Khaolo ea 7 — Tsoelopele e Potlakileng ea Molaetsa

GSAM 126.1“Mme ka bona lengeloi le leng le matla le theoha le tswa lehodimong, le apere leru: mme mookodi o ne o le hloohong ya hae, le sefahleho sa hae se ne se tshwana le letsatsi, le maoto a hae a tshwana le litšiea tsa mollo; mme o ne a tshwere bukana e butsweng ka letsohong la hae: mme a beha leoto la hae la letona hodima lewatle, le la leqele hodima lefatshe, mme a howa ka lentswe le phahameng, jwaloka ha tau e rora: mme ha a se a howile, dithurumetso tse supileng tsa utlwahatsa mantswe a tsona.... Mme lengeloi leo ke le boneng le eme hodima lewatle le hodima lefatshe la phahamisetsa letsoho la lona lehodimong, mme la hlapanya ka Ya phelang ka ho sa feleng le kamehla, ya bopileng lehodimo le tse ka ho lona, le lefatshe le tse ka ho lona, le lewatle le tse ka ho lona, hore nako e se ke ya hlola e eba teng: empa matsatsing a lentswe la lengeloi la bosupa, ha le tla qala ho lla, sephiri sa Molimo se tla phethelwa, jwalo ka ha a phatlaladitse ho bahlanka ba hae baporofeta.”¹

GSAM 126Lengeloi e le Letšoao la Baemeli ba Batho

GSAM 126.2Jwalokaha ho se ho bontshitswe, mosebetsi wa ho ruta evangeli o nehetswe motho, mme Morena o tshepisitse tlhohonolofatso ya hae hodima mosebetsi oo ho fihlela “maqeheleng a lefatshe.”² Ka hoo, lengeloi le jereng molaetsa ona le tlameha ho ba letshwao la molaetsa o mabapi le nako o tlang ho rerelwa baahi ba lefatshe. Molaetsa o phatlalatswa ho tswa bukeng e “butsweng,” e leng se bontshang ka ho hlaka hore e kile ya kwallwa. Baemeli bana ba hlomphuwa ke Molimo; hobane “mookoli,” e leng sesupo sa selekane sa Molimo, o ka hodima bona, mme ba eme ba apere lesedi la kganya ya Molimo, mme ba phatlalatsa molaetsa ka matla a Mmopi wa dintho tsohle. Se phatlalatswang mona ke molaetsa wa nako, o kileng wa “tiiswa,” empa jwale o phatlalatswa ho tswa bukeng e “butsweng”.

GSAM 127.1Likhaolong tse fetileng ho pakiloe hore Morena o ile a tšoaea nako eo leseli le neng le lokela ho fanoa ka eona ho latela ho koala ha nako e kholo ea boporofeta—matsatsi a likete tse peli le makholo a mararo—e lebisang kahlolong ea lipatlisiso; hore polelopele ea hore tsebo e tla eketseha e ile ea phethahala ka nepo ka ho hlahisa ba bangata bao a ileng a ba senolela leseli leo; le hore o boetse a tshwaya nako eo “papiso ya sefate sa feige” e neng e lokela ho ithutwa ka yona, ka ho tsosa baruti ba hae ka nako eo le moo ho ya phatlalatsa papiso eo lefatsheng. Ka nepo e tshwanang hantle o tshwaile ntlha eo molaetsa wa nako o neng o lokela ho hola ho fihlela modumo wa ona o moholo, mme hoo ha phethahala ka nepo e tshwanang hantle.

GSAM 127Modumo o Phahameng wa Molaetsa wa Pele

GSAM 127.2Ntlha ea nako eo sello se phahameng sa phatlalatso ena se neng se lokela ho etsoa ke potso e khahlang. E behiloe mona lipakeng tsa molumo oa terompeta ea botshelela le ea bosupa, e leng se ka bonoang eseng feela ka boemo ba eona tlalehong ea Lengolo, empa le ke molaetsa ka boona, o reng: “Matsatsing a lentswe la lengeloi la bosupa, ha le se le qala ho lla, sephiri sa Molimo se tla be se phethetsoe, jwalo ka ha a phatlaladitse ho bahlanka ba hae baporofeta.” Ena ke bopaki bo phethehileng ba hore nako e phatlaladitsweng molaetseng ona e fihla ho llang ha terompeta ya bosupa.

GSAM 127Nako ea Molumo o Phahameng

GSAM 127.3Ha lengeloi la bosupa le lla, re bala hore “tempele ea Molimo e ile ea buloa leholimong, 'me ka har'a tempele ea hae ha bonoa areka ea selekane sa hae.”³ Tšebeletsong ea sehalalelo sa lefatše, phaposi e neng e na le areka—sebaka se halalelang ka ho fetisisa—e ne e buloa hang feela ka selemo; e ne e le ka letsatsi la pheko, 'me e le ka morero oa ho hlakola libe—e leng ho hloekisa sehalalelo. Nako eo baporofeta ba buileng ka eona, eo mosebetsi ona oa tlhoekiso, o phethiloeng ke Kreste, o neng o tla etsahala, ke qetellong ea matsatsi a likete tse peli le makholo a mararo.⁴ Ho boetse ho boletsoe hore ha lengeloi la bosupa le lla, mantswe a tsoa leholimong a re nako e fihlile ea hore bafu ba ahloloe.⁵

GSAM 128.1Letšoao lena la boporofeta la Tšenolo 10 le hlahisa nako eo molaetsa ona o tlang ho phatlalatsoa “ka lentsoe le phahameng,” 'me qetellong, “joalokaha tau e rora.” Nako eo, ho ya ka boporofeta bona, molaetsa o neng o lokela ho hola ho fihlela “mohoo wa ona o moholo” e qala qetellong ya terompeta ya botshelela ho fihlela qetellong ya nako eo ya boporofeta e lebisang tlhoekisong ya sehalalelo, ka mantswe a mang, ho fihlela qetellong ya matsatsi a dikete tse pedi le makgolo a mararo. Diterompeta tse nne tsa pele di phethahetswe dintweng tsa Ma-Goth, Ma-Vandal, Ma-Hun, jj., tse ileng tsa arola Roma Bophirimela ka dikarolo kapa mebuso e leshome.

GSAM 128Terompeta ea Bohlano

GSAM 128.2Terompeta ea bohlano e hlahisa ho phahama ha Boislamo ka leru la eona la liphoso, empa haholo-holo nako ea “likhoeli tse hlano,” kapa lilemo tse lekholo le mashome a mahlano tsa sebele ho tloha nakong eo ba “ileng ba ba le morena holim'a bona.” Ka la 27 Phupu, 1299, Othman, mothehi oa 'muso oa Ottoman, o ile a hlasela naha ea Nicomedia. Ho tloha ka nako eo, Ma-Ottoman a ile a hlorisa le ho “hlokofatsa” 'muso oa Roma o ka Bochabela ho fihlela ka la 27 Phupu, 1449, e leng lilemo tse lekholo le mashome a mahlano tsa ho lla ha terompeta ea bohlano. Ka nako eo Maturke a ile a tla ka mabotho a ona khahlanong le toropo ea Constantinople ka boeona, a sebelisa phofo ea sethunya ntoeng ea ona; mme ho tloha ho kanono e boima, eo hoeng ke rahistori Gibbon e ne e hloka likhomo tse mashome a tšeletseng ho e hula, a ile a thunya majoe a maholo maboteng a Constantinople.

GSAM 128Qetello ea Terompeta ea Botšelela

GSAM 128.3Hoo e ka bang ka nako ena John Palleologus, eo bo-rahistori ba mo nkang e le mmusimoholo oa ho qetela oa Gerike, o ile a hlokahala. Constantine Decozes e ne e le mojalefa oa 'nete oa terone, empa ho thoe tšabo ea hae ea Amurath, sultan oa Moturke, ea neng a loana le eena, e ile ea etsa hore a kope tumello ho Amurath hore a lule teroneng. Ketso e joalo e ne e batla e tšoana le ho inehela teroneng ho Maturke. Ha e le hantle, kapele-pele Ma-Ottoman a ile a nka taolo ea motse oa Constantinople le 'muso oa Roma oa Bochabela. Ka hona ba (ka lipolotiki) “ba ile ba bolaea” 'muso oo oo pele ba neng ba o “hlokofalitse.” Ba ne ba lokela ho o “bolaea” “ka hora, le letsatsi, le khoeli, le selemo.”

GSAM 129.1Ha re nka sena e le nako ea boporofeta, letsatsi le le leng e le selemo se le seng, e ka ba nako e kae? Bothata bo bonolo: selemo, matsatsi a 360, kapa lilemo; khoeli, matsatsi a 30, kapa lilemo; le letsatsi le le leng, selemo se le seng,—kaofela, matsatsi a 391, kapa, ka ho toba, lilemo tse 391. Kaha hora e le karolo ea bo24 ea letsatsi, e le letšoao, e ka ba halofo ea khoeli, kapa matsatsi a leshome le metso e mehlano. Ka hona, nako eohle ea puso e ikemetseng ea Mamoseleme sebakeng sa Roma Bochabela e ne e tla ba lilemo tse 391 le matsatsi a 15. Ha sena se ekeletsoa ho la 27 Phupu, 1449, se re tlisa ho la 11 Phato, 1840, bakeng sa ho fela ha nako ea boipuso ba Turkey, joalo ka ha ho hlalositsoe tlas'a terompeta ea bots'eletseng.

GSAM 129Ngaka Josiah Litch o Bolela Pele ho Oela ha Mmuso wa Ottoman

GSAM 129.2Ka 1838 Ngaka Josiah Litch, wa Philadelphia, Pa., kamora ho amohela nnete e neng e hlalositswe ke William Miller, o ile a ikopanya mosebetsing wa ho phatlalatsa molaetsa ona haholoanyane. O ile a lokisetsa lingoliloeng tsa sechaba ka taba ea litrompe tse supileng tsa Tšenolo. O ile a nka boemo bo tiileng ba hore terompeta ea botshelela e tla kgaotsa ho lla le hore puso ea Ottoman e tla oa ka la 11 Phato, 1840, le hore seo se tla paka lefatšeng hore letsatsi boprofeteng ba tšoantšetso le emela selemo sa nako ea sebele.

GSAM 129.3Ba bang ba barab'abo rōna, esita le ba neng ba lumela le eena ntlheng ena, ba ile ba thothomela ke tšabo ka sephetho “haeba e sa etsahale” joalokaha a ne a boletse. Leha ho le joalo, sena ha sea ka sa mo tšosa, empa o ile a tsoela pele ho etsa sohle se matleng a hae ho phatlalatsa maikutlo a hae mabapi le taba ea Turkey. Likoranta tsa sechaba li ile tsa phatlalatsa polelo eo a neng a e entse tabeng ena. Mekhatlo ea ba sa lumeleng e ile ea buisana ka taba ena likopanong tsa eona, 'me ea re, “Mona ke monna ea itekang ka ntho e itseng, 'me haeba taba ena e ka etsahala kamoo a buang kateng, seo se tla tiisa polelo ea hae ntle ho pelaelo ea hore letsatsi boprofeteng le tšoantšetsa selemo, le hore matsatsi a likete tse peli le makholo a mararo ke lilemo tseo ka palo, le hore li tla fela ka 1844.”

GSAM 130.1Phatlalatso ea puo ea Ngaka Litch e ile ea baka moferefere o moholo, 'me ka hona ba likete-kete ba ile ba koptjoa ho lebella pheletso ea mathata a neng a hlahile lipakeng tsa Mehemet Ali, pasha oa Egepeta, le sultan oa Turkey. Ba makholo ba ile ba re, “Haeba taba ena e fela joalokaha ngaka e tiisitse, e tla tiisa molao-motheo oa ‘letsatsi-le-e-bang-selemo’ oa ho toloka nako ea tšoantšetso, 'me re tla ba Baadventista.”

GSAM 130Sultan wa Turkey Ntweng le Pasha wa Egepeta

GSAM 130.2Ka lilemo tse 'maloa pele ho 1840, sultan o ne a le ntoeng le Mehemet Ali, pasha oa Egepeta. Ka 1838, khang e neng e le teng pakeng tsa sultan le molaoli oa Egepeta ea neng a le tlas'a hae e ile ea thibeloa ka nako eo ke tšusumetso ea baemeli ba linaha lisele. Leha ho le jwalo, ka 1839, ntwa e ile ya qala hape, mme ya tswela pele ho fihlela, ntweng e akaretsang pakeng tsa mabotho a sultan le Mehemet, lebotho la sultan le ile la fediswa ka ho feletseng mme la senngwa, mme dikepe tsa hae tsa nkuwa ke Mehemet tsa iswa Egepeta. Sultan o ne a theotsoe hampe hakaalo, hoo, ha ntoa e qala hape ka Phato, a neng a setse a na le likepe tse peli feela tsa boemo ba pele le li-frigate tse tharo e le masalla a bohloko a sehlopha sa likepe sa Turkey se kileng sa ba matla. Sehlopha sena sa likepe Mehemet o ile a hana ka ho tiisa ho se nehelana le ho se khutlisetsa ho sultan, mme a phatlalatsa hore haeba mebuso e leka ho se mo amoha, o tla se chesa. Boemo bo ne bo le tjena, ha ka 1840, Engelane, Russia, Austria, le Prussia li kena lipakeng, mme tsa etsa qeto ea ho rarolla qaka ena; hobane ho ne ho hlakile hore, ha a ka tlohelloa, Mehemet o ne a tla tšoara terone ea sultan haufinyane.

GSAM 131Ho Kenella ha Matla a Kopaneng

GSAM 131.1“Sultan o ile a amohela ho kena-kenana hona ha matla a kopaneng, mme ka hona a inehela ka boithaopo tabeng eo matsohong a ona. Ho ile ha tshwarwa kopano ya matla ana London, mme sheik, Effendi Bey Likgis, a le teng e le moemedi ya nang le matla ohle wa Ottoman. Ho ile ha lokisetswa taelo ya ho qetela, e neng e tla nehelwa pasha wa Egepeta, eo ka yona sultan a neng a tla mo fa puso ya lefa ya Egepeta, le karolo ena yohle ya Syria e tlohang Koung ya Suez ho ya Letšeng la Tiberias, mmoho le provense ya Acre, bophelo bohle ba hae; ha yena, ka lehlakoreng la hae, a lokela ho tlohela dikarolo tse ding kaofela tsa mmuso wa sultan tseo a neng a di hapile, le ho kgutlisa dikepe tsa ntwa tsa Ottoman. Ha a ne a ka hana tlhahiso ena e tsoang ho sultan, matla a mane a ne a tla inkela taba eo matsohong, 'me a sebelise mekhoa e meng ho mo qobella ho lumela, kamoo a neng a bona ho loketse.

GSAM 131.2“Ho ne ho hlakile hore hang ha taelo ena ea ho qetela e fihla matsohong a Mehemet Ali, taba eo e ne e tla ba ka ho sa feleng ka nqane ho taolo ea oa pele [sultan], 'me ho laoloa ha litaba tsa hae, ho tloha motsotsong oo, ho ne ho tla ba matsohong a matla a kantle ho naha.

GSAM 131Boporofeta bo Phethahetse—Qetello ea Boipuso ba Turkey

GSAM 131.3“Sultan o ile a roma Rifat Bey ka sekepe sa mmuso se tsamaisang ka mouwane ho ya Alexandria, ho ya tsebisa pasha ka ultimatum. E ile ya nehelwa matsohong a hae, mme a e nka ka la 11 Phato, 1840! Ka lona letsatsi leo, sultan o ile a romella baemeli ba matla a mane lengolo, a botsa hore na ke leano lefe le neng le tla sebediswa haeba pasha a ka hana ho mamela dipehelo tsa taelo ya ho qetela; ba mo araba hore tokisetso e se e entswe, mme ho ne ho se na lebaka la hore a tshwenyehe ka ketsahalo efe kapa efe e ka hlahang. Ka lona letsatsi lena nako ea lilemo tse makholo a mararo le mashome a robong a motso o mong le matsatsi a leshome le metso e mehlano e abetsoeng ho tsoela pele ha puso ea Ottoman e ile ea fela; 'me boipuso ba sultan bo ne bo le kae?—Bo ile!”⁶

GSAM 132.1Ho tloha letsatsing leo ho fihlela kajeno, sultan o qobeletsehile ho ikobela ditaelo tsa mebuso e meholo, a shebelletse ho arohanngwa ha mmuso wa hae, ha karolo ka karolo e ne e nkuwa bakeng sa tshebediso ya bona.

GSAM 132Thahasello ea Sechaba ho Boporofeta e Tsositsoe

GSAM 132.2Phethahatso ena e hlollang ea boporofeta e bile le tšusumetso e khōlōhali kelellong ea sechaba. E ile ea matlafatsa thahasello ea batho ho utloa ka taba ea boporofeta bo phethahetseng le bo ntseng bo phethahala. Dr. Litch o ile a bolela hore nakong ya dikgwedi tse mmalwa ka mora Phato 11, 1840, o ne a amohetse mangolo a tswang ho batho ba fetang sekete ba tummeng ba sa dumeleng ho Molimo, ba bang e le baetapele ba dihlopha tsa batho ba sa dumeleng ho Molimo, ao ho ona ba neng ba bolela hore ba tlohetse ntwa kgahlanong le Bibele, mme ba e amohetse e le tshenolo ya Molimo ho motho. Ba bang ba bona ba ile ba fetoha ka botlalo ho Molimo, mme ba bangata ba bona ba ile ba fetoha dibui tse hlwahlwa mokgatlong o moholo wa ho tla ha bobedi ha Morena. Ba bang ba ile ba itlhalosa ho Dr. Litch ka tsela ena: “Re ne re re batlhalosi ba boporofeta ba qotsa maqepheng a hlokang moea a nalane ho tiisa lipolelo tsa bona tsa ho phethahala ha boporofeta; empa tabeng ena re na le lintlha tse phelang ka pel'a mahlo a rona.”

GSAM 132.3Ho bontša kamoo, hantle ha terompeta ea botshelela e ea fela, molaetsa oa ho tla ha Kreste o ileng oa qala ho ea “ka lentsoe le phahameng,” ke tla bolela ketsahalo e 'ngoe joalokaha e phetiloe ho 'na ke e mong oa ba neng ba le karolo molaetseng ona.

GSAM 132.4Ka selemo sa 1840, E. C. Williams, moetsi e moholo oa litente le masela a sekepe, oa Rochester, N.Y., o ile a amohela molaetsa, mme a mema Baruti Miller le Himes hore ba tle Rochester ho ea bua le likete tsa toropo eo. Ba araba hore ba haelloa ke chelete e hlokahalang ho hira holo e lekaneng ho amohela batho. A araba, “Ke na le tente e chitja e bophara ba maoto a 120. Ke tla e hloma, ka kenya litulo ho eona, mme ka e hlokomela, mahala. Tloong le phatlalatse molaetsa.” “Ba ile ba tla,” a mpolella, “mme tente ha ea ka ea lekana le halofo ea ba bileng teng ho tla mamela, kahoo ke ile ka e kopanya ka karolo ea maoto a mashome a mane, ka etsa tente e boholo ba maoto a 160 x 120. Tente ena e ne e tletse batho letsatsi le letsatsi, mme makholo a batho a ne a petetsane kantle, kaofela ba labalabela ho utloa lentsoe.”

GSAM 133Ba Makgolo ba Phatlalatsa Molaetsa

GSAM 133.1Ho fihlella thahasello e ntseng e hola, ho ne ho sebediswa ditente tse kgolo, mme ho ne ho tshwarwa dikopano dithakeng tsa difate nakong ya lehlabula. E meng ya meaho e meholo ka ho fetisisa ya kereke le diholo tsa setjhaba di ne di sebediswa nakong ya mariha, mme kaofela di ne di tletse ho phatloha ka bamamedi ba nang le thahasello. Sebakeng sa Moruti Miller ya neng a eme, jwalo ka ha a ne a etsa pele ho 1840, “a batla a le mong” ho phatlalatsa molaetsa, ba ka bang makgolo a mararo ba ile ba ikopanya le yena ho phatlalatsa qetello ya nako ya matsatsi a dikete tse pedi le makgolo a mararo, le ho hoeletsa, “Nako e ke ke ea hlola e e-ba teng,” le, “Nako ea kahlolo ea hae e fihlile.” Ka hona re bona kamoo, ha nako ea Morena e fihla hore molaetsa o hatele pele lefatšeng ka bophara, lentsoe la hae le ile la phethahala, 'me limilione tsa batho li ile tsa susumetsoa ke takatso ea ho utloa pitso.

GSAM 133.2Se neng se le nnete ka mokgatlo Amerika se ne se le nnete le dinaheng tse ding. Ho tloha ka selemo sa 1840, sebakeng sa batho ba mmalwa ba neng ba hasanya dingolwa tsa bona, ba bangata ba ile ba itlhahisa, jwalo ka ha eka, ho phatlalatsa sello seo. Engelane ho ne ho e-na le baboleli ba makholo a supileng ba Kereke ea Engelane feela ba phatlalatsang molaetsa, re sa bale ba bang ba bangata ba neng ba le mosebetsing o tšoanang. Linaheng tse fetang mashome a mabeli tse fapaneng tse ka sehloohong lefatšeng, molaetsa o ne o ntse o tsamaea ka cheseho e ileng ea etsa hore moshebelli a re, “Batho bana ba tiile ka tsela e tšabehang.”