Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
24 / 29
24 / 29

Kapitulo 23 — Mga Institusyon sa Panglawas

John Norton Loughborough

GSAM 358.1“Hinigugma ko nga higala, hinaut nga anaa ka sa maayong panglawas ug maayong kahimtang, sama nga nasayran ko nga maayo ang imong espirituhanon nga kahimtang.”1

GSAM 358.2Niadtong Sabado, Hunyo 6, 1863, si Pastor White ug ang iyang asawa mitambong sa usa ka tigum sa tolda nga gipahigayon nila Pastor Cornell ug Lawrence sa Otsego, Mich. Didto gihatagan si Mrs. White og usa ka panan-awon nga nagpadayag kaniya sa hilisgutan sa reporma sa panglawas. Sukad niadto, gipatik sa Review ang mga artikulo bahin sa panglawas ug himsog nga pagpuyo, ug nagsugod siya sa pagsulat sa gipadayag kaniya mahitungod sa panglawas. Ang pipila niini gipatik sa Testimony No. 11, ug sa usa ka buhat nga giulohan og, How to Live.

GSAM 358.3Ang hilisgutan sa himsog nga pagpuyo ug ang husto nga kalabotan niini sa pisikal, mental, ug espirituhanong pag-uswag, gipasiugda pag-ayo sa mga tawo. Sa Review sa Oktubre 25, 1864, si Pastor J. N. Andrews naghimo sa mosunod nga mga hinungdanong sugyot bahin sa maong hilisgutan:—

GSAM 358J. N. Andrews sa Himsog nga Pagkinabuhi

GSAM 358.4“Ang pagbiya sa matag makadaot nga pagkaon, ug ang pagkinabuhi nga mapugnganon sa kaugalingon ubos sa impluwensya sa maayong pagtulun-an ug sa konsensya ngadto sa Dios, usa sa labing hinungdanon nga mga butang alang sa maayong panglawas. Ang atong mga lawas mao ang mga templo sa Espiritu Santo. Aron tinuod gayud nato Siyang himayaon sa atong mga lawas ingon sa atong mga espiritu, unsa ka gikinahanglan nga atong hingpit nga mapalig-on ang tanang gahum sa atong pisikal nga pagkatawo! Pasalamati ang Dios nga kining hilisgutan karon giuna-una nga gipahimangnoan sa atong katawhan. Ang kahimsog ug kusog usa sa labing bililhon nga mga butang alang kanato, ug labing dakong kahinungdanon alang sa mga makasaksi sa dagkong mga hitabo sa panahon sa kalisdanan.”

GSAM 359.1Ang hilisgutan sa kahinlo sa Bibliya ug Kristohanong pagpugong sa kaugalingon gipasiugda, dili lamang pinaagi sa mga kolum sa Review, kondili usab sa among mga ministro.

GSAM 359.2Sa Kinatibuk-ang Komperensya, Mayo 20, 1866, gihatag ang mosunod nga pagtulun-an pinaagi kang Mrs. White (makita usab kini sa Testimony No. 11):—

GSAM 359Kinahanglan Magtukod og Institusyon sa Panglawas

GSAM 359.3“Gipakita kanako nga kita kinahanglan magtukod og usa ka panimalay para sa mga masakiton, ug alang sa mga gustong makat-on unsaon pag-atiman sa ilang mga lawas aron mapugngan ang sakit....
GSAM 359.4“Samtang ang mga dili motuo moadto sa usa ka institusyon nga gipahinungod sa malampusong pagtambal sa sakit, ug gipadagan sa mga doktor nga nagbantay sa Adlaw nga Igpapahulay, madala sila diretso sa ilawom sa impluwensya sa kamatuoran. Pinaagi sa pagkaila sa among katawhan ug sa among tinuod nga pagtuo, mapildi ang ilang pagpihig, ug maimpluwensyahan sila sa maayong paagi. Pinaagi sa pagbutang kanila sa ilawom sa impluwensya sa kamatuoran, ang uban dili lang makabaton og kahupayan gikan sa pisikal nga mga kakulian, apan makakaplag usab og tambal nga nag-ayo alang sa ilang mga kalag nga masakiton tungod sa sala.

GSAM 359Panagna sa mga Resulta

GSAM 359.5“Samtang nag-ayo ang panglawas sa mga masakiton pinaagi sa husto nga pagtambal, ug magsugod sila sa paglipay sa kinabuhi, motuo sila sa mga tawo nga hinungdan sa ilang pag-ayo. Ang ilang kasingkasing mapuno sa pagpasalamat, ug ang maayong binhi sa kamatuoran mas dali nga makakaplag og dapit didto, ug sa uban nga mga kaso, kini pagaamumahon, moturok, ug mamunga alang sa himaya sa Dios. Ang usa ka bililhon nga kalag nga maluwas mas bililhon pa kaysa sa tanang kapanguhaan nga gikinahanglan aron matukod ang ingon nga institusyon....
GSAM 359.6“Ang uban nga mobalik nga naayo na, o dako kaayo ang nahimong benepisyo kanila, mao ang magpasulod sa atong pagtuo sa bag-ong mga lugar, ug magtaas sa estandarte sa kamatuoran diin imposible untang makasulod kon wala una tangtanga ang pagpihig gikan sa hunahuna pinaagi sa pagpuyo sa taliwala sa atong mga tawo alang sa katuyoan sa pag-angkon og maayong panglawas.”

GSAM 360.1Gidesisyonan sa usa ka unánime nga boto sa among katawhan nga nagtigum, nga sa labing sayong panahon nga mahimo, ang usa ka institusyon sa panglawas buksan sa o duol sa Battle Creek, ug kini pagadumalahan sa medikal nga bahin ni Dr. H. S. Lay, nga gawas sa iyang kaniadto nga medikal nga edukasyon, nagpuyo sulod sa kapin usa ka tuig sa usa ka institusyon sa pagtambal pinaagi sa tubig sa Sidlakan aron makat-on sa mga pamaagi sa pagtambal sa sakit pinaagi sa tubig.

GSAM 360Gipalit ang Lote para sa Sanitarium

GSAM 360.2Ang pagtukod sa ingon nga institusyon niadtong panahona daw usa ka dakong buluhaton; ug kon wala kini nga makadasig nga pagpamatuod mahitungod sa resulta, unta adunay paglangan sa pagsugod sa trabaho. Apan imbis nga maglangan, pipila lang ka adlaw ang nilabay human sa pagtapos sa komperensya sa wala pa napalit ang halapad nga balay ni Huwes Graves, uban ang walo ka acre nga yuta, nga mao ang iyang matahum nga puy-anan sa West Battle Creek. Sa kilid niining gusali, dayon gitukod ang usa ka duha ka andana nga dugang aron magsilbing mga kuwarto sa pagligo. Niining mga gusali gibuksan ang Instituto sa Reporma sa Panglawas.

GSAM 360.3Sa Review sa Hunyo 19, 1866, gihimo ang unang kinatibuk-ang panawagan alang sa stock sa institusyon. Sa maong isyu sa mantalaan, gipahibalo nga ang stock gisubscribe na sa mga simbahan sa Battle Creek, Mich., ug Olcott, N.Y., nga nagkantidad og $2,625, o 105 ka shares nga $25 matag usa. Tungod kay wala pay balaod sa Estado sa Michigan nga magtugot sa pagtukod og korporasyon alang sa pagdumala sa mga institusyon sa kahimsog, ang kabtangan gipahimutang sa usa ka trust sa pipila ka panahon, hangtod nga matukod ang korporasyon.

GSAM 360Gisugdan ang usa ka Magasin sa Panglawas

GSAM 360.4Niadtong unang adlaw sa Agosto, gisugdan usab sa mga manedyer ang pagmantala og bulanan nga journal sa panglawas, napulo'g unom ka pahina apil ang pabalat, nga porma magasin. Gitawag kini og Health Reformer. Ang maong journal nagpadayon gihapon, ubos sa ngalan nga Good Health, ug karon mao na ang nangunang magasin sa panglawas sa kalibutan. Kini nga journal dili lang naghisgot sa mga prinsipyo sa kahimsog ug pagpugong sa kaugalingon, apan usa usab ka paagi sa pag-anunsyo sa institusyon sa kahimsog, nga pormal nga gibuksan para sa mga pasyente ug mga boarder niadtong ika-5 sa Septyembre, 1866. Busa ania na ang institusyon, napalit, nasangkapan, ug nagpadagan na sa dili pa moabot ang upat ka bulan sukad sa unang paghisgot sa maong hilisgutan sa atong mga tawo; ug ang kantidad nga $11,000 ang na-subscribe alang sa stock, diin kadaghanan niini nabayran na.

GSAM 361Pag-organisar sa usa ka Medikal nga Korporasyon

GSAM 361.1Sa tingtugnaw sa 1866-67, usa ka balaod ang gipasa sa Lehislatura sa Michigan diin mahimo nga maporma ang usa ka korporasyon alang sa pagdumala sa institusyon sa panglawas. Niadtong Mayo 17, 1867, gihimo kini nga lakang, gidawat ang mga lagda sa sulod, ug ang mga yuta ug uban pang kabtangan gihatag sa mga trustee nga husto nga napili. Ang tibuok kantidad sa stock nga gisubscribe hangtod niadtong petsaha mao ang $26,100; diin $18,264.87 ang nabayran na. Ang institusyon adunay usa ka kompetenteng grupo sa mga doktor ug mga katabang, ug ang mga bilding hapit puno sa mga pasyente, diin pipila kanila ang midawat na sa among pagtuo human sila nakakat-on bahin kanamo isip usa ka katawhan ug sa kamatuoran pagkahuman nila pag-abot sa institusyon.

GSAM 361Himsog nga Panapton

GSAM 361.2Sa tanang kapanahonan ug sa tanang nasud, ang natural nga kasingkasing dali maimpluwensyahan sa kalibutan, uban sa garbo sa kinabuhi, sa mga kabuang ug uso niini. Ang tuig 1863, sa among kaugalingong yuta, sa dihang gipakita kang Mrs. White ang isyu sa panglawas ug panapton, dili usa ka eksepsyon, sama sa makita sa pagkahumaling sa mga babaye sa pagsunod sa uso sa pagsul-ob og mga hoop, nga ang gidak-on niini naghimo sa kadaghanan kanila nga mura'g naglakaw sa usa ka balon nga nakabaliktad. Sa parehas nga panahon gipaila usab ang duha ka laing ekstremidad sa panapton nga nakapukaw og daghang diskusyon. Ang usa ka mubo nga pahibalo bahin niini, tingali, mag-andam sa magbabasa aron mas masabtan ang usa ka testimonya nga gihatag ni Mrs. White mahitungod sa sinina, nga makita sa Testimony for the Church, No. 10.

GSAM 362Gikondena ang mga Ekstremo sa Panapton

GSAM 362.1Ang unang ekstremismo mao ang pagsul-ob og mga bestidong adunay ikog, o sidsid nga nagguyod, nga gikan sa napulo ka pulgada hangtod sa tunga ka yarda o labaw pa ang gitas-on, sumala sa gusto sa nagsul-ob. Kasagaran kini pasagdan nga maguyod sa yuta, ug gitawag kini sa mga ginoo nga “tagapanglimpyo sa kadalanan.” Ang ikaduhang sobra kay sukwahi kaayo, ug sa estilo nga hapit na gayud sama sa gisul-ob sa mga lalaki. Kini nga uso gisagop sa mga nagsunod kang Miss Bloomer, ug busa gitawag kini nga “sinina nga bloomer.” Sa katapusan, giusab ang ngalan ngadto sa “American Costume.” Nagpahigayon og mga kombensiyon sa nagkalain-laing lugar ang mga nanalipod niining kostyum, ug daghan sa atong mga igsoon ang pabor sa pagsagop niini. Ang uban misul-ob gayud niini.

GSAM 362Usa ka Pagpamatuod bahin sa Pangutana sa Sinina

GSAM 362.2Mahitungod sa gipakita kang Mrs. White sa isyu sa sinina, magkuha ko og pipila ka parapo gikan sa Testimony No. 11:—

GSAM 362.3“Ang matinud-anong katawhan sa Dios mao ang kahayag sa kalibutan ug asin sa yuta, ug kinahanglan kanunay nilang hinumduman nga bililhon ang ilang impluwensya. Kung ilisan nila ang sobra ka taas nga sinina sa sobra ka mubo, sa dakong bahin mapapas nila ang ilang impluwensya. Ang mga dili motuo, nga ilang katungdanan nga tabangan ug paningkamotan nga dalhon ngadto sa Kordero sa Dios, masukaan. Daghang pagpaayo ang mahimo sa sinina sa kababayen-an alang sa kahimsog nga dili magkinahanglan og ingon ka dako nga kausaban nga makapasuka sa mga nanan-aw.

GSAM 362Ang Repormadong Bisti

GSAM 362.4“Dili angay pug-on ang lawas bisan gamay pinaagi sa mga korset ug mga bukog sa balyena. Ang sinina kinahanglan hingpit nga komportable aron ang baga ug kasingkasing makalihok sa himsog nga paagi. Ang sinina kinahanglan moabot og gamay sa ubos sa tumoy sa bota, apan kinahanglan igo ka mubo aron dili matandog sa hugaw sa bangketa ug kalsada, nga dili na kinahanglan itas-ang gamit ang kamot. Mas mubo pa nga sinina kaysa niini ang angay, kombinyente, ug makahatag og kahimsog alang sa mga babaye sa dihang nagbuhat sila sa mga buluhaton sa balay, labi na gayud alang sa mga napugos sa pagbuhat og trabaho gawas sa balay.

GSAM 363Ang Lawas Kinahanglan Pantay nga Natabonan

GSAM 363.1“Bisan unsa pa ang gitas-on sa bestida, ang ilang mga bitiis kinahanglan hingpit nga natabonan sama sa mga lalaki. Mahimo kini pinaagi sa pagsul-ob og karsones nga adunay hapin sa sulod, nga gipundok sa usa ka banda ug gihigot palibot sa bukong-bukong, o gihimo nga luag ug nagkagamay paingon sa ubos; ug kini kinahanglan igo nga taas aron makaabot sa sapatos. Ang mga bitiis ug bukong-bukong nga nabalotan sa ingon niini maprotektahan batok sa hangin. Kung ang mga tiil ug bitiis mapainit sa mainit nga sinina, pantay ang sirkulasyon sa dugo, ug magpabilin nga limpyo ug himsog ang dugo, tungod kay dili kini matugnaw o mapugngan sa natural nga pag-agos niini sa lawas.”

GSAM 363.2Ang gitas-on niining sinina gipakita nga usa ka angayng pasidunggan nga tunga-tunga tali sa sinina nga adunay ikog ug sa Amerikano nga sinina. Wala giingon nga kinahanglan kini isul-ob sa bisan kinsa, kondili nga dili sila magbuhat og paagi aron putlon ang ilang impluwensya, ug makapaluod sa mga tawo nga ilang angay tabangan. Wala giingon nga kinahanglan nilang tabunan ang ilang bukong-bukong sa paagi nga gihulagway dinhi, kondili nga mahimo kini buhaton sa ingon ana nga paagi. Kung makab-ot ang parehas nga tumong sa laing paagi, sama sa paggamit og taas nga panapton sa ilawom ug hinablon nga pangtabon sa bitiis, kini mag-uyon gayud sa maong testimonya.

GSAM 363Lima ka Punto nga Importante sa Himsog nga Panapton

GSAM 363.3Mapansin nga sa girekomendang estilo sa sinina adunay lima ka punto nga hinungdanon alang sa himsog nga panapton, mao kini:—

GSAM 363.41. Paglikay sa mga korset ug sa tanang pagpugos sa hawak.

GSAM 363.52. Paglikay sa tanang pisi sa bukton o mga bitiis nga makababag sa gawasnong sirkulasyon sa dugo.

GSAM 364.13. Pagsul-ob sa pantay nga bisti sa tanang bahin sa lawas, labi na sa mga tiil ug bukong-bukong.

GSAM 364.24. Pagbitay sa palda gikan sa abaga, ug sa walay bisan unsang kahimtang pasagdan nga kini motungtong sa bat-ang gamit ang mga banda.

GSAM 364.35. Ang gitas-on sa sinina.

GSAM 364.4Ang unang upat ka punto karon gisuportahan sa matag maalamon nga doktor, ug bahin sa ikalima, ang ikog sa bestida ug ang sobra ka mubo nga bestida karon pareho nang gibalibaran.

GSAM 364Si Mrs. Jenness-Miller bahin sa Sinina

GSAM 364.5Sa tuig 1890, si Mrs. Jenness-Miller, gikan sa New York, sa labing siyentipiko nga higienikong journal sa sinina sa iyang panahon, nag-awhag nga paiklihon sa mga babaye ang ilang mga sinina hinay-hinay, aron dili kaayo kalit ang kausaban, hangtod kini moabot sa hapit tumoy sa botas sa usa ka babaye—mao gayud ang gitas-on nga gisugyot sa Testimony No. 11.

GSAM 364Pag-uyon ni Dr. Trall

GSAM 364.6Niadtong 1868, giandam nga si Dr. R. T. Trall, gikan sa Hygieotherapeutic nga Kolehiyo sa Florence Heights, N.J., maghatag og usa ka semana nga kurso sa mga lektura atubangan sa among mga ministro sa Battle Creek, Mich., sa katapusan sa Mayo. Sa panahon sa kurso, ang doktor mao ang bisita ni Pastor White. Wala moapil si Mrs. White sa mga lektura, apan tungod kay ang doktor mosakay adlaw-adlaw sa karwahe uban ni Pastor White, sa iyang asawa, ug ni Pastor J. N. Andrews, nasabtan nga maminaw siya sa iyang mga ideya bahin sa kahinlo, sakit ug ang mga hinungdan niini, ang mga epekto sa medisina, ug uban pa. Yano lang siyang misulti sa gipakita kaniya sa panan-awon, apan wala niya isulti ang tinubdan sa iyang kahibalo. Gipahayag sa doktor nga ang siyensya sa medisina uyon sa mga ideya nga iyang gipadayag. Gisultihan ko ni Pastor Andrews nga sa pagtapos sa panag-istorya sa ikaduhang adlaw, gipangutana sa doktor si Mrs. White kung asa siya nakagradwar sa siyensya sa medisina. Natingala siya sa pagkahibalo nga wala gyud siya magtuon niining mga butanga, apan gihatag niya kaniya ang resulta sa gipakita kaniya sa Otsego, Mich., niadtong Hunyo 6, 1863. Gipasiguro niya kaniya nga ang iyang mga ideya hingpit nga nagtugma sa pisyolohiya ug kahinlo, ug sa daghang mga hilisgutan mas lawom pa ang iyang nahibal-an kaysa sa iyang nahibal-an. Human sa mga lima ka adlaw nga ingon ana nga pagsakay ug pakighinabi, nangutana ang doktor kang Pastor White ngano siya gihangyo nga mobiya sa iyang kolehiyo aron maghatag og lektura sa mga ministro sa Battle Creek. Miingon siya, “Si Mrs. White andam kaayo sa paghatag kanila sa gikinahanglan nga pagtulon-an sa kahinlo sama nako.”

GSAM 365Gipaboran sa Siyensiya sa Medisina

GSAM 365.1Ang iyang daghang mga sinulat bahin sa nagkalain-laing sanga sa praktikal nga kahinlo dugay nang naa sa publiko, ug daghan niini karon ang gipundok sa usa ka bolyum nga may titulo nga Christian Temperance and Bible Hygiene. Ang pipila sa mga labing edukadong doktor nagpahayag, human sa maampingong pagsusi niining mga sinulat, nga ang siyensya medikal hingpit nga uyon niini. Para kaniya, kini dili resulta sa pagtuon, kondili simpleng pagsulat sa gipadayag sa Ginoo kaniya sa panan-awon.

GSAM 365Ang Testimonya ni Dr. Kellogg

GSAM 365.2Isip usa ka pagpamatuod kon giunsa pag-uyon sa mga panukiduki sa siyensya medikal sa gipadayag sa panan-awon kang Mrs. White niadtong 1863, akong kuhaon ang gisulti gikan sa pasiuna sa Christian Temperance nga gisulat ni J. H. Kellogg, M.D., nga mao ang pangulo sa bantog nga sanatorium sa Battle Creek, Mich. Miingon siya:—

GSAM 365.3“1. Sa panahon nga unang gipagawas ang mga sinulat nga gihisgutan, halos hingpit nga wala tagda ang hilisgutan sa kahimsog, dili lang sa mga tawo nga ila kini gipadalaan, kondili sa tibuok kalibutan.
GSAM 365.4“2. Ang pipila nga nag-awhag sa panginahanglan sa reporma sa pisikal nga mga batasan nagpalapnag, kauban sa pag-awhag sa tinuod nga repormatoryong mga prinsipyo, sa labing hayag ug sa pipila ka mga kaso, makalilisang nga mga sayop.
GSAM 366.1“3. Wala'y bisan asa o bisan kinsa nga nagpresentar og usa ka sistematiko ug magkasinabot nga hugpong sa mga kamatuoran sa kahinlo, nga walay klarong sayop ug uyon sa Bibliya ug sa mga prinsipyo sa Kristohanong relihiyon.
GSAM 366.2“Sa ilawom niining mga kahimtang, mitungha ang mga sinulat nga gihisgutan. Ang mga prinsipyo nga gitudlo wala gipasiugdahan sa siyentipikong awtoridad, kondili gipresentar sa usa ka yano ug prangkang paagi sa usa ka tawo nga wala magpakaaron-ingnon nga adunay siyentipikong kahibalo, kondili nag-angkon nga nagsulat pinaagi sa tabang ug awtoridad sa langitnong kahayag.

GSAM 366Ang mga Prinsipyo Mitindog sa Pagsulay

GSAM 366.3“Giunsa kaha pagbarog sa mga prinsipyo nga gipresentar ubos sa ingon ana ka talagsaong mga kahimtang ug uban sa ingon ana ka katingalahang mga pag-angkon sa pagsulay sa panahon ug kasinatian? usa ka pangutana nga angay kaayo ipangutana. Ang tubag niini makita sa mga kamatuoran nga mahimong mapamatud-an sa hingpit.... Ang mga prinsipyo nga kwarter sa usa ka siglo ang milabay wala gayud tagda o giulawan, hilom nga nakadaog sa pagsalig ug pagdayeg sa publiko, hangtud nga hingpit nang nakalimot ang kalibutan nga wala kini kanunayng gidawat sa ingon ani nga paagi. Ang bag-ong mga diskobre sa siyensya ug bag-ong mga interpretasyon sa karaang mga kamatuoran padayon nga nagdugang og kumpirmatoryong ebidensya, hangtud nga karon ang matag usa sa mga prinsipyo nga gipasiugda kapin sa kwarter sa usa ka siglo ang milabay napalig-on sa labing kusgan nga paagi pinaagi sa siyentipikong ebidensya.

GSAM 366Pamatuod sa Diyosnong Gigikanan sa mga Panan-awon

GSAM 366.4“Walay duhaduha nga kini angay ituring nga usa ka katingalahang butang, ug nagpakita og dili masayop nga ebidensya sa banal nga panan-aw ug giya, nga sa taliwala sa naglibog ug nagkasumpaki nga mga pagtulon-an, nga nag-angkon sa awtoridad sa siyensya ug kasinatian, apan napihig sa sobra ka radikal nga mga hunahuna ug nahimong walay gahum alang sa kaayohan tungod sa dakong sagol sa sayop,—angay nga dawaton nga kini usa ka talagsaong butang, nga ang usa ka tawo nga wala mag-angkon og siyentipikong kahibalo o kaalam nakahimo sa pag-organisar, gikan sa naglibog ug nahugawan sa sayop nga daghang mga ideya nga gipasiugda sa pipila ka mga manunulat ug maghuhunahuna sa mga hilisgutan sa kahimsog, usa ka hugpong sa mga prinsipyo sa kahinlo nga ingon ka-mahiuyon, ingon ka-consistent, ug ingon ka-tinuod nga ang mga diskusyon, ang mga panukiduki, ang mga nadiskubre, ug ang kasinatian sa usa ka kwarter sa usa ka siglo wala magresulta sa pagbungkag bisan usa ka prinsipyo, apan nagsilbi lamang aron mapamatud-an ang mga doktrinang gitudlo.” Gipetsahan, “Battle Creek, Mich., 1890.”

GSAM 367Gipalapdan ang Institusyon sa Panglawas

GSAM 367.1Sa pagdumala ni J. H. Kellogg, M.D., nga nahimong punong doktor sa institusyon niadtong 1876, nasuta nga dako kaayo ang panginahanglan sa pagtambal, mao nga sa tingpamulak sa 1877 kinahanglan maghatag pa og dugang luna. Niadtong 1876, giusab ang ngalan sa institusyon gikan sa Instituto sa Reporma sa Panglawas ngadto sa Medikal ug Kirurhikal nga Sanitarium, ug niadtong 1878 gitukod ang bag-ong pangunang bilding.

GSAM 367.2Ang maong estruktura kay 136 ka tiil sa gitas-on ug 46 ka tiil sa gilapdon, ug adunay upat ka andana ibabaw sa basement. Gipainit kini sa tibuok pinaagi sa singaw, ug gipailaw sa gas. Sa dili madugay pagkahuman sa pagbukas niini, hapit na kini napuno sa mga pasyente ug mga bisita.

GSAM 367.3Hangtud niadtong panahona, ang gipangbanabana niadtong 1866 pinaagi sa testimonya ni Mrs. White mahitungod sa institusyon hingpit kaayo nga natuman. Daghan na ang nakadawat sa kahayag sa kasamtangang kamatuoran, kansang pagtagad unang nadani niining katawhana pinaagi sa ilang pag-anhi sa institusyon aron mangita og kahimsog.

GSAM 367Bakasyonan sa Panglawas sa Kabukiran

GSAM 367.4Sa Signs of the Times, Nobyembre 22, 1877, Si M. G. Kellogg, M.D., igsuon ni J. H. Kellogg sa amahan, nagpahibalo nga nakakuha siya og yuta sa kilid sa Bukid Howell, duha ka milya ug tunga sa amihanan-sidlakan gikan sa St. Helena, Napa County, Cal., ug hapit na siyang magtukod og usa ka bilding nga pagatawgon nga “Bakasyonan sa Panglawas sa Kabukiran,” nga nahimutang sa kilid sa Crystal Springs. Sa tingtugnaw sa 1877-78 gitukod ang usa ka bilding, ug gibuksan kini alang sa pagtambal sa mga pasyente sa sayong bahin sa 1878. Kining Bakasyonan sa Panglawas sa Kabukiran, sama sa inahan nga institusyon, ang sanitarium sa Battle Creek, dili lang mitubo sa kadak-on, apan nahimong usa usab ka lugar diin daghan kaayo ang nadala sa kahibalo ug pagdawat sa mensahe.

GSAM 368Ang Pacific Health Journal

GSAM 368.1Ang ting-init sa 1885 usa ka makasaysayanong yugto sa kalamboan alang sa hinungdan sa mensahe sa ikatulong anghel. Niadtong unang adlaw sa Mayo, ang Bakasyonan sa Panglawas sa Kabukiran sa St. Helena gibutang ilawom sa medikal nga pagdumala sa usa ka regular nga gradwado nga doktor. Niadtong bulan sa Hunyo gisugdan ang pagmantala matag duha ka bulan sa Pacific Health Journal and Temperance Advocate, usa ka magasin nga adunay 24 ka pahina ilawom sa editoryal nga pagdumala ni Pastor J. H. Waggoner. Pinaagi niining mga ahensya, nabuhi pag-usab ang institusyon sa panglawas, nga imbis nga magkawala sama sa miaging mga tuig, nagsugod na'g pakita, matag tuig, og netong ganansya nga $2,000 hangtod $4,000, hangtod sa tuig nga natapos niadtong Abril 1891, nga nakapakita og netong kita nga kapin sa $12,000.

GSAM 368.2Sa miting sa Rural Health Retreat Association sa St. Helena niadtong 1887, gihimo ang mosunod nga pahayag bahin sa pinansya sa institusyon: Niadtong Mayo 1, 1885, ang netong kantidad sa institusyon kay $5,322.76 ra, o $2,547.24 nga mas gamay kaysa sa tanang stock nga gi-isyu hangtod niadtong petsaha. Sa laing pagkasulti, naggamit na ang institusyon sa tanan niini nga kita ug $2,547.24 sa kapital nga stock niini. Niadtong Abril 1, 1887, ang kantidad sa institusyon nga labaw sa tanan niini nga mga utang kay $21,372.64, o usa ka ganansya sa baynte-tres ka bulan nga $16,049.88. Niining kantidad, ang stock nga gikuha miabot sa $5,280, ug ang mga donasyon nga gihatag ngadto sa institusyon miabot sa $2,497.60; busa sa operasyon sa institusyon adunay netong ganansya nga $8,272.28. Niining panahona gipagawas ang Pacific Health Journal isip usa ka 32-ka-pahina nga buwanang magasin nga adunay pabalat, ug napamatud-an nga mas dako pa gayud ang serbisyo niini sa pagpalambo sa mga interes ug prinsipyo sa institusyon.

GSAM 369Buhat sa Kalooy

GSAM 369.1Sa Medical Missionary, Enero, 1891, sa paghisgot sa Sanitarium sa Battle Creek, miingon si Dr. J. H. Kellogg:—

GSAM 369.2“Ang libre nga pagtambal nga gihatag sulod sa baynte singko ka tuig nga naglungtad ang institusyon miabot sa kapin kaayo sa $100,000, pila ka beses pa kaysa sa kapital nga unang gi-invest.
GSAM 369.3“Gawas pa sa gihisgutan nga buhat sa kalooy, ang institusyon nagpadala og mga lektor, nars, instruktor sa mga eskwelahan sa pagluto, ug uban pang mga tawo nga natudloan alang sa nagkalain-laing linya sa misyonaryong buhat.”

GSAM 369Usa ka Hangyo alang sa mga Ulila

GSAM 369.4Sa Kinatibuk-ang Komperensya, Marso 8, 1891, si Dr. Kellogg naghimo og usa ka mainiton kaayong hangyo alang sa mga ulila. Miingon siya: “Nakita nako nga gitudlo ko nga ‘delegado sa kinatibuk-an,’ ug akong irepresentar ang mga walay representante—ang mga ulila, nga walay bisan kinsa nga mag-atiman kanila.”

GSAM 369Ang $30,000 nga Regalo ni Mrs. Haskell

GSAM 369.5Sa Home Missionary, Enero, 1892, usa ka kusgan nga hangyo ang gihimo alang sa pondo aron matukod ang usa ka panimalay para sa mga ulila nga bata. Sa maong journal makita ang mga ngalan sa mga nitanyag og donasyon alang sa balay nga mitotal og $17,716—gamay ra kaayo nga kantidad, sa hunahuna sa mga nagpaluyo sa proyekto, alang sa ingon ana kadako nga buhat, busa nahadlok sila nga malangan ang pagpatuman sa trabaho. Apan Siya nga nakakita sa katapusan sukad pa sa sinugdanan, ug nga tag-iya sa “mga baka sa libo ka bungtod,” nagpahimutang sa mga panghitabo nga usa ka adunahan nga babaye nga dili sakop sa among pagtuo, si Mrs. Caroline E. Haskell, gikan sa Chicago, biyuda ni Mr. Frederick Haskell, sa pagkadungog niya niining giplanong buhat sa kalooy, dayon niyang gihatag sa komite sa pagtukod ang kantidad nga $30,000, uban sa yano nga kondisyon nga kini gamiton tanan sa pagtukod og balay-ampunan sumala sa mga plano nga gilatid na daan, nga kini pagadumalahan sa lapad ug liberal nga espiritu, ug nga ang institusyon pagatawgon nga Panimalay nga Handumanan ni Haskell isip handumanan sa iyang namatay nga bana.

GSAM 370.1Pinaagi sa pondo nga gihatag, ang Medical Missionary and Benevolent Association nakahimo sa pagtukod ug pag-abli sa maong gusali isip panimalay sa mga ulila sa maong tuig. Ang maong gusali gipahinungod niadtong Enero 25, 1894. Sa kadaghanan sa panahon sukad niadto, ang pamilya nga gilangkoban sa mga ulila, mga tig-tabang, ug mga magtutudlo, adunay kasagarang gatus ka tawo.

GSAM 370Ang Panimalay nga Handumanan ni James White

GSAM 370.2Gawas sa pag-atiman ug pagsuporta niining mga ulila, ang maong asosasyon nagdumala usab sa laing kawanggawa nga institusyon nga gitawag og Panimalay nga Handumanan ni James White, diin kapin sa baynte ka mga tigulang ug walay puy-anan ang giatiman ug gipahimutang.

GSAM 370Mga Medikal nga Misyonaryo

GSAM 370.3Niining linya sa trabaho, usa pa ka agresibo nga lakang ang gihimo sa dihang gisugdan ang pagbansay sa mga medikal nga misyonaryo. Isip pagdayeg niining paningkamot alang sa pagpauswag sa katawhan, si Mrs. White, sa dihang nagsulat gikan sa Preston, Australia, niadtong Septyembre 16, 1892, miingon:—

GSAM 370.4“Gusto unta nako nga adunay usa ka gatos nga nag-training diin karon usa ra. Dapat ingon ana. Mas mapuslanon ang mga lalaki ug babaye isip mga medikal nga misyonaryo kaysa isip mga misyonaryo nga walay medikal nga edukasyon.”

GSAM 370.5Ang gidaghanon sa mga nagkuha og kurso sa pagtudlo isip preparasyon sa pagsulod sa usa ka kinabuhi nga serbisyo nga ingon niini dako kaayo ang pagtaas sukad gisulat ang nahisgotan.

GSAM 370Pag-uswag sa Buhat sa Panglawas

GSAM 370.6Sa Medical Missionary, Enero 1894, adunay usa ka mubo nga pahayag nga naglatid sa makapaikag nga mga kamatuoran bahin sa pagtubo sa trabaho sa kahimsog. Mao kini ang nakasulat:

GSAM 371.1“Ang Instituto sa Reporma sa Panglawas gitukod niadtong 1866.... Gipalit ang usa ka yano nga balay nga kahoy, usa ka pribadong puy-anan sa usa ka nindot ug himsog nga lugar sa mas taas nga yuta sa Battle Creek, usa sa nag-uswag nga mga siyudad sa Michigan. Duha ka doktor, duha ka tig-atiman sa paliguan, usa ka nars (wala pa'y pagbansay), tulo o upat ka tig-tabang, usa ka pasyente, ug daghang mga kakulian, ug dakong pagtuo sa kaugmaon sa institusyon ug sa mga prinsipyo nga nagtukod niini—mao kini ang sinugdanan sa karon nga paningkamot. Gitawag kini nga Instituto sa Reporma sa Panglawas.
GSAM 371.2“Sa dapit sa orihinal nga kubo, karon nagtindog na ang usa ka bilding nga 312 ka tiil ang gitas-on ug 100 ka tiil ang giladmon, unom ka andana ang kahitas-on, nga makapuy-an og tulo ka gatus ka bisita, nga kompleto sa tanang kagamitan nga mahatag sa modernong siyensya alang sa pag-atiman ug pag-ayo sa mga masakiton. Napulo ka doktor, kadaghanan kanila espesyalista sa ilang tagsa-tagsa ka larangan, ang naglangkob sa medikal nga fakultad. Ang mga nars ug uban pang mga tig-tabang naglangkob sa usa ka pamilya nga kapin sa tulo ka gatos, ug ang mga pasyente sa institusyon nagrepresentar sa matag Estado sa Unyon, ug daghang mga bisita gikan sa ubang nasud. Kanunay bukas ang mga pultahan niini alang sa misyonaryo, lokal man o langyaw, bisan unsang ngalan pa, ug ang pamilya halos kanunay adunay usa o labaw pa niining mga bisita.

GSAM 371Ang Ospital sa Sanitarium

GSAM 371.3“Ang ospital gitukod niadtong 1888, usa ka bilding nga 100 x 60 ka tiil, lima ka andana ang gitas-on. Tulo sa mga taas nga andana sa bilding gigamit alang sa departamento sa siruhiya sa sanitarium, mga kwarto sa pasyente, ug mga ward. Makita usab dinhi ang mga opisina alang sa buhat nga kawanggawa sa institusyon. Duha ka pulo ka kubo, diin ang pipila niini ginapainit sa singaw, ug ginahayagan sa kuryente sama sa punoang bilding, ang naglibot niini, ug napuno sa mga pasyente o mga estudyante. Usa ka eskwelahan alang sa pagbansay sa mga medikal nga misyonaryong nars ang gitukod niadtong Hulyo 1, 1884. Sulod sa unang unom ka bulan, tulo ka pulo'g lima ka estudyante ang napatala.”

GSAM 372Panagna sa mga Manggagawa nga Molakaw

GSAM 372.1Sa paghisgot sa institusyon sa panglawas nga nahimutang sa St. Helena, Cal., si Mrs. White, sa usa ka komunikasyon nga gisulat gikan sa Tramelan, Switzerland, niadtong Pebrero 6, 1887, miingon:—

GSAM 372.2“Miingon ang Dios nga kon ang mga tawo nga nalambigit niining institusyon maglakaw nga mapainubuson ug masunuron, nga nagbuhat sa kabubut-on sa Dios, kini mabuhi ug molambo; ug gikan niini ipadala ang mga misyonaryo aron panalanginan ang uban sa kahayag nga gihatag sa Dios kanila. Kini sa espiritu ni Jesus mubungkag sa mga dios-diosan sa hataas nga mga lugar; ilang ipadayag ang patuotuo, ug magtukod sa kamatuoran, kaputli, ug pagkabalaan diin karon ginatam-is lamang ang sayop, pagpalugot sa kaugalingon, kawalay pagpugong, ug pagkadautan.”

GSAM 372.3Gikuha namo kining mga pulong, kay kini magamit usab sa susamang kusog sa ubang susamang mga institusyon.

GSAM 372Gisaad ang Kalampusan sa Buhat sa Panglawas

GSAM 372.4Sa usa ka espesyal nga pagpamatuod nga gihatag sa simbahan niadtong 1891, nabasa nato: “Ang panalangin sa Dios magapahulay sa matag paningkamot nga buhaton aron pukawon ang interes sa reporma sa panglawas; kay kini gikinahanglan bisan asa. Kinahanglan adunay pagpukaw pag-usab bahin niini; kay ang Dios nagtuyo nga makab-ot ang daghang butang pinaagi niini.”

GSAM 372Ang Amerikanong Medikal nga Misyonaryong Kolehiyo

GSAM 372.5Hinay-hinay nga misulong ang kahayag sa makatarunganong pamaagi sa pagtambal sa sakit hangtod niadtong Hunyo, 1895, nahimo ang panginahanglan sa pagtukod sa usa ka medikal nga institusyon sa edukasyon. Aron matubag kini nga panginahanglan, gitukod ang Amerikanong Medikal nga Misyonaryong Kolehiyo alang sa espesyal nga katuyoan sa pagbansay sa mga doktor aron magtrabaho ilawom sa Seventh-day Adventist Medical Missionary and Benevolent Association, sa lokal ug langyaw nga mga dapit. Gihimo ang seremonya sa pag-abli sa Battle Creek niadtong Setyembre 30, 1895, ug ang kolehiyo gibuksan sa sunod adlaw, Oktubre 1, uban sa usa ka klase nga adunay kap-atan ka estudyante.

GSAM 372.6Sa pahibalo sa kolehiyo nabasa nato:

GSAM 372.6“Ang kolehiyo gi-incorporate sa Chicago, ubos sa mga balaod sa Estado sa Illinois. Ang kurso sa pagtuon kompleto sama sa labing maayong eskwelahan sa medisina sa Estados Unidos. Ang usa ka bahin sa pagtudlo ipahigayon sa Chicago, ug ang laing bahin sa Battle Creek, Mich.”

GSAM 373.1Mahitungod sa mga nag-andam alang sa medikal nga misyonaryong buhat, atong mabasa ang mosunod sa Medical Missionary, Agosto, 1895:

GSAM 373.1“Ang klase sa mga nars nga karon nag-ensayo sa Eskwelahan sa Pagbansay sa mga Nars sa Sanitarium sa Battle Creek nag-ihap og kapin sa 250; ang matag usa kanila nga karon kompetente na sa pag-apil sa medikal nga misyonaryong buhat adunay gitudlo nga posisyon. Gikinahanglan ang mga nars para sa South Sea Islands, India, West Indies, South America, baynte singko o traynta para sa Southern States sa Estados Unidos, ug para sa atong dagkong siyudad.”

GSAM 373Pag-uswag sa Medikal nga Misyonaryong Buhat

GSAM 373.2Sa seremonya sa pag-graduate sa klase sa mga Misyonaryong Nars sa Sanitarium, nga gihimo sa Tabernacle niadtong Nobyembre 5, 1895, miingon si Dr. Kellogg:—

GSAM 373.3“Napulo'g duha ka tuig ang milabay, sa usa ka kalihokan nga sama niini, duha ka nars ang nakagradwar. Sa kasamtangan, adunay usa ka grupo nga naglangkob sa tulo hangtod upat ka gatus ka nars. Adunay napulo'g siyam ka doktor sa sanitarium, ug baynte dos sa susamang mga institusyon, nga mas o menos konektado sa sanitarium, ug ubos sa pagdumala sa Medical Missionary and Benevolent Association. Kalim-an ug tulo sa among mga nars naa sa lain-laing nasud sa gawas—sa Sweden, Old Mexico, Gold Coast sa Africa, Australia, South Africa, Denmark, India, New Zealand, Samoa, ug British Guiana. Aduna'y kan-uman ug tulo ka mga estudyante sa medisina nga karon nagbansay. Kap-atan ug usa niini ania dinhi, duha ka pulo ug duha sa Unibersidad sa Michigan ug uban pang mga eskwelahan. Duha ka pulo ug duha ka nars ang mag-graduate dinhi karong gabii nga hingpit nang andam nga molakaw isip mga aprobadong nars.”

GSAM 373.4Sa pagsubay sa pagtubo sa atong mga institusyon sa panglawas hangtod sa 1902, atong makita nga ang Sanitarium sa Battle Creek, uban sa medikal nga kolehiyo ug eskwelahan sa pagbansay sa mga nars, mao ang pinakadako nga institusyon sa ingon nga klase sa kalibutan nga gipanag-iya sa mga Seventh-day Adventist.

GSAM 374Nasunog ang mga Pangunang Gusali

GSAM 374.1Sa gabii sa Pebrero 18, 1902, ang dako nga pangunang bilding, uban sa maayong kagamitan niini, ug ang lapad nga ospital, nasunog. Adunay upat ka gatos ka mga pasyente ug bisita sa mga bilding niadtong panahona, apan pinaagi sa bayani nga paningkamot sa mga doktor, nars, ug mga tigtabang, ug uban sa espesyal nga pagpanalipod sa Ginoo, kining tanan nakagawas sa mga bilding nga walay seryosong kadaut.

GSAM 374Ang Bag-ong Sanitarium

GSAM 374.2Usa pa ka building, nga mas dako ug mas lig-on kaysa sa miuna, gitukod sa dapit sa karaang mga building. Ang batong pang-sulok sa kasamtangang estruktura gibutang niadtong Mayo 12, 1902, ug ang building gipahinungod niadtong Mayo 31, 1903. Ang mga manedyer sa institusyon miingon mahitungod sa bag-ong building nga “lig-on ug malungtaron kini kutob sa mahimo nga building gamit ang puthaw, bato, ladrilyo, ug semento.

GSAM 374.3“Ang kagamitan sa institusyon sa tanang aspeto mao ang pinakabag-o, kompleto, sanitaro, kombinyente, ug lig-on nga makuha; ug gituohan nga, sa pagkakaron nga nahuman na kini, ang Sanitarium sa Battle Creek nagtanyag og mga pasilidad ug kaharuhay para sa mga masakiton nga walay duhaduha nga walay makalabaw.
GSAM 374.4“Ang tumong sa mga manedyer sa institusyon mao ang pagtigom sa usa ka lugar ug sa ilawom sa paborableng kahimtang sa tanang bag-ong pamaagi ug kagamitan alang sa pagtambal sa masakiton nga giila sa rasyonal nga medisina, ug gamiton kini nga mga pamaagi sa matinud-anon ug maalamon nga paagi.”

GSAM 374Daghang Sanitarium ang Itukod

GSAM 374.5Ang kahayag nga gipahibalo sa katawhan mao nga gusto sa Ginoo nga adunay daghang mga sanatorium, nga dili dako ang gidak-on, nga gipakatag sa tibuok kalibutan, imbis nga magbaton og pipila ka dagkong institusyon. Nalipay kami nga masayran nga usa ka sinugdanan na ang nahimo sa pag-abli og gagmay nga mga sanatorium sa nagkalain-laing bahin sa kalibutan, labi na sa miaging napulo ka tuig. Sa General Conference Year Book para sa 1904 adunay listahan sa kapin sa kalim-an niini nga gagmay nga mga institusyon.

GSAM 375Lista sa mga Sanitarium

GSAM 375.1Bisan pa man nga makapaikag nga isaysay ang mga kahimtang nga misangpot sa pagtukod niini, sa atong gamay nga luna, kontento na lang kita sa usa ka listahan sa mga nasud diin kini nahimutang, ug sa gidaghanon sa matag nasud. Makita nato sa Estados Unidos, 35; Great Britain, 3; Alemanya, 1; Switzerland, 1; Denmark, 1; Norway, 1; Sweden, 1; South Africa, 1; Australia, 2; New Zealand, 1; Isla sa Samoa, 1; Old Mexico, 1; India, 1; Hapon, 1.

GSAM 375Lista sa mga Kwarto sa Pagtambal

GSAM 375.2Gawas niining mga sanatorium, adunay duha ka pulo ug duha ka kwarto sa pagtambal, diin napulo ug pito niini naa sa Estados Unidos; usa sa Jaffa, usa sa Jerusalem, Palestina; usa sa Guadalajara, Daang Mexico; usa sa Kimberley, South Africa; ug usa sa Rockhampton, Australia. Gawas pa niini, adunay duha ka pulo ug unom ka vegetarian nga restawran diin makakuha ang mga tawo og putli ug himsog nga pagkaon, ug makadawat usab og instruksyon bahin sa husto nga paagi sa pagpuyo.

GSAM 375.3Kini nga mga estadistika mahitungod sa kalamboan sa mga prinsipyo sa reporma sa panglawas nagpakita kung giunsa sa Ginoo ang “pagbuhat og dakong buhat pinaagi niining ahensya,” sama sa gipadayag sa langit niadtong 1866; ug nagpakita usab, sama sa gitagna niadtong 1863, kung giunsa sa “mga prinsipyo sa reporma sa panglawas” ang pagdula og papel sa “pag-andam sa katawhan alang sa pagbalhin sa pag-abot sa Ginoo.” Busa, unta, ang mga institusyon sa kahimsog motubo sa gatus ka pilo, ug sa dili madugay matuman ang katuyoan nga gitakda ug gidisenyo alang kanila.

Notes

  1. 3 Juan 2. ↩

Note

Back