Isi nke 15 — Ìhè Na-abawanye na Ihe Ijuanya Ka Ukwuu
GSAM 235.1"CHETAKWANỤ ụbọchị mbụ ndị ahụ, mgbe unu natachara ìhè, unu nọgidesikwara ike nʼagbanyeghị oke ahụhụ niile unu tara. Mgbe ụfọdụ, a kparịrị unu nʼihu ọha, unu natakwara mkpagbu. Nʼoge ọzọ, unu soro ndị e si otu a mesoo mmeso."1
GSAM 235.2Oge site na mgbe ihe ha tụrụ anya ya emezughị n'afọ 1844 ruo mgbe e gosipụtara ìhè doro anya gbasara ebe nsọ na ozi nke mmụọ ozi nke atọ, bụ oge nnwale pụrụ iche. Ndị Adventist ndị ka na-asị na ha ziri ezi n'ọrụ gara aga, bụ n'eziokwu "ihe a na-ele anya n'anya" n'aka ndị chere na ozi ahụ dara ada kpamkpam; n'ihi nke a, a kparịrị ha nke ukwuu. Ha nwere ike ịnagide nke a n'obi ụtọ ka ha na-ejide Onyenwe-anyị n'okwukwe, na-ekekọrịta ọnụnọ Mmụọ Nsọ ya.
GSAM 235Ebe Mwakpo Pụrụ Iche Abụọ
GSAM 235.3Ekwensu nwere isi ihe abụọ ọ ji nwaa ndị Adventist ọnwụnwa. Nke mbụ bụ ime ka ndị kwụsiri ike n'okwukwe na oge amụma agwụla kweta na ọbịbịa nke ugboro abụọ nke Kraịst bụ mbata mmụọ, na n'ụzọ ụfọdụ ọ mere mbata a na ngwụcha ụbọchị puku abụọ na narị atọ. Nke abụọ bụ ime ka ndị na-enwe obi abụọ banyere ahụmịhe ha gara aga tụfuo ya kpamkpam. Ya mere, mgbe eziokwu gbasara ebe nsọ na ozi nke mmụọ ozi nke atọ na-apụta nwayọ nwayọ site na Akwụkwọ Nsọ, ozi nke Mmụọ Chineke, site n'onyinye amụma, kwadoro mmegharị gara aga, kpọrọ ya "ìhè doro anya" nke Chineke guzobere n'isi ụzọ ahụ, ka ọ na-enwu ụzọ niile ruo n'obodo, ma gosi ihe àmà dị n'Akwụkwọ Nsọ na Ọbịbịa nke Abụọ nke Kraịst ga-abụ nke n'eziokwu na nke onwe onye, ya mere ọ gaghị abụ ihe ga-eme na ngwụcha "ụbọchị" ndị ahụ.
GSAM 236Ihe Ngosi Ijuanya
GSAM 236.1Ọ bụrụ na Onyenwe-anyị ga-ekwu okwu na ndị ya site na ọhụ n'ụbọchị ndị ikpeazụ a, ọ̀ bụghị na anyị ga-atụ anya na n'onwe ngosipụta ahụ ga-enwe ihe àmà doro anya nke Chineke? Ihe àmà ndị a pụtara ìhè n'ọhụ Nwanyị E. G. White. Ihe omimi nke ọhụ ahụ n'onwe ya, dịka e gosiri na Isi nke 13, bụ ihe ebube n'ezie; ma e nwere ọtụtụ ihe dị ịtụnanya jikọtara na ihe ọ hụrụ mbụ, nke ị ga-ahụ ka ị na-aga n'ihu na-agụ ọrụ a; ọ bụghịkwa ihe ijuanya na ọ ga-adị otú ahụ n'onyinye dị otú a Chineke haziri iji dọta uche ndị mmadụ, ma duzie ha ka ha sị, dịka Mosis, "aga m aga nso leruo ihe omimi a anya"? Nkwupụta dị mfe nke otu nwa agbọghọ dara ogbenye, na-arịa ọrịa, na-adịghị ike, nke yiri ka ọ nọ n'ọnụ ọnwụ, na Onyenwe-anyị nyere ya ọhụ, agaghị ezuru ime nke a. Ihe ngosi ebube jikọtara na ọhụ ndị ahụ mere ka e nwee mmasị na ha, a kpọrọkwa ka nwa agbọghọ ahụ gaa ebe dị iche iche kọọ ihe Onyenwe-anyị gwara ya ka ọ kọọrọ ndị ọzọ.
GSAM 236Ihe ngosi dị ịtụnanya n'ọhụ nke atọ
GSAM 236.2Aga m ekwupụta ebe a ụfọdụ eziokwu gbasara ọhụ ya nke atọ, nke e nyere n'ụlọ nna ya, nke e kwuru na Isi nke 13, dịka nna na nne Nwanyị White, nwanne ya nwanyị, Nwanyị Sarah Belden, na ndị ọzọ si gwa m.
GSAM 236.3N'ime ụlọ e nyere ọhụ ahụ, e nwere nnukwu Baịbụl ezinụlọ dị n'elu kọmọdụ. Ọ bụ otu n'ime mbipụta e bipụtara na Boston site n'aka Joseph Teale n'afọ 1822. Akwụkwọ ahụ dị inshị iri na asatọ n'ogologo na inshị iri na otu n'obosara, inshị anọ n’ọkpụrụkpụ, ma na-arọ ihe karịrị paụnd iri na asatọ ntakịrị. Mgbe ọ nọ n'ọhụ, ọ biliri, were Baịbụl a dị arọ n'aka ekpe ya, akwụkwọ ahụ mepere emepe, ma jide ya gbatịa n’akuku ogo iri itoolu n’ahụ ya; wee maka ihe karịrị ọkara elekere, jiri aka nri ya gbanwee ibe akwụkwọ, na-egosi ebe dị iche iche n'akwụkwọ Nsọ, nke ọ na-agwa ọzọ mgbe anya ya na-ele elu, n'akụkụ megidere akwụkwọ ahụ. Nwanne ya nwanyị Sarah (onye mechara bụrụ nwunye Stephen Belden), ma ọ bụ, n'oge ụfọdụ, onye ọzọ nọ ebe ahụ, lere anya na ederede ọ bụla mkpịsị aka ya na-egosi, wee hụ nke ọma na n'ọnọdụ ọ bụla ọ na-emeghachi Akwụkwọ Nsọ mkpịsị aka ya kwụsịrị n'elu ya. Nne Harmon kwuru na nwa ya nwanyị Ellen n'ọnọdụ ya nkịtị "enweghị ike, n'ihi enweghị ike, ibuli Baịbụl dị arọ ahụ site na kọmọdụ; ma n'ọhụ ahụ ọ jidere ya mfe, o yiri ka ọ bụ naanị Agba Ọhụrụ nke a na-etinye n'akpa."
GSAM 237.1N'ezie, nke a bụ ihe ijuanya!—otu nwa agbọghọ dị nro, nke ibu ya ruru paụnd iri asaa naanị, jidere Baịbụl dị arọ ihe karịrị ọkara elekere n'ọnọdụ nke ọbụna nwoke siri ike agaghị enwe ike ijide ya maka nkeji abụọ; ọzọkwa, na-atụgharị site n'otu ebe gaa n'ebe ọzọ na Akwụkwọ Nsọ nke gosiri n'oge ọ bụla na ọ bụ ahịrịokwu ọ na-emeghachi, mgbe anya ya na-ele elu n'akụkụ megidere nke akwụkwọ ahụ; na n'ikpeazụ, olu si n'otu onye pụta na-enweghị mmegharị akpa ume ma ọ bụ iku ume n'ahụ, ma na-emeghachi nke ọma ahịrịokwu Akwụkwọ Nsọ e họpụtara,—nke a n'ezie dị n'elu ikpe nke ịbụ ihe mmadụ kpatara, ma ọ bụ dị ka ihe sitere na ọrịa. Ndị hụrụ ya wee were ya dị ka ngosipụta doro anya nke Mmụọ Onye kwuru site n'osisi ọkụ. Ngosipụta dị otú a n'ọhụ nke atọ nke Miss Harmon, ebe a maara ha, butere ihe àmà doro anya na ike karịrị nke mmadụ nọ n'ime ọhụ ndị ahụ.
GSAM 237Ọhụ Topsham
GSAM 237.2Ozugbo ihe a mere gasịrị, ndị Adventist nọ Topsham, nke dị ihe dịka maịl iri atọ n'akụkụ ugwu ọwụwa anyanwụ Portland, Maine, mgbe ha nụrụ maka otu Onyenwe-anyị si metụrụ Miss Ellen G. Harmon, kpọrọ ya ka ọ bịa ebe ahụ. A nabatara arịrịọ ahụ, ya mere o mere njem mbụ ya gara Topsham. Nzukọ Ndị Adventist n'oge ahụ na-eme n'ụlọ Mr. Curtiss. Nwanyị Frances Lunt (bụbu Miss Frances Howland), si Oakland, California, nyere m nkwupụta a, nke e dere na Jenụwarị 19, 1890:—
GSAM 238.1"Mụ na ezinụlọ nna m gara nzukọ Nwanne nwanyị Harmon na Topsham n'afọ 1845, ma n'oge nzukọ ndị ahụ o nwetara ọhụ. Ọ bụ oge mbụ anyị hụrụ ya n'ọhụ. Otu n'ime Baịbụl ndị ochie ahụ [Teale Family Bible, nke dị paụnd iri na asatọ] bụ nke Nwanne Curtiss nwere. E wepụrụ Baịbụl buru ibu a n’elu kọmọdụ site n'aka Nwanne nwanyị Harmon mgbe ọ nọ n'ọhụ, ọ na-egosi ahịrịokwu Akwụkwọ Nsọ ka ọ na-atụgharị ibe, mgbe anya ya na-ele elu, pụọ na akwụkwọ ahụ. Ahịrịokwu ọ na-emeghachi bụ okwu nduzi, agbamume, ma ọ bụ ịdọ aka ná ntị. Ihe ọzọ pụrụ iche gbasara ngosipụta ahụ n'oge ahụ bụ ọnọdụ akwụkwọ ahụ. E jidere ya n'elu aka ya mepere emepe n'akụkụ ogo iri anọ na ise, ọ dịghịkwa onye ọzọ nwere ike ijide akwụkwọ ọ bụla n'akụkụ yiri nke ahụ na-enweghị ka ọ gbapụ n'aka ozugbo; mana Nwanne nwanyị Harmon jidere Baịbụl a n'akụkụ ahụ maka nkeji ole na ole, nke siri ike dịka ọ bụrụ na e kụrụ ya n'aka ya, ọ na-aga n'ihu site n'otu onye gaa n'onye ọzọ n'ime ụlọ ahụ."
GSAM 238Nkwenye Okwu Nwanyị Truesdail
GSAM 238.2Okwu ọzọ gbasara ọhụ ahụ sitere n'aka Nwanyị M. C. Truesdail nke Trenton, Missouri, nke e dere na Jenụwarị 27, 1891. Ọ na-ekwu:—
GSAM 238.3"A dị m afọ iri na ise n'afọ 1845, ma nọ m n'oge njem mbụ Nwanne nwanyị Harmon gara Topsham, mgbe ọ nọ n'ọhụ n'ụlọ Nwanne Curtiss, ebe o were nnukwu Baịbụl ezinụlọ wee jide ya n'ọnọdụ nke onye ọ bụla ọzọ enweghị ike ijide akwụkwọ n'aka n'enweghị ka ọ daa ozugbo.
GSAM 238.4"Nwanne nwanyị Harmon nọ n'ọhụ ihe karịrị awa abụọ. Ọ bụ ngosipụta kacha ịtụnanya nke ike Chineke m hụla, ma ahụla m ya n'ọhụ karịrị ugboro iri na abụọ. Nke a bụ mgbe niile oge nke nsọpụrụ miri emi na nyocha onwe onye, ma nke a karịrị ha niile. O! kedu ka anyị si tie ụjọ mgbe Ebube nke eluigwe na-akụziri anyị site n'aka ngwá ọrụ ya na-adịghị ike; ka ọ na-agụ anyị ahịrịokwu ndị na-enye nkasi obi ma kwekọọ na ọnọdụ anyị siri ike; dịka Hibru 2:2, 3; Jemis 5:7, 8; Hibru 10:35, 39; 1 Pita 1:7; Luk 12:32-37, tinyere ọtụtụ ndị ọzọ, jidere nnukwu Baịbụl ezinụlọ n'elu nke ukwuu ka m ji kwụ n'oche ka m gụọ ebe ọ na-egosi. Echere m na Nwanne nwanyị Harmon adịghị ogologo karịa m karịa inchi abụọ."
GSAM 239.1Ihe ngosi ndị dị otú a mere ka ndị nwere obi eziokwu kwenye na ike karịrị nke mmadụ na-achịkwa ngwá ọrụ dị umeala n'obi ahụ, ma a kpọrọ oku si n'akụkụ dị iche iche nke New England ka ọ bịa nye akaebe ya.
GSAM 239Ọrụ aka bụ mmehie
GSAM 239.2Ozugbo nke a gasịrị, a nyere Miss Harmon ntuziaka n'ime ọhụ ka ọ gaa Paris, Maine, ebe e nwere ndị kwenyere na ọ bụ mmehie iso ọrụ aka. Pasto Stephens, si Woodstock, Maine, bụ onye ndu n'ime njehie a, ma o nwere nnukwu mmetụta n'elu ndị ọzọ. Ọ bụbu onye ụkọchukwu Methodist, a na-ewere ya dị ka onye Kraịst dị umeala n'obi ma dịkwa ezi ntụkwasị obi. Ọ nwetara ntụkwasị obi nke ọtụtụ mmadụ site n'ịnụ ọkụ n'obi ya maka eziokwu na ndụ ya nke yiri ka ọ dị nsọ, nke mere ka ụfọdụ kwere na Chineke na-eduzi ya pụrụ iche. Onyenwe-anyị nyere Miss Harmon ịdọ aka ná ntị maka ya. O kwuru na ọ na-eme ihe megidere okwu Chineke site n'ịjụ ịrụ ọrụ, site n'ịkwalite njehie ya n'ebe ndị ọzọ nọ, na site n'ịkatọ ndị niile na-anabataghị ya. O jụrụ ihe àmà niile Onyenwe-anyị nyere iji mee ka ọ mata njehie ya, ma jụrụ ịnakwere mmejọ ya. O soro mmetụta obi, gara njem ndị na-agwụ ike, na-eje ije ogologo ụzọ, ebe ọ na-enweta naanị mmegbu, ma chere na n'ime ihe niile a ọ na-ata ahụhụ maka Kraịst. Echefuola uche na ikpe ya.
GSAM 239.3Banyere àmà Miss Harmon na nsonaazụ ikpe ahụ, aga m eji okwu si na akwụkwọ ozi enwetara site n'aka Nwanyị M. C. Truesdail, onye bi na Paris, Maine n'oge ahụ. Mgbe o nyere ụfọdụ nkọwa kwekọrọ na ihe dị n'elu, ọ sịrị:—
GSAM 240.1"Ndị niile kwetara mmehie ha, ewezuga onye ndu ha, Jesse Stephens. Nwanne nwanyị Harmon gwara ya na ọ bụrụ na ọ gaghị daa onwe ya ala site n'ịkweta mmehie ya, ọ ga-akwụsị ọrụ ya n'oge na-adịghị anya. Onye ọ bụla ghọtara nke a dị ka amụma na ọ ga-egbu onwe ya n'ụzọ ụfọdụ."
GSAM 240.2Nke a bụ nchịkọta nke ihe sochiri n'okwu ya:—
GSAM 240.3"Mgbe obere ìgwè ya hapụrụ ya, obi daa ya, ozugbo o tufuru uche ya, jụrụ iri ihe ọ bụla e si n'aka ndị ajọ mmadụ. Ọ nụghị maka na m laghachiri si Massachusetts mgbe m wetara ya nri ehihie ya. O jụrụ, ka o na-agbatị aka ya nke fọrọ naanị ọkpụkpụ pụta site n'obere oghere dị na windo, 'Ọ bụ Chineke zitere gị ka i wetara m nke a, Nwanne nwanyị Marian?' Mgbe ọ hụrụ na m na-ala azụ n'ịza ya, o jụrụ ịnwale ya. Ọnọdụ ya dị mwute, e mechiri ya n'ime obere ụlọ n'ụlọ nwanne ya nwoke (onye na-adịghị ekwere), chetara m ihe a dọrọ ya aka ná ntị nke e zigara ya site n'eluigwe n'amara, nke ọ jụrụ n'ike isi. E were ya gaa n'ụlọ ezinụlọ ya ụbọchị abụọ ka nleta a dị mwute gasịrị, ebe o mechara kwụsị ndụ ya n'onwe ya ngwa ngwa site n'iji akwa ụra ya mee eriri."2
GSAM 240Amụma Mezuru Emezu
GSAM 240.4N'oge ọkọchị afọ 1845, site n'arịrịọ Otis Nichols, Miss Harmon gara Massachusetts, nwanne ya nwanyị Sarah na-eso ya. Ha biri na ezinụlọ Mr. Nichols. Ya na nwunye ya na-aga na ụgbọala ha, na-ebuga ha ebe dị iche iche iji mee nzukọ, ebe Miss Harmon na-enye akaebe ya. N'ụzọ dị otú a, o nwere ike ileta Boston, Roxbury, na Carver. N'oge njem ha nke abụọ gara Boston, Massachusetts, ihe dị ịtụnanya mere.
GSAM 240.5E nwere otu ìgwè ndị mmadụ nwere okwukwe dị oke na Boston na gburugburu ya, bụ ndị kwukwara na ọ bụ mmehie ịrụ ọrụ, ozi kacha mkpa ha bụ, "Reenụ ihe unu nwere nyekwanụ ndị ogbenye." Ha kwuru na ha nọ n'afọ nsọ, na ala ga-ezu ike, na a ga-akwado ndị ogbenye n'enweghị ọrụ. Sargent, Robbins, na ụfọdụ ndị ọzọ bụ ndị ndu. Ha kọwara ọhụ ndị ahụ dịka nke mmụọ ọjọọ, n'ihi na e gosiri ha njehie ha. Ha mesoro ndị niile na-ekwenyeghị n’ihe ha kwenyere ihe n'ụzọ siri ike.
GSAM 241.1Mgbe Miss Harmon na nwanne ya nwanyị gara n'ụlọ Mr. Nichols, Sargent na Robbins si Boston bịara ịchọta ebere n'aka ya, ha wee sị na ha bịara ileta ya ma nọrọ otu abalị n'ụlọ ya. Mr. Nichols zara na ọ dị ya ezigbo ụtọ na ha bịara, n'ihi na Miss Sarah na Ellen Harmon nọ n'ụlọ ahụ, ọ chọkwara ka ha mara ha. Ha gbanwere uche ha ozugbo, a pụghịkwa ime ka ha banye n'ụlọ. Mr. Nichols jụrụ ma Ellen nwere ike ịkọ ozi ya na Boston, ma ha ga-anụ ya, wee kpebie. "Ee," ka ha kwuru, "bịa Boston n'ụbọchị izuike na-abịa [nke pụtara Sọnde, n'ihi na ha anabatabeghị ụbọchị izuike]; anyị ga-enwe mmasị inwe ohere ịnụ ya."
GSAM 241.2Mr. Nichols kọọrọ m nke a n'ụlọ ya dị na Dorchester n'afọ 1858. O kwuru na o mere atụmatụ niile iji gaa Boston n'ụtụtụ ụbọchị Sọnde na ụgbọala ya iji were Miss Harmon gaa nzukọ a tụrụ aro. N'abalị ahụ, n'oge ekpere ezinụlọ, e were ya n'ọhụ. Mgbe ọ pụtara n'ime ya, ọ sịrị, "Nwanne Nichols, agaghị m aga Boston echi; Onyenwe-anyị egosila m na m ga-aga Randolph. Ọ nwere ọrụ m ga-eme ebe ahụ." Mr. Nichols nwere nsọpụrụ ukwu maka okwu ya. O kwere nkwa iburu ya Boston echi, ya mere o jụrụ n'obi nchegbu, "Gịnị ka m ga-eme gbasara okwu m nye Sargent na Robbins?" "Echegbula maka nke ahụ," ka Miss Harmon kwuru, "Onyenwe-anyị gwara m ka m gaa n'ụzọ ọzọ." "Ọ dị mma," ka Mr. Nichols kwuru, "amaghị m ihe ọ pụtara." "Onyenwe-anyị gosiri m na anyị ga-aghọta ya mgbe anyị rutere ebe ahụ," ka Miss Harmon kwuru. "Ọ dị mma," ka Mr. Nichols kwuru, "enweghị ụzọ ọ bụla ị ga-esi ruo ebe ahụ ma ọ bụrụ na anyị anaghị aga were gị, mana amaghị m otú m ga-esi kọwaa ihe ndị a nye ụmụnna nọ Boston."
GSAM 241.2Mr. Nichols kwukwara m na "Nwanne nwanyị Harmon hụrụ ihu abụọ ha n'ọhụ ahụ, na ọ gaghị enwe nzukọ ọ bụla na Boston n'ụbọchị Sọnde, na Sargent, Robbins, na ndị ọzọ megidere ga-ezukọ na nnukwu ìgwè na Randolph (maịl iri na atọ si Boston pụta) n'ụbọchị Sọnde; na na anyị ga-ezute ndị na-emegide anyị na Randolph, na nzukọ ha n'ụbọchị Sọnde, na ebe ahụ ọ ga-enweta ozi e nyere ya maka ha, nke ga-eme ka ndị kwụ ọtọ, ndị na-enweghị ajọ mbunobi, mata ma ọhụ ya sitere n'aka Onyenwe-anyị ma ọ bụ n'aka Ekwensu." Kama ịga Boston wee gaa Randolph, nke bụ njem nke maịl iri abụọ na abụọ, ha gara Randolph ozugbo, rute ebe ahụ ihe dị ka oge nzukọ. N'ebe ahụ ha hụrụ ndị ahụ kpọmkwem kwetara izute ha na Boston. Mr. Nichols wee sị, "Aghọtara m ya ugbu a."
GSAM 242.1Mgbalị Sargent na Robbins ịgbanahụ ịnụ ihe àmà Miss Harmon, na otú e si duzie ya ka ọ zutere ha, nwere nnukwu mmetụta n'uche ụfọdụ nọ ebe ahụ. Banyere nzukọ ahụ n'onwe ya, aga m eji okwu Mr. Nichols kọwaa ya:—
GSAM 242Ihe ngosi pụtara ìhè
GSAM 242.2"A kpọbatara Nwanne nwanyị Ellen n'ọhụ nwere ngosipụta pụrụ iche, ma gara n'ihu na-ekwu okwu n'ọhụ n'olu doro anya, nke onye ọ bụla nọ ebe ahụ nwere ike ịghọta nke ọma, ruo ihe dị ka oge ọdịda anyanwụ. Sargent, Robbins, na French ji iwe nke ukwuu ma na-enwe nnukwu mmetụta mgbe ha nụrụ Nwanne nwanyị Ellen na-ekwu okwu n'ọhụ, nke ha kwuru na ọ sitere n'aka mmụọ ọjọọ; ha jiri ike ha niile na ike anụ ahụ ha gbalịa bibie mmetụta nke ọhụ ahụ. Ha jikọtara ọnụ na-eti abụ nke ukwuu, mgbe ahụ na-agbanwe agbanwe ikwu okwu na ịgụ Baịbụl n'olu ukwu, ka a ghara ịnụ Ellen, ruo mgbe ike ha gwụrụ, na aka ha na-ama jijiji nke mere na ha enweghị ike ịgụ Baịbụl. Ma n'etiti mkpọtụ na mgbagwoju anya niile, olu doro anya ma dịkwa nkọ nke Ellen, ka ọ na-ekwu okwu n'ọhụ, a nụrụ ya nke ọma site n'aka ndị niile nọ ebe ahụ. Mmegide ndị nwoke a gara n'ihu n'oge niile ha ka nwere ike ikwu okwu na ịkpọ abụ, n'agbanyeghị na ụfọdụ n'ime ndị enyi ha kọrọ ha ụta ma rịọ ha ka ha kwụsị. Ma Robbins sịrị, 'Ị dara n'ala n'ihu chi ụgha: ị na-efe nwa ehi ọlaedo.'
GSAM 243.1"Mr. Thayer, onye nwe ụlọ ahụ, ekweghị kpamkpam na ọhụ ya bụ nke mmụọ ọjọọ, dịka Robbins siri kwuo. Ọ chọrọ ka e nwalee ya n'ụzọ ụfọdụ. Ọ nụrụ na a na-akwụsị ọhụ nke ike Ekwensu site n'ịmeghe Baịbụl ma tinye ya n'ahụ onye nọ n'ọhụ, ma jụrụ Sargent ma ọ ga-anwale ya n'ụzọ ahụ, nke ọ jụrụ ime. Mgbe ahụ, Mr. Thayer were nnukwu Baịbụl ezinụlọ nha quarto nke dị arọ, nke dị n’elu tebụl, nke a na-ejighịkarị, mepere ya, wee tinye ya n'elu obi Ellen mgbe ọ nọ n'ọhụ ahụ, ka ọ na-adabere azụ n'elu mgbidi n'akụkụ ime ụlọ. Ozugbo e debere Baịbụl ahụ n'elu ya, ọ biliri n'ụkwụ ya, wee jee n'etiti ime ụlọ ahụ, na-ejide Baịbụl ahụ mepere emepe n'otu aka, tọọ ya elu dịka o nwere ike iru, na anya ya na-ele elu n'otu ebe, kwupụtara n'ụzọ dị nsọ, 'Ihe àmà sitere n’ike mmụọ nsọ nke Chineke,' ma ọ bụ okwu yiri nke ahụ. Mgbe ahụ, ka Baịbụl dị n'otu aka ya, na anya ya na-ele elu, ọ bụghị na Baịbụl, ọ gara n'ihu ogologo oge na-agbanwe akwụkwọ n'aka nke ọzọ, na-etinye mkpịsị aka ya na ụfọdụ ahịrịokwu, na-ekwupụta okwu ha nke ọma n'olu dị nsọ. Ọtụtụ n'ime ndị nọ ebe ahụ lere ahịrịokwu mkpịsị aka ya na-egosi, iji hụ ma ọ na-ekwu ha nke ọma, n'ihi na anya ya n'otu oge ahụ na-ele elu. Ụfọdụ n'ime nkebi okwu ndị ahụ bụ ikpe megide ndị ajọ mmadụ na ndị na-ekwulu Chineke; ndị ọzọ bụ ndụmọdụ na ntuziaka gbasara ọnọdụ anyị dị ugbu a.
GSAM 243Ọhụ Ya Kasị Ogologo, karịrị awa isii
GSAM 243.2"N'ọnọdụ a, ọ gara n'ihu ruo ehihie niile ruo mgbe anyanwụ fọrọ nke nta ka ọ daa, mgbe ahụ ọ pụọ n'ọhụ. Mgbe Ellen biliri n'ọhụ n'ala ụkwụ ya, na Baịbụl dị arọ mepere emepe n'aka ya, wee jee n'ime ụlọ ahụ, na-ekwupụta ahịrịokwu nke Akwụkwọ Nsọ, Sargent, Robbins na French gbachiri nkịtị. Maka oge fọdụrụ, ha na ọtụtụ ndị ọzọ nwere nchekasị; ma ha mechiri anya ha, wee gbalịsie ike na-enweghị igosi mmetụta ha."3
GSAM 244Alụmdi na Nwunye Miss Harmon
GSAM 244.1N'Ọgọst 30, 1846, a jikọtara Miss E. G. Harmon na Pasto James White n'alụmdi na nwunye, ma ha rụrụ ọrụ ọnụ maka ịkwalite ozi ahụ. N'afọ 1847, ọrụ ha karịrịsịa bụ na Maine na Massachusetts.
GSAM 244.2Na ụbọchị izuike mbụ n'ọnwa Eprel, e nyere Nwanyị White ọhụụ kacha masịrị mmadụ n'ụlọ Stockbridge Howland dị Topsham, ebe a na-emekarị nzukọ mgbe ahụ. Ọhụ a bụ nke e kwuru na Early Writings, ebe o hụrụ ọhụụ nke ebe nsọ na ngwa ya, oge nsogbu, ndị nsọ na-agbapụ site n'obodo, ndị ajọ mmadụ na-agba ha gburugburu, nnapụta ha site n'olu Chineke, jubile, mbata Onyenwe-anyị n'ụgbọ igwe ojii, wdg. Ọ ga-adị mma ịtụle ụfọdụ n'ime mmegharị ya mgbe ọ nọ n'ọhụ a.
GSAM 244Ọtụtụ Baịbụl Eji na Ọhụ
GSAM 244.3Nwanyị Frances Lunt (nwa S. Howland), na ụbọchị iri na iteghete nke Jenụwarị afọ 1890, gwara m:
GSAM 244.3"N'akụkụ ụlọ ebe a na-eme nzukọ, e nwere tebụl nke nwere ọtụtụ akwụkwọ dị iche iche, n'ime ha e nwere ọtụtụ Baịbụl nke nha nkịtị. Mgbe ọ nọ n'ọhụ ahụ, Nwanyị White biliri n'ụkwụ ya, gara na tebụl, were Baịbụl otu na-enweghị imetụ akwụkwọ ọzọ aka, jide ya mepere n'elu isi ya na aka ekpe ya, na mkpịsị aka ntụaka nke aka nri ya na-egosi ahịrịokwu Akwụkwọ Nsọ ọ na-agwa, ka ọ guzoro n'ihu onye e mere ya maka ya, wee tinye akwụkwọ mepere emepe ahụ n'obi onye ahụ ọ kwughachiri okwu nsọ ahụ n'ihu ya. Mgbe ọ laghachiri na tebụl, ọ were Baịbụl ọzọ, ma n'otu ụzọ ahụ kwughachiri ahịrịokwu ọzọ nke Akwụkwọ Nsọ ma tinye Baịbụl mepere emepe ahụ n'elu obi onye ọ na-agwa okwu. A megharịrị omume a maka ihe dị ka mmadụ isii; mgbe nke ahụ gasịrị, n'ụzọ mara mma, ọ nọdụ n'oche, mgbe anya ya na-ele elu mgbe niile ma na-apụ n'akwụkwọ ahụ."
GSAM 245.1Nke a, Nwanyị Truesdail kwuru sị:
GSAM 245.1"Anọ m n'ebe ahụ [Eprel, 1847] mgbe Nwanne nwanyị White gara na tebụl wee were Baịbụl otu n'otu n'ime akwụkwọ ndị dị n'elu ya, na-etinye Baịbụl ahụ n'obi onye ọ na-enye ahịrịokwu Akwụkwọ Nsọ. A na-eme nke a mgbe anya ya na-ele eluigwe anya. N'oge a, ọ jidere Baịbụl n'elu isi ya mgbe ọ na-ekwu okwu na m; mesịa tinye ya n'obi m. Akụkụ Akwụkwọ Nsọ e nyere m bụ 2 Ndị Kọrint 6:17."4
GSAM 245.2N'akwụkwọ ozi si n'aka Nwanyị Frances Lunt, ọ nyere aha ndị mmadụ atọ nọ n'oge ahụ, ndị e tinyere Baịbụl n'obi ha mgbe Nwanyị White na-ekwu okwu na ha banyere ahịrịokwu ha, ma n'etiti aha ndị ahụ bụ nke Nwanyị Truesdail.
GSAM 245Ọrụ Mbụ bụ n'etiti Ndị Kweere na Mbata Kraịst
GSAM 245.3Ọrụ Miss Harmon, n'okpuru nduzi onyinye amụma, site na Jenụwarị 1845 ruo n'oge opupu ihe ubi nke 1846, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ọnwa iri na asatọ, bụ na ndị "kweere" na mbata Kraịst dị nso, ndị ọ jikọtara onwe ya na ha tupu. Mgbe ụbọchị puku abụọ na narị atọ gwụsịrị (Ọktoba 22, 1844), ruo mgbe a ghọtara ihe kpatara na ihe ha tụrụ anya ya emezughị na ụdị ihe ahụ mere n'oge ahụ, e nwere ihe ize ndụ na ndị kwere ekwe ga-ada n'echiche ezighi ezi, ma ọ bụ hapụ kpamkpam ahụmahụ ha gara aga. Ozi ya bụ maka ndị dị otú ahụ: "Mmegharị gara aga bụ nke Chineke. Jide okwukwe gị ike. Onyenwe-anyị ka nwere ọrụ maka ndị ya. Mụta Baịbụl. Chọọ okwu ahụ, ị ga-ahụ ìhè."
GSAM 245.4Nduzi a kwekọrọ na atụmatụ Onyenwe-anyị. Ebumnuche ya bụ mgbe niile ka ozi pụrụ iche ya maka ndị ya ga-apụta site n'okwu ya n'oge ha, mgbe ahụ onyinye amụma na-abịa "n'ọkwa nke abụọ," iji kwado ma wulite ndị kwere ekwe.
GSAM 246.1Ihe atụ doro anya nke eziokwu a hụrụ na akụkọ Kọnelịọs dị ka e depụtara ya na Akwụkwọ Ọrụ Ndị Ozi. Mmụọ ozi Chineke pụtara n'ihu ya ma nye ya ọhụ n'ụlọ ya. Mmụọ ozi ahụ maara eziokwu nke oziọma nke ọma, ma nwee ike ịkụziri Kọnelịọs ya, mana e zigara ya ka ọ rụọ ọrụ nye onye bụ onye ga-enweta nzọpụta site n'inye Kọnelịọs ọhụ. O kwere ya nkwa na Onyenwe-anyị nabatara ekpere ya na ịnye onwe ya n'ọrụ Chineke. Ọ naghịkwa kụziiri ya oziọma, kama o gwara ya ka ọ kpọọ Pita, onye bi n'ụlọ Simon onye na-edozi akpụkpọ anụ, dị na Jopa. Pita bịarutere, ma site n'Akwụkwọ Nsọ kọọrọ Kọnelịọs oziọma Kraịst.
GSAM 246Ọnọdụ Onyinye Amụma
GSAM 246.2N'oge a, ọ ga-adị mma ịkọwa usoro mmepe onyinye ndị a, dịka Onyenwe-anyị si kọwaa ya n'okwu Ya. Pọl na-ezo aka na nke a n'akwụkwọ ozi ya zitere ndị Kọrint, ebe ọ na-ekwu, "Nke a bụ ụfọdụ nʼime akụkụ dị iche iche Chineke tinyere na chọọchị; nke mbụ bụ ndị ozi, ndị amụma."5
GSAM 246.3Mgbe anyị na-ele okwu onyeozi gbasara njikọ onyinye ndị a n'ọrụ oziọma, anyị na-ahụ ozugbo ihe kpatara a ji soro usoro a. Mgbe ọ na-atụnyere onyinye ndị a, Pọl kwuru sị: "Ịsụ asụsụ dị iche iche abụghị ihe nlere anya nye ndị kwere ekwe, kama ọ bụ ihe ama nye ndị na-ekweghị ekwe. Ma ibu amụma bụ maka ndị kwere ekwe, ọ bụghị maka ndị na-ekweghị ekwe."6 Usoro Onyenwe-anyị bụ na ozi pụrụ iche ya nye ụwa ga-esi na okwu ya pụta; ya mere, ọ na-akpali ndị mmadụ ka ha chọọ Akwụkwọ Nsọ, ma pụọ dị ka ndịozi, juputara na ozi Onyenwe-anyị, na-ekwupụta ha site na Baịbụl, nke agafewo ule ọtụtụ afọ. Ka ndị ọhụrụ na-abịa n’okwukwe, onyinye amụma na-abịa n'"ọkwa nke abụọ," na-emezu ọrụ ya "maka ikwadobe ndị nsọ maka ọrụ nke ije ozi, iji wulite ahụ nke Kraịst."7