Isi nke 21 — Aka Ndu n'Ọrụ
GSAM 322.1"AGA m eme ka ị nwee uche, zikwa gị ụzọ i kwesiri ịgbaso."1
GSAM 322.2N'aka onye na-eme Onyenwe-anyị ka ọ bụrụ ntụkwasị obi ya, nlekọta ya na-apụta ìhè mgbe niile. Otú ọ dị, e nwere oge ụfọdụ mgbe a na-amata nlekọta a nke ọma karị, dịka nnwepu pụrụ iche site n'ihe ọjọọ na ihe ize ndụ, ndị a hụrụ na ndị a na-apụghị ịhụ, na ohere Chineke n'onwe ya mepere maka mgbasawanye eziokwu ya. Isiokwu ndị a ka isi a na-atụle.
GSAM 322Ọhụ Mbụ na Michigan
GSAM 322.3N'ọnwa Mee afọ 1853, Pasto White na nwunye ya gara Michigan. Ọ bụ oge mbụ ha gara n'ebe ọdịda anyanwụ Buffalo, N.Y. N'ụbọchị izuike ikpeazụ n'ọnwa Mee, ha nọ na Tyrone, ma n'ebe ahụ e gosiri Nwanyị White n'ọhụ ìgwè dị iche iche nke ndị na-edebe ụbọchị izuike n'steeti ahụ, tinyere ịdọ aka ná ntị gbasara mmetụta ndị nwere ike ịrụ ọrụ megide ha. Na Juun 2, n'Jackson, ọ dere peeji asatọ nke akwụkwọ buru ibu, na-akọ ụfọdụ n'ime ihe e gosiri ya. Ọ nyere m otu mbipụta pensụl nke ọhụ ahụ, n'okwu nkwa na m ga-enye ya mbipụta doro anya e dere na mkpịsị odee na inki.
GSAM 322Nwanyị Kwupụtara Nsọ
GSAM 322.4N'ime ihe ndị ọzọ e gosiri, e kọwara ikpe otu nwanyị na-agbalị ịbanye n'etiti ndị anyị. O kwuru na nwanyị a na-ekwupụta ịdị nsọ ukwu. Nwanyị White ahụghịla ya, ọ nweghịkwa ihe ọmụma ọ bụla gbasara ya ma e wezụga ihe e gosiri ya n'ọhụ a. Ọ kọọrọghị naanị usoro omume nwanyị ahụ, kamakwa na mgbe a ga-akọ ya ụta, ọ ga-eyi ihu onye nsọ ma sị, "Onyenwe—anyị—maara—obi—m." O kwuru na nwanyị a na-agagharị n'ala na nwoke nwata, ebe di ya, nwoke agadi, nọ n'ụlọ na-arụ ọrụ iji kwado ha n'ụzọ ọjọọ ha. Nwanyị White kwuru na Onyenwe-anyị gosiri ya na "agbanyeghị na nwanyị ahụ na-eme ka ọ dị nsọ, ya na nwoke nwata ahụ merụrụ iwu nke asaa." Mgbe m nwere nkọwa edere nke ikpe a n'akpa m, echere m ntakịrị nchekasị ịhụ otú ihe ga-esi daa.
GSAM 323Nzukọ na Vergennes, Mich.
GSAM 323.1Anyị nwere nzukọ n'Jackson, Battle Creek, Bedford, na Hastings, wee bịa Vergennes, Kent Co., nke gosiri na ọ bụ ebe nwanyị ahụ bi. Anyị rutere n'ebe anyị ga-anọ abalị, na Juun 11, obere oge tupu ụbọchị izuike. Ebe anyị nọ bụ n'ụlọ otu Pasto White ọzọ, onye bụbu onye ụkọchukwu nke òtù okpukpe a na-akpọ Christian. Dị ka ọ bụ ala e guzobere ọhụrụ, e kwadebere maka nzukọ anyị n'ime nnukwu ụlọ nkwakọba ihe e wuru ọhụrụ, nke dị maịlụ atọ n'ihu, ma nwanyị ahụ a hụrụ n'ọhụ, dịka o gosiri, ka bi maịlụ abụọ gafere ebe nzukọ ahụ.
GSAM 323Àmà nye Onye Fanatiki
GSAM 323.2Juun 12, na elekere iri na ọkara nke ụtụtụ, anyị zukọtara n'ụlọ nkwakọba ihe ahụ maka nzukọ. Nwanyị White nọdụ n'akụkụ ekpe nke ebe a na-ekwu okwu, m nọdụ n'akụkụ ya, Pasto Cornell nọdụ n'akụkụ m, na Pasto White nọ n'akụkụ nri nke ebe a na-ekwu okwu, na-ekwu okwu. Mgbe ọ kwurula ihe dị ka nkeji iri na ise, otu agadi nwoke na otu nwata nwoke bịara ọnụ, ha nọdụ n'oche ihu n'akụkụ ebe a na-ekwu okwu. Ha bịara na otu nwanyị dị ogologo, ahụ ya dị gịrịgịrị, nwere akpụkpọ ojii, onye nọdụ n'oche nso ọnụ ụzọ. Mgbe Pasto White kwusịrị okwu mkpirikpi, Nwanyị White biliri ma malite okwu ya site n'ịkọwa nlekọta ndị ụkọchukwu kwesịrị inwe ka ha ghara imebi ọrụ e nyere ha, jiri ahịrịokwu sị, "dịrịnụ ọcha, unu ndị na-ebu ihe dị iche iche nke ụlọ Onyenwe anyị." O kwuru na ọ bụghị usoro Chineke ịkpọ nwanyị ka ọ na-agagharị n'ala niile na nwoke ọ bụla ọzọ ma e wezụga di ya. N'ikpeazụ, o kwuru kpọmkwem,
GSAM 323.2"Nwanyị ahụ nke nọdụrụ ala ntakịrị oge gara aga nso n'ọnụ ụzọ na-ekwu na Chineke kpọrọ ya ka ọ kụziere oziọma. Ọ na-eme njem na nwoke nwata a nọdụrụ n'ihu tebụl ahụ, ebe nwoke agadi a, di ya—Chineke ebere ya!—na-arụsi ọrụ ike n'ụlọ iji nweta ego ha na-eji mee ihe ọjọọ ha. Ọ na-ekwupụta na ọ dị nsọ nke ukwuu,—na e doro ya nsọ,—ma, n'agbanyeghị ụgha niile ọ na-eme gbasara ịdị nsọ, Chineke egosila m na ya na nwoke nwata a merụrụ iwu nke asaa."
GSAM 324.1Ndị niile nọ ebe ahụ maara na Nwanyị White ahụghị ndị a ruo mgbe ha bịarutere n'ụlọ nkwakọba ihe ahụ. Ịhọpụta ha ma kọwaa àgwà ha n'ụzọ o si mee nwere mmetụta n'uche ndị nọ ebe ahụ, ma mee ka ntụkwasị obi ha too ma kwado okwukwe ha n'ime ọhụ ndị ahụ.
GSAM 324Okwu E Kwuru Dịka E Buru Amụma Ya
GSAM 324.2Mgbe Nwanyị White na-enye àmà ya, onye ọ bụla lere Nwanyị Alcott, nwanyị a baara mba, anya na nchekasị iji hụ otú ọ ga-esi nata ihe e kwuru, na ihe ọ ga-eme na ihe ọ ga-ekwu. Ọ bụrụ na ọ dịghị mmehie n'ihe a kọrọ megide ya, a ga-atụ anya ka ọ bilie jụ ihe niile. Ọ bụrụ na ikpe mara ya ma bụrụkwa onye jọgburu onwe ya, o nwere ike ịgọnahụ ihe niile n'enweghị ihere, ọbụlagodi na ọ maara na ọ bụ eziokwu. Kama nke a, o mere kpọmkwem ihe àmà ahụ kwuru na ọ ga-eme mgbe a kọrọ ya ụta. O biliri nwayọọ nwayọọ n'ụkwụ ya, mgbe anya niile na-ele ya, o wee tinye ihu nsọ nwayọọ sị, "Onyenwe—anyị—maara—obi—m," o wee nọdụ ala na-enweghị okwu ọzọ ọ sịrị. O kwuru kpọmkwem ihe àmà ahụ kwuru na ọ ga-ekwu, o wee kwuo ya n'otu ụzọ ahụ.
GSAM 325Nkwupụta Mmehie
GSAM 325.1Eziokwu, Chineke maara obi ha, ha onwe ha maara na ha merela mpụ n'ihe a na-akpọ ha; n'ihi na mgbe e mesịrị, nwoke nwata ahụ gwara Mr. Gardner, onye bi n'otu ebe ahụ, onye jụrụ ya ajụjụ nke ọma gbasara ihe ahụ, sị, "Mr. Gardner, ihe Nwanyị White kwuru gbasara anyị bụ eziokwu nke ukwuu;" na nwanyị ahụ, mgbe ọ gwara Nwanyị Wilson, nọ Greenville, na 1862, na ọ "agaghị enwe obi ike ikwu okwu ọ bụla megide Nwanne nwanyị White ka a ghara ịchọta ya na ọ na-alụso Chineke ọgụ," kwetara na ihe e gosiri gbasara ya na nwoke nwata ahụ bụ eziokwu.
GSAM 325Òtù Messenger
GSAM 325.2N'oge mgbụsị akwụkwọ afọ 1853, ụfọdụ ndị na-adịghị afọ ojuju na Michigan jikọtara ọnụ malite ibipụta akwụkwọ akụkọ aha ya bụ Messenger of Truth. Ebumnuche akwụkwọ akụkọ a na ndị na-edu ya yiri ka ọ bụ imebi na ịkpa aha ọjọọ kama iwuli elu. E tinyere ọtụtụ ụgha n'akwụkwọ ya, nke kpasuru anyị iwe n'ọrụ ozi anyị; ma ebe ọ bụ na ọ bụ ahụmịhe mbụ anyị na mwakpo pụtara ìhè dị otú a, anyị chere na ọ bụ ọrụ anyị ịgbagha ụgha ha. Ịme nke a were oge kwesịrị iji kwalite eziokwu e nyere anyị n'aka, ma kwekọrọ nke ọma na ebumnuche Ekwensu, onye n'enweghị obi abụọ bụ onye kpalitere mmegide a. Ya mere, ọnọdụ ahụ gara n'ihu ruo mgbede Juun 20, 1855, mgbe Pasto White na nwunye ya, Pasto Cottrell, na m mechara nzukọ na Oswego, N.Y. Otu nwoke aha ya bụ Lillis kpasuru anyị iwe n'ime nzukọ ahụ, ọ bịarutere ma kesaa akwụkwọ ụgha ndị ahụ n'etiti ndị mmadụ. Ozugbo ọzọ, ajụjụ gbasara ọrụ anyị n'okwu a bilitere. Mgbalị niile gara aga iji zaa ụgha ha emeela ka ha mepụta ọtụtụ ụgha ọzọ.
GSAM 325Ndụmọdụ na Amụma
GSAM 325.3N'ọgbakọ ekpere e mere n'abalị ahụ n'ụlọ John Place, n'obodo Oswego, Nwanyị White nwetara ọhụ gosiri ya na ọ bụrụ na anyị ga-aga n'ihu na ọrụ anyị, na-ekwusa eziokwu, n'agbanyeghị ndị dị ka "òtù Messenger," ha ga-alụ ọgụ n'etiti onwe ha ma akwụkwọ akụkọ ha ga-ada, ma mgbe nke ahụ mere, anyị ga-achọpụta na ọnụ ọgụgụ anyị abawanyela ugboro abụọ. Na-ekwere na àmà a si n'aka Onyenwe-anyị bịara, anyị malitere ozugbo ime ihe kwekọrọ na ya.
GSAM 326Mbibi nke Òtù Messenger na Akwụkwọ Akụkọ ya
GSAM 326.1Ihe eziokwu gara n'ihu ngwa ngwa, ebe "òtù Messenger" nọ n'ime nsogbu n'etiti onwe ha. N'ime obere oge, òtù ahụ gbasasịrị, ọtụtụ n'ime ndị ndu ha hapụrụ ụbọchị izuike. Akwụkwọ ha kwụsịrị mbipụta n'ihi enweghị nkwado, onye rụrụ ọrụ dị ka ndezi maka oge ụfọdụ wee tụgharịa uche ya n'ịkụzi ụlọ akwụkwọ; ma ebe ọ mụtaghị ịchịkwa onwe ya mbụ, ọ kụrụ afọ n'ala kpamkpam n'ịchịkwa ụmụ akwụkwọ ya. Mgbe ọ nwara idozi otu n'ime ụmụ okorobịa nọ n'ụlọ akwụkwọ ya, o wepụtara egbe, nke kụrụ ma ọ gbaghị ọkụ. Iji zere ka ìgwè mmadụ iwe ji gbuo ya n'enweghị ikpe, ọ ghaghị ịgbapụ n'abalị gaa Canada.
GSAM 326Mmetụta na Okwu Advent
GSAM 326.2N'oge a, e nwere nnukwu udo na njikọta n'etiti ndị anyị karịa mgbe ọ bụla gara aga; ma ka a na-agbalịsi ike ịgbasa ozi ahụ, ụzọ mepere n'akụkụ niile.
GSAM 326.3Na Nọmba 10, Vol. 11 nke Review, Jenụwarị 14, 1858, onye ndezi, mgbe ọ na-ekwu maka nsonaazụ ọrụ Messenger, kwuru sị: "N'oge enweghị nkwado, mgbe e mere mbọ iji bibie Review, a tụrụ uru ihe ụka dị n'ọfịs naanị $700. Kemgbe ahụ, ọ gbasịrị ruo $5,000. Mgbe ahụ, e nwere ihe dị ka puku otu ndị na-akwụ ụgwọ, ugbu a e nwere puku abụọ, tinyere nnukwu ndepụta ndị a na-ezigara ya n'efu."
GSAM 326.4Ka anyị rutere n'oge (1858) mgbe "òtù Messenger" kewara ma gbasaa, na Messenger kwụsịrị ịdị, ọnụọgụ ndị a dị n'elu dị mkpa. Dị ka ọnụọgụ ndị na-akwụ ụgwọ maka Review si abawanye kpọmkwem ugboro abụọ, otu ahụ ka ọnụọgụ ndị kwere ekwe karịrị ugboro abụọ. Ya mere, amụma e kwuru site n'aka Nwanyị White na Juun, 1855, mezuola.
GSAM 327Nzukọ n'ime ụlọikwuu e tụrụ aro mbụ
GSAM 327.1Ọ bụ omenala anyị n'oge mbido oziọma ahụ ịnakọta nzukọ n'ụlọ akwụkwọ mgbe e nweghị ebe ka mma. N'ụlọ dị otú a, otu oge, ọtụtụ mmadụ jikọtara ọnụ nke mere na ụlọ akwụkwọ abụọ hà ka nke ahụ agaghị enwe ike ijide ha. Ka onye ọ bụla wee nụ olu onye na-ekwu okwu, ọ guzoro n'windoo mepere emepe wee kwuo okwu nye ndị nọ n'ime ụlọ na ìgwè mmadụ ka ukwuu nọ n'ụgbọ ha na n'elu ahịhịa. Ịhụ nnukwu nzukọ a ka ọ butere echiche ịme nzukọ n'ụlọikwuu.
GSAM 327Nzukọ n'ime Ụlọikwuu Mbụ na Battle Creek, Mich.
GSAM 327.2Ya mere, na Mee 22, 1854, Pasto James White na ndị ọzọ nọ na nzukọ kpebiri na ọ ga-abụ atụmatụ kwekọrọ ekwe iji ụlọikwuu maka nzukọ. N'oge ahụ, a na-ejikarị ụlọikwuu buru ibu eme ihe maka ngosi egwuregwu ndị na-eme nka na anụmanụ a zụrụ azụ, ụlọ anụmanụ, na ngosi dị iche iche. Michigan bụ Steeti mbụ ebe ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa mere mbọ n'ụzọ ọrụ a. Nzukọ n'ime ụlọikwuu mbụ meghere na Battle Creek, Juun 10, 1854. Ugbu a, usoro a nke ịgbakọ nzukọ n'oge ọkọchị agbasaala nke ukwuu.
GSAM 327A tụrụ aro maka nzukọ ogige
GSAM 327.3N'afọ 1868, e were nzọụkwụ ọzọ siri ike. E nyochara nke ọma uru nke ịnọ nzukọ n'ụlọikwuu, a kpebiri na nke a ga-abụ ụzọ magburu onwe ya iji kwado nnukwu nzukọ ndị mmadụ anyị na nzukọ izugbe. Site n'inwe nnukwu ụlọikwuu maka ofufe ọha na eze na ụlọikwuu ezinụlọ pere mpe, a ga-eme ka ndị mmadụ nwee nkasi obi, si otú a, a ga-enwe ike iji ọtụtụ ụbọchị mee ihe bara uru n'ịtụkọ ndụmọdụ ọnụ na ife Chineke.
GSAM 328Nzukọ n'ụlọikwuu Mbụ na Wright, Mich.
GSAM 328.1Nzukọ n'ụlọikwuu mbụ mere na Wright, Mich., Septemba 1-7, 1868. Nzukọ ndị a niile dị mkpa nke ndị anyị agbasịrịla nke ukwuu nke mere na a na-eme ihe karịrị ọkara narị nzukọ n'ụlọikwuu kwa afọ n'akụkụ dị iche iche nke ubi ọrụ ahụ. Ọ bụghị naanị na America ka a na-eme nzukọ n'ụlọikwuu ndị a, kamakwa na Europe, Australia, New Zealand, na South Africa.
GSAM 328.2Nzukọ kacha ibu nke ụdị a ndị mmadụ anyị mere bụ n'afọ 1893, na Lansing, Michigan. N'ọgbakọ ahụ buru ibu, e nwere mmadụ 3,400 bi n'ime ụlọikwuu ezinụlọ karịrị 500. A jiri ákwà siri ike e ji arụ ụlọikwuu karịrị yaadị 150,000 mee ụlọ dị iche iche n'ọgbakọ ahụ.
GSAM 328Nnọpụ n'ọghọm ụgbọ oloko
GSAM 328.3Ụbọchị sochiri mkpebi e mere ịzụta ụlọikwuu anyị mbụ nke dị ụkwụ iri isii (Mee 23, 1854), Pasto White na nwunye ya, mgbe ahụ nọ na Jackson, Michigan, ga-amalite njem ha gaa Wisconsin, ebe ha ga-arụ ọrụ maka oge ụfọdụ. Anyị jiri ehihie nọ n'ụlọ D. R. Palmer, nke dị obere anya site na ọdụ ụgbọ oloko. Ugboro ugboro n'ehihie ahụ, Pasto White kwuru sị, "Anọ m na-enwe mmetụta ijuanya gbasara ịmalite njem a; ma, Ellen, anyị nwere nzukọ e mere ndokwa ya n'ebe ọzọ, anyị aghaghị ịga. Ọ bụrụ na enweghị m nzukọ e mere ndokwa ya, agaghị m aga n'abalị a."
GSAM 328.4Ka abalị na-abịa, nso oge ụgbọ oloko ga-erute, anyị mere oge ekpere. O yiri ka a dọtara onye ọ bụla ka ọ kpee ekpere maka nchekwa Pasto White na nwunye ya na njem a. Mgbe anyị biliri, Pasto White gosipụtara okwukwe ya na Onyenwe-anyị ga-elekọta ha ma chebe ha.
GSAM 328.5N'elekere asatọ, esoro m ha gaa n'ụgbọ oloko iji nyere ha aka ịchọta oche ma hazie ngwugwu ha. Anyị batara n'otu vagọn nwere oche elu azụ, nke n'oge ahụ a na-akpọ "vagọn ụra." Nwanyị White kwuru, "James, enweghị m ike ịnọ na vagọn a; aghaghị m ịpụ ebe a." Enyere m ha aka inweta oche n'etiti vagọn na-esote. Nwanyị White nọdụ ala na ngwugwu ya n'apata ya, ma o kwuru, "Anaghị m enwe obi ike n'ụgbọ oloko a." Mgbe ụda mgbaàmà ụgbọ oloko kụrụ, m kwusịrị ha okwu ngwa ngwa, "Chineke dịrị unu," wee pụọ gaa n'ụlọ Cyrenius Smith ka m nọrọ ebe ahụ abalị.
GSAM 329.1N'ihe dị ka elekere iri, anyị niile tụrụ nnukwu iju mgbe anyị nụrụ Pasto White, onye anyị chere na ọ gara nke ọma n'ụzọ gara Chicago, na-akụ ọnụ ụzọ ka e mepee ya. O kwuru na ụgbọ oloko ahụ dapụrụ n'okporo ígwè maịl atọ n'ọdịda anyanwụ Jackson; na ọtụtụ n'ime ụgbọ oloko ahụ, tinyere injin ya, bibiri kpamkpam; ma, n'agbanyeghị na ọtụtụ nwụrụ anwụ, ya na Nwanyị White gbapụrụ ndụ n'enweghị mmerụ ahụ. Ozugbo o nwetara otu ịnyịnya na ụgbọala, ya na Abram Dodge gara ịchọta Nwanyị White, onye Pasto ahụ kuuru n'aka ya ruo ebe dị anya, gafere ala mmiri na-adịghị mma na n'elu obere osimiri, ruo ebe dị nchebe, pụọ na ebe mberede ahụ mere.
GSAM 329.2N'ụtụtụ echi ya, mụ na Mr. Dodge gara ile ebe ụgbọ oloko dara. N'otu ebe ụzọ gafere ụzọ oloko n'akụkụ, ehi nwoke lara n'ala izu ike kpọmkwem n'elu ụzọ oloko. Injin ahụ enweghị ngwa nchebe ehi, ya mere mgbe ọ tụrụ anụmanụ ahụ, a tụfuru ya pụọ n'okporo ụzọ gaa n'aka ekpe. Na nkukota mbụ, mgbe injin ahụ kụrụ ala, vagọn ibu, nke nwere igbe akwụkwọ Pasto White, gbaara kpamkpam pụọ n'okporo ụzọ ma ọ nweghị mmebi; n'otu oge ahụ, vagọn njem nọ n'azụ ụgbọ oloko kewapụrụ n'akụkụ ndị ọzọ n'enweghị enyemaka mmadụ, wee kwụsị nwayọ n'okporo ụzọ. Ụgbọala injin na tender (ụgbọ na-ebu mmiri na ihe ọkụ nke injin) gara n'ala n'èzí ụzọ ụgbọ oloko ihe dị ka rọd isii ruo asatọ, mgbe injin ahụ dara n'ogwe osisi oak a gbuturu nke dayameta ya dị ihe dịka ụkwụ atọ. Ike ụgbọ oloko ahụ dị oke nke mere ka injin ahụ tụgharịa ka ala ya wee bụrụ elu, ma azụ ụgbọ na-ebu mmiri na ihe ọkụ nke injin ahụ wee gbaa gburugburu gafee ụzọ ụgbọ oloko. Akụkụ bụ isi nke ụgbọ oloko ahụ, na-aga na ike zuru oke, tụrụ mkpọmkpọ injin ahụ, si otú a mepụta nkukota nke abụọ. Vagọn mbụ tụrụ injin ahụ bụ vagọn ozi ngwa ngwa, nke e gbajiri ya ka ọ bụrụ osisi ọkụ. Ọ na ihe dị n'ime ya ghọrọ nnukwu mkpofu e kụrụ n'elu na gburugburu ụgbọ na-ebu mmiri na ihe ọkụ nke injin ahụ. Nke sochiri bụ vagọn klas nke abụọ, nwere ndị njem iri na asatọ, otu n'ime ha nwụrụ anwụ, ndị ọzọ niile merụrụ ahụ n'ụzọ dị iche iche. Vagọn a kewara n'ime abụọ site na vagọn ụra gara n'ime ya. Akụkụ n'ihu nke vagọn ụra ahụ gbajiri agbaji, oche Nwanyị White na-enweghị obi iru ala ịnọ na ya mebiri kpamkpam.
GSAM 330Ihe àmà nke Nzọpụta Chineke
GSAM 330.1Mgbe anyị na-ele mkpọmkpọ ụgbọ oloko ahụ anya, wee hụ vagọn nke Pasto White na nwunye ya nọ n'ime ya n'oge mberede ahụ, kwụsịrị nwayọ n'onwe ya ihe dị ka rọd iri na ise pụọ na ebe mberede ahụ, anyị nwere mmetụta n'obi anyị na Chineke na-anụ ekpere, ònye makwa ma ọ zitere mmụọ ozi ya iji kewapụ vagọn ahụ, ka ndị ohu ya wee pụọ n'enweghị mmerụ ahụ? Echiche a kpalitere anyị karịsịa mgbe onye na-ejide breeki kwuru na ọ bụghị ya kewapụrụ ya, na mgbakwunye, na ọ nweghị onye nọ n'elu ikpo okwu mgbe ihe ahụ mere, na ọ bụ ihe omimi nye ya na ndị ọrụ ụgbọ oloko niile otú e si mee ya; ma ihe dị omimi karị nye ha bụ na njikọ na ntụtụ ígwè ahụ abụọ adịghị agbaji, na ntụtụ ígwè ahụ na agbụ ya nọ n'elu ikpo okwu vagọn dara ada dịka ọ dị ka aka nlekọta tinyere ya ebe ahụ.
GSAM 330.2N'abalị nke iri abụọ na anọ, e mesịrị ehichapụ ụzọ ahụ nke ọma n'ime mkpofu, ka ụgbọ oloko wee na-agba dịka mgbe niile, Pasto na Nwanyị White banyeere ọzọ n'ime ụgbọala wee nwee njem nchekwa ruo nzukọ ha na Wisconsin.
GSAM 330Ndị Mmegide A Kọrọ Ụta
GSAM 330.3Ọ bụghị mgbe niile ka ihe gara nke ọma "n'ụzọ dị nro" maka Izrel oge ochie. Ha nwere ndị iro n'èzí na-achọ igbochi ha n'ụzọ ọ bụla ha gara. "Ọtụtụ mmadụ dị iche iche" na ndị na-adịghị nsọ n'ime ogige ahụ bụ ngwá ọrụ dị njikere, site n'aka ha Ekwensu na-achọ ịkpalite enweghị afọ ojuju, esemokwu, mkpesa, na imegide. Eziokwu na aka Chineke nke inye ọganihu nọnyere ndị tụkwasịrị ya obi, na mmeri sochiri mbọ ha, gosiri na ndị a nwetara amara n'ihu ya—na aka Onyenwe-anyị na-eduga ha.
GSAM 331.1Ya mere, n'ịrị elu na mmepe ozi nke mmụọ ozi nke atọ, ọganihu ya abụghị n'ihi na eziokwu e gosipụtara masịrị obi mmadụ n'okike. N'eziokwu, isi eziokwu nke ozi ahụ—ụbọchị izuike nke Onyenwe anyị—na-emegide mmasị onwe onye na ihe ụwa, na-ekewapụ ndị na-eso ya n'ọrụ ụwa maka ụbọchị abụọ n'izu. Okwu eziokwu nke ugbu a enweela ndị iro mpụga, ndị kpebiri ma na-agba mbọ ike iwepụ ọrụ ahụ. Banyere ha, a pụrụ ikwu, n'okwu onye ode Abụ, "A sị na Onyenwe anyị adịnyereghị anyị, ka Izrel kwuo, a sị na Onyenwe anyị adịnyereghị anyị, mgbe ndị mmadụ biliri imegide anyị, mgbe iwe ha rere dịka ọkụ megide anyị, ha gaara eloda anyị na ndụ."2
GSAM 331.2Ndị na-eche naanị banyere onwe ha ma na-enweghị afọ ojuju n'etiti anyị apụtawo oge na oge, na-agwa ihe ukwu ga-eme mgbe e mezuru ebumnuche ha; ma dị ka ọkụ na-agbagharị, ọkụ ha gbapụrụla kemgbe ogologo oge. N'otu oge ahụ, eziokwu nke ugbu a gara n'ihu n'ụwa niile n'ụzọ siri ike ma kwụsie ike, na-enweta nkwụsi ike na ike ọzọ na mmegharị ọ bụla ọ na-eme.
GSAM 331Ndị Pasto Stephenson na Hall
GSAM 331.3N'oge ọkọchị afọ 1855, ndị Pasto Stephenson na Hall gbalịrị ịkpata mmegide n'ime Steeti Wisconsin. Ndị nwanne ndị ndu maara nke ọma na ha chọrọ ịnwale akụkụ ndị ọzọ niile nke okwukwe anyị site na ụkpụrụ ha nke "Oge Na-abịa", ma ha nwere nnukwu agụụ ka a kụziere ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa ụkpụrụ nnwale mgbe Kraịst bịarutere nke abụọ.
GSAM 331Amụma Banyere Ha
GSAM 331.4Novemba 20, 1855, e gosiri Nwanyị White ihe gbasara ụzọ ha si aga, tinyere amụma gbasara ngwụcha ya n'okwu ndị a: "Ị chere, mmadụ adịghị ike, na ị nwere ike igbochi ọrụ Chineke? Mmadụ adịghị ike, otu mmetụ mkpịsị aka Ya nwere ike ịkụda gị n'ala. Ọ ga-ahapụ gị naanị obere oge."
GSAM 332.1Ndị na-emegide anyị kwuru na nke a bụ ọhụ nke kwupụtara na ndị a ga-anwụ n'oge na-adịghị anya, ma ebe ha biri ọtụtụ afọ, ọhụ ahụ emezughị. Enweghị ihe ọ bụla n'ọhụ ahụ gbasara ọnwụ ha. A gosiri ha dịka ndị na-agbalị igbochi ọrụ ozi nke mmụọ ozi nke atọ. Mgbe e kọrọ ha otú o siri dị mfe ka Chineke kwụsị ha, a gbakwụnyere, "Ọ ga-ahapụ gị naanị obere oge." Gịnị ka ha mere?—Kama ịga nke ọma n'ọgụ ha, dịka ha tụrụ anya, o yiri ka a hapụrụ ha ka ha na-achọ ụzọ n'ọchịchịrị. N'ime izu ole na ole, ha hapụrụ ụbọchị izuike kpamkpam, wee malite iguzogide ya. Ha tụrụ anya ịmepụta otu "Oge Na-abịa", onwe ha ga-abụ ndị ndu. Kama ịga nke ọma na nke a, site n'ihapụ ụbọchị izuike, ha tufuru njikọ ha na ndị mmadụ anyị kpamkpam. Ya mere, site n'ụzọ ha si eme ihe, ha mebiri kpamkpam ihe ha tụrụ ime na mbido. Ndị mmadụ anyị kwuru, "N'eziokwu, Chineke 'hapụrụ ha naanị obere oge.'"
GSAM 332Njedebe Ọjọọ nke Ndụ
GSAM 332.2Banyere ihe mechara ụmụ nwoke a abụọ, ọ ga-adị mma ịnye ụfọdụ nkwupụta gbasara ihe ọjọọ dakwasịrị ha, nke ụmụnne ha n'onwe ha, ndị kwere "Oge Na-abịa", kwuru, ndị ha jikọtara onwe ha mgbe ha hapụrụ ụbọchị izuike. Afọ iri atọ na asaa gara aga, Mr. Hall malitere ịda n'uche ntakịrị (nke sitere n'ịdị nro nke ụbụrụ), ihe kpatara ọnọdụ a bụ mfu ọtụtụ akụ ya n'ihi aghụghọ ndị ọzọ mere ya. O nọ n'okpuru aghụghọ uche na ọ bụrụ na ọ pụọ n'èzí, ọ ga-agbasapụ larịị ma ọ bụ daa larịị n'ala. Ọ bụ onye na-adịghị emerụ mmadụ, ma n'ezie, n'ime ọtụtụ afọ ndị a, ọ naghị adabara ọrụ oziọma n'ụzọ ọ bụla.3
GSAM 332.3Pasto Stephenson anwụọla ihe dị ka afọ iri na isii. N'ime ọtụtụ afọ tupu ọnwụ ya, uche ya adịghị mma (ọ bụ onye ara), ọ bụ ezie na ọ naghị emerụ ndị ọzọ. Tupu o si otú a bụrụ, n'okpuru nnwere onwe o chere na ọ nwere n'okpuru echiche enweghị iwu o kwadoro, o hapụrụ nwunye ya, nwanyị a na-enweghị mmejọ ọ bụla e kwuru banyere ya (ọ nwere ike inweta nkewa di na nwunye naanị site n'iji onye ọka iwu na-adịghị ezi omume), wee lụọ nwanyị ọzọ dị ọtụtụ afọ nta karịa nwunye ya mbụ. Omume a bụ mmebi omume ọma nke ukwuu nke mere na ụmụnna ya n'òtù "Oge Na-abịa" jụrụ ụzọ ya, ma ha ekweghị ka ọ kwusaara ha oziọma ọzọ.
GSAM 333.1Okwu ụmụnna ha banyere ụbọchị ikpeazụ nke ndị a na-egosi ebere miri emi; ma ha bụ eziokwu na-enweghị aghụghọ, e nyere ya n'enweghị iwe ma ọ bụ ikpe onye. Site na nke a, anyị na-ahapụ ndị na-agụ anyị ka ha mee mkpebi ha n'onwe ha gbasara etu a ga-esi tinye ihe àmà ahụ n'ọrụ n'ahụ.
GSAM 333Pasto J. H. Waggoner Na-anabata Ozi Ahụ
GSAM 333.2N'afọ 1852, Pasto J. H. Waggoner, onye na-elekọta akwụkwọ akụkọ ógbè na Wisconsin, nabatara eziokwu dị ugbu a, ma n'afọ sochirinụ nyefere onwe ya kpamkpam n'ọrụ oziọma. N'afọ 1857, ọ dere akwụkwọ nta abụọ dị oke mkpa nke nwere ihe dị ka ibe narị abụọ ọ bụla. Aha nke mbụ bụ, The Nature and Tendency of Modern Spiritualism, na nke abụọ, A Refutation of the Age-to-Come. Akwụkwọ mbụ ahụ abụghị naanị ngwá ọrụ zọpụta ọtụtụ mmadụ ka ha ghara ịda n'ọghọm Ekwensu, kamakwa, site na ngọzị Chineke, emeghewo anya ọtụtụ ndị na-amaghị ihe ha ga-eche banyere ngosipụta ndị a nke oge a.
GSAM 333.3Refutation of the Age-to-Come ya bụ nkọwa zuru oke nke echiche ụgha gbasara ohere ichegharị maka ndị mmehie mgbe ọbịbịa nke ugboro abụọ nke Onyenwe-anyị gasịrị. Ọ bụ ngbagha zuru oke nke ụkpụrụ ahụ nke mere na ọ bụghị naanị na e zughị ya azịza, kamakwa anyị ahụghị mbọ ọ bụla e mere iji zaghachi ya. Akwụkwọ ahụ na-akọwa, n'ụzọ doro anya ma dị mkpirikpi, ọnọdụ Kraịst dị ka onye nchụaja n'oche eze Nna ya (ọrụ nchụaja Melkizedek ya) n'oge a, na ọnọdụ ọ ga-anọ n'oche eze ya n'alaeze ya ebighi ebi n'ọdịnihu,—oche eze nke ọrụ nchụaja nnọchiteanya agaghị ejikọta ya.
GSAM 334.1Ka e mesịrị, Pasto Waggoner dere akwụkwọ nta nke atọ nke nha yiri nke ahụ, aha ya bụ, The Atonement in the Light of Reason and Revelation. N'ihe dị ka afọ 1884, a nyochachara ya ma gbatịa ya ruo na akwụkwọ buru ibu nke nwere ihe dị ka ibe 400. Ọ bụ edemede doro anya ma dị mkpirikpi gbasara isiokwu e gosipụtara na aha ya.
GSAM 334.2Site n'oge a, ọ jikọtara onwe ya nke ọma na ọrụ mbipụta akwụkwọ, ma dịka onye ode akwụkwọ ma onye ndezi. Ọ gara n'ihu na ọrụ oziọma ya, afọ ikpeazụ ya gachara na Europe.
GSAM 334.3N'ụbọchị iri na asaa nke Eprel, 1889, o nwụrụ anwụ na mberede na Basel, Switzerland, ozugbo o mechara akwụkwọ ya ikpeazụ, From Eden to Eden. N'ụbọchị iri na isii, o rụrụ ọrụ ide akwụkwọ ụbọchị niile, ma dee nke a na akwụkwọ ndekọ ya, "Rụrụ m ọrụ siri ike ụbọchị a." Site na akụkọ gbasara ọnọdụ ya nke ụmụnna Europe mere, a nwetara nkọwa ndị a:—
GSAM 334.4"N'ụtụtụ ụbọchị iri na asaa, ihe dị ka elekere ise na ọkara nke ụtụtụ, ọ dara nwụọ n'ime kichin ya, n'enweghị ịdọ aka na ntị ọ bụla, n'ihi na obi ya kwụsịrị ọrụ. Ọ na-arụsi ọrụ ike iji mechaa mbipụta Bekee nke akwụkwọ ọhụrụ ya, ma ọ tụrụ anya ịmalite njem gaa London n'Sọnde na-esote, iji rụọ ọrụ na ọrụ ebe ahụ, tupu ọ laghachite America n'oge okpomọkụ na-abịa."
GSAM 334.5Malite na 1854, Pasto Waggoner na-adị mgbe niile ma na-apụta ìhè n'ihu ọha na-echebe eziokwu, ma n'ụlọ ụka ma n'akwụkwọ akụkọ. N'oge ọnwụ ya, ọ dị ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ iri isii na iteghete. E liri ya na Basel, na Eprel 20. N'ụzọ dị otú a, onye ọzọ n'ime ndị mbido ọrụ n'ihe a dara n'ọkwá ọrụ ya.
GSAM 334Ịgwọ ọrịa site n'okwukwe
GSAM 334.6Na mbido opupu ihe ubi nke afọ 1858, Nwanyị White nọrọ na-arịa ọrịa nke ukwuu maka ọtụtụ ụbọchị, ọ nweghị ike isi n'akwa ya bilie n'ọnọdụ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na ọ nweghị ike ime ihe ọ bụla. Otu mgbede, n'akụkụ etiti abalị, ọ tụbọrọ; ezinụlọ ahụ gbalịrị ụzọ niile ha maara iji mee ka ọ mata onwe ya, ma ha dara n'mbọ ha. Ọ nọrọ n'ọnọdụ a maka ihe karịrị ọkara elekere, mgbe Pasto White kpọrọ Pasto Andrews na m ngwa ngwa ka anyị sonyere n'oge ekpere. Dị ka nzaghachi nye arịrịọ siri ike e mere n'akụkụ akwa ya, ọ matakwara onwe ya site n'amara Onyenwe-anyị, onye mere ka ahụike ya dị ka mbụ. Mgbe ọ na-eto Chineke, a were ya n'ọhụ, ọ ka nọ n'elu akwa. A pụrụ ịgụ ụfọdụ n'ime ihe e gosiri ya na ọhụụ a na "Testimony for the Church," No. 5.
GSAM 335Ihe ngosi anụ ahụ pụrụ iche
GSAM 335.1E nwere ngosipụta anụ ahụ pụrụ iche jikọtara na ọhụ a, nke anyị na-etinye uche pụrụ iche na ya. Pasto White na mụ onwe m nọdụ n'akụkụ otu nke akwa, Pasto Andrews nọ n'akụkụ nke ọzọ. Aka ya na-agbanwe agbanwe, mgbe ụfọdụ jikọtara n'elu obi ya, mgbe ụfọdụ na-emegharị na ogwe aka ya n'ụzọ nkịtị na-atọ ụtọ, n'ebe ihe ngosi dị iche iche ọ na-ahụ nọ. Akụkụ elu ahụ ya tọrọ elu site n'elu akwa, nke mere na e nwere oghere ihe dị ka inch asatọ ma ọ bụ itoolu n'etiti ubu ya na akwa isi. N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, ahụ ya site n'ukwu ruo n'elu gbagoro n'akụkụ ihe dị ka ogo iri atọ. Ma n'ọnọdụ ahụ ka ọ nọrọ ruo mgbe ọhụ ahụ kwụsịrị, nke ruru nkeji iri atọ. Ọ dịghị onye n'ụzọ nkịtị nwere ike ịnọ n'ọnọdụ ahụ na-enweghị nkwado aka, ma ya fọdụzie ịnọ otú ahụ ruo ogologo oge ahụ. Nke a gosiri ọzọ na e nwere ike ụfọdụ ọ nweghị njikwa ya jikọtara na ọhụ ahụ.
GSAM 335Amụma Ọzọ
GSAM 335.2N'ụbọchị mbụ nke Ọktoba, 1858, e mere nnọkọ ukwu site n'aka Pasto White na Nwanyị White na onye dere akwụkwọ a, na Rochester, N.Y. Site na nnọkọ a, onye dere akwụkwọ a sooro ha na njem gafee Steeti New York na Steeti New England. Otu ụbọchị izuike, e nyere Nwanyị White ọhụ nke gosiri ya, n'etiti ihe ndị ọzọ, na n'ebe ụfọdụ n'ụzọ njem anyị tụrụ anya, Ekwensu ga-eme mwakpo siri ike megide ya, na Pasto White na m ga-ejide ya n'okwukwe, na Onyenwe-anyị ga-azọpụta ya.
GSAM 336Ịta ahụhụ nke Nwanyị White
GSAM 336.1Nke a ọzọ bụ amụma banyere ihe ga-eme. Ihe na-esote ga-egosi otú e si mezuo ya nke ọma. Ụbọchị izuike mbụ mgbe nzukọ Rochester gasịrị, anyị nọ na Roosevelt, na ụbọchị izuike sochirinụ nọ na Brookfield, Madison County. N'izu sochirinụ, anyị mere nzukọ n'ụlọ kichin sara mbara nke Mr. Ballou dị na Mannsville, Jefferson County. Mgbe anyị na-eme njem site na ụgbọ oloko si Brookfield ruo Mannsville, ihu Nwanyị White zara aza n'okpuru anya ya. Nke a kpatara ya nnukwu mgbu, ya mere mgbe anyị rutere Mannsville, ọ ghọrọ ihe dị mkpa ka ọ dina n'akwa ya. Ọzịza ahụ gara n'ihu na-akawanye njọ ruo ụbọchị abụọ, na-eme ka ọ ghara ịrahụ ụra ma na-egbochi ya ịbanye n'ọrụ nzukọ ọ bụla. Isi ya zara aza nke mere ka anya abụọ mechie, ihu ya gbanwere nke ukwuu nke mere na ọ naghịkwa ele anya dị ka nke mmadụ. N'etiti mgbu a na-akpasu iwe na nchekasị ukwuu kpatara ọnwụ ụra, onye iro na-agba mbọ ike ime ka ọ mee mkpesa megide Chineke. Ihe ndị a gara n'ihu ruo ngwụcha nzukọ a kara aka.
GSAM 336.2Mgbe nzukọ ahụ mechara, Pasto White gwara m,
GSAM 336.2"Nwanne John, nke a bụ kpọmkwem mwakpo Ekwensu megide nwunye m nke e gwara anyị na Rochester. Ị chetara nkwa ahụ e mere ebe ahụ na ọ bụrụ na anyị jikọọ ọnụ ma kwado ya site n'okwukwe, ghara ịhapụ ya ọbụna otu nkeji mgbe mgba malitere, ike onye iro ga-agbaji, a ga-azọpụta ya. Ka anyị banye ozugbo ma nwee oge ekpere."
GSAM 336Nnapụta dịka a kwuru
GSAM 336.3Anyị gara ozugbo n'ime ụlọ ebe Nwanyị White nọ n'elu akwa ya, wee malite ekpere siri ike maka ya, ebe ụmụnna nọ n'ụlọ anyị na-eme nzukọ nọ na-ekpe ekpere n'ịgbachi nkịtị. N'ime ihe dị ka nkeji iri ka anyị malitere ịrịọ ekpere, ike Onyenwe-anyị dara ma jupụta n'ụlọ ahụ. Nwanyị White enweghịzi ihe mgbu ọ bụla ozugbo, o wee kpọọ nri ozugbo. Nke a bụ ihe dị ka elekere ise nke mgbede. Mgbe elekere asaa ruru, ọzịza niile n'ihu ya efuola, o wee sonyere nzukọ ahụ n'abalị ahụ, n'anya ndị niile hụrụ ya, ọ dịkwa mma dịka mgbe ọ bụla.
GSAM 337.1N'arịrịọ ndị obodo, e nyere okwu n'abalị banyere "Ihe Nketa Ndị Nsọ," nke mechara, Nwanyị White nyere ntụziaka. Mgbe Pasto White nọ n'èzí na nwa ya nwoke nta, W. C., e were ya n'ọhụ n'ihu nnukwu nzukọ ahụ. A pụrụ ịgụ ụfọdụ n'ime ihe e gosiri ya n'oge ahụ na isiokwu mechiri nke Testimony Number 5, nke e dere na ya: Mannsville, N.Y., Ọktoba 21, 1858.
GSAM 337.2Ahụ efe nke Nwanyị White nwetara n'oge a kọrọ n'elu rụrụ ọrụ nke ọma dịka e buru amụma ya n'ọhụụ e nyere na Rochester. Enweghị nsogbu dị otú ahụ ọzọ n'oge njem ahụ, ma anyị nwetara mmeri ebube maka eziokwu n'ebe niile.
GSAM 337Amụma Agha Obodo America
GSAM 337.3N'ụbọchị izuike, Jenụwarị 12, 1861, ọnwa atọ kpọmkwem tupu a gbaa egbe mbụ megide Fort Sumter (nke bụ mbido agha nke mechara mee ka e hapụ ohu Africa ruru nde anọ na America), e kpọrọ ụlọ nzukọ ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa dị na Parkville, Michigan, nsọ. Pasto White na nwunye ya, ndị Pasto Waggoner na Smith, na onye dere akwụkwọ a nọ na ọrụ ahụ. Mgbe okwu Pasto White kwụsịrị, Nwanyị White nyere nkuzi na-akpali akpali, mgbe nke ahụ gasịrị, ọ nọdụrụ n'oche ya. N'ọnọdụ a, a were ya n'ọhụ. Ụlọ ahụ jupụtara n'ọtụtụ mmadụ, ọ bụkwa ebe dị nsọ n'ezie. Mgbe ọ pụtara n'ọhụ ahụ, ọ biliri, wee lee gburugburu ụlọ ahụ, sị:—
GSAM 338.1"Enweghị onye ọ bụla n'ụlọ a nke ọbụna rọọ nrọ banyere nsogbu ga-abịa n'ala a. Ndị mmadụ na-eme ihe ọchị banyere iwu nkewa nke South Carolina, ma e gosiri m ugbu a na ọtụtụ steeti ga-ejikọta na steeti ahụ, ma agha dị egwu ga-adị. N'ọhụụ a, ahụrụ m nnukwu ndị agha nke akụkụ abụọ ahụ zukọtara n'ubi agha. Anụrụ m ụda egbe ukwu, hụkwa ndị nwụrụ anwụ na ndị na-anwụ n'akụkụ niile. Mgbe ahụ, ahụrụ m ha na-agba ọsọ bịa, na-alụ ọgụ aka n'aka [na-adụ ibe ha mma egbe]. Mgbe ahụ, ahụrụ m ubi agha mgbe agha gachara, juputara na ndị nwụrụ anwụ na ndị na-anwụ. Mgbe ahụ, e were m gaa n'ụlọ mkpọrọ, hụkwa ndị dara ogbenye na-arịa ọrịa, na-ada ada. Mgbe ahụ e were m gaa n'ụlọ ndị tufuru di, ụmụ nwoke, ma ọ bụ ụmụnne nwoke n'ọgụ ahụ. Ahụrụ m nchekasị na mwute ha."
GSAM 338.2Mgbe ahụ, ka ọ na-ele nwayọ nwayọ gburugburu ụlọ ahụ, ọ sịrị, "E nwere ndị nọ n'ụlọ a ga-atụfu ụmụ ha nwoke n'ọgụ ahụ."
GSAM 338Nkwenye Okwu Nwanyị Ensign Banyere Ọhụ ndị ahụ
GSAM 338.3Dị ka nkwenye nke eziokwu dị n'elu, na dị ka ihe àmà na e buru amụma ahụ n'ụbọchị e kwuru, na dị ka ihe atụ nke otu ndị nzukọ si ghọta ya ma kesaa ya, a na-enye ihe àmà ndị a:—
GSAM 338.4"Nke a na-ekwupụta na m bi na St. Joseph County, Michigan, na Jenụwarị afọ 1861, ihe dị ka maịl isii site na Parkville. Abụghị m Onye Adventist. N'ụbọchị iri na abụọ nke ọnwa ahụ, ọtụtụ n'ime ndị agbata obi m gara Parkville iji sonyere nzukọ. Mgbe ha laghachiri n'ụlọ, ha gwara m na e nwere otu nwanyị nọ na nnọkọ ahụ nọ n'ọnọdụ ọhụụ, onye kwuru na agha dị egwu ga-abịa na United States; na a ga-akpọlite nnukwu ndị agha n'akụkụ abụọ, n'ebe ndịda nakwa n'ebe ugwu, na ọtụtụ ga-ata ahụhụ n'ụlọ mkpọrọ; na ụkọ dị ukwuu ga-adị n'ọtụtụ ezinụlọ n'ihi ọnwụ di, ụmụ nwoke, na ụmụnne nwoke n'ọgụ ahụ; na na e nwere ụmụ nwoke n'ụlọ ahụ ga-atụfu ụmụ ha nwoke n'ọgụ ahụ." E debere aha, "Martha V. Ensign, Wild Flower, Fresno County, California, Jen. 30, 1891."
GSAM 339.1N'ihe metụtara amụma nke agha ahụ dị egwu, Nwanyị White kