Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
07 / 29
07 / 29

Kapitulo 6 — Ang Mensahe ug ang mga Mensahero

John Norton Loughborough

GSAM 108.1“Isulat kining gipadayag nga klaro sa papan nga bato aron dali kining masabtan sa mensahero. Kay ang gipadayag magpaabot sa gitakda nga panahon; nagsulti kini mahitungod sa katapusan ug dili kini mapamatud-an nga bakak. Bisan tuod madugay kini, paabota kini; moabot gayod kini ug dili na malangay.”1

GSAM 108.2“Ug nakakita ako og lain nga anghel nga nilupad sa tunga-tunga sa langit, nga nagbitbit sa walay katapusang ebanghelyo aron ipangwali sa mga nagpuyo sa yuta, ug sa matag nasud, ug kaliwatan, ug pinulongan, ug katawhan, nga nag-ingon sa makusog nga tingog, Kahadlok sa Dios, ug hatagi siya og himaya; kay ang takna sa iyang paghukom miabut na: ug simbaa siya nga naghimo sa langit, ug yuta, ug dagat, ug sa mga tinubdan sa tubig.”2

GSAM 108.3Ang mga naghatag sa pahibalo sa pag-abot miangkon nga kining “panan-awon” uban sa “gitakdang” panahon, nga gihisgutan sa propeta Habakuk, naglakip sa mga panan-awon sa mga propesiya ni Daniel ug sa Revelator. Gipahimong klaro kaayo nila kini sa ilang paghulagway niini sa ilang mga propetikanhong tsart, nga ang mambabasa sa interpretasyon “makadagan” gayud ug makahatag sa impormasyon sa uban.

GSAM 108Usa ka Tin-aw nga Mensahe

GSAM 108.4Ang proklamasyon sa mga Adventista dili lang ang pahibalo nga gihimo ni Pablo atubangan ni Felix, “Pagkamatarong, pagkamapugong, ug ang umaabot nga paghukom;” ni ang pahayag nga gihimo ni Martin Luther, pagkahuman niyang nahuman ang hubad sa Bibliya, sa dihang, pipila ka panahon sa wala pa siya mamatay, giingong miingon siya, “Kombinsido ko nga ang paghukom dili na layo; oo, nga ang Ginoo mismo dili na magpabilin nga wala sulod pa sa tulo ka gatus ka tuig.” Dili usab kini ang pahayag ni John Wesley, sa dihang miingon siya nga “nagtuo ko nga ang milenyo mahimong magsugod sa mga usa ka gatus ka tuig.” Ang mga Adventista miangkon nga sila nagahatag sa mensahe nga gisimbulo sa Pahayag 14:6, 7, “miabot na ang panahon nga hukman niya ang tanang mga tawo,” ug ang pagtawag sa Pahayag 10:6, “Wala nay panahon.” Ang ingon nga propesiya dili matuman pinaagi sa pahibalo sa usa ka hitabo nga “moabot pa,” moabot “sa tulo ka gatus ka tuig,” o “sa usa ka gatus ka tuig,” kondili sa tukmang panahon, “miabot na.” Ingon ana nga mensahe, uban sa tukmang pagkasiguro nga gikinahanglan sa mga propesiya sa ibabaw, gipahayag sa mga Adventista ngadto sa tibuok kalibutan.

GSAM 109Ang Hukom sa Pag-abot ni Cristo

GSAM 109.1Sa panahon nga unang gipahayag kini nga mensahe, ang tanang Kristohanong denominasyon nagtuo nga ang paghukom mahitabo sa ikaduhang pag-abot ni Cristo. Busa ang usa ka katawhan nga anaa sa ingon nga kahimtang, nga nagpahayag sa mensahe nga miabot na ang takna sa paghukom, samtang naggunit niining maong pagtuo, dili mapugngan nga ipahayag ang ikaduhang pag-abot ni Cristo. Sa tinuud, ang nakahatag ug kusog sa mensahe, ug labing gamhanan nga nakapukaw sa mga tawo, mao ang pagpahayag sa tukmang takna. Una, ilang giangkon nga ang katapusan sa kalibutan moabot sa bisan unsang panahon sa “tuig sa mga Hudiyo” 1843, ug nga kini nasakop sa panahon tali sa Marso 21, 1843, ug Marso 21, 1844. Paglabay niining panahona, nahibal-an nato sa Midnight Cry sa tuig 1844 nga natakda na ang tukmang adlaw alang sa katapusan sa mga panahong propetiko. Mao kini ang ika-napulo ka adlaw sa ikapitong bulan sa mga Hudiyo, nga katumbas sa Oktubre 22, 1844.

GSAM 109Pagkwenta sa 2300 ka Adlaw

GSAM 109.2Ang basihanan sa panahon—1843—mao ang duha ka libo ug tulo ka gatus ka adlaw sa Daniel 8. Giangkon nga tungod kay kining mga “adlaw” nalambigit sa mga propesiya diin gipili ang mga hayop aron magrepresentar sa mga gingharian, ang mga “adlaw” kinahanglan gamiton sa simbolikong paagi aron magrepresentar sa mga tuig, sumala sa interpretasyon sa Ginoo sa simbolikong panahon, nga gihatag sa Numeros 14:34 ug Ezequiel 4:5, 6; nga ang kapitoan ka semana—490 ka adlaw—sa Daniel 9 mao ang unang bahin sa duha ka libo tulo ka gatus ka adlaw, ug nga ang duha ka panahon nagsugod sa samang higayon. Ang hitabo nga gihisgutan sa Daniel 9, nga nagtimaan sa pagsugod sa kapitoan ka semana, mao ang “pagmando nga tukoron pag-usab ang Jerusalem.” Kana nga sugo gipagawas sa ikapitong tuig ni Artaxerxes Longimanus, 457 B.C., sumala sa nahisulat sa Ezra 7.

