Khaolo ea 6 — Molaetsa le Baemeli

GSAM 108.1“Ngola pono, e be e hlakile mapolankeng, hore ea e balang a mathe. Hobane pono e sa le ea nako e behiloeng, empa qetellong e tla bua, e be e se leshano: leha e lieha, e emele; hobane ka 'nete e tla tla, e ke ke ea lieha.”¹

GSAM 108.2“Mme ka bona lengeloi le leng le fofa bohareng ba leholimo, le tshwere evangeli e sa feleng ho e bolella ba ahileng lefatsheng, le merabe yohle, le malapa ohle, le dipuo tsohle, le batho bohle, le re ka lentswe le phahameng, Tšabang Molimo, mme le mo tlotlise; hobane nako ea kahlolo ea hae e fihlile: mme le kgumamele ya entseng leholimo, le lefatshe, le lewatle, le mehlodi ya metsi.”²

GSAM 108.3Ba faneng ka phatlalatso ea ho tla ha hae ba ile ba bolela hore “pono” ena ka nako ea eona “e behiloeng”, e boletsoeng ke moporofeta Habakuku, e ne e kenyeletsa lipono tsa boprofeta ba Daniele le tsa Tšenolo. Ba li hlakisitse hakaalo litlhalosong tsa tsona lichateng tsa bona tsa boprofeta, hoo ea neng a bala tlhaloso a neng a ka hlile a “mathela” le ho fetisetsa tlhahisoleseling ho ba bang.

GSAM 108Molaetsa o Hlakileng

GSAM 108.4Phatlalatso ea Baadventista e ne e se feela tsebiso e entsoeng ke Pauluse ka pel'a Felix, “Toka, boitšoaro bo hloekileng, le kahlolo e tlang;” ebile e ne e se polelo e entsoeng ke Martin Luther, kamora ho qeta ho fetolela Bibele, ha, nakoana pele ho lefu la hae, ho tlalehoa hore o ile a re, “Ke kholisehile hore kahlolo ha e hole; ee, hore Morena ka boeena a ke ke a hlola a le sieo lilemo tse fetang makholo a mararo.” Le eona e ne e se polelo e entsoeng ke John Wesley, ha a ne a re o “nahana hore lilemo tse sekete li ka qala ka mor'a lilemo tse ka bang lekholo.” Baadventista ba ne ba bolela hore ba fana ka molaetsa o tšoantšetsoang ho Tšenolo 14:6, 7, “Nako ea kahlolo ea hae e fihlile,” le sello sa Tšenolo 10:6, “Nako ha e sa tla e-ba teng.” Boporofeta bo joalo bo ne bo ke ke ba phethahala ka tsebiso ea ketsahalo e neng e “tla tla,” e tlang “ka lilemo tse makholo a mararo,” kapa “ka lilemo tse lekholo,” empa ka nako e tobileng, “e fihlile.” Molaetsa o joalo, ka ho toba ho tšoanang le ho neng ho batloa ke boporofeta bo kaholimo, o ile oa phatlalatsoa ke Baadventista ho lefatše lohle.

GSAM 109Kahlolo ho Tleng ha Kreste

GSAM 109.1Ka nako eo molaetsa ona o qalileng ho phatlalatsoa, mekhatlo eohle ea Bokreste e ne e lumela hore kahlolo e tla etsahala nakong ea ho tla ha bobeli ha Kreste. Kahoo batho ba neng ba le tlas'a maemo ao, ba fana ka molaetsa oa hore hora ea kahlolo e fihlile, ha ba ntse ba tšoere pono eo, ba ne ba tla phatlalatsa ho tla ha bobeli ha Kreste. Ha e le hantle, se ileng sa matlafatsa molaetsa, le ho susumetsa batho ka matla, e bile phatlalatso ea nako e tobileng. Pele ba ile ba bolela hore qetello ea lefatše e tla tla nako e itseng nakong ea “selemo sa Sejuda” sa 1843, le hore sena se ne se kenyelelitsoe nakong e lipakeng tsa la 21 Hlakubele, 1843, le la 21 Hlakubele, 1844. Kamora hore nako ena e fete, re ithuta ho Midnight Cry ea selemo sa 1844 hore letsatsi le tobileng le ne le behiloe bakeng sa ho fela ha linako tsa boporofeta. Lena e ne e le letsatsi la leshome la khoeli ea bosupa ea Sejuda, le tsamaellanang le la 22 Mphalane, 1844.

GSAM 109Palo ea Matsatsi a 2300

GSAM 109.2Motheo oa nako—1843—e ne e le matsatsi a likete tse peli le makholo a mararo a Daniele 8. Ho ile ha boleloa hore kaha “matsatsi” ana a ne a amana le boprofeta boo ho bona liphoofolo li neng li khethetsoe ho emela mebuso, “matsatsi” a tlameha ho sebelisoa ka mokhoa oa tšoantšetso ho emela lilemo, ho latela tlhaloso ea Morena ea nako ea tšoantšetso, joalokaha ho fanoe ho Numere 14:34 le Ezekiele 4:5, 6; hore libeke tse mashome a supileng—matsatsi a 490—tse Daniele 9 e ne e tla ba karolo ea pele ea matsatsi a likete tse peli le makholo a mararo, le hore linako tsena tse peli li ile tsa qala ka nako e le 'ngoe. Ketsahalo e boletsoeng ho Daniele 9, e neng e tšoaea qaleho ea libeke tse mashome a supileng, e bile “ho fanoa ha taelo ea ho tsosolosa le ho haha Jerusalema.” Taelo eo e ile ea fanoa selemong sa bosupa sa Artaxerxes Longimanus, ka 457 B.C., joalokaha ho ngotsoe ho Esera 7.

GSAM 110.1Hore ena e ne e le letsatsi la nnete la qaleho ea libeke tse mashome a supileng ho ile ha pakoa ke taba ea hore ka libeke tse mashome a tšeletseng le metso e robong feela—e leng lilemo tse 483—ho tloha ka 457 B.C., kapa ka A.D. 27, Kreste o ile a kolobetsoa ke Johanne mme a qala tšebeletso ea hae, a re, “Nako e phethahetse,”³ jj. Qaleho ea bosebeletsi ba Kreste, ka A.D. 27, ho thakhisoa ha hae sefapanong lilemo tse tharo le halofo ho tloha ka letsatsi leo, “harehare [bohareng] ba [beke ea mashome a supileng],” qetello ea mosebetsi o khethehileng har'a Bajuda, ka A.D. 34, le ho sokoloha ka potlako ha Saule, moapostola oa Litjhaba, ho ile ha paka hore libeke tse mashome a supileng li ile tsa fela ka letsatsi leo, mme ka hona li ile tsa qala ka B.C. 457. Ba ile ba bala taba ena ka tsela ena: Ho tsoa ho 2300, nka 457, 'me ho sala 1843. Mme kaha dilemo tse 457 e ne e le pele ho Kreste, re fihliswa qetellong ya matsatsi a 2300 ho fihla qetellong ya 1843.

GSAM 110Litumellano tsa Bahanyetsi

GSAM 110.2Ho boletsoe ka 'nete hore “maipolelo a tšehetsang 'nete a tsoang ho bahanyetsi ba eona a fana ka bopaki bo phahameng ka ho fetisisa.” Ha ho le ea mong oa bahanyetsi ba molaetsa oa ho tla ha Kreste ea kileng a fana ka maikutlo a hore kahlolo ea lipatlisiso ea sechaba sa Morena e ne e le ketsahalo e tla etsahala pele ho ho tla ha Kreste; empa ba ile ba nahana ntlheng ena ho latela maikutlo a Baadventista. E le bopaki ba polelo ena re qotsa ho tsoa ho bahanyetsi ba babeli ba hlahelletseng.

GSAM 110.3Monghadi N. Colver, ha a ruta Kerekeng ya Marlboro Street, Boston, ka 1842, a hanana le Baadventista, o ile a re:—

GSAM 111.1“Haeba matsatsi ana e le dilemo, lefatshe le tla fela ka 1843; moshanyana ofe kapa ofe wa sekolo a ka ho bona; hobane haeba 490 e fedile ka lefu la Kreste, matsatsi a 2300 a ne a tla fela ka 1843; mme lefatshe le tlameha ho fela, ntle le haeba ho ka bontshwa hore ketsahalo e nngwe e tla etsahala, mme ha ke bone hore seo se ka etsahala jwang.”

GSAM 111.2Moprofesa Stuart, ka nako e batlang e tšoana, o ile a re:

GSAM 111.2“Ke ntlha e makatsang hore ebe boholo ba batoloki lefatšeng la Senyesemane le Amerika, ka lilemo tse ngata, ba tloaetse ho utloisisa matsatsi a boletsoeng ho Daniele le Tšenolo e le tšoantšetso, kapa matšoao, a lilemo. Ke fumane ho le thata ho latella tšimoloho ea tloaelo ena e akaretsang, eo nka reng e batla e le ea lefats'e lohle.”

GSAM 111Bopaki ba Moprofesa Bush

GSAM 111.3Moprofesa Bush o ile a re: “Mang kapa mang ea hlaselang Monghadi Miller ntlheng ea hae ea nako, o mo hlasela ntlheng ea hae e matla ka ho fetisisa. Nako ea hae e nepahetse; empa o fositse ketsahalong e tlang ho etsahala.” Bush e ne e le molumeli oa phetolo ea lefatše lohle pele ho ho tla ha Kreste. Khopolo-taba ea hae e ne e le hore lilemo tse sekete li tla qala ka 1844.

GSAM 111.4Baboleli ba tumelo ea ho tla ha Kreste ba ne ba ruta lipuong tsa bona tsa sechaba hore nalane ea lefatše e bontša lichaba tse fapaneng li le maemong a tšoantšetsoang ke setšoantšo sa Daniele 2, ha lejwe le ne le tla otla setšoantšo maotong, mme Molimo oa leholimo a theha 'muso oa hae; le khaolong ea 7, ha “'muso le puso le boholo ba 'muso tlas'a leholimo lohle li ne li tla fuoa ba halaleli ba Ea Phahameng-holo.” Ba ile ba boela ba lebisa tlhokomelo ntlheng ea hore matšoao—a tlhaho, a lipolotiki, le a boitšoaro—e ne e le hantle seo Mangolo a neng a boletse esale pele hore se tla bonoa ha Morena a le haufi le ho hlaha.

GSAM 111Mehlolo Maholimong

GSAM 111.5Morena ka moporofeta Joel o re: “Ke tla bontša mehlolo leholimong le lefatšeng, mali, le mollo, le litšiea tsa mosi. Letsatsi le tla fetoha lefifi, le khoeli e fetoha mali, pele ho letsatsi le leholo le le tšabehang la Morena le fihla.”⁴ Baadventista ba ne ba dumela mme ba ruta hore kganya e kganyang ya lehodimo ya dilemo tse makgolo tse fetileng (e tsejwang haholo e le mabone a leboya) e ne e le “mollo le ditshiya tsa mosi” tse tsamaelanang le tlhaloso ya moporofeta; mme ho ya ka tlhahisoleseding e molemohadi e ka fumanwang nalaneng (re supa Edinburg Encyclopedia e le bopaki), e ne e sa bonahale hangata pele ho nako ena.

GSAM 112.1Kahoo, ha molaetsa oa ho tla ha Morena ka potlako o ne o ea likarolong tse hole ka ho fetisisa tsa lefatše, matšoao a ile a hlahisoa maholimong a neng a tiisa 'nete, 'me a hohela tlhokomelo ea batho.

GSAM 112.2Ka la 25 Pherekhong, 1837, ho bile le pontšo e hlollang ea mabone a mollo a leholimo, e neng e bonahala e isa mehopolo ea ba bangata ka kotloloho polelong ea moporofeta Joel ea se neng se tla etella pele letsatsi le leholo la Morena. Tlhaloso e latelang ea ketsahalo ena e tsoa koranteng ea New York Commercial Advertiser ea la 22 Mphalane, 1839. E tsamaellana hantle le ketsahalo eo mongoli a e boneng Victor, Seterekeng sa Ontario, N.Y.

GSAM 112Mabone a Leboea a Mollo a 1837

GSAM 112.3“Mantsiboeeng a la 25 Pherekhong, 1837, ho bile le pontšo e makatsang ea ketsahalo e tšoanang [e leng mabone a leboea] likarolong tse fapaneng tsa naha, joalokaha babali ba rona ba tla hopola ntle ho pelaelo. Moo mobu o neng o koahetsoe ke lehloa, pono e ne e le e hlollang le ‘e tšabehang’ ka tsela e e-s'o ka e bonoa. Sebakeng se seng, se neng se le haufi le thaba, batho ba bileng paki ba ketsahalo ena, ba ile ba re tsebisa hore e ne e tshwana le ‘maqhubu a mollo a theohang thabeng,’ mme ka kakaretso, ho ya ka seo re ithutileng sona, lehlwa le neng le kwahetse fatshe le ne le shebahala jwaloka mollo o tswakilweng le madi, ha hodimo (jwalokaha moapostola a bolela), ‘lehodimo le ne le tuka ka mollo,’ ho ne ho tshwana haholo le tlhaloso ya boporofeta ya letsatsi la ho qetela hoo ba bangata ba ileng ba makala; Bana ba neng ba ho bona ba ile ba tshoha, mme ba botsa hore na ke ho tla ha kahlolo; mme esita le diphoofolo di ile tsa thothomela ka letswalo le kgolo le neng le bonahala.”

GSAM 113.1E ne e se Amerika feela moo letšoao lena la moporofeta Joel le ileng la bonahala, empa ha thuto ea ho tla ha Morena e ntse e phatlalatseha Great Britain, letšoao le tšoanang le ile la bonahala leholimong naheng eo. Koranta ea New York Commercial Advertiser ea la 22 Mphalane, 1839, e qotsa tse latelang ho tsoa likoranteng tsa London mabapi le ketsahalo e makatsang e ileng ea bonoa naheng eo bosiung ba la 3 Loetse:—

GSAM 113Aurora ea 1839

GSAM 113.2“LONDON, LA 5 LOETSE.—Pakeng tsa nako ea leshome bosiu ka Labone le hora ea boraro hoseng maobane, maholimong ho ile ha bonoa e 'ngoe ea lipontšo tse hlollang ka ho fetisisa tsa liketsahalo tsena tse sa tloaelehang, linaleli tse oelang le mabone a leboea, tse bonoeng ka lilemo tse ngata tse fetileng. Pontšo ea pele ea ketsahalo ena e sa tloaelehang e bile metsotso e leshome pele ho hora ea leshome, ha leseli le bofubelu bo lerootho, le neng le bonahala e le mosi, le tsoa karolong e ka leboea ea halofo ea lefatše, 'me butle-butle la atoloha ho isa bohareng ba leholimo, 'me ka hora ea leshome kapa kotara kamorao ho eona, tsohle, ho tloha bochabela ho ea bophirimela, li ne li le leseli le le leng le leholo. E ne e na le ponahalo e tšosang haholo, 'me e ne e tšoana hantle le e bakoang ke mollo o moholo o tšabehang. Leseli le ne le fetoha haholo; ka nako e 'ngoe le ne le bonahala le wela, mme hang-hang ka mora moo la phahama ka kganya e matla. Ho ne ho bonahala ho tswakilwe le mosi o mongata, o neng o bilika-bilika, mme moshebelli e mong le e mong o ne a kgodisehile hore ke ‘mollo o moholo o tshabehang.’

GSAM 113.3“Pherekano ea toropo e ne e le kholo haholo; batho ba likete ba ne ba matha ba leba nqa eo ho neng ho nahanoa hore kotsi e tšabehang e etsahetse ho eona. Likoloi tsa tima-mollo tse tsoang liteisheneng tsa Baker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Road, le hape tse tsoang liteisheneng tsa bophirimela ba London—ha e le hantle, koloi e 'ngoe le e 'ngoe ea tima-mollo London, e ne e huloa ke lipere 'me ea matha ka lebelo le matla a fetisang kamorao ho ‘sebaka se neng se nahanoa hore ke sa timetso’ e lateloa ke likariki, bapalami ba lipere, le matšoele a maholo a batho. Tse ling tsa lienjine tsa mollo li ile tsa fihla hole joalo ka High Gate le Halloway [limaele tse ka bang 'ne] pele phoso e ka lemohuoa. Liponahalo tsena li ile tsa nka nako e fetang lihora tse peli, 'me ha hoseng ho atamela pono eo e ile ea fetoha e hlollang.

GSAM 114.1“Ka hora ya bobedi hoseng ketsahalo ena e ne e fana ka pono e ntle ka ho fetisisa, mme e leng e thata haholo ho e hlalosa. London kaofela e ne e bonesitswe jwaloka motsheare o moholo, mme moya o ne o hlakile ka tsela e makatsang. Halofo e ka boroa ea leholimo, ka nako eo ho buuoang ka eona, leha e ne e se na maru, e ne e le lefifi haholo; empa linaleli, tse neng li se na palo, li ne li khanya ka bokhabane. Lehlakore le ka mose ho leholimo le ne le bontša phapang e sa tloaelehang empa e le e hlollang; le ne le hlakile haholo, 'me leseli le ne le khanya haholo; ho ne ho e-na le tatellano e sa khaotseng ea linaleli tse phaphamalang, tse neng li fapana ka khanya—li ne li bonahala li thehiloe bohareng ba leholimo, 'me li ata ho fihlela li bonahala li phatloha. Phello e bile e hlollang. Dinaledi tse ngata tse nyenyane di ile tsa phatloha hodima moedi wa lehodimo, mme tsa phaphasela ka lebelo le leholo ho ya fatshe hoo leihlo le neng le sa kgone ho latela tsela ya tsona; di ne di bonahala di phatloha le tsona, mme di fafatsa mosi o motsho o mokgubedu hodima karolo yohle ya lehodimo. Mebala e ne e le e hlollang haholo.

GSAM 114.2“Ka hora ea bobeli le halofo, pono e ile ea fetoha lefifi, leo, ha le qhalana, le ileng la bontša mookoli o khanyang holimo-limo leholimong, le ho potoloha moeli oa lefifi o neng o leketlile holim'a karolo e ka boroa ea naha. Nakoana ka mor'a moo, ho ile ha tsoa ho eona litšiea tsa khanya ea silevera. Li ile tsa hola ka mokhoa o makatsang, tsa kopana le mosi o mofubelu o neng o thehoa ka nako eona eo, 'me ha li fihla bophahamong bo felletseng, pono eo e ne e le ka nqane ho seo motho a ka se nahanang. Linaleli li ne li phaphasela hohle, 'me sena sa tsoela pele ho fihlela ka hora ea bone, eaba tsohle lia fela.”

GSAM 114Liponahalo tse Makatsang Letsatsing

GSAM 114.3Ha baboleli ba phelang ba ne ba phatlalatsa nnete ya ho tla ha Morena, mehlolo e mengata e fapaneng e ne e bonahala lehodimong dikarolong tse fapaneng tsa lefatshe. Hara tsena sebaka sa rona se tla dumella feela tlaleho ya ponahalo ya letsatsi Norwich, Engelane, ka Tshitwe, 1843. Ketsahalo e tshwanang e ile ya etsahala New Haven, Conn., ka la 9 Loetse, 1844, ka dihora tse pedi pele le kamora motsheare, mme ya pakwa ke batho ba dikete.

GSAM 115Ponahalo e Makatsang ea Letsatsi

GSAM 115.1Selikalikoe se senyenyane se ka hare se emela letsatsi. Se ne se le 'mala oa lamunu o bobebe. Karolo e ka ntle ea lilikalikoe tsena tse peli, tse neng li le ka sebaka se sa lekaneng ho tloha letsatsing le ho le potoloha, e ne e bonahala e le 'mala o tšoanang; empa karolo e ka hare ea lilikalikoe tsena e ne e le 'mala o mosehla o tebileng, 'me leholimo le ka hare ho tsona le ne le le 'mala o sootho o lefifi, 'me lilikalikoe tse tharo tse kholo tse neng li feta ka hare le ka tlas'a letsatsi, li ne li bonahala eka ke khanya e hlakileng e phatsimang.

GSAM 115.2Mabapi le ketsahalo ena ea Engelane re bala, lengolong le tsoang ho E. Lloyd, London, la 3 Pherekhong, 1844, ka tsela e latelang:—

GSAM 115.3“Ho bile le ‘pontsho e makatsang letsatsing,’ e bonweng ke baahi ba ka sehloohong ba Norwich le naha e e potileng, e sa kang ya bonwa pele Engelane. E bonwe ka Tshitwe e fetileng, hoo e ka bang ka hora ya 12 motsheare, mme ya nka dihora tse pedi. E tshositse baahi haholo. E etsahetse nakoana pele Bafowabo Winter, Burgess, le Routon ba bula boromuoa ba bona toropong eo. Ho ne ho bonahala eka e lokisetsa tsela bakeng sa 'nete, e le hore ba atleha hantle moo.”

GSAM 116.1Tlaleho ea ketsahalo ena kamoo e etsahetseng kateng New Haven, Conn., e fanoe ho Midnight Cry ea la 10 Mphalane, 1844, 'me e nkiloe ho New Haven Palladium ea la 10 Loetse, 1844. Tlalehong e ho Cry, mohlophisi o re, “Ha ho rutehi ea kileng a khona ho fana ka tlhaloso ea sesosa sa ketsahalo ena e mo khotsofatsang.”

GSAM 116.2Tlaleho ea pono ena e ileng ea hlaha e amanang le letsatsi New Haven, Conn., ka la 9 Loetse, 1844, e ile ea boela ea phatlalatsoa ho Hartford Courant ea la 12 Loetse, 1844, 'me e baloa tjena:—

GSAM 116.3“Lireng tse potileng letsatsi ka Mantaha, la 9 Loetse, 1844, ka lihora tse peli pele le kamorao ho mots'eare, li bonahala li ile tsa bonoa ke baahi ba rona ka kakaretso ka thahasello e kholo, 'me li tsositse takatso e tebileng ea ho tseba ho ithuta haholoanyane mabapi le ponahalo tsa mofuta o tšoanang le sesosa sa tsona.

GSAM 116.4“Lesakana lena le ne le hlolla ka nako eo le nkileng yona, mme le fane ka menyetla e metle ya ho le shebella. Hoo e ka bang motsheare le ne le bopilwe haholo ke masakana a mabedi a feletseng, le leng le bophara bo ka bang dikirii tse mashome a mane a metso e mehlano, le potapotileng letsatsi bohareng ba lona, mme le leng le bophara bo ka bang dikirii tse mashome a supileng a metso e mmedi, le nang le bohare ba lona sehlohlolong sa lehodimo, ha moedi wa lona o feta ka hare ho letsatsi. Selikalikoe se senyenyane se ne se felehelwa ke sebopeho se telele se mahlakoreng a mabedi se nang le ase e kgolo, le ho kgeloha ho honyenyane sebopehong sa sedikadikwe. Hantle ka lehlakoreng le shebaneng le letsatsi, le dikirii tse mashome a mararo a metso e tsheletseng ka leboya ho zenith, sedikadikwe se seholo se ne se kgaolwa ke didikadikwe tse ding tse pedi tsa bophara bo batlang bo tshwana kapa bo tshwanang hantle, tse etsang sebaka se kganyang moo di kopanang teng, jwalo ka ha ho ka etsahala ka tlhaho ka lebaka la kganya e kopaneng ya didikadikwe tse tharo tse kganyang. Sedikadikwe se neng se potapotile letsatsi se ne se bontsha mebala ya mookodi, hangata ka kganya le botle bo boholo. Masakana a mang a ne a le masweu mme a sa bonahale hantle, kaha a ne a le hole le letsatsi. Leha ho le jwalo, dikarolwana tse nyane tsa sedikadikwe, tse nang le mebala ya prismatic [ya mookodi], di ile tsa hlaha ka dinako tse fapaneng, ka botjhabela le ka bophirimela.... Ho tshwana ho jwalo ha sebopeho ho tlameha ho itshetleha molaong o itseng o laolang ho thehwa ha mahore; empa sebopeho sa molao oo ha se eso hlaloswe ka botlalo.... Ha ho so ka ho ba le bothata bo boholo ba ho hlalosa ho hlahisoa ha reng e potolohang letsatsi, kaha sesosa se batla se tšoana le se hlahisang mookoli, empa ho hlalosa tšimoloho ea reng e nang le potoloho ea eona bohareng ba letsatsi, ho fumanoe ho le thata haholo.”

GSAM 117Mehlolo e Phethahatsang Lipolelo tsa Bibele

GSAM 117.1Mabapi le tšebeliso e entsoeng, Engelane le Amerika, ea mehlolo ena e bonoeng leholimong, re ka ithuta ka ho bala ho tsoa ho Exposition of the Twenty-fourth of Matthew, e ngotsoeng ke Sylvester Bliss, e hatisitsoeng Boston ka 1843. Kamora ho qotsa tse ling tsa litlaleho tse kaholimo, o re:—

GSAM 117.2“Ka hona, ‘lipontšo tse kholo’ le ‘lintho tse tšabehang’ tse bolelletsoeng esale pele ka Mangolong a 'nete, li bonahala li phethahetse kaofela, hammoho le tseo Mopholosi a phatlalalitseng hore li tla tla pele ho ho tla ha hae.

GSAM 117.3“Jwalokaha ho mela ha mahlaku lifateng ho se ho le sesupo sa lehlabula, ka ho tshwana hantle, ha matshwao ana a phethahala, Bakreste ba lokela ho tseba hore ho tla ha Kreste ho haufi, esita le monyako. Ha se tumello feela ya ho tseba, empa Mopholosi wa rona o ba laela hore ba tsebe.”⁵

GSAM 117MANQOSA

GSAM 117.4Ka mora ho lebisa tlhokomelo ho tse ling tsa likarolo tse ka sehloohong tsa molaetsa oa ho tla ha bobeli ha Kreste, joalokaha o ile oa phatlalatsoa qalong, ho ka ba le thahasello ho hlokomela ba seng bakae ba ileng ba nka karolo e hlahelletseng phatlalatsong eo e kholo. Re se re fane ka mabitso a ba bangata ba neng ba le har'a baboleli ba nang le talenta e kholo ba nako eo linaheng lisele ba ileng ba phatlalatsa sello seo. Ha re shebisa ba bang ba ileng ba etella pele Amerika, bao Morena a ileng a ba imetsa ka morwalo oa mosebetsi, sena se tla thusa ho bontša le ho feta hore ehlile letsoho la Morena le ne le le mokhatlong oo.

GSAM 118William Miller

GSAM 118.1Pele re tla sheba taba ea William Miller, ea neng a tumme haholo mokhatlong oa ho tla ha Morena naheng ea United States hoo ho ba bangata mokhatlo ona o tsejoang feela e le “mokhatlo oa Miller.”

GSAM 118.2William Miller o hlahile Pittsfield, Mass., ka Hlakola, 1782. Bongoaneng ba hae ba pele, ho ile ha bonahala matšoao a kelello e matla le e sebetsang ho feta e tloaelehileng. Ka mora dilemo tse mmalwa, matshwao ana a ile a bonahala le ho feta ho bohle ba neng ba le haufi le yena. O ne a na le mmele o matla, kelello e sebetsang le e neng e hlahile ka tlhaho, le semelo se se nang kodi. O ne a ithutetse sekolong sa setereke se neng se na le menyetla e fokolang, mme ka mora dilemo tse mmalwa feela ho ile ha amoheleha hohle hore tsebo ya hae e ne e feta ya matitjhere a neng a atisa ho hirilwa.

GSAM 118.3Monghadi Miller o ile a nyala ka 1802, mme a dula Poultney, Vt. Banna bao a neng a tsamaya le bona ho tloha ha a fuduhela Poultney, bao a neng a le kolota haholo bakeng sa katleho ya hae ya lefatshe, ba ne ba susumetswe haholo ke mehopolo ya pelaelo le dikgopolo tsa bo-deist. E ne e se banna ba mekgwa e mebe, empa jwalo ka sehlopha e ne e le baahi ba lokileng, mme ka kakaretso ba ne ba na le boitshwaro bo tebileng, ba na le kutlwelobohloko, ebile ba le pelo e molemo. Leha ho le jwalo, ba ile ba hana Bibele e le tekanyetso ya nnete ya bodumedi, mme ba leka ho etsa hore ho e hana ho utlwahale ka thuso e neng e ka fumaneha dingolweng tsa Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen, le ba bang. Monghadi Miller o ile a ithuta mesebetsi ena ka hloko, mme qetellong a ipolela e le mo-deist. O boletse ka boyena hore bophelo ba hae ba bo-deist bo nkile dilemo tse leshome le metso e mmedi, ho qala hoo e ka bang ka 1804.

GSAM 118.4Kamora ho fumana lengolo la bokapotene, o ile a kena sesoleng ka 1810. Ha a kgutla sesoleng, o ile a fallisetsa lelapa la hae Low Hampton, N.Y., ho ya qala temo moo ka 1812. Jwaloka molemi, o ne a na le nako e ngata ya phomolo ya ho bala. O ile a fumana hore maikutlo a hae a bodiisiti a ne a sa mo fe tiisetso ya thabo ka nqane ho bophelo bona ba jwale. Ka nqane ho lebitla, tsohle di ne di le lefifi ebile di hlonamisa. Ho sebedisa mantswe a hae:

GSAM 118.4“Ho timetsoa e ne e le mohopolo o batang le o tšosang, 'me boikarabello e ne e le timetso e tiileng ho bohle. Maholimo a ne a tšoana le koporo ka holim'a hlooho ea ka, 'me lefatše le tšoana le tšepe tlas'a maoto a ka. Bosafeleng!—e ne e le eng? 'Me lefu!—le ne le le teng hobane'ng? Ha ke ntse ke nahana ka kelello, ke ne ke ntse ke ba hole le karabo. Ha ke ntse ke nahana haholo, ke ne ke ntse ke ferekanya likhakanyo tsa ka. Ke ile ka leka ho khaotsa ho nahana, empa mehopolo ea ka e ne e sa laolehe. Ke ne ke le mahlomoleng kannete, empa ke ne ke sa utlwisise sesosa.... Nakoana ka mor'a moo, ka tšohanyetso semelo sa Mopholosi se ile sa tebisoa ka ho hlaka kelellong ea ka. Ho ile ha bonahala eka ho ka ba le e mong ea molemo le ea nang le mohau hoo ka boeena a ka lefellang litlōlo tsa rōna tsa molao, 'me ka hona a re pholose ho jara kotlo ea sebe. Hang-hang ke ile ka utloa kamoo ea joalo a lokelang ho rateha kateng; 'me ka nahana hore nka inehela matsohong a eena, le ho tšepa mohau oa eena.”

GSAM 119Ho Sokoloha ha William Miller

GSAM 119.1O ile a boela a re:

GSAM 119.1“Ke ile ka bona hore Bibele e ne e bontsha Mopholosi ya neng a loketse hantle jwalo ka ha ke ne ke hloka; mme ka ferekana ha ke bona hore na buka e sa bululetsoeng e ka hlahisa melao-motheo e loketseng ka botlalo ditlhoko tsa lefatshe le weleng jwang. Ke ile ka qobelleha ho dumela hore Mangolo e tlameha e be tšenolo e tswang ho Molimo. A ile a fetoha thabo ya ka; mme ho Jesu ke ile ka fumana motswalle.... Bibele e ile ea fetoha thuto ea ka e kholo, 'me nka bolela ka 'nete, ke ile ka e phenya ka thabo e kholo. Ke ile ka fumana hore halofo ea eona ha ho mohla e kileng ea mpolelloa. Ke ile ka makala hore na ke hobane'ng ha ke ne ke sa bona botle le khanya ea eona pele, 'me ka makala hore na nka be ke kile ka e hana.”

GSAM 119.2Mokhoa oa William Miller oa ho ithuta Bibele o hlalositsoe ke eena ka tsela e latelang:

GSAM 119.2“Ke ile ka ikemisetsa ho beha ka thoko maikutlo a ka ohle a seng a thehiloe, ho bapisa lengolo le lengolo ka botlalo, le ho ithuta lona ka mokhoa o hlophisehileng le o latellanang.... Nako le nako ha ke fumana ntho e sa hlakang, mokhoa oa ka e ne e le ho e bapisa le likarolo tse ling tse amanang le eona; mme, ka thuso ea Cruden, ke ile ka hlahloba likarolo tsohle tsa lengolo moo ho neng ho fumanoa mantsoe a hlahelletseng a fumanehang karolong efe kapa efe e sa hlakang.... Ka tsela ena ke ile ka tsoela pele ka thuto ea Bibele, ha ke ne ke e bala ka lekhetlo la pele, ka lilemo tse ka bang peli, mme ka kholiseha ka botlalo hore ke eona e itlhalosang.

GSAM 120.1“Ha ke ntse ke ithuta ka tsela ena, ke ile ka kgoliseha hore haeba boporofeta bo phethahetseng nakong e fetileng e le tekanyetso eo ka yona re ka ahlolang mokgwa wa ho phethahala ha boo e ntseng e le kamoso, maikutlo a tlwaelehileng a puso ya moya ya Kreste—e leng dilemo tse sekete tsa lefatshe pele lefatshe le fela, le ho kgutla ha Bajuda—ha a tshehetswe ke lentswe la Molimo.... Ke fumane ho rutiloe ka ho hlaka Lengolong hore Jesu Kreste o tla boela a theoha lefatšeng lena, a tla ka maru a leholimo, ka khanya eohle ea Ntate oa hae.

GSAM 120.2“Ke ile ka ikutloa ke thabile ho ithuta Mangolo ka tsela eo ke neng ke sa nahane hore e ka tsoa lithutong tsa 'ona. Ke ile ka qala ho ithuta 'ona ke se na tebello ea ho fumana nako ea ho tla ha Mopholosi, 'me qalong ke ne ke sitoa le ho lumela sephetho seo ke neng ke fihlile ho sona; empa bopaki bo ile ba ntlhahela ka matla a maholo hoo ke ileng ka sitoa ho hanela litumelo tsa ka. Ke ile ka batla ke tiisetsa liqetong tsa ka, mme ka qala ho leta, ho falimeha, le ho rapella ho tla ha Mopholosi.”

GSAM 120.3Hape o re:

GSAM 120.3“Ke ile ka dumela; mme hang-hang boikarabelo ba ho phatlalatsa thuto ena, hore lefatshe le dumele mme le itokisetse ho kopana le Moahlodi le Monyadi ha a fihla, ba kenella kelellong ya ka. Ha ke hloke ho kena ka botebo paleng ea liteko tsa ka tse telele le tse bohloko mona. Ho lekane ho bolela hore, kamora lilemo tse 'maloa, ke ile ka qobelloa ke Moea oa Molimo, matla a 'nete, le lerato la meea, ho nka sefapano sa ka le ho phatlalatsa lintho tsena ho lefatše le shoang le le timelang.”

GSAM 120.4Monghadi Miller, jwaloka ba susumeditsweng ke molaetsa ona dinaheng tse ding, qalong o ile a nahana ho phethahatsa thomo ya hae ka ho ngola le ho phatlalatsa dikoranteng tsa setjhaba le dipampitshaneng. O qalile ho phatlalatsa maikutlo a hae ho la Vermont Telegraph, e leng koranta ea Babaptiste, e neng e hatisoa Brandon, Vt. Sena e bile ka selemo sa 1831. O qalile ho bua phatlalatsa ka taba ena ka selemo sa 1832. O ile a bua ka kopano ena, a re, “Morena o ile a tšela kopano ka mohau oa hae, mme ba bangata ba lumela ho isa pholohong ea meea ea bona.”

GSAM 121.1Ka 1836 dithuto tsa hae di ile tsa hatiswa ho tse ding tsa dikoranta tsa setjhaba tsa nako eo. Mariheng a 1837-38 dithuto tsa hae di ile tsa hatiswa e le pampitšana. Ka 1838 ho ile ha hatisoa pampitšana ea bobeli ea maqephe a 204, 'me pampitšaneng ena Monghadi Miller o ile a bolela hore 'muso oa Ottoman o ka 'na oa oa ka selemo sa 1839 kapa 1840. Lintlha-thuto tsa hae tsa pele litoropong tse kholo li bile ka selemo sa 1836. Eaba o bua litoropong tsa Randolph, Lowell, Groton, le Lynn, Mass.

GSAM 121.2Ho fihlela ka 1840 Monghadi Miller o ne a batla a le mong feela e le sebui sa setjhaba mabapi le ho atamela ha ho tla ha Kreste. Ka selemo seo, ka tshohanyetso, ba makgolo ba ile ba mo kopanela ho phatlalatsa molaetsa. Se bakileng phetoho ena e kholo se tla hlalosoa khaolong e latelang. Mariheng a 1839-40 Monghadi Miller o ile a fana ka letoto la lithuto Exeter, N.H. Ke moo a ileng a kopana le Moruti J. V. Himes ka lekgetlo la pele, ya ka nako eo a ileng a amohela tumelo, mme ho tloha ka letsatsi leo a ema le Moruti Miller mmoho e le mohatisi le moboleli ya tjhesehang wa molaetsa o moholo wa ho tla ha bobedi ha Kreste.

GSAM 121Joshua V. Himes

GSAM 121.3Mabapi le mosebeletsi enoa ea chesehang mokhatlong ona o moholo, ha re ka etsa hantle ho feta ho qotsa ho sengoli sa bophelo ba hae, ea reng:—

GSAM 121.4“Joshua V. Himes o hlahile Wickford, R.I., ka la 19 Motsheanong, 1805. Ntate wa hae o ne a tsebahala haholo e le mohwebi wa West India, mme a hlahelleha e le setho sa kereke ya St. Paul's Episcopal e Wickford. Mmae o ne a na le semelo se mosa, le lerato bakeng sa Mopholosi, leo a le fetisitseng ditsebeng tse mamelang tsa mora wa hae.

GSAM 121.5“E ne e le morero oa ntate ho ruta mora oa hae, Joshua, hore e be moboleli oa kereke eo le eena a neng a le setho sa eona, empa maemo a ile a sitisa seo. Molimo o ne a na le mosebetsi o mong oo mora eo a neng a lokela ho o etsa, 'me o ne a laola lintho ka tsela e neng e tla tlisa phello e lakatsehang. Ka 1817 ntate o ile a romela thepa ea bohlokoa e le tlas'a taolo ea Mokapotene Carter, 'me Alexander Stewart e le mookameli oa thepa. Banna bana ba ile ba ipaka ba se na botshepehi, mme ha ba fihla boemakepeng ba West Indies, ba rekisa sekepe le thepa eohle, eaba ba baleha. Ketsahalo ena e ile ea fetola merero eohle e neng e etselitsoe bokamoso ba Joshua e monyenyane, eo ho neng ho reretsoe hore a romelloe Univesithing ea Brown, e Providence, R.I. Ho e-na le hoo, ka Mmesa, 1821, o ile a isoa New Bedford, Mass., mme a abeloa ho William Knights hore a ithute mosebetsi oa ho etsa thepa ea ka tlung.

GSAM 122.1“Ha a fihla lehaeng la hae le lecha, o ile a kena mosebetsing oo a neng a o filoe ka tjantjello, a ikemiselitse ho ba setsebi mosebetsing oa hae. Leha ho le joalo, haufinyane o ile a fumana hore tikoloho ea hae ea bolumeli e ne e sa mo khotsofatse ka ho feletseng. O re, ‘Mong'a ka e ne e le Mo-Unitarian, 'me a nkisa kerekeng ea hae. Moruti Orville Dewey e ne e le moruti. E ne e le motho ea sa tsoa fetoha bolumeling bo tloaelehileng. Kwetliso ya ka tlasa Mobishopo Griswold le Moruti William Burge, moruti wa St. Paul's, Wickford, le ho mamela kgafetsa Ngaka Crocker ya puo e monate wa St. John's, e Providence, R.I., ho ile ha etsa hore ke sitwe ho amohela dipuo tsa Monghadi Dewey tse kgothang tsa ho latola dithuto tsa Kreste le baapostola ba hae.’

GSAM 122.2“Ka nako eo ho ne ho se kerekeng ea Episcopal New Bedford, o ile a etsa qeto ea ho ea Kerekeng ea Pele ea Bokreste [eseng ea Disciple] mme hamorao a ikopanya le mokhatlo oo. ‘Mona,’ o rialo, ‘ke fumane Bibele e bulehileng le tokoloho ea monahano, mme ka sebelisa ka bobeli ka nepo.’ Kereke ena e ne e le tlas'a tlhokomelo ea boruti ea Moruti Moses Howe. Moruti Monghadi Clough o ile a kolobetsa Joshua V. Himes ka la 2 Hlakola, 1823. Ka pelo e tukang ka tjantjello bakeng sa Morena oa hae, o ile a qala hang-hang, a le lilemo li leshome le metso e robeli, ho pheta pale ea sefapano le ho khothaletsa batho ho ikoahlaea. O bua ka boeena, a re:—

GSAM 122.3“‘Kapele ke ile ka fetoha moeletsi, mme ka fuoa laesense ea ho ntlafatsa neo ea ka.... Ke ile ka phetha koetliso ea ka ka katleho, mme ka babatsoa. Empa ka lilemo tse hlano kapa tse tšeletseng ke ne ke tloaetse ho sebetsa ho feta tekano mme ka hona ke ne ke fumana letsatsi le le leng kapa a mabeli ka beke bakeng sa ho ithuta le mosebetsi oa boromuoa libakeng tse hlokang, mme litholoana tsa tsona ke ne ke li fa moruti oa ka.’

GSAM 123.1“Ka 1825 o ile a khethoa e le moromuoa oa kopano ea likereke tsa Bokreste ka boroa ho Massachusetts. ‘Ho ne ho se na moralo kapa mokhoa oa ho tšehetsa baromuoa,’ ho bolela Moruti Himes, ‘mme ka etsa qeto ea ho kena khoebong bakeng sa boitšehetso ba ka, le ho ruta seo nka se khonang.’

GSAM 123.2“Ka 1828 o ile a tloha New Bedford, eseng ka pelaelo kapa ho felloa ke matla, empa a na le boikemisetso bo neng bo ke ke ba hloloa, a ea Plymouth, moo a ileng a ruta lentsoe la Molimo matlong a sekolo, likamoreng tse lokisitsoeng ka potlako, le hohle moo a neng a ka utluoa. Ka 1829 o ile a tswelapele ka mosebetsi o tshwanang Fall River ho fihlela ka 1830, ha a fallela Boston e le moruti wa Dikereke tsa Pele le tsa Bobedi tsa Bokreste; mme a dula moo dilemo tse mashome a mararo a metso e meraro. Ka 1839 o ile a sokolohela mokgatlong wa ho tla ha Kreste, jwalo ka ha o ne o hlaloswa ke Moruti William Miller ya tummeng. O ile a kena mokgatlong ona o motjha ka tjantjello yohle eo a neng a na le yona, mme boruti ba hae bo ne bo tletse mollo le matla. Ka 1840, o ile a qala ho hatisa Signs of the Times, a buella ntlha eo a neng a e inehetse ho eona ka pelo ea hae eohle. Chelete ea hae kaofela, mosebetsi oa hae kaofela, le matla a hae kaofela li ile tsa neheloa ntlheng ena, 'me ba sokolohetseng ba likete ba ile ba hapuoa.”

GSAM 123Mesebetsi e Kopaneng ea Miller le Himes

GSAM 123.3Ho tloha ka 1840 ho fihlela lehoetla la 1844, mosebetsi wa Baruti Miller le Himes o ne o kopane haholo ha ba ntse ba tloha motseng o mong ho ya ho o mong, lehlabuleng ka tente ya bona e kgolo haholo, mariheng dikerekeng le dihollong tsa setjhaba. Matla a maholo a mmele a Moruti Himes a mo bolokile ho fihlela a kena selemong sa hae sa mashome a robong le metso e mmedi. Bokgoni ba kelello ya hae bo ne bo le matla ho fihlela qetellong. Ka selemo sa 1894, ka la 28 Loetse, o ile a fana ka thero e matlafatsang haholo ho phutheho ea Baadventista ba Letsatsi la Bosupa e fetang dikete tse tharo lebaleng la kampo Lansing, Michigan. O ne a bonahala a bua ka tjantjello le matla a maholo a matsatsi a kgale. Sena e ne e le ntho e makatsang kannete bakeng sa monna ya neng a se a kene kgweding ya boraro ya selemo sa hae sa mashome a robong a motso o mong, le ya neng a tshwerwe ke lefu le sa foleng leo a ileng a hlokahalla ka lona selemong se latelang.

GSAM 124.1Baruti Miller le Himes, ba ne ba eme, jwaloka ha e le, “ka pele ho ntwa” mokgatlong wa ho tla ha bobedi ha Kreste Amerika, mme e ne e le ba babedi feela hara ba bangata ba neng ba sebetsa le bona ho phatlalatsa thuto ya ho tla ha Kreste, bao ditshobotsi tsa bona tse ka sehloohong e neng e le ho tiisa sepheo le botshepehi bo hlwahlwa. Banna bana boholo ba bona e ne e le ba sehlopha seo lefatše le se bitsang “banna ba itlhametseng,”—banna ba neng ba ikoetlisitse ka ho tobana le linnete tse boima tsa bophelo, ba neng ba ithutile ho ahlola boleng ba taba ho latela melao-motheo eseng maano a boitšoaro. E ne e le ba mofuta oa bao Moruti Miller a neng a re hangata ba amohela molaetsa, ba tsoa likerekeng, “ditho tse hlomphehang ka ho fetisisa, tse inehetseng, le tse phelang.” Ntlha ena e ile ea tiisoa ke baboleli ba likereke tse fapaneng, ba ileng ba re, kamora karohano ea ho qetela ea Baadventista ho tsona, “E [thuto] e nkile ba hloahloa ba mohlape oa rona.”

GSAM 124Baboleli ba Bang ba Hlahelletseng ba Baadventista

GSAM 124.2Ho ka ba le thahasello ho bolela mabitso a mang a banna ba bileng le seabo se hlahelletseng le Baruti Miller le Himes mokhatlong oa mehleng eo ea pele. Ea pele lethathamong ke Charles Fitch, oa Cleveland, Ohio, ea ileng a fana ka maikutlo ka 1842 a ho ba le lichate ho hlakisa lipono tsa Daniele le Tšenolo. Mohloli oa mohopolo ona o ne o thehiloe ho Habakuku 2:2, 3. Lefu la Charles Fitch le etsahetse ka la 10 Mphalane, 1844.

GSAM 124.3Ngaka Josiah Litch, wa Philadelphia, eo, jwalo ka ha re tla bona kgaolong e latelang, a susumeditsweng ke Morena ho phatlalatsa nnete eo, ha e phethahala, e ileng ya baka kgolo ya tshohanyetso le e potlakileng ya thahasello molaetseng wa ho tla ha Morena.

GSAM 124.4Elon Galusha, wa Lockport, N.Y., moboleli ya tummeng wa Baptist, eo dingolwa le boruti ba hae mabapi le ho atamela ha Morena ho entseng hore ho be le moferefere o moholo lekaleng leo la bodumedi.

GSAM 125.1E. R. Pinney, oa Seneca Falls, N.Y., moboleli e mong ea inehetseng oa kereke ea Babaptiste eo boruti le lingoliloeng tsa hae e bileng matla mosebetsing. A ka be a bitsoa hantle “Letsoai la lefatše.”

GSAM 125.2Geo. Storrs, oa New York City, eo pele a amohela thuto ea tumelo ea ho Tla ha Morena a neng a le moruti ea tummeng oa tsosoloso. Lingoloa tsa hae li bile le tšusumetso e matla ho susumetsa batho hore ba inehele ka ho fetisisa ka meea le ka thepa mosebetsing; haholo-holo ho bile joalo libekeng tsa ho qetela tsa matsatsi a likete tse peli le makholo a mararo. E ne e le eena, ea ileng a, kamorao ho ho soetseha, a tlisa tlhokomelong ea Baadventista le lefatše, lithero tsa hae tse tšeletseng mabapi le tlhaho ea motho, boemo ba bafu, le kotlo ea kamoso.

GSAM 125.3Moruti Stockman, wa Portland, Maine, e ne e le mosebeletsi e mong ya tjhesehileng mesebetsing ya tsosoloso ya William Miller motseng oo. O hlokahetse dibeke tse mmalwa pele ho pheletso ya selemo sa Sejuda sa 1843, ha Baadventista ba ntse ba tshepile le ho lebella hore Morena o tla tla ka nako eo.⁶

GSAM 125.4Ho ne ho ena le banna ba bang ba tummeng bao ka lebaka la khaello ea sebaka re tla ba bolela feela, joalo ka N. N. Whiting, ea entseng phetolelo ea Testamenta e Ncha ka Senyesemane, e tsejoang e le Whiting’s Translation; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley, le Edwin Burnham (bara ba motho ba bararo), kaofela e ne e le basebetsi ba hloahloa molaetseng.