tloha ha a utloa mohalaleli a re, “Ho isa ho matsatsi a likete tse peli le makholo a mararo, joale sehalalelo se tla hlwekiswa,”²⁰ kelello ea hae e ile ea tlala letsoalo mabapi le hore na “qetello ea lintho tsena” e tla ba joang, le hore na e tla nka “nako e kae”.²¹ Qetellong o fuoa kutloisiso ea hore tsebo ea nako ha se ea mehleng ea hae. Ho boleloa ho eena, “Tsamaea, u ee, ho fihlela qetellong; hobane u tla phomola, 'me u eme lefaneng la hao qetellong ea matsatsi.”²²

GSAM 83.2Ba bang ba nahane hore puo ena e ne e bua ka qetello ea ho qetela ea lefatše, le hore ka nako eo Daniele, hammoho le sechaba se setseng sa Morena, ba ne ba tla fumana moputso oa bona, le ho ema lefa la bona. Lentsoe la Seheberu bakeng sa lefa la sebaka, sebaka sa naha, jj., re bolelloa hore ke gheh-vel. Hase lentswe leo le fetoletsweng karolo mona; lentswe mona ke goh rahl. Ditsebi tsa Seheberu di re bolella hore lentswe lena, goh rahl, le hlaha makgetlo a mashome a supileng a metso e tsheletseng Testamenteng ya Kgale, le hore ke lona lentswe le tshwanang le sebediswang ha ho buuwa ka tlhoekiso e neng e le mohlala ya sehalalelo, moo ho neng ho betsoa lotho ho bona hore na ke podi efe ho tse pedi tse neng di tla bolawa. Ha moprista e moholo a nka mali a pudi ea Morena mme a kena ka sehalalelong ho etsa mosebetsi oa ho hloekisa, Iseraele eohle e ne e eme ka ntle, e itlhokofatsa meea ea eona le ho ipolela libe tsa eona, hore e tle e eme e hloekile, mme e amohele tlhohonolofatso ea moprista e moholo ha a tsoa ka sehalalelong. Ka hona, ka lona letsatsi leo, Iseraele e ile ea ema karolong ea eona.

GSAM 84.1Ha tlhoekiso ea ho qetela ea sehalalelo e ne e lokela ho fihla, qetellong ea matsatsi a likete tse peli le makholo a mararo, nyeoe ea Daniele, hammoho le linyeoe tsa bohle ba lokileng ba shoeleng, li ne li tla hlahlojoa ka pel'a Molimo. Kahoo Daniele o eme karolong ea hae.

GSAM 84Mantsoe a Tiisitsoe ho fihlela ka 1798

GSAM 84.2Ha a arabela potso ea Daniele, “Morena oa ka, qetello ea lintho tsena e tla ba efe?”²³ o bolelloa, “Mantsoe a koetsoe 'me a tiisitsoe ho fihlela nakong ea qetello.”²⁴ Se neng se tšoenya kelello ea Daniele e ne e le “neng?” “nako e kae?” le “qetello e tla ba efe?” Tsena e ne e le lintlha tse neng li ferekanya le ho tšoenya moporofeta, 'me ke lintho tsena feela tse neng li lokela ho kwaleloa le ho tiisoa ho fihlela “nakong ea qetello,” eseng buka eohle ea Daniele, joalokaha ba bang ba nahanne. Pele ho nako ena ea 1798, baithuti ba boporofeta ba ne ba na le leseli mabapi le libeke tse mashome a supileng, 'me ba ne ba utloisisa hore li qalile ka 457 B.C., tšebeletso ea sechaba ea Kreste, lefu la hae, jj., li etsahala ka tumellano e phethahetseng le palo ea libeke tse mashome a tšeletseng le metso e robong le tse mashome a supileng ho tloha ka letsatsi leo. Phethahatso ena e nepahetseng ea mosebetsi oa Mopholosi ho latela palo ena e ne e ba file bopaki bo matla ba hore kannete ke Mesia oa 'nete, le hore letsatsi la qaleho ea libeke tse mashome a supileng le ne le behiloe ka tsela e sa fetoheng. Ho hloleha ha bona ho lemoha hore libeke tse mashome a supileng e ne e le karolo ea pele ea matsatsi a likete tse peli le makholo a mararo, ho ile ha siea taba ena e koetsoe ho fihlela kamorao ho 1798, joalokaha ho ne ho boletsoe esale pele.

GSAM 84Senotlolo sa Matsatsi a 2300

GSAM 84.3Jwale ha re shebeng dintlha tsa taba ena. Ho fihlela ka selemo sa 1798, batlhalosi ba boporofeta ba ne ba se na lesedi mabapi le hore na matsatsi a dikete tse pedi le makgolo a mararo a tla fela neng. Ba ne ba kgona ho utlwisisa matshwao, setshwantsho le dibata tsa buka ya Daniele, empa ba ne ba sa kgone ho bolela hore na matsatsi a dikete tse pedi le makgolo a mararo a tla fela hokae, hobane ho fihlela ka nako eo ba ne ba se na kutlwisiso ya hore na matsatsi a qalile neng. E le bopaki ntlheng ena re bala ho Midnight Cry, koranta ea Baadventista e neng e hatisoa New York City, ka la 15 Phuptjane, 1842, “Ho ea thahasellisang ruri ho fumana bangoli ba fapaneng ba ikemetseng ba ho tloha ka 1798 ba boneng seo pele ho neng ho sa elelloe ho hang—hore libeke tse mashome a supileng e ne e le senotlolo sa matsatsi a likete tse peli le makholo a mararo.”

GSAM 85Ba bangata ba Fumana Leseli

GSAM 85.1Jwalokaha tsebo ena e ne e “tiisitswe” ho fihlela nako e behilweng ke Morena e fihla hore e bulelwe kutlwisiso ya batho ba hae, ka mokgwa o tshwanang, ha “nako ya bofelo” e fihla, ba bangata ba ne ba lokela ho “mathela ho ya le ho kgutla” ka hara Mangolo, ba batlisisa dintho tsena. Ka ho bapisa diphetolelo tse mmalwa tsa temana ena, mohopolo ona o tla hlaka haholo.

GSAM 85.2Ngaka Adam Clarke o re: “Ba bangata ba tla leka ho batlisisa moelelo; mme tsebo e tla eketseha—ka tsela ena.”

GSAM 85.3Ka Bibeleng ea Jeremane ea Luther, e ntlafalitsoeng, re bala: “Ka hona ba bangata ba tla feta ho eona, mme ba fumane kutloisiso e kholo.”

GSAM 85.4Bibele ea Jeremane e bapisoang e baloa tjena: “Ba bangata ba tla phunyeletsa ho eona, ebe tsebo e tla eketseha.”

GSAM 85.5Bibele ea Sejeremane ea L. Van Ess, e amohetsoeng le ke mopapa bakeng sa babali ba Katholike, e e fetolela tjena: “Ba bangata ba tla e phenyekolla, 'me tsebo e tla ba kholo.”

GSAM 85.6Bibele ea Se-Sweden e baloa tjena: “Ba bangata ba tla se batlisisa, 'me tsebo e tla eketseha.”

GSAM 85.7Bibele ea Sedanishe-Senorwe, e ntlafalitsoeng, e baloa tjena: “Ba bangata ba tla batlisisa ka tjantjello, 'me tsebo e tla eketseha haholo.”

GSAM 85.8Re bala ho Midnight Cry ea la 15 Phuptjane, 1842, ka ho batlisisa hona le ho fumana tsebo ka seo pele ho 1798 se neng se koetsoe: “Na ha se ketsahalo e makatsang hore bangoli ba bangata hakana, ba se na tsebo ka e mong, ba fihletse qeto e tšoanang ka nako e batlang e tšoana?”

GSAM 86.1Ka sena re hlahisa lenane la mekha e mashome a mabedi e fapaneng e ileng ya sibolla nnete mabapi le ho koala ha matsatsi a dikete tse pedi le makgolo a mararo, eseng ka puisano le ba bang, empa e le ka sephetho sa ho batlisisa ka tlhokomelo Lengolo, ba tsamaiswa ke matla a Moya wa Molimo. Re etella lenane lena pele ka William Miller wa Naha ya New York; e latela A. J. Krupp, wa Philadelphia, Pa.; David McGregor, wa Falmouth, Maine; Edward Irving, wa Engelane; Archibald Mason, wa Scotland; W. E. Davis, wa South Carolina; Joseph Wolff, ya sebeleditseng dikarolong tse fapaneng tsa Asia; Alexander Campbell, ngangisanong ya hae le Robert Owen, ka 1829; Mokapotene A. Landers, wa Liverpool, Engelane; Leonard Heinrich Kelber, wa Stuttgart, Jeremane; Lacunza, wa Spain; Hentzepeter, wa The Hague, Holland; Ngaka Capadose, wa Amsterdam, Holland; Rau, wa Bavaria; baprista ba Tartary, ka 1821; baithuti ba Bibele ba Yemen, bukeng ya bona e bitswang “Seera;” Hengstenberg, karolong e nngwe ya Jeremane; Marussia a Lewatleng la Caspian; Bomolokaner mabopong a Baltic, jj.

GSAM 86.2Mabapi le kamoo taba ena e ileng ea buleloa baithuti ba boporofeta nako le nako, 'me sena se etsahala ba sa tsebane, se latelang se tla bontša:—

GSAM 86.3Ka hara Midnight Cry ea la 15 Phuptjane, 1842, ho na le mantsoe ana: “E sa tsoa amoheloa, buka, e nang le sehlooho se latelang, ‘Two Essays on Daniel’s Prophetic Numbers of 2300 Days, and a Christian’s Duty to Inquire into the Church’s Deliverance, e ngotsoeng ke Archibald Mason, moboleli oa evangeli, Wishawtown, Scotland, Newberg. E hatisitswe ho tswa kgatisong ya Glasgow, ke Ward M. Gazeley, 1820.’ Bukeng ena Mason o re, ‘Haufinyane tjena ke bone pampitshana e nyane, e ileng ya hatiswa la pele Amerika, ke Moruti Wm. E. Davis, wa South Carolina, mme ya boela ya hatiswa ka 1818 Warkington, ka borwa ba Engelane. Mongoli enoa o tiisa hore matsatsi a dikete tse pedi le makgolo a mararo a qalile ka dibeke tse mashome a supileng (kgaolo 9:24). Maikutlong ana ke qobelleha ho dumellana.’”

GSAM 87Davis, oa South Carolina

GSAM 87.1Khatisong e tšoanang ea Midnight Cry, mohlophisi o ile a re, “Buka ea Davis e tlameha ebe e ngotsoe hoo e ka bang ka 1810.” Ha a bua ka kahlolo ea mohopolo e hlahisitsoeng bukeng, o bolela hore, “'Mali a ka 'na a nahana hore o bala lingoliloeng tsa Miller, Litch, Stores, kapa Hale, empa re lumela hore ha ho le ea mong oa bangoli ba hona joale ba ho tla ha bobeli ha Kreste ea neng a tseba ka ho ba teng ha buka ena ho fihlela bekeng e fetileng. Mohlophisi oa pampiri ena [Cry] ha a e-s'o ka a utloa ka eona pele. Boemo ba Davis mabapi le nako, bo tšehelitsoeng ke Mason, e ne e le hore matsatsi a likete tse peli le makholo a mararo a tla fela ka selemo sa Sejuda sa 1843—e leng selemo sa rona sa 1844.”

GSAM 87Joseph Wolff le ba Bang ba Mashome a Mabedi

GSAM 87.2Ho Midnight Cry ea la 31 Phato, 1843, re bala hore “ka 1822 Joseph Wolff ( oa Engelane) o ile a phatlalatsa buka e bitsoang ‘He Will Come Again, the Son of Man in the Clouds of Heaven.’” Hape, hore “ka 1826 batho ba mashome a mabeli, ba litumelo tsohle tse khomarelang lithuto tsa motheo, ba ile ba kopana London, le Monghadi Wolff, ho ithuta Bibele. Ba ile ba fihlela qeto e tšoanang ka ntsoe-leng. Ba ile ba eketsa lilemo tse 45 holima lilemo tse 1260.” Ho eketsa lilemo tse 45 holima lilemo tse 1260 tse felileng ka 1798, ho re tlisa mafelong a 1843, selemo sa Sejuda, e leng kannete 1844 ea rona.

GSAM 87Maikutlo a Alexander Campbell

GSAM 87.3Khatisong eona eo ea koranta ho boletsoe ka Alexander Campbell hore, “ka 1829 o bile le phehisano ea hae e tummeng le Robert Owen, motho ea sa lumeleng, eo ho eona a ileng a pheha khang ea hore lipono tsa Daniele li fihla pheletsong ea nako, hore matsatsi a likete tse peli le makholo a mararo ke lilemo, le hore li tla fela hoo e ka bang lilemo tse 1847 ho tloha tsoalong ea Kreste, e leng ntho eo, ho latela bopaki ba hae, e neng e le lilemo tse 'ne pele ho palo e tloaelehileng.” Ka hona, lipalo tsa hae li ne li bolela hore matsatsi a dikete tse pedi le makgolo a mararo a ne a tla fela qetellong ea selemo sa 1843 sa dilemo tse feletseng tsa Sejuda ho tloha nakong ea A.D.—e leng 1844 kannete.

GSAM 88.1Ho Midnight Cry ea la 21 Loetse, 1843, ho na le polelo e mabapi le buka e amohetsoeng e nang le sehlooho sena, “A Voice to Britain and America, in a Scriptural statement of the second advent of our Lord and Saviour, which we daily pray for, saying, ‘Thy kingdom come, thy will be done in earth as it is in heaven,’²⁵ e ngotsweng ke Mokapotene A. Landers, wa Liverpool, e hatisitsweng ke S. Kent and Co., ka 1839.”

GSAM 88.2“Eena, jwaloka ba bang, o fana ka dipalo tsa nako, a supa qetello ya matsatsi a dikete tse pedi le makgolo a mararo e le dilemo tse 1847 ho tloha tswalong ya nnete ya Kreste.” Seo e ka ba 1844 ya rona, kaha o hlahile dilemo tse nne pele ho dipalo tse tlwaelehileng.²⁶

GSAM 88Leonard Heinrich Kelber

GSAM 88.3Ka har'a Review and Herald, la 17 Mots'eanong, 1892, ho na le sengoloa se tsoang ho Moruti L. R. Conradi, oa Hamburg, Jeremane, seo ho sona a reng:—

GSAM 88.4“Boholo ba babali ba rona mohlomong ba kile ba utloa ka moruti ea tummeng oa Lutheran, Bengel, eo lekholong la lilemo le fetileng [ho latela Schaff, Bengel o hlokahetse ka 1751], a behileng nako ea ho hlaha ha Morena oa rona ka selemo sa 1836, litekanyetso tsa hae li thehiloe palong ea 666 e Tšenolo. Empa nako eo e sa le e sa fete, ho ile ha qala ho ngola monna e mong, mosuwehlooho e moholo oa sekolo, ea bitsoang Leonard Heinrich Kelber. Pampitšana ea hae ea pele e hlahile ka 1824, e bitsoang ‘Bofelo bo haufi,’ e nang le tlhaloso ea Mattheu 24 le 25. E hatisitsoe Bavaria. Empa ka 1835, pampitšana e kholoanyane, e nang le sehlooho se tšoanang, e ile ea hlaha Stuttgart, e na le maqephe a 126. Sena se tla ba le thahasello e khethehileng, 'me ho fa babali ba rona kutloisiso e betere, ke eketsa phetolelo ea leqephe la sehlooho: ‘Bofelo bo A Tla, bo pakiloeng ka mokhoa o tebileng le o kholisang ho tsoa lentsoeng la Molimo le liketsahalong tsa morao-rao; e hanyetsa ka ho feletseng maikutlo ohle a fosahetseng a khahlanong le ho leta ho tla ha Morena oa rona, kapa ho lekanyetsa nako; e bontša ka ho hlaka kamoo moruti Bengel a fositse ka lilemo tse supileng mabapi le selemo se seholo se etsang qeto; hobane ha se 1836, empa ke selemo sa 1843, e leng nako ea ho qetela, eo ho eona ntoa e kholo lipakeng tsa leseli le lefifi e tla fela, 'me puso ea khotso ea Morena oa rona Jesu e neng e lebelletsoe ka nako e telele e tla qala lefatšeng.’

GSAM 89.1“Khatiso ea bobeli e hlahile ka 1841, le eona e le Stuttgart, 'me ho ea kamoo ke tsebang kateng e 'ngoe e hlahile Saxony. Jwalokaha leqephe la sehlooho le bontsha, pampitshana ena, kamora ho sebetsana le mekgwa e tlwaelehileng ya ho se rate, e bontsha ka mokgwa o hlakileng le o totobetseng kgokahano e teng pakeng tsa matsatsi a dikete tse pedi le makgolo a mararo a Daniele 8 le dibeke tse mashome a supileng tsa Daniele 9, mme e di isa selemong sa 1843 (sa Bajuda 1843—sa rona 1844). Eaba karolong e setseng ea buka o bontša ka matšoao a mehla hore ketsahalo ena e tlameha e be haufi.

GSAM 89.2“Taba ea hore ho ile ha hatisoa likhatiso tse 'maloa e ne e tla paka ka boeona thahasello eo e e bakileng. Moena Schäche, eo hona joale a lulang Australia, o ile a bona papatso ea eona, esita le profinseng e hole ea Silesia, 'me ka mor'a ho e odara, a e bala ka thahasello e kholo, kamoreng e notletsoeng. Bukeng ha ho na letšoao le ka bontšang hore mongoli o ne a na le tsebo ea mokhatlo ofe kapa ofe o tšoanang le ona lefatšeng, empa leha ho le joalo, ka Moea oa Molimo o ile a fihla liqetong tse tšoanang.

GSAM 89.3“Ka 1842 o ile a ngola pampitšana e kholo le ho feta ea maqephe a 286, le eona e hatisitsoeng Stuttgart, e mabapi le ‘Mehopolo ea mantlha le e thehiloeng Mangolong mabapi le pōpo ea lefatše le nako ea ho ba teng ha lona; kapa karabo e phethahetseng potsolotsong: Lebaka leo ka lona Molimo a bōpileng lefatše ka matsatsi a tšeletseng a latellanang—ho atamela ha Morena oa rona ho ahlola antikreste—liketsahalo tse kholo le tse thabisang tsa selemo sa 1843.’”

GSAM 89“Ben Ezra” (Lacunza)

GSAM 89.4Hoo e ka bang ka selemo sa 1812, Lacunza, naheng ea Spain, o ile a phatlalatsa buka e bitsoang, The Coming of Messiah in Majesty and Glory. Mongoli o ile a ipha lebitso la sephiri la “Ben Ezra,” mme ho nahanoa hore e ne e le Mojuda ea fetotsoeng. Edward Irving, oa Engelane, kamorao hore mosebetsi oa hae mabapi le ho tla ha bobeli ho qale, o ile a fetolela buka e kaholimo ka Senyesemane. Kahoo e ile ea pheta pale ea eona bonyane ka lipuo tse peli.

GSAM 89.5Ho a kgahla kannete, kamora dilemo tse fetileng, ho kopanya diqeto tsa baithuti ba fapaneng ba, ho tloha qalong ya lekgolo la dilemo le fetileng ho fihlela ka 1840, ba neng ba balile nako ya matsatsi a dikete tse pedi le makgolo a mararo, mme ba beha dibeke tse mashome a supileng e le karolo ya pele ya nako eo, ebe o fumana kaofela ha bona ba dumellana mabapi le ho fela ha nako eo ka 1844.

GSAM 901844 Moedi wa Nnete wa Matsatsi a 2300

GSAM 90.1Potso e ka nna ya hlaha, Na re ka kgoliseha hore 1844 ke letsatsi la nnete la ho fela ha matsatsi a dikete tse pedi le makgolo a mararo? E! Hobane jwalo ka ha ho tiileng hore phethahatso ya bohata ya boporofeta e ke ke ya tla ka nako e nepahetseng bakeng sa phethahatso ya nnete, ka ho tshwana ho tiileng re tlameha ho fihlela qeto ya hore selemo sa 1844 ke ntlha e nepahetseng ya ho qetela ha matsatsi a dikete tse pedi le makgolo a mararo. Molimo, ea ileng a koala tsebo eo ho fihlela ka 1798, mme a tšepisa hore ka nako eo leseli le tla khanya, o ile a tataisa ka Moea oa hae o sa foseng ba neng ba mo batla ka tjantjello bakeng sa kutloisiso e nepahetseng ea nako. Nako ea hae e ne e fihlile hore “tsebo” tabeng eo e “eketsehe,” mme a fana ka leseli la 'nete.

GSAM 90.2Ka ha re se re fumane qetello ea nako eo e ileng ea utloisisoa ke batho “mehleng ea bofelo,” ho molemo ho botsa ka bohlokoa ba tšibollo eo. Re fumana hore nakong eo, ha mosebetsi oa evangeli o ntse o phetheloa, nako e tobileng e tla phatlalatsoa bakeng sa seboka sa kahlolo. “Mme ka bona,” ho rialo Johanne, “lengeloi le leng le fofa bohareng ba lehodimo, le tshwere evangeli e sa feleng ho e phatlalatsa ho baahi ba lefatshe, le ditjhabeng tsohle, le merabeng yohle, le dipuong tsohle, le batho bohle, le re ka lentswe le phahameng, Tshabang Molimo, mme le mo tlotlise; hobane nako ya kahlolo ya hae e fihlile: mme le kgumamele ya entseng lehodimo, le lefatshe, le lewatle, le mehlodi ya metsi.”²⁷ Mangeloi a sebele ha a rute batho evangeli. Motho ke moemeli ea khethiloeng ke Morena ka boeena ho ruta evangeli ea hae ho fihlela pheletsong ea lefatše.²⁸ Lengeloi lena, he, ke letšoao la molaetsa oa evangeli o phatlalatsang hore nako e fihlile ea kahlolo hore e “qale ka tlung ea Molimo.”²⁹ Molaetsa o jwalo o ne o ke ke wa fanwa ka Dibukeng tsa Lengolo ho fihlela nako e lebisang kahlolong e fumanwa ka Dibukeng tsa Lengolo. Nako ya matsatsi a dikete tse pedi le makgolo a mararo, jwalo ka ha ho se ho boletsoe, e fihla kahlolong ya dipatlisiso ya batho ba Molimo.

GSAM 91Letsatsi la Pheko e le Nako ea Kahlolo

GSAM 91.1Letsatsi la Pheko, e leng tlhoekiso ea sehalalelo sa lefatše, le ne le utloisisoa, 'me le ntse le utloisisoa ke Bajuda, e le letsatsi la kahlolo. 'Me le hona joale, leha ba hasane, le hoja ba sa khone ho ba le litšebeletso tsohle tsa khale tse neng li amana le letsatsi leo le tebileng, le ketekoa e le letsatsi la kahlolo. Bopaki ba sena ke hore re tla qala ka ho qotsa pampiri ea Sejuda e hatisitsoeng San Francisco, California, e bitsoang The Jewish Exponent, e leng lentsoe la Majuda a tumelo e nepahetseng ka bophirimela ho Lithaba tsa Rocky. Khatisong ea Loetse, 1892, ho bile le tsebiso ea hore pele khatiso e latelang e tsoa, khoeli ea bosupa le letsatsi la pheko li tla fihla. Lebitso la bona la khoeli ea bosupa ke Tishree, 'me la ea botšelela ke Ellul; kahoo pampiri e boletse, “Khoeli ea Ellul e fihlile, 'me melumo e lemosang ea Shofar [terompeta e neng e lokela ho letsoa ho tloha letsatsing la pele ho isa ho la leshome la khoeli ea bosupa, Lipesaleme 81:3, 4] e tla utluoa hoseng ho hong le ho hong likerekeng tsa Sejuda tsa tumelo e hloekileng, e khothalletsa boitokisetso bakeng sa letsatsi la sehopotso, le kahlolo ea ho qetela ea Yom Kippur.” Ha ba le haufi le ho qeta Ellul, khoeli ea botšelela, 'me Tishree, khoeli ea bosupa, e le makhatheng a ho qala, ba ne ba tla utloa terompeta hoseng ho hong le ho hong ka matsatsi a leshome, e phatlalatsa kahlolo ea ho qetela ea selemo tsamaisong eo e neng e le mohlala.

GSAM 91Bopaki ba Moruti oa Mojuda

GSAM 91.2Hape, ka selemo sa 1902, Rabbi Isidore Myers, oa phutheho e kholo ea Bajuda San Francisco, Cal., ha a phatlalatsa letsatsi la pheko, o ile a re: “Ha a tšela moeling oa nako ho tloha selemong se seng ho ea ho se seng, Mo-Iseraele o hopotsoa ka matla ka tlholeho le ka 'muso o akaretsang oa 'Mopi, 'me oa kopuoa ho keteka, ka molumo oa terompeta, sehopotso, ha re ka rialo, sa tsoalo ea nako le sa ho roesoa moqhaka ha Morena e moholo. O boetse o bitswa ke lentswe la terompeta yona eo, kapa Shofar, ho hlahloba ka hloko diketso tsa hae tsa selemo se fetileng ha a eme a thothomela ka pela leihlo le bonang tsohle la Toka e sa Feleng le dutse teroneng ya kahlolo.”

GSAM 92.1Jwalokaha tshebeletsong ya tempeleng ya Bajuda sehalalelo se ne se hlwekiswa hang ka selemo, ho tlameha hore ebe ho ile ha hlaka ho Daniele hore tlhoekiso ena ya sehalalelo qetellong ya matsatsi a dikete tse pedi le makgolo a mararo e tlameha ho amana le ho hong ho seng tshebeletso ya selemo le selemo ya mohlala. Morena o ne a se a laetse batho ba hae hore, ha ba sebedisa matshwao boporofeteng, nako e fanoeng e lokela ho balwa “letsatsi le leng bakeng sa selemo.”³⁰ Kahoo nako ena ea matsatsi a likete tse peli le makholo a mararo, joalokaha re bone, e fella qetellong ea mosebetsi oa Kreste joaloka moprista e moholo sehalalelong se leholimong—ho kahlolo ea lipatlisiso ea ba linyeoe tsa bona, ka lebaka la boipolelo, li tlisitsoeng sehalalelong se leholimong.

GSAM 92Molaetsa oa Kahlolo o Neng o Lokela ho Fanoa ka 1844

GSAM 92.2Ha nako e ne e se e fumanoe eo kahlolo ea bahalaleli e neng e tla qala ka eona, tsela e ile ea buloa hore, ka tatellano ea liketsahalo ea Morena, joalokaha ho bontšitsoe boprofeteng, molaetsa o ka fanoa, “Nako ea kahlolo ea hae e fihlile.” Hlokomela, ha ho boleloe hore hang ha nako eo e fumanoe molaetsa o ne o tla phatlalatsoa, empa hore leseli le neng le “tiisitsoe” pele le lokela ho hlakisoa. Re bona ka ho hlaka hore sena se phethahetse. Likhaolong tse latelang ho tla hlaka hore Morena o ile a tšoaea ka ho hlaka nako eo molaetsa oa ho tla ha hae o neng o tla phatlalatsoa, le hore phatlalatso eo e ile ea fanoa lefatšeng ka tsela e tšoanang hantle.