Khaolo ea 5 — Molaetsa oa ho Tla ha Bobeli

GSAM 93.1“JOALE ithuteng papiso ea sefate sa feige: Ha lekala la sona le ntse le le lebonolo, 'me le qala ho mela makhasi, lea tseba hore lehlabula le haufi; ka mokhoa o tšoanang le lona, ha le bona tsena tsohle, le tsebe hore e [mongolong o ka thoko, eena] haufi, e le monyako. Ka 'nete kea le bolella, Moloko ona o ke ke oa feta, ho fihlela tsena tsohle li phethahala. Leholimo le lefatše li tla feta, empa mantsoe a ka a ke ke a feta.”¹

GSAM 93.2Temeng ena ea Lengolo, tlhokomelo ea rona e lebisitsoe nakong eo ho ka ithutoang hore ho tla ha Kreste ho “monyakong” ka tiisetso e tšoanang le eo re tsebang ka eona hore lehlabula le haufi ha re bona makhasi a pele a macha a hlahisa. Ho ka tsejoa hape hore re fihlile molokong o sa tlo tloha sethaleng sa liketso ho fihlela Kreste ka boeena a fihla. Ha nako e fihla ea ho ithuta papiso ena, ke 'nete e tiileng hore ke nako ea Morena ea ho phahamisetsa baboleli ho ruta papiso ena. Potso ea moapostola ka nako e 'ngoe e sebetsa ka ho tšoana mona, “Ba tla utloa joang ba se na moevangeli? 'Me ba tla evangela joang, haeba ba sa rometsoa?”²

GSAM 93Nako ea Lipontšo

GSAM 93.3Khaolong e fetileng re bone kamoo tsebo e ileng ea fumaneha mabapi le ho fela ha nako ea matsatsi a likete tse peli le makholo a mararo, le hore e ne e fihla “ho isa motsotsong oa kahlolo ea hae.” Papisong e hlahisoang mona re isoa nakong ea Morena bakeng sa papiso ena le molaetsa oa “kahlolo” hore o phatlalatsoe lefatšeng. Kamora ho bua ka “mahlomola” a maholo a neng a tla tla hodima batho ba hae a neng a tla “kgutsufatswa,” Mopholosi o ile a re, “Hanghang kamora mahlomola a matsatsi ao letsatsi le tla fifala, le kgwedi ha e sa tla fana ka kganya ya yona, le dinaledi di tla wa lehodimong, mme matla a mahodimo a tla sisinyeha: mme ka nako eo ho tla bonahala letshwao la Mora wa motho lehodimong.”³

GSAM 94.1Hlokomela, ha ho bolelwe ka sesupo sa ho qetela se boletsweng hore ke sesupo sa ho tla ha hae; empa ke sesupo sa hore Mora wa Motho o teng, o bonahala a tla. Diketsahalo tse fanoeng mongolong ona e le matshwao ao tumelo ya ho atamela ha hae e theilweng ho ona, ke matshwao a letsatsi, kgwedi le dinaledi. Diketsahalo tse ding tse latelang di etsahala mabapi le ho tla ha hae ha nnete marung a lehodimo. Kahoo hanghang kamora letshwao la boraro la tsena—le leng la dinaledi—ho fihla nako ya Morena ya ho tsosa baruti ba hae ho ruta hore ho tla ha Kreste ho haufi le mamati.

GSAM 94.2Jwale mabapi le nako ya ho hlaha ha matshwao ana: Ho ne ho lokela hore letsatsi le fifale hanghang kamora mahlomola.⁴ Jwalokaha Mareka a ngola, ho ne ho lokela ho ba “matsatsing ao, kamora mahlomola ao.”⁵ Mopholosi wa rona o ne a boletse hore matsatsi a tla kgutsufatswa. Ka taelo ea Maria Theresa, le Melao ea Mamello ho tloha ka 1773 ho isa ho 1776, khalefo ea tlhoriso khahlanong le kereke e ile ea khutsufatsoa. Leha matla a neng a hlorisa a ile a boloka taolo ea mmuso ho fihlela ka 1798, litlhoriso tsa 'ona li ile tsa fela hoo e ka bang ka 1773. Ha re bapisa lipolelo tsa Mopholosi, re ka beha letšoao la pele la tsena pakeng tsa 1773 le 1798.

GSAM 94Letsatsi le Bosiu bo Lefifi

GSAM 94.3Ka la 19 Motsheanong, 1780, letsatsi le ile la fifala ka mokhoa o fetang matla a tlhaho. E ne e se ho fifala ha letsatsi, kaha khoeli e ne e tletse letsatsing le fetileng. Leha ho le joalo, ho bile le lefifi holim'a karolo eohle e ka leboea-bochabela ea United States ho tloha ka hora ea leshome le motso o mong hoseng ho fihlela ka hora ea leshome le motso o mong bosiu. Ka ketsahalo eo, ha se feela hore letsatsi le ile la fifala, empa le khoeli ea hana ho bonahatsa khanya ea letsatsi. E ne e le lefifi le thibileng letsatsi ho khanya holim'a khoeli. 'Me joalokaha Noah Webster a boletse, lilemo tse ngata hamorao, “Ha ho lebaka le khotsofatsang le kileng la fanoa bakeng sa lefifi lena.”

GSAM 95.1Mabapi le letsatsi lena le lefifi, Herschel, setsebi sa linaleli, o ile a re: “Letsatsi le Lefifi Amerika Leboea e ne e le e 'ngoe ea liketsahalo tseo tse hlollang tsa tlhaho tseo ho tla lula ho baloa ka tsona ka thahasello, empa filosofi e sitoa ho li hlalosa.”

GSAM 95.2Ba hlalosang lefifi la bosiu ba la 19 Motsheanong, 1780, ba ile ba re, leha ho ne ho ena le khoeli e tletseng, hore “haeba ntho e 'ngoe le e 'ngoe e khanyang bokahohleng kaofela e ne e ka felisoa, lefifi le ne le ke ke la ba le feletse ho feta moo.”

GSAM 95Linaleli tse Oelang

GSAM 95.3Letšoao la boraro la tsena, ho oela ha linaleli, le phethahetse ka la 13 Pulungoana, 1833. Bosiung boo, kapa ho e-na le hoo, ho tloha lihora tse hlano pele mafube a qhoma, ho bile le pula ea linaleli tse oelang e ileng ea bapisoa ke ba bang le melapo ea mollo e theohang e tsoa leholimong; ke ba bang, le litlhase tsa mollo tse fofang li tsoa ho seqhomane se seholo sa mollo. Ketsahalo ena e ile ea aparela Amerika Leboea kaofela, ho tloha Koung ea Mexico ka boroa ho ea fihla Hudson's Bay ka leboea, le ho tloha Lihlekehlekeng tsa Sandwich ka bophirimela ho fihla bohōle ba limaele tse makholo a seng makae ho tloha Liverpool ka bochabela. Hohle moo e neng e bonoa teng, e ne e le pula e tšoanang e sa khaotseng ea linaleli, tse oelang ka bongata bo tšoanang le likhechana tsa lehlwa sefefong sa lehlwa.

GSAM 95.4Mabapi le pula ena ea linaleli ea 1833, re qotsa hape ho tsoa ho Connecticut Observer ea la 25 Pulungoana, 1833:—

GSAM 95.5“Mohlophisi oa Old Countryman o nka taba ea ‘linaleli tse oelang’ e le e tebileng haholo. O re, ‘Re phatlalatsa hore pula ea mollo, eo re e boneng ka Laboraro hoseng ho fetileng, ke mohlala o tšabehang, selelekela se tiileng, pontšo ea mohau, ea letsatsi leo le leholo le le tšabehang leo baahi ba lefatše ba tla le bona ha tiiso ea botšelela e buloa. Nako e se e le haufi, e hlalositsoeng eseng feela Testamenteng e Ncha, empa le Testamenteng e Khale; mme ho ne ho ke ke ha khoneha ho bona setšoantšo se nepahetseng ho feta sa sefate sa feike se lahla litholoana tsa sona ha se tsukutloa ke moea o matla.’”

GSAM 96Polelopele ea Thomas Burnett

GSAM 96.1Batho ba ne ba rutiloe ke ba mehleng ea khale ho lebella phethahatso e tobileng ea sesupo sena. Thomas Burnett, bukeng ea hae ea Theory of the Earth, e hatisitsoeng London, ka 1697 A.D., o ile a bua ka Mattheu 24:29, a re:—

GSAM 96.2“Ha ho potang hore ho tla ba le mefuta eohle ea majoe a sepakapakeng a tukang ka nako eo; 'me har'a tse ling e bitsoang linaleli tse oelang, tseo, leha li se kholo ha e le 'ngoe, empa haeba li ne li ka ata ka bongata, li oa, joalokaha moporofeta a bolela, joaloka makhasi a morara kapa feike tsa sefike, li ne li tla etsa pono e hlollang.... Ha rea tlameha ho nka dintho tsena e le dipale tse feteletseng le tsa thothokiso, empa e le boprofeta bo hlakileng, le dintho tse tla etsahala hantle kamoo di boletsweng kateng.”

GSAM 96Bopaki ba Olmstead

GSAM 96.3Moprofesa Olmstead, oa Koleche ea Yale, Mass., eo ho thoeng ke “setsebi se hloahloa ka ho fetisisa sa maemo a leholimo Amerika,” o ile a bua ka linaleli tse oelang tsa la 13 Pulungoana, 1833, a re:—

GSAM 96.4“Boholo ba pula ea linaleli ea 1833 bo ne bo le boholo hoo bo neng bo koahela karolo e kholo ea bokaholimo ba lefatše, ho tloha bohareng ba Atlantic ka bochabela ho ea ho Pacific ka bophirimela; le ho tloha lebopong le ka leboea la Amerika Boroa ho ea libakeng tse sa hlalosoang har'a libaka tseo e leng tsa Borithane ka leboea. Pontšo ea linaleli tse thunngoang e ne e sa bonahale feela, empa hohle e ne e na le ponahalo e tšoanang.”