GSAM 110.1Napamatud-an nga mao kini ang tinuod nga petsa sa pagsugod sa kapito-an ka semana tungod kay sa tukmang unom ka pulo'g siyam ka semana—483 ka tuig—gikan sa 457 B.C., o sa A.D. 27, nabunyagan si Cristo ni Juan ug gisugdan ang iyang ministeryo, nga miingon, “Natuman na ang panahon,”3 ug uban pa. Ang pagsugod sa ministeryo ni Cristo, A.D. 27, ang iyang pagkrusipisyon tulo ka tuig ug tunga gikan niadtong petsaha, “sa tunga [tunga-tunga] sa [ikakapitoan] semana,” ang pagtapos sa espesyal nga buhat taliwala sa mga Hudiyo, A.D. 34, ug ang dali nga pagbag-o ni Saulo, ang apostol sa mga Hentil, nagpamatuod nga ang pitupolo ka semana natapos niadtong petsaha, ug busa nagsugod kini ni B.C. 457. Gihisab nila kini sa ingon ani: Gikan sa 2300 kuhaa ang 457, ug mabilin ang 1843. Ug tungod kay ang 457 ka tuig nahitabo sa wala pa si Cristo, madala kita sa katapusan sa 2300 ka adlaw ngadto sa katapusan sa 1843.

GSAM 110Mga Pag-ila sa mga Kaatbang

GSAM 110.2Tinuod nga giingon nga “ang mga pag-ila pabor sa kamatuoran gikan sa han-ay sa mga kaatbang niini naghatag sa labing taas nga klase sa ebidensya.” Wala'y bisan usa sa mga kaatbang sa mensahe sa adbent nga nagpahibalo nga ang imbestigatibong paghukom sa katawhan sa Ginoo usa ka hitabo nga mahitabo sa wala pa ang pag-abot ni Cristo; apan naghunahuna sila niini nga punto uyon sa mga Adventista. Ingon nga ebidensya niini nga pahayag, magkuha kami og panultihon gikan sa duha ka bantugang kaatbang.

GSAM 110.3Si Mr. N. Colver, nga nagwali sa Marlboro Street Chapel, Boston, niadtong 1842, batok sa mga Adventista, miingon:—

GSAM 111.1“Kung kining mga adlaw mga tuig, matapos ang kalibutan sa 1843; makita kini sa bisan kinsang bata sa eskwelahan; kay kung ang 490 natapos sa kamatayon ni Cristo, ang 2300 ka adlaw matapos sa 1843; ug kinahanglan matapos ang kalibutan, gawas kon mapamatud-an nga adunay lain pang hitabo nga mahitabo, ug wala ko makita kung giunsa kini mahimo.”

GSAM 111.2Si Propesor Stuart, sa hapit parehas nga panahon, miingon:

GSAM 111.2“Talagsaong kamatuoran nga ang kadaghanan sa mga maghubad sa Ingles ug Amerikano nga kalibutan, sulod sa daghang katuigan, naandan nga masabtan ang mga adlaw nga gitakda sa Daniel ug sa Pahayag isip representasyon, o simbolo, sa mga tuig. Nakita nako nga lisod subayon ang gigikanan niining kinatibuk-ang, masulti pa gani halos unibersal, nga batasan.”

GSAM 111Testimonya ni Propesor Bush

GSAM 111.3Miingon si Propesor Bush: “Kinsa man ang moatake kang Mr. Miller sa iyang punto sa panahon, moatake kaniya sa iyang labing kusgan nga punto. Sakto ang iyang panahon; apan nasayop siya sa mahitabo.” Si Bush usa ka magtutuo sa pagbag-o sa tibuok kalibutan sa wala pa ang pag-abot ni Cristo. Ang iyang teyorya mao nga magsugod ang milenyo niadtong 1844.

GSAM 111.4Ang mga ministro sa pagtuo sa adbent nagpanudlo sa ilang mga pampublikong pamulong nga ang kasaysayan sa kalibutan nagpakita sa nagkalain-laing nasud nga naa sa eksaktong kahimtang nga gisimbulo sa hulagway sa Daniel 2, sa dihang ang bato mopukpok sa hulagway sa mga tiil, ug ang Dios sa langit motukod sa Iyang gingharian; ug sa kapitulo 7, sa dihang “ihatag ngadto sa mga balaang katawhan sa Labing Halangdon nga Dios ang pagdumala ug paggahom sa mga gingharian sa tibuok kalibotan.” Gipunting usab nila nga ang mga timaan—pisikal, politikal, ug moral—mao gayud ang gipahayag sa Kasulatan nga makita sa dihang hapit na ang pagpakita sa Ginoo.

GSAM 111Mga Katingalahan sa Langit

GSAM 111.5Ang Ginoo pinaagi kang propeta Joel miingon: “Magpakita ako ug mga milagro sa langit ug sa yuta: Adunay makitang dugo, kalayo, ug bagang aso. Mongitngit ang adlaw sa paghukom ug mopula ang bulan nga daw sa dugo. Kini mahitabo sa dili pa moabot ang makalilisang gayod nga adlaw sa paghukom sa Ginoo.”4 Nagtuo ug nagtudlo ang mga Adventista nga ang aurora borealis sa miaging mga siglo (kasagaran gitawag nga mga kahayag sa amihanan) mao ang “kalayo, ug bagang aso” nga nagtuman sa espesipikasyon sa propeta; ug sumala sa labing maayong impormasyon nga makuha gikan sa kasaysayan (naghisgot kami sa Edinburg Encyclopedia isip ebidensya), kini talagsa ra kaayo nga nakita sa wala pa niining panahona.

GSAM 112.1Busa, samtang ang mensahe sa madali nga pag-abot sa Ginoo nag-abot sa pinakalayong bahin sa yuta, gipahimutang sa kalangitan ang mga timaan nga nagpalig-on sa kamatuoran ug nakadani sa pagtagad sa mga tawo.

GSAM 112.2Niadtong Enero 25, 1837, adunay usa ka labing matahum nga pasundayag sa nagdilaab nga aurora borealis, nga daw nagdala sa hunahuna sa kadaghanan diretso sa prediksyon sa propeta Joel mahitungod sa mga butang nga mouna sa dakong adlaw sa Ginoo. Ang mosunod nga paghulagway sa talan-awon gikan sa New York Commercial Advertiser sa Oktubre 22, 1839. Kini eksaktong nagtugma sa talan-awon nga nasaksihan sa manunulat sa Victor, Ontario County, N.Y.

GSAM 112Ang Nagdilaab nga Aurora sa 1837

GSAM 112.3“Sa gabii sa Enero 25, 1837, adunay katingalahang pasundayag sa maong mga panghitabo [ang aurora borealis] sa lain-laing bahin sa nasud, sama sa walay duhaduha nga hinumduman sa among mga magbabasa. Sa mga dapit nga natabonan sa niebe ang yuta, ang talan-awon dako kaayo ug ‘makalilisang’ sa labing walay sama nga paagi. Sa usa ka dapit, nga nahimutang duol sa usa ka bukid, ang mga tawo nga nakasaksi sa talan-awon nagpahibalo kanamo nga kini sama sa ‘balud sa kalayo nga nag-agos gikan sa bukid,’ ug sa kasagaran, kutob sa among nahibal-an, ang niebe nga nagtabon sa yuta mura'g kalayo nga sagol sa dugo, samtang sa ibabaw (sama sa giingon sa apostol), ‘ang langit nagdilaab,’ kaayo kini susama sa propetikanhong paghulagway sa katapusang adlaw nga daghan ang nabighani; ang mga bata nga nakakita niini nahadlok, ug nangutana kung kini ba ang pag-abot sa paghukom; ug bisan ang mga hayop nangurog sa dakong klarong kahadlok.”

GSAM 113.1Dili lang sa Amerika gipakita kining timaan ni propeta Joel, kondili samtang ang doktrina sa pag-abot sa Ginoo nakadawat og pagtagad sa Gran Britanya, ang maong timaan gipakita usab sa kalangitan niadtong nasud. Ang New York Commercial Advertiser sa Oktubre 22, 1839, nagkuha sa mosunod gikan sa mga pahayagan sa London mahitungod sa usa ka katingalahang panghitabo nga nasaksihan niadtong nasud sa gabii sa Setyembre 3:—

GSAM 113Ang Aurora sa 1839

GSAM 113.2“LONDON, SEPT. 5.—Tali sa alas-diyes sa gabii sa Huwebes ug alas-tres sa kaadlawon gahapon, sa kalangitan nakita ang usa sa labing matahum nga mga pananglitan niining katingalahang mga panghitabo, ang nagahulog nga mga bitoon ug mga suga sa amihanan, nga nasaksihan sulod sa milabay nga daghang katuigan. Ang unang timailhan niining talagsaong panghitabo mao ang napulo ka minutos sa dili pa alas-diyes, sa dihang usa ka hayag nga pula, nga daw singaw, misaka gikan sa amihanan nga bahin sa hemisperyo, ug hinay-hinay nga milapad paingon sa tunga-tunga sa kalangitan, ug pag-abot sa alas-diyes o alas-diyes y kinse, ang tibuok, gikan sa sidlakan paingon sa kasadpan, nahimong usa ka dako kaayong habol sa kahayag. Kini adunay makalilisang kaayo nga hitsura, ug eksaktong sama sa hitsurang gipahinabo sa usa ka makalilisang nga kalayo. Nagkalainlain kaayo ang kahayag; sa usa ka higayon mura'g nahulog kini, ug pagkahuman misaka kini uban sa kusog kaayong kahayag. Makita usab nga sagol niini ang daghang aso nga naglibot-libot, ug ang tanan nga nakakita napuno sa pagtuo nga kini usa ka ‘dakong kalayo.’
GSAM 113.3“Dako kaayo ang kahadlok sa dakbayan; liboan ka mga tawo ang nagdagan paingon sa gituohan nga makalilisang nga katalagman. Ang mga bumbero nga sakyanan nga gipanag-iya sa mga estasyon sa brigada sa bumbero sa Baker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Road, ug usab kadtong gipanag-iya sa mga estasyon sa kasadpan sa London—sa tinuod, ang matag bumbero nga sakyanan sa London, gitaoran ug mga kabayo ug gipadagan pagdali padulong sa gituohan nga ‘talan-awon sa pagkaguba’ uban sa labaw pa sa kasagarang kusog, gisundan sa mga karwahe, mga sakay sa kabayo, ug dagkong grupo sa mga tawo. Ang uban sa mga sakyanan sa bumbero miabot pa sa High Gate ug Halloway [mga upat ka milya] sa wala pa nadiskubre ang sayop. Kining mga panagway nagpadayon sulod sa kapin duha ka oras, ug sa pag-abot sa kaadlawon ang talan-awon nahimong usa ka talagsaong katahom.
GSAM 114.1“Sa alas dos sa kaadlawon ang panghitabo nagpakita og usa ka labing matahum nga talan-awon, ug usa ka lisod kaayo nga isaysay. Ang tibuok London gipailaw sama sa kahayag sa udto, ug ang atmospera katingalahang klaro. Ang habagatang hemisperyo, sa giingon nga oras, bisan walay panganod, nangitngit kaayo; apan ang mga bitoon, nga dili maihap, midan-ag nga matahom kaayo. Ang pikas bahin sa kalangitan nagpakita og talagsaon apan maanindot nga kaibahan; hayag kaayo kini, ug ang kahayag kusgan kaayo; adunay walay hunong nga sunod-sunod nga mga meteor, nga nagkalainlain sa kahayag—nagpakita sila nga nahimo sa sentro sa kalangitan, ug misabwag hangtod murag mibuto. Elektrikal ang epekto. Libo-libo ka gagmay nga mga bitoon ang misidlak sa ibabaw sa abot-tan-aw, ug mibutho uban sa ingon ka dako nga kapaspasan paingon sa yuta nga halos dili na masundan sa mata ang ilang agianan; mura usab sila'g nibuto, ug naglabay ug ngitngit nga mapula-pula nga singaw sa tibuok hemisperyo. Ang mga kolor labing katingalahan.
GSAM 114.2“Sa alas dos y medya sa kaadlawon, ang talan-awon nahimong kangitngit, nga sa pagkatibulaag niini, nagpakita og usa ka hayag nga bahaghari sa kinatumyan sa kalangitan, ug palibot sa tumoy sa kangitngit nga nagtabon sa habagatan nga bahin sa nasud. Dali ra pagkahuman, misidlak gikan niini ang mga haligi sa pilak-pilak nga kahayag. Mitubo kini sa katingalahang paagi, nagkahalo sa pula nga singaw nga naporma usab sa samang higayon, ug sa dihang naa na sa kinatas-an, ang talan-awon milabaw sa tanang hunahuna. Naglupad-lupad ang mga bitoon sa tanang direksyon, ug nagpadayon hangtod alas kwatro, sa dihang nangawala na kini tanan.”

GSAM 114Katingalahang mga Panagway sa Adlaw

GSAM 114.3Samtang ang mga buhing magwawali nagpahayag sa kamatuoran sa pag-abot sa Ginoo, daghan ug lain-laing katingalahan sa kalangitan ang nakita sa nagkalain-laing bahin sa kalibutan. Niini, ang among luna motugot lamang sa paghulagway sa hitsura sa adlaw sa Norwich, Inglatera, niadtong Disyembre, 1843. Usa ka susama nga panghitabo nahitabo sa New Haven, Conn., niadtong Septyembre 9, 1844, sulod sa duha ka oras sa wala pa ug pagkahuman sa udto, ug gisaksihan sa liboan ka mga tawo.

GSAM 115Katingalahang Panagway sa Adlaw

GSAM 115.1Ang gamay nga sulod nga bilog nagrepresentar sa adlaw. Kini adunay hayag kaorange nga kolor. Ang gawas nga bahin sa duha ka bilog nga naa sa dili patas nga gilay-on gikan sa adlaw ug naglibot niini, nagpakita sa parehas nga kolor; apan ang sulod nga bahin niining mga bilog kay lawom ka dalag, ang langit sulod niining mga bilog nagpakita og ngitngit nga kayumanggi nga kolor, ug ang tulo ka dagkong bilog nga milatas sa adlaw ug miagi sa ilawom niini, nagpakita nga lahi nga hayag nga kahayag.

GSAM 115.2Mahitungod sa nahitabo sa Inglatera, nabasa nato sa usa ka sulat gikan kang E. Lloyd sa London, Enero 3, 1844, ingon niini:—

GSAM 115.3“Adunay usa ka katingalahang ‘timaan sa adlaw,’ nga nakita sa mga nag-unang lungsuranon sa Norwich ug sa kasikbit nga mga dapit, nga wala pa masinati sa Inglatera kaniadto. Nakita kini niadtong miaging Disyembre, mga alas 12 sa udto, ug nagpadayon sulod sa duha ka oras. Nakapahadlok kaayo kini sa mga lumolupyo. Nahitabo kini sa dili pa gisugdan sa mga igsoon nga sila Winter, Burgess, ug Routon ang ilang misyon sa maong siyudad. Murag nag-andam kini sa dalan para sa kamatuoran, aron sila nakab-ot og maayong kalampusan didto.”

GSAM 116.1Ang salaysay sa maong panghitabo nga nahitabo sa New Haven, Conn., gipahibalo sa Midnight Cry niadtong Okt. 10, 1844, ug gikuha gikan sa New Haven Palladium niadtong Sept. 10, 1844. Sa salaysay sa Cry, miingon ang editor, “Walay pilosopo nga nakahatag og pagpasabot sa hinungdan niining panghitabo nga nakatagbaw sa iyang kaugalingon.”

GSAM 116.2Usa ka salaysay bahin niining panan-awon nga mitungha kauban sa adlaw sa New Haven, Conn., niadtong Septyembre 9, 1844, gipatik usab sa Hartford Courant niadtong Septyembre 12, 1844, ug mabasa ingon niini:—

GSAM 116.3“Ang halo nga naglibot sa adlaw niadtong Lunes, Septyembre 9, 1844, sulod sa duha ka oras sa wala pa ug pagkahuman sa udto, daw nakita sa kadaghanan sa among mga lungsoranon uban sa dakong interes, ug nakapukaw sa usa ka maalamon nga kuryosidad aron makakat-on pa bahin sa susamang mga panagway ug sa ilang hinungdan.
GSAM 116.4“Ang karon nga halo katingalahan tungod sa kadugayon niini, ug nagtanyag og maayong kahigayunan alang sa obserbasyon. Sa hapit udto kini sa panguna naglangkob sa duha ka hingpit nga singsing, ang usa mga kwarenta'y singko ka grado ang gilapdon, nga naglibot sa adlaw sa sentro niini, ug ang usa pa mga setenta'y duha ka grado ang gilapdon, nga ang sentro naa sa zenith, samtang ang perimetro niini misulod sa adlaw. Ang mas gamay nga lingin gisundan sa usa ka elipse nga adunay dakong axis ug gamay nga eksentrisidad. Sa direkta nga atbang sa adlaw, ug trenta y seis ka grado sa amihanan sa zenith, ang dakong lingin gitabokan sa duha pa ka lain nga lingin nga hapit o eksaktong pareho ang diyametro, nga naghimo sa punto sa panagtagbo og usa ka hayag nga tuldok, sama sa natural nga resulta sa pinagsamang kahayag sa tulo ka masidlak nga singsing. Ang singsing nga naglibot sa adlaw nagpakita sa mga kolor sa bahaghari, kasagaran kaayo nga hayag ug matahum. Ang uban pang mga singsing puti ug mas maluya, tungod kay mas layo sila sa adlaw. Gamay nga mga bahin sa mga lingin, bisan pa, nga adunay prismatikong [bahaghari] mga kolor, mitungha sa lain-laing mga panahon, sa sidlakan ug sa kasadpan.... Ang ingon nga pagkapareho sa estruktura kinahanglan magsalig sa usa ka balaod nga nagdumala sa pagbuo sa mga halo; apan ang kinaiya sa balaod wala pa hingpit nga naugmad.... Dili kaayo lisod ang pagpatin-aw sa pagkahimo sa singsing nga naglibot sa adlaw, tungod kay ang hinungdan niini hapit susama sa hinungdan sa bahaghari, apan ang pagpatin-aw sa gigikanan sa singsing nga ang palibot naa sa sentro sa adlaw mas lisod.”

GSAM 117Mga Katingalahan nga Nagatuman sa mga Panagna sa Kasulatan

GSAM 117.1Mahitungod sa paggamit nga gihimo, sa Inglatera ug Amerika, niining mga katingalahan nga nakita sa kalangitan, makakat-on kita pinaagi sa pagbasa sa Exposition of the Twenty-fourth of Matthew, ni Sylvester Bliss, nga gipatik sa Boston niadtong 1843. Human sa pag-quote sa pipila sa mga gihisgutan sa ibabaw, miingon siya:—

GSAM 117.2“Busa ang ‘dagkong mga timaan’ ug ‘makalilisang nga mga talan-awon’ nga gitagna sa mga Kasulatan sa kamatuoran, daw natuman na tanan, ingon man usab kadtong gipahayag sa Manluluwas nga mouna sa Iyang pag-abot.
GSAM 117.3“Sama sa kasiguruhan nga ang pagturok sa mga dahon sa mga kahoy usa ka timailhan sa ting-init, ingon usab ka sigurado, sa pagtuman niining mga timaan, ang mga Kristohanon kinahanglan makahibalo nga hapit na ang pag-abot ni Cristo, bisan pa sa atubangan sa pultahan. Dili kini usa ka yano nga pagtugot aron mahibal-an kini, kondili gisugo sila sa atong Manluluwas nga mahibal-an kini.”5

GSAM 117ANG MGA SUGO

GSAM 117.4Human natong itudlo ang pagtagad sa pipila ka nag-unang kinaiya sa mensahe sa ikaduhang pag-abot, sa unang pagmantala niini, tingali makapaikag nga tan-awon ang pipila niadtong nagdula og bantugang papel sa dakong pagpahibalo. Gihatag na nato ang mga ngalan sa daghan nga sakop sa labing talentadong ministro niadtong panahona sa langyaw nga nasud nga nagpahibalo sa maong pahibalo. Samtang atong tan-awon ang pipila sa mga nanguna sa Amerika, nga gihatagan sa Ginoo sa karga sa buhat, kini magsilbing dugang pananglitan nga ang kamot sa Ginoo tinuod nga naa sa maong lihok.

GSAM 118William Miller

GSAM 118.1Una natong tan-awon ang kaso ni William Miller, nga bantog kaayo sa kalihukan sa adbent sa Estados Unidos nga alang sa daghan nailhan lang kini nga “Millerismo.”

GSAM 118.2Si William Miller natawo sa Pittsfield, Massachusetts, niadtong Pebrero 1782. Sa iyang sayong pagkabata, napakita ang mga timailhan sa labaw pa sa kasagaran nga kusog ug kalihokan sa hunahuna. Sa paglabay sa pipila ka tuig, mas ug mas mailhan kining mga timailhan sa tanan nga kauban niya. Aduna siya'y lig-on nga pisikal nga panglawas, aktibo ug natural nga maayo na nga hamtong nga pangisip, ug walay kapintasang moral nga kinaiya. Nakasinati siya sa limitado nga mga benepisyo sa eskwelahan sa distrito, apan pipila ka tuig pa lang ang milabay, giila sa kadaghanan nga ang iyang nahibal-an milabaw pa sa mga magtutudlo nga kasagarang gigamit.

GSAM 118.3Nagminyo si Mr. Miller niadtong 1802, ug nagpuyo sa Poultney, Vt. Ang mga tawo nga iyang kauban sukad sa iyang pagbalhin sa Poultney, ug kang kinsa siya adunay dakong utang tungod sa mga kalibutanong pabor, lawom kaayo ang impluwensya sa mga prinsipyong skeptikal ug mga teoryang deista. Dili sila mga daotan nga tawo, apan isip usa ka grupo, maayong lungsoranon sila, ug kasagaran seryoso ang pamatasan, mapinanggaon, ug buotan. Apan, ilang gisalikway ang Bibliya isip sumbanan sa espirituhanong kamatuoran, ug naningkamot nga himuon nga katuohan ang pagsalikway niini pinaagi sa tabang nga makuha gikan sa mga sinulat nila Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen, ug uban pa. Gituon pag-ayo ni Mr. Miller kining mga buhat, ug sa ulahi iyang gipahayag nga siya usa ka deista. Iyang gipahayag nga ang iyang kinabuhi isip deista mitakop sa napulo'g duha ka tuig, nga nagsugod mga tuig 1804.

GSAM 118.4Pagdawat niya sa komisyon isip kapitan, misulod siya sa kasundalohan niadtong 1810. Pagbalik niya gikan sa kasundalohan, gidala niya ang iyang pamilya sa Low Hampton, N.Y., aron magsugod didto sa pag-uma niadtong 1812. Ingon usa ka mag-uuma, mas daghan siya og bakante nga oras para sa pagbasa. Nakit-an niya nga ang iyang mga deistang panan-aw wala maghatag kaniya og kasigurohan sa kalipay human sa karon nga kinabuhi. Sa luyo sa lubnganan, ngitngit ug masulub-on ang tanan. Aron gamiton ang iyang kaugalingong mga pulong:

GSAM 118.4“Ang pagkalaglag usa ka bugnaw ug makapahadlok nga hunahuna, ug ang pananagutan usa ka sigurado nga pagkaguba sa tanan. Ang langit sama sa bronse ibabaw sa akong ulo, ug ang yuta sama sa puthaw ilawom sa akong mga tiil. Ang kahangturan!—unsa man kini? Ug ang kamatayon!—ngano man kini? Sa mas daghan nakong pagpangatarungan, mas layo pa ko sa pagpamatud-an. Sa mas daghan nakong paghunahuna, mas nagkatibulaag ang akong mga konklusyon. Gisuwayan nakong hunongon ang paghunahuna, apan dili mapugngan ang akong mga hunahuna. Tinuod nga alaot kaayo ako, apan wala ko masabti ang hinungdan.... Pagkahuman niini, kalit nga nabutang pag-ayo sa akong hunahuna ang kinaiya sa Manluluwas. Murag adunay usa ka binuhat nga ingon ka maayo ug maloloy-on nga iyang kaugalingon ang magbayad-sala sa atong mga kalapasan, ug pinaagi niini maluwas kita gikan sa pag-antos sa silot sa sala. Dayon nako nabati kung unsa ka matahum ang ingon nga binuhat; ug gihunahuna nako nga mahimo nakong itugyan ang akong kaugalingon sa iyang mga bukton, ug mosalig sa kaluoy sa ingon ana.”

GSAM 119Pagbag-o ni William Miller

GSAM 119.1Miingon pa siya:

GSAM 119.1“Nakita nako nga ang Bibliya nagpadayag gayud sa ingon ana nga Manluluwas nga akong gikinahanglan; ug nabulabog ko sa paghunahuna kon giunsa sa usa ka dili-inspirado nga libro ang pagpalambo sa mga prinsipyo nga hingpit kaayo nga angay sa mga panginahanglan sa usa ka kalibutan nga nahulog. Napugos ko sa pag-ila nga ang Kasulatan kinahanglan usa ka pagpadayag gikan sa Dios. Nahimong kalipay kini nako; ug kang Jesus nakakaplag ko og usa ka higala.... Ang Bibliya karon nahimong akong pangunang pagtuon, ug matinuod nakong masulti, gisusi nako kini uban sa dakong kalipay. Nakit-an nako nga wala pa gani gisulti kanako ang katunga niini. Natingala ko nganong wala nako makita ang iyang kaanyag ug himaya kaniadto, ug namangha ko nga gisalikway pa nako kini kaniadto.”

GSAM 119.2Ang paagi ni William Miller sa pagtuon sa Bibliya gihulagway niya sa iyang kaugalingon ingon niini:

GSAM 119.2“Nagpasiya ko nga biyaan ang tanan nakong daang pagtuo, nga hingpit nga itandi ang usa ka kasulatan sa lain, ug nga sundon ang pagtuon niini sa usa ka regular ug metodikal nga paagi.... Sa matag higayon nga makakaplag ko og butang nga dili klaro, akong buhaton ang pagtandi niini sa tanang susamang mga bersikulo; ug, pinaagi sa tabang ni Cruden, gisusi nako ang tanang teksto sa kasulatan diin makita ang bisan unsang nag-unang pulong nga anaa sa bisan unsang dili klaro nga bahin.... Sa ingon niini nga paagi gisunod nako ang pagtuon sa Bibliya, sa akong unang pagbasa niini, sulod sa mga duha ka tuig, ug hingpit kong nasuta nga kini mao ang kaugalingong maghuhubad sa kaugalingon.
GSAM 120.1“Samtang nagtuon ako niini, nasuta nako nga kon ang mga propesiya nga natuman na sa nangagi mahimong basihan sa paghukom sa paagi sa pagtuman sa mga propesiya nga umaabot pa, ang mga popular nga panan-aw sa espirituhanong paghari ni Cristo—usa ka yutan-ong milenyo sa wala pa ang katapusan sa kalibutan, ug ang pagbalik sa mga Hudiyo—wala gisuportahan sa pulong sa Dios.... Nakaplagan nako nga klaro kaayo nga nagtudlo ang Kasulatan nga si Jesu-Cristo mobalik pag-usab dinhi sa yuta, moabot sa mga panganod sa langit, sa tibuok himaya sa Iyang Amahan.
GSAM 120.2“Nabati nako ang kalipay sa pagtuon sa mga Kasulatan nga wala nako damha nga makuha gikan sa mga pagtulon-an niini. Gisugdan nako ang pagtuon niini nga walay gilauman nga makaplagan ang panahon sa pag-abot sa Manluluwas, ug sa sinugdan halos dili ko katuo sa resulta nga akong naabot; apan ang ebidensya misumbag kanako sa ingon ka kusog nga wala nako mapugngan ang akong pagtuo. Hapit na kong makasiguro sa akong mga konklusyon, ug nagsugod ko sa paghulat, pagbantay, ug pag-ampo alang sa pag-abot sa Manluluwas.”

GSAM 120.3Usa pa ka beses siya miingon:

GSAM 120.3“Nituo ako; ug dayon ang katungdanan sa pagmantala niining doktrina, aron ang kalibutan motuo ug mag-andam sa pagtagbo sa Huwes ug Nobyo sa Iyang pag-abot, gipukaw sa akong hunahuna. Dili na kinahanglan nga isaysay pa nako dinhi ang detalyado nga kasaysayan sa akong taas ug lisod nga mga pagsulay. Igo na nga isulti nga pagkahuman sa daghang katuigan napugos ako sa Espiritu sa Dios, sa gahum sa kamatuoran, ug sa gugma sa mga kalag, nga dalhon ang akong krus ug ipahayag kining mga butanga ngadto sa kalibutan nga nagakamatay ug nagakalaglag.”

GSAM 120.4Si Mr. Miller, sama sa mga naimpluwensyahan niining mensahe sa ubang nasud, unang naghunahuna nga matuman ang iyang komisyon pinaagi sa pagsulat ug pagmantala sa mga publikong magasin ug sa mga polyeto. Una niyang gipatik ang iyang mga panan-aw sa Vermont Telegraph, usa ka Baptist nga pahayagan nga gipatik sa Brandon, Vt. Niadtong tuig 1831. Una siya misulti sa publiko bahin sa maong hilisgutan niadtong tuig 1832. Miingon siya bahin niining tiguma, “Gibubo sa Ginoo ang Iyang grasya sa katilingban, ug daghan ang mituo alang sa kaluwasan sa ilang mga kalag.”

GSAM 121.1Niadtong 1836, ang iyang mga lektyur gipatik sa pipila ka publikong peryodiko sa panahona. Sa tingtugnaw sa 1837-38, ang iyang mga lektyur gipagawas sa usa ka pamplito. Niadtong 1838, gipatik ang ikaduhang polyeto nga adunay 204 ka pahina, ug sa kini nga polyeto gipahayag ni Mr. Miller nga ang gahum sa Ottoman mahimong mahulog sa tuig 1839 o 1840. Ang iyang unang mga lektyur sa bisan unsang dagkong siyudad nahitabo niadtong tuig 1836. Dayon siya misulti sa mga siyudad sa Randolph, Lowell, Groton, ug Lynn, Mass.

GSAM 121.2Hangtod sa 1840, hapit nag-inusara si Mr. Miller isip usa ka pampublikong mamumulong sa tema sa duol nga pag-abot ni Cristo. Niadtong tuiga, kalit lang, gatusan ang miapil kaniya sa pagpahayag sa mensahe. Ang nakapahinabo niining dakong kausaban hisgutan sa mosunod nga kapitulo. Niadtong tingtugnaw sa 1839-40, si Mr. Miller naghatag og serye sa mga lektyur sa Exeter, N.H. Didto niya unang nahimamat si Pastor J. V. Himes, nga niadtong panahona midawat sa pagtuo, ug sukad niadto nagtindog nga magkuyog kang Pastor Miller isip tigmantala ug masigasig nga magwawali sa dakong mensahe sa ikaduhang pag-abot.

GSAM 121Joshua V. Himes

GSAM 121.3Mahitungod niining masigasig nga mamumuo sa dakong kalihukan, walay mas maayo nga buhaton nato kundi ang pagkuha sa gisulti sa iyang biyograpo, nga nagaingon:—

GSAM 121.4“Si Joshua V. Himes natawo sa Wickford, R.I., Mayo 19, 1805. Ang iyang amahan nailhan nga usa ka negosyante sa West Indies, ug bantugan nga miyembro sa Simbahan Episcopal ni San Pablo sa Wickford. Ang iyang inahan adunay mahigugmaong kinaiya, ug gugma alang sa Manluluwas, nga iyang gipadayag sa andam nga dunggan sa iyang anak.
GSAM 121.5“Tumong sa amahan nga ipa-eskwela ang iyang anak nga si Joshua alang sa ministeryo sa simbahan nga iyang kauban, apan napugngan kini sa mga kahimtang. Aduna pa'y lain nga buluhaton ang Dios para sa maong anak, ug iyang giandam ang tanan aron makab-ot ang gitinguhang resulta. Niadtong 1817, ang amahan nagpadala og bililhon nga kargamento nga gipangulohan ni Kapitan Carter, uban si Alexander Stewart isip tigdumala sa kargamento. Napamatud-an nga dili matinud-anon kining mga tawo, ug pag-abot nila sa usa ka pantalan sa West Indies, ilang gibaligya ang barko ug kargamento, ug nilayas. Kining panghitabo nakausab sa tanang plano nga gihimo para sa kaugmaon ni batang Joshua, nga unta ipadala sa Unibersidad sa Brown sa Providence, R.I. Sa baylo, niadtong Abril 1821, gidala siya sa New Bedford, Mass., ug gipailalom kang William Knights aron makat-on sa trabaho sa paghimo og muwebles.
GSAM 122.1“Pag-abot niya sa iyang bag-ong puloy-anan, misugod siya dayon sa trabahong gihatag kaniya, determinado nga mahimong eksperto sa iyang trabaho. Sa dili madugay, nasayran niya nga ang iyang palibot nga relihiyoso dili hingpit nga angay sa iyang gusto. Miingon siya, ‘Ang akong agalon usa ka Unitarian, ug gidala ko niya sa iyang simbahan. Si Rev. Orville Dewey ang pastor. Bag-o pa lang siya nakabalhin gikan sa ortodoksiya. Ang akong pagbansay ilawom ni Obispo Griswold ug ni Rev. William Burge, ang rektor sa St. Paul's sa Wickford, ug ang kanunay nakong pagpaminaw kang Dr. Crocker nga maayong mamulong sa St. John's sa Providence, R.I., nakapahimo kanako nga dili motugot sa pagdawat sa mga pagdumili ni Mr. Dewey nga maayong pagkasulti sa mga pagtulon-an ni Cristo ug sa iyang mga apostoles.’
GSAM 122.2“Tungod kay niadtong panahona wala pay Episcopal nga simbahan sa New Bedford, nagdesisyon siya nga motambong sa Unang Kristohanong Simbahan [dili Disciple] ug sa ulahi miapil sa maong grupo. ‘Dinhi,’ ingon niya, ‘nakaplagan nako ang bukas nga Bibliya ug kagawasan sa paghunahuna, ug maayo nako kini gigamit.’ Kini nga simbahan naa sa pastoral nga pag-atiman ni Rev. Moses Howe. Gibunyagan ni Rev. Mr. Clough si Joshua V. Himes niadtong Pebrero 2, 1823. Uban sa kasingkasing nga nagdilaab sa kadasig alang sa iyang Ginoo, misugod dayon siya, sa edad nga napulo'g walo ka tuig, sa pagsaysay sa sugilanon sa krus ug sa pag-awhag sa mga tawo nga maghinulsol. Ingon niya mahitungod sa iyang kaugalingon:—
GSAM 122.3“‘Sa dili madugay nahimo kong tig-awhag, ug gihatagan ko og lisensya aron mapaayo ang akong gasa.... Natapos nako ang akong pagsanay nga may kalipay, ug nakadawat ko og pagdayeg. Apan sulod sa lima o unom ka tuig naandan nako ang sobra nga trabaho ug busa nakakuha ko og usa o duha ka adlaw sa usa ka semana para sa pagtuon ug misyonaryong buhat sa mga kabus nga kasilinganan, ang bunga niini akong gihatag sa akong pastor.’
GSAM 123.1“Niadtong 1825 gikomisyon siya isip misyonaryo sa komperensya sa mga Kristohanong simbahan sa habagatan sa Massachusetts. ‘Walay plano o paagi alang sa suporta sa mga misyonaryo,’ ingon ni Pastor Himes, ‘ug ako nagpasiya nga mosulod sa negosyo alang sa akong suporta, ug magwali sa akong makaya.’
GSAM 123.2“Niadtong 1828 mibiya siya sa New Bedford, dili tungod sa pagduha-duha o kakulang sa kusog, kondili uban sa determinasyon nga dili mapildi, paingon sa Plymouth, diin iyang gipangwali ang pulong sa Dios sa mga balay-eskwela, sa mga hinimo-himo nga kwarto, ug bisan asa adunay maminaw kaniya. Niadtong 1829 gipadayon niya ang susamang kinaiya sa buhat sa Fall River hangtod 1830, sa dihang mibalhin siya sa Boston isip pastor sa Unang ug Ikaduhang Kristohanong Simbahan; ug didto siya nagpabilin sulod sa traynta'y tres ka tuig. Niadtong 1839 nahimong kinabig siya sa kalihukan sa adbent, sumala sa gipadayag sa bantog nga Pastor William Miller. Misulod siya sa bag-ong kalihukan uban sa tanang kadasig nga iyang gipanag-iya, ug ang iyang ministeryo puno sa kalayo ug gahum. Niadtong 1840, gisugdan niya ang pagmantala sa Signs of the Times, nga nagpasiugda sa kalihukan nga iyang gitugyanan sa tibuok niyang kasingkasing. Ang tanan niyang kuwarta, tanan niyang paningkamot, tanan niyang kusog gibubo sa sinapupunan niining kalihukan, ug liboan ka mga nabag-o ang nakuha.”

GSAM 123Ang Nagkahiusang Paningkamot ni Miller ug Himes

GSAM 123.3Gikan sa 1840 hangtod sa tingdagdag sa 1844, ang mga buhat nila Pastor Miller ug Himes kadaghanan naghiusa samtang sila naglibot gikan sa siyudad ngadto sa siyudad, sa ting-init uban sa ilang dakong tolda, sa tingtugnaw sa mga simbahan ug pampublikong bulwagan. Ang dakong pisikal nga kusog ni Pastor Himes nagpanalipod kaniya hangtod misulod siya sa ika-92 nga tuig sa iyang kinabuhi. Ang iyang pangisip nga mga gahum lig-on hangtod sa katapusan. Niadtong tuig 1894, Septyembre 28, naghatag siya og makapukaw kaayo nga pamulong sa usa ka kongregasyon nga kapin sa tulo ka libo ka Seventh-day Adventist sa kampo sa Lansing, Michigan. Murag nagpamulong siya uban sa dakong kadasig ug kusog sama sa karaang mga adlaw. Katingalahan gayud kini alang sa usa ka tawo nga tulo ka bulan na sa ika-91 nga tuig sa iyang kinabuhi, ug nga nag-antos sa usa ka dili na maayong sakit nga mao usab ang hinungdan sa iyang kamatayon sa sunod tuig.

GSAM 124.1Sila Pastor Miller ug Himes, daw nagbarog sa “unahan sa pakig-away” sa kalihukan sa ikaduhang pag-abot sa Amerika, ug sila duha lang sa daghan nga naghago uban kanila sa pagpahibalo sa doktrina sa pag-abot ni Cristo, nga ang nag-unang kinaiya mao ang pagkamahigpit sa tuyo ug ang hingpit nga pagkamatinud-anon. Kining mga tawo kadaghanan sakop sa klase nga gitawag sa kalibutan nga “mga tawo nga milampos pinaagi sa kaugalingong paningkamot,”—mga tawo nga napalambo pinaagi sa pakig-atubang sa hugot nga kamatuoran sa kinabuhi, nga nakakat-on sa paghukom sa merito sa usa ka hinungdan base sa prinsipyo ug dili sa politika. Sila adunay kinaiya sa mga tawo nga giingon ni Pastor Miller nga kasagaran modawat sa mensahe gikan sa mga simbahan, “ang labing deboto, matinud-anon, ug buhing mga miyembro.” Gikumpirma kini nga kamatuoran sa mga ministro sa nagkalain-laing simbahan, nga miingon pagkahuman sa katapusang pagbulag sa mga Adventista gikan kanila, “Gikuha sa [maong doktrina] ang pinakamaayo sa among panon.”

GSAM 124Uban pang Bantugang Adventistang Magwawali

GSAM 124.2Makapainteres tingali nga isulti ang ngalan sa pipila sa mga lalaki nga adunay hinungdanong papel uban nila mga Pastor Miller ug Himes sa kalihukan niadtong unang mga panahon. Una sa listahan si Charles Fitch, gikan sa Cleveland, Ohio, nga niadtong 1842 nagsugyot sa ideya sa paghimo og mga tsart aron ipakita ang mga panan-awon sa Daniel ug sa Pahayag. Ang gigikanan sa maong hunahuna gibase sa Habakuk 2:2, 3. Namatay si Charles Fitch niadtong Oktubre 10, 1844.

GSAM 124.3Si Dr. Josiah Litch, gikan sa Philadelphia, nga, sama sa atong makita sa mosunod nga kapitulo, gipalihok sa Ginoo aron ipahayag ang usa ka kamatuoran nga sa pagtuman niini nakapahinungdan sa kalit ug paspas nga pagtubo sa interes sa mensahe sa adbent.

GSAM 124.4Si Elon Galusha, gikan sa Lockport, N.Y., usa ka iladong ministro sa Baptist, nga ang iyang mga sinulat ug ministeryo mahitungod sa hapit na pag-abot sa Ginoo nakapukaw og dakong kaguliyang sa maong denominasyon.

GSAM 125.1E. R. Pinney, gikan sa Seneca Falls, N.Y., usa pa ka debotong ministro sa Simbahan Baptist nga ang iyang ministeryo ug mga sinulat usa ka kusog sa buhat. Mahimong tawgon siya nga “Asin sa yuta.”

GSAM 125.2Si Geo. Storrs, gikan sa Siyudad sa New York, nga sa wala pa siya mabalhin sa doktrina sa adbent usa ka bantugang revivalist. Ang iyang mga sinulat adunay dakong impluwensya sa pagdani sa mga tawo ngadto sa mas dako nga paghalad sa kaugalingon ug kabtangan alang sa buhat; labi na gayud kini sa katapusang mga semana sa duha ka libo tulo ka gatus ka adlaw. Siya ang nagdala sa pagtagad sa mga Adventista ug sa kalibutan, pagkahuman sa kapakyasan, sa iyang unom ka sermon bahin sa kinaiya sa tawo, sa kahimtang sa mga patay, ug sa umaabot nga silot.

GSAM 125.3Si Pastor Stockman, gikan sa Portland, Maine, usa pa ka masigasig nga mamumuo sa mga pagpanumbalik ni William Miller sa maong siyudad. Ang iyang kamatayon nahitabo pipila ka semana sa wala pa matapos ang Hudiyong tuig 1843, samtang ang mga Adventista nagalaum ug nagpaabot nga moabot ang Ginoo niadtong panahona.6

GSAM 125.4Aduna pay ubang bantugang mga lalaki nga tungod sa kakulang sa luna among hisgutan lang, sama nila N. N. Whiting, nga naghubad sa Bag-ong Tugon ngadto sa Iningles, nga nailhan nga Whiting’s Translation; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley, ug Edwin Burnham (tulo ka magsoon), nga tanan epektibong mga mamumuo sa mensahe.

Notes

  1. Habakuk 2:2, 3. ↩
  2. Pahayag 14:6, 7. ↩
  3. Marcos 1:14, 15. ↩
  4. Joel 2:30, 31. ↩
  5. Exposition of the Twenty-Fourth of Matthew, mga pahina 49-60. S. Bliss, Boston, Mass., 1843. ↩
  6. Madali ra kini masabtan, sama sa gipakita sa Early Writings, p. 17, nganong naghinam-hinam sila Pastor Fitch ug Stockman nga mahibal-an unsay nahitabo sukad sila natulog. ↩

Note

Back