GSAM 96.5Mabapi le pontšo ena, e qalileng hoo e ka bang ka 11 bosiu, ka la 12 Pulungoana, mme ea tsoela pele ho fihlela hoo e ka bang ka 4 hoseng ka la 13, moprofesa o re:—

GSAM 96.6“Ba bileng lehlohonolo la ho bona pontšo ea linaleli tse oelang hoseng ha la 13 Pulungoana, 1833, mohlomong ba bone pontšo e kholo ka ho fetisisa ea liqhomane tsa leholimo e kileng ea bonoa ho tloha qalong ea lefatše, kapa bonyane ho latela tlaleho ea nalane.”

GSAM 97Pula ea Linaleli e ile ea Bonahala le Europe

GSAM 97.1Ka bukeng e hatisitsweng ke Leonard Heinrich Kelber, Stuttgart, Jeremane, ka selemo sa 1835, re ithuta hore pontsho ena e ile ya pheta-pheta ka lehlakoreng leo la Atlantic, ka kgwedi e tshwanang, empa matsatsi a mmalwa hamorao. O re:—

GSAM 97.2“Ka la 25 Pulungoana, 1833, ho bile le pontšo e ntle ea linaleli tse oelang kontinenteng ea Europe,” le hore “Minsterburg, Silesia, linaleli li ile tsa oa joaloka pula ea mollo. Li ne li e-na le libolo tsa mollo, tse entseng hore bosiu bo be khanya hoo batho ba ileng ba nahana hore matlo a haufi le bona a ne a tuka.

GSAM 97.3“Ka nako e tšoanang Prin, Austria, ho bile le ho wa ha dinaledi ho neng ho koahetse sebaka se fetang dimmaele tse makgolo a mahlano tsa sekwere. Ho hlalositswe ke ba bang e le jwaloka melapo ya mollo e theohang lehodimong. Ba bang ba ho bitsitse pula ya mollo. Dipere di ile tsa tshoswa ke hona, tsa wela fatshe. Batho ba bangata ba ile ba kula ka lebaka la tshabo.”

GSAM 97Tšebeliso ea Papiso

GSAM 97.4Ha ho theoha moleng ona oa boprofeta ho feta phethahatso ea sesupo sa boraro,—ho oa ha linaleli,—Mopholosi oa rona o re, “Joale ithuteng papiso ea sefate sa feige.” Puo ena ha e ame moloko o neng o phela ha Morena oa rona a fana ka thuto ena, empa e ame moloko o neng o tla bona lintho tsena li phethahetse—eseng li ntse li phethahala, empa li se li phethahaletse. Lintho tse lokelang ho phethahala e le matšoao a hore Kreste o monyako ha li kenyeletse ho thothomela ha maholimo ha a tla bonoa a tla kannete. Matšoao ana a ho atamela ha hae a kenyeletsa letšoao lena la boraro, le leng la linaleli. Nako e behiloeng ke Morena hore batho ba ithute papiso ea sefate sa feige e qala kamora 1833. Mona ke nako ea Morena ea hore lefatše le tsosoe ho 'nete e kholo ea hore ho tla ha hae ho haufi le mamati, le hore ho tla ha hae ho tla ba pele moloko o utloang papiso eo o feta. Kahoo re bona kamoo nako e tšoailoeng kateng profetong ena ha phatlalatso e kholo ea ho tla ha hae e lokela ho fanoa lefatšeng.

GSAM 98Phatlalatso ea Lefatše ka Bophara

GSAM 98.1Ho phethahatsa polelo ena e boletsoeng esale pele, re fumana hore hantle ka nako eo ka 1833, Morena o ne a hlahisa manqosa kapa bahlanka ba hae likarolong tse fapaneng tsa lefatše, ba ho tloha ka 1833 ho isa ho 1844 ba ileng ba phatlalatsa sello sa ho atamela ha Kreste, “le menyakong;” mme bana ba ile ba ruta papiso ea sefate sa feige, ba supa matšoao ana a ho tla ha hae, hantle feela joalokaha a ne a ba laetse hore ba etse. Molaetsa ona, ebang ke ka moboleli ea phelang kapa ka lingoliloeng tse hatisitsoeng, o ile oa fihla seteisheneng se seng le se seng sa baromuoa lefatšeng ka bophara, le boemakepeng bo bong le bo bong lefatšeng.

GSAM 98.2Bophara ba molaetsa bo hlalositsoe ka ho hlaka ke mohlophisi oa Voice of Truth, oa Rochester, N.Y., khatisong ea Pherekhong, 1845:—

GSAM 98.3“Efangele e sa feleng, jwalo ka ha e hlalositswe ho Tšenolo 14:6, 7, e phatlaladitswe ho ditjhaba tsohle, merabe yohle, dipuo tsohle, le batho bohle; e ntse e bitsa ka lentswe le phahameng, e re: ‘Tshabang Molimo, mme le mo tlotlise; hobane hora ya kahlolo ya hae e fihlile: mme le kgumame ho ya entseng mahodimo, le lefatshe, le lewatle, le mehlodi ya metsi.’ Ha ho ntlha e ka tiisoang ka bopaki ho feta hore molaetsa ona o isitsoe ho lichaba le maleme ohle tlas'a leholimo, lilemong tse seng kae tse fetileng, ka thero ea ho tla ha Kreste ka 1843 [1843, ka nako ea Bajuda—nako ea rona, 1844], kapa hore e haufi. Ka lipuo le lingoliloeng, molumo o ile lefatšeng lohle, 'me mantsoe a fihla pheletsong ea lefatše.”

GSAM 98.4Batho ba bang, ba sa tsebeng lintlha tsa taba, ba bone mokhatlo oa ho tla ha bobeli ha Kreste o lekanyelitsoe sebakeng se itseng, ba nahana hore ke mosebetsi o amanang le William Miller le baboleli ba seng bakae ba makholo ba neng ba sebetsa le eena karolong e ka leboea ea United States. Ho ba joalo, e ka ba makatso ho fumana hore mokhatlo oa Amerika, oo Baruti Miller le Himes e neng e le baetapele ba oona ba hlahelletseng, e ne e le karoloana feela ea mokhatlo o moholo o ileng, joalokaha ho boletsoe kaholimo, o fihla “mafelong a lefatše.”

GSAM 99KAMOO MOKGATLO O ILENG WA QALA KATENG DINAHENG TSE FAPANENG

GSAM 99.1Nako ea Morena e ile ea fihla hore phatlalatso ena e isoe lefatšeng, 'me likarolong tse mashome a mabeli kapa ho feta tse fapaneng tsa lefatše, ka nako e batlang e tšoana, ho ile ha tsoa banna, ba, ntle le ho tseba ka mosebetsi oa e mong, ba ileng ba tsoela pele ho phatlalatsa molaetsa ona likarolong tsohle tsa lefatše. Ba boletsoeng kgaolong ea 4, ba ileng ba amohela leseli mabapi le ho koala ha matsatsi a dikete tse pedi le makgolo a mararo, ntle le a le mong,—A. Campbell,—ba ile ba susumetsoa ho kenela phatlalatso ea molaetsa oa lengeloi la pele oa Tšenolo 14; sena le sona se entsoe ka tsela e tobileng ea Moea oa Molimo, eseng ka ho arolelana leseli.

GSAM 99Ho Bapisoa le Nchafatso

GSAM 99.2Haeba re ka sebedisa molao o tshwanang mokgatlong ona oo D'Aubigné a o sebedisitseng ho phahamong ya Nchafatso e kgolo ya lekgolo la leshome le metso e tsheletseng la dilemo, ruri o lokela ho balwa e le molaetsa wa Morena mme e le ka nako ya Morena. Ka Nchafatso eo ka kakaretso rahistori o ile a re:—

GSAM 99.3“Jeremane ha ea fetisetsa 'nete ho Switzerland, leha e le Switzerland ho Fora, leha e le Fora ho Engelane. Linaha tsena kaofela li e amohetse ho Molimo, hantle feela joalokaha karolo e 'ngoe ea lefatše e sa fetisetse leseli ho e 'ngoe; empa k'habo e tšoanang e khanyang e le fetisetsa ka kotloloho lefatšeng lohle. Kreste, mafube a letsatsi a tsoang holimo, ea phahamisitsoeng ka ho sa feleng holim'a batho bohle, e ne e le, nakong ea Nchafatso, joalo ka nakong ea theho ea Bokreste, mollo oa bomolimo o fileng lefatše bophelo. Lekholong la leshome le metso e tšeletseng la lilemo, thuto e le 'ngoe e tšoanang e ile ea thehoa ka nako e le 'ngoe malapeng le likerekeng tsa lichaba tse hole le tse fapaneng ka ho fetisisa. Lebaka ke hore Moea o tšoanang o ne o sebetsa hohle o hlahisa tumelo e tšoanang.

GSAM 99.4“Nchafatso ea Jeremane le ea Switzerland li paka 'nete ena. Zwingle o ne a se na kamano le Luther. Ntle ho pelaelo, ho ne ho e-na le khokahano lipakeng tsa banna bana ba babeli; empa re tlameha ho e batla holimo ho feta lefatše. Ea fileng Luther 'nete a leholimong, o ile a e fa le Zwingle. Molimo e ne e le mofani oa molaetsa lipakeng tsa bona. ‘Ke ile ka qala ho ruta evangeli,’ ho rialo Zwingle, ‘ka selemo sa mohau sa 1516, ka mantsoe a mang, ka nako eo lebitso la Luther le neng le e-s'o ka le utluoa naheng ea rona. Ha kea ithuta thuto ea Kreste ho Luther, empa ho tsoa lentsoeng la Molimo. Haeba Luther a ruta Kreste, o etsa seo ke se etsang; ke phetho.’”⁶

GSAM 100.1Ha a bua ka mosebetsi oa Farel le Lefèvre Fora, rahistori o re:—

GSAM 100.2“Ka hona, Nchafatso ea Bolumeli Fora e ne e se ntho e tsoang kantle ho naha. E tsoaletsoe mobung oa Fora; e ile ea mela Paris; metso ea eona ea pele e bile univesithing ka boeona, e neng e le matla a bobeli Bokriste ba Roma. Molimo o ile a beha metheo ea mosebetsi ona lipelong tse tšepahalang tsa banna ba Picardy le Dauphiny pele o qala naheng efe kapa efe e 'ngoe.

GSAM 100.3“Re bone hore Nchafatso ea Bolumeli ea Switzerland e ne e ikemetse ho Nchafatso ea Bolumeli ea Jeremane. Nchafatso ea Bolumeli ea Fora le eona e ne e ikemetse ho tsona ka bobeli. Mosebetsi o ile oa qala hang-hang linaheng tsena tse fapaneng, ntle le puisano efe kapa efe lipakeng tsa tsona; joalokaha, ntoeng, mabotho ohle a fapaneng a sebopeho a sisinyeha ka nako e le 'ngoe, leha le leng le sa bolelle le leng hore le tsamaee, hobane taelo e le 'ngoe e tšoanang, e tsoang ho Molaoli e Moholo a le mong, e utluoa ke bohle. Nako e ne e phethetsoe, batho ba ne ba lokisitsoe, mme Molimo a qala Nchafatso ya kereke ya hae dinaheng tsohle ka nako e le nngwe. Dintlha tse jwalo di paka hore Nchafatso e kgolo ya lekgolo la leshome le metso e tsheletseng la dilemo e ne e le mosebetsi wa bomolimo.”⁷

GSAM 100.4Mabapi le Nchafatso Engelane, tlasa Thos. Bilney, Fryth, Tyndale, le ba bang, D'Aubigné o tswela pele ho bolela:—

GSAM 100.5“Ka hona, Nchafatso ea Bolumeli Engelane e ile ea qala, e ikemetse ho Luther le Zwingle, e tšehelitsoe feela ke Molimo. Ho bile le tšebetso e tšoanang ea lentsoe la Molimo ka nako e le 'ngoe linaheng tsee kaofela tsa Bokreste. Tšimoloho ea Nchafatso Oxford, Cambridge, le London, e bile Testamenta e Ncha ea Segerike e hatisitsoeng ke Erasmus. [Tyndale le Thomas Bilney ba tlohetse Cambridge ka selemo sa 1519.] Ho ile ha fihla letsatsi leo ka lona Engelane e ileng ea motlotlo ka tšimoloho ena e phahameng ea Nchafatso ea Bolumeli.”⁸

GSAM 101.1Phatlalatso ea ho tla ha Kreste e qalile ka tsela e tšoanang le eo ho hlalositsoeng ka eona ka holimo Nchafatsong. Batho ba ile ba susumetsoa ka nako e le 'ngoe libakeng tse fetang tseo ka makhetlo a mane lefatšeng, ba se na tsebo kapa puisano ea maikutlo le ba bang, 'me ba qala ho phatlalatsa linnete tse tšoanang tsa Mangolo, eseng feela lichabeng tse 'ne tsa lefatše, empa ho lefatše lohle le tsoetseng pele.

GSAM 101Mesebetsi ea Joseph Wolff

GSAM 101.2Ho ka ba molemo ho fihlela ntlheng ena ho hlakisa dintlha mabapi le bophara ba phatlalatso ya ho tla ha Kreste:—

GSAM 101.3“Ka 1831 Joseph Wolff, D.D., o ile a romelwa e le moromuoa wa evangeli a tswa Great Britain ho ya sebeletsa hara Bajuda ba Palestina. Yena, ho ya ka dingolwa tsa hae tsa maeto, ho fihlela selemong sa 1845, o ile a phatlalatsa ho tla ha Morena ho haufi Palestina, Egepeta, mabopong a Lewatle le Lefubedu, Mesopotamia, Crimea, Persia, Georgia, ho pholletsa le Mmuso wa Ottoman, Greece, Arabia, Turkey, Bokhara, Afghanistan, Cashmere, Hindostan, Thibet, Holland, Scotland, Ireland, Constantinople, Jerusalema, St. Helena, hape le ka sekepeng Lewatleng la Mediterranean, le New York City, ho mekgatlo yohle ya bodumedi. O phatlalatsa hore o rerile hara Bajuda, Maturkey, Mamoseleme, Maparse, Mahindu, Makhaldea, Maysede, Masiria, Masebe, ho li-pashas, li-sheiks, li-shah, marena a Organtsh le Bokhara, mofumahali oa Greece, jj.”⁹

GSAM 101.4Yemen, sebakeng se ahiloeng ke litloholo tsa Hobab, mohoe oa Moshe, Joseph Wolff o ile a bona buka eo a buang ka eona tjena: “Maarabo a sebakeng sena a na le buka e bitsoang ‘Seera,’ e buang ka ‘Ho Tla ha Bobeli ha Kreste, le 'Muso oa Hae oa Khanya!’”¹⁰

GSAM 102.1Naheng ea Yemen o qetile matsatsi a tsheletseng le Barechabe, bao a reng ka bona: “Ha ba noe veine, ha ba lema masimo a morara, ha ba jale peo, ba phela litenteng, mme ba hopola mantsoe a Jonadabe mora oa Rechabe. Ba ne ba na le bana ba Iseraele, ba leloko la Dane, ba lulang haufi le Terim Hatramawt, ba letetseng, hammoho le bana ba Rechabe, ho fihla ha Mesia haufinyane marung a leholimo.”

GSAM 102.2Re bona, ho tloha ho se kaholimo, hore lilemong tseo tse leshome le metso e mene, Wolff ka boeena o ne a phatlalalitse litaba tsa ho tla ha Kreste menyakong, lichabeng tse fetang mashome a mabeli tse fapaneng. Nakong eona eo thuto e ne e phatlalatsoa haholo Jeremane, haholo-holo ka Boroa har'a Ma-Moravia.

GSAM 102Molaetsa Jeremane le Russia

GSAM 102.3Mongoli oa Lenyesemane, Mourant Brock, o re tsebisa hore “Württemberg ho ne ho e-na le sehlopha sa Bakreste se neng se na le batho ba makholo, se neng se lebeletse ho tla ha Kreste haufinyane.” Thuto ena e ile ea phatlalatsoa likarolong tse ling tsa Jeremane ke Hengstenberg, eo ka nako eo a neng a thoe ke setsebi sa thuto ea bolumeli se nang le talenta ka ho fetisisa Jeremane.

GSAM 102.4Ka har'a Review and Herald, la 13 Tšitoe, 1892, Moruti L. R. Conradi oa Jeremane o re:—

GSAM 102.5“Bengel, naheng ea Jeremane, o ile a hotetsa lerato la ho hlaha ha Morena oa rona lipelong tse ngata, e leng se ileng sa lebisa likete ho ithuteng lentsoe la boporofeta ka tsela e e-s'o ka e e-ba teng.... Leseli le ile la khanya Jeremane, 'me lingoliloeng tse bontšang ts'ebeliso ea matsatsi a likete tse peli le makholo a mararo li ile tsa ajoa moo. Ho ile ha latela tsoho ea bolumeli, haholo-holo Württemberg, 'me ha khatello e qala, malapa a makholo a ile a ea Russia Boroa, 'me moo a e phatlalatsa har'a batho ba habo bona ba neng ba falletse moo lilemo tse ngata pele. Ha baruti ba ne ba koala likereke tsa bona, ntle le ba seng bakae, ba ne ba tšoara ‘stunden’ ea bona, kapa ‘hora’ ea likopano, matlong a lekunutu, 'me makholo a batho a ile a sokoloha. Le ka nako eo Sabatha e ne e buiswa hara bona, empa kaha ho ne ho se ya qalang, taba eo ya hatelletswa. Molemi e mong wa Morussia o ile a sokolohelwa ho Kreste ka ‘stunden,’ mme yaba o qala mosebetsi o tshwanang hara Marussia. Sena qetellong se ile sa lebisa mokgatlong o moholo wa ‘Stundist’ wa mehleng ena, oo tshusumetso ya ona e fihlang le dikgutlwaneng tse hole ka ho fetisisa tsa Siberia le Trans-Caucasus.”

GSAM 103.1Ka har'a Review and Herald, ka la 31 Phupu, 1891, ho na le polelo e tsoang ho Moruti Conradi e mabapi le Moena Schäche oa Australia, eo, ka nako eo a buang ka eona, a neng a lula Silesia, mme a sebetsa karolo e 'ngoe ea nako molemong oa boromuoa ba lehae ba Ntate Gosner, moruti ea tummeng oa Evangeli oa Mojeremane. Ho tsoa ho Moena Schäche o fana ka se latelang mabapi le buka ea Kelber:—

GSAM 103.2“Kamora 1836, kapa ha Balo ea Bengel e fihlile pheletsong, ho ile ha hlaha pampiring ea litaba ea setereke sa Schweidnitz tsebiso e tsoang lebenkeleng la libuka la Monghadi Sommerfeldt, e buang ka buka ea L. Henry Kelber, e mabapi le liketsahalo tse kholo le tse thabisang tse neng li lokela ho etsahala lilemong tsa 1843 le 1844. Ha ke hopole sehlooho se nepahetseng sa buka eo. Re ile ra fumana buka eo, mme ra e bala le batho ba bangata ba neng ba thahasella, menyako e notletsoe, ka selemo sa 1839-40. Buka e ne e bontsha ho tswa ho Daniele, le Tšenolo, le Mattheu 24, hore qetello e ne e le haufi, mme hape e ne e na le letlapa la dipalo, le bontshang kamoo letsatsi leo le fihletsweng kateng.”

GSAM 103Molaetsa naheng ea Great Britain

GSAM 103.3Phatlalatsong ea Senyesemane e bitsoang The Millennium, ho boletsoe hore “baboleli ba makholo a supileng ba Kereke ea Engelane ba ne ba phahamisa sello sa ho khutla ha Morekololi.” Har'a baboleli ba bang ba nang le talenta e kholo ba mehleng eo ho ne ho e-na le ba neng ba phatlalatsa thuto ea ho tla ha Morena Engelane ho tloha ka 1840 ho isa ho 1844. Har'a bona re tla bolela mabitso a Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings, J. A. McCaul, D.D., Dr. Nisbett, Moruti A. Dallas, M.A. [ka bukeng ea hae, Look to Jerusalem, leqepheng la 114, o sebelisa papiso ea Mattheu 24 molokong ona], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry, jj.

GSAM 104Molaetsa Naheng ea Holland

GSAM 104.1Thuto ea ho tla ha bobeli ho ile ha phatlalatsoa Holland ke Hentzepeter, eo ho thoeng e ne e le moboleli ea hloahloa ka ho fetisisa naheng eo ka nako eo. E ne e le mohlokomeli oa Royal Museum e The Hague, tlas'a khetho ea morena. O bua ka boeena, lengolong le ngotsoeng ho mohlophisi oa Midnight Cry ka Phuptjane, 1844, hore tlhokomelo ea hae e ile ea lebisoa tabeng ena ka lekhetlo la pele ke toro e matla haholo. O ile a batlisisa Mangolo a Halalelang mabapi le taba ena, mme ka selemo sa 1830 a phatlalatsa pampitšana e hlalosang thuto ena. Ka 1841 o ile a phatlalatsa pampitšana e 'ngoe mabapi le pheletso ea lefatše. Lengolong lona leo o re tlhahisoleseding ya hae ya pele mabapi le William Miller le ba bang ba neng ba phatlalatsa ka phatlalatsa thuto ya ho atamela ha Kreste, e bile ka 1842, ka ho qoqa le monna ya neng a tswa Amerika a tla Holland.

GSAM 104Molaetsa ho la Tartary

GSAM 104.2Ho tloha ka 1821 thuto ea ho tla ha Morena e ne e lumeloa ebile e rutoa naheng ea Tartary. Hoo e ka bang ka nako ena moromuoa oa Ireland o ile a romeloa naheng eo, 'me moprista oa Motartary a mo botsa potso, “Kreste o tla tla nako efe lekhetlo la bobeli?” O ile a araba hore ha a tsebe letho ka taba eo, e leng se ileng sa etsa hore moprista a makale haholo ka karabo e joalo ho tsoa ho moromuoa ea neng a tlile ho ba ruta lithuto tsa Bibele, mme a re o nahana hore “mang kapa mang ea nang le Bibele a ka tseba seo.” Moprista o ile a fana ka maikutlo a hae, a bolela hore o nahana hore Kreste o tla tla hoo e ka bang ka 1844 A.D. Taba ena e fumaneha ho Irish Magazine, 1821.

GSAM 104Molaetsa Amerika, India, le Kontinenteng

GSAM 104.3Ka har'a Advent Tracts, Bolumo ea 2, leqepheng la 135, 1844, Mourant Brock oa Engelane o re:—

GSAM 105.1“Ha se Great Britain feela moo tebello ea ho khutla ha Mmoloki haufi e leng teng, le moo lentsoe la temoso le phahamisitsoeng, empa hape le Amerika, India, le kontinenteng ea Europe. Amerika, hoo e ka bang baboleli ba 300 ba lentsoe ba ruta ‘evangeli ena ea 'muso;’ ha mona naheng ena, hoo e ka bang ba 700 ba Kereke ea Engelane ba phahamisa sello se tšoanang.”

GSAM 105Ho Boemakepe Bo Bong le Bo Bong Lefatšeng

GSAM 105.2E. R. Pinney, oa Seneca Falls, N.Y., moboleli ea inehetseng oa Baptisteng ea ileng a fana ka bophelo ba hae bakeng sa phatlalatso ea thuto ea ho tla ha bobeli, ka har'a Exposition of Matthew 24, maqepheng a 8, 9, o itse:—

GSAM 105.3“Hona ka 1842, lingoliloeng tsa ho tla ha bobeli li ne li se li rometsoe seteisheneng se seng le se seng sa baromuoa Europe, Asia, Afrika, le Amerika, mahlakoreng ka bobeli a Lithaba tsa Rocky.... Baokameli ba likepe tsa rona le basesisi ba re bolella hore ha ho na boema-kepe boo ba bo fihlelang moo ba fumanyang hore phatlalatso ena ha e so ba ba pele, 'me ba botsoa lipotso khafetsa mabapi le eona.”

GSAM 105Ba Dikete Tse Tharo ba Phatlalatsa Molaetsa

GSAM 105.4Moruti G. W. Mitchel, oa Zanesville, Ohio, moboleli e mong ea ileng a phatlalatsa thuto ena ka boeena, o ile a bolella mongoli puisanong e bileng teng Newark, Ohio, Phato 8, 1894, hore Moruti William Miller o mo boleletse, puisanong e bileng teng McConnellsville, Ohio, ka Loetse, 1844, hore o ne a na le “mabitso le liaterese tsa baboleli ba likete tse tharo likarolong tse fapaneng tsa lefatše ba neng ba phatlalatsa, ‘Tšabang Molimo, 'me le mo tlotlise; hobane hora ea kahlolo ea hae e fihlile,’ bao boholo ba bona ba neng ba le Amerika Leboea le Great Britain.”

GSAM 105.5William Miller, ha a bua ka ho ata ho hoholo ha “molumo” ona, o ile a re:—

GSAM 105.6“Motho a le mong kapa ba babeli likarolong tsohle tsa lefatše ba phatlalalitse litaba tsena, 'me kaofela ba lumellana ka nako,—Wolff oa Asia; Irving, ea neng a le Engelane; Mason oa Scotland; Davis oa South Carolina; le palo e kholo sebakeng sena, ba ntse ba phatlalatsa, kapa ba kile ba phatlalatsa, molumo ona.”¹¹

GSAM 106Voice of Elijah ea Hutchinson e Rometsoe ho Phatlalatsoa

GSAM 106.1Moruti R. Hutchinson, ka 1837, o ile a romelwa a tswa Engelane e le moromuoa wa Wesleyan ho ya Canada. Qetellong o ile a dula Montreal. O ne a na le batho bao a ba tsebang ba bangata dinaheng tse ding. Ka dilemo tsa 1843 le 1844 o ile a hatisa pampiri e bitswang Voice of Elijah, eo ho yona a neng a bua ka thuto ya ho tla ha Morena. Kaha o ne a fumana likepe tse eang linaheng lisele habonolo, mme a ba le monyetla oa ho romela liphutheloana tse kholo tsa lingoliloeng tsa hae ntle le tefo ea poso, o ile a li romela ka bongata libakeng tsohle tsa lefatše. O ile a bua ka mosebetsi oa hae, a re o li romela mahala Nova Scotia, New Brunswick, New Foundland, Engelane, Ireland, Scotland, Wales, Fora, Jeremane, Constantinople, Roma, le likarolong tsohle tsa 'Muso oa Borithane le likolone tsa oona.

GSAM 106Dihlekehlekeng tsa Sandwich

GSAM 106.2Ho Midnight Cry ya la 12 Mphalane, 1843, ho ne ho ena le lengolo le tswang ho Mof. O. S. Burnham, wa Kaloa, Sehlekehlekeng sa Kaui, Lihlekehlekeng tsa Sandwich. Eena, mmoho le monna wa hae, e ne e le matitjhere a sekolo sebakeng seo. Ba ile ba amohela, mme ba ne ba phatlalatsa, thuto ya ho tla ha Morena moo, mme sehlopha sa badumedi se ne se rapela le bona lihlekehlekeng.

GSAM 106Molaetsa o Bapisoa le oa Johanne Mokolobetsi

GSAM 106.3Ka hona re bona hore thuto ea ho tla ha Morena e ile ea phatlalatsoa ka tekanyo e lekaneng ho phethahatsa lipolelo tsa Bibele tse e buang.

GSAM 106.4Molaetsa o neng o lokela ho tsebisa ho tla ha pele ha Kreste o ile wa bolelwa ke moporofeta Esaia ka mantswe ana: “Lentsoe la ea hoeletsang lehalaleng, Lokisang tsela ea Morena, etsang hore tsela e kholo e otlolohe lehoatateng bakeng sa Molimo oa rona. Phula e 'ngoe le e 'ngoe e tla phahamisetsoa, 'me thaba e 'ngoe le e 'ngoe le leralla li tla theoleloa; 'me tse khelohileng li tla otlolloa, 'me libaka tse makukuno li tla nolofatsoa; 'me khanya ea Morena e tla senoloa, 'me nama eohle e tla e bona ka kopanelo; hobane molomo oa Morena o buile.”¹² Boporofeta bona bo phethahetse mosebetsing oa “Johanne Mokolobetsi, a ruta lehoatateng la Judea, a re: ‘Bakang, hobane 'Muso oa maholimo o haufi.’”¹³

GSAM 107.1Monna enoa, a le mong, nakong ea likhoeli tse tšeletseng tsa mosebetsi naheng e le 'ngoe ea Judea, o phethahaditse polelo ena e hlollang. Le hoja boporofeta bona bo ne bo lekanyelitse mosebetsi oa Johanne ka nako le sebaka, ha ho joalo ka boporofeta bo amanang le phatlalatso ea ho tla ha bobeli, hobane mosebetsi o ne o lokela ho ba le “mohoo o moholo,” o pharaletseng lefatšeng lohle.

GSAM 107.2Ka hona ho bonahala, ha ho shejoa lintlha tse hlahisitsoeng, kamoo boprofeta bo mabapi le molaetsa oa ho tla ha Kreste bo phethahetseng ka nepo e kholo kateng. Nako ea Molimo e ile ea fihla hore papiso ea sefate sa feige e rutoe, hore tsebiso ea pele ea molaetsa oa lengeloi la pele e fanoe, 'me A tsosa baemeli ba Hae ho phatlalatsa molumo ho lichaba tsohle, batho bohle, le maleme ohle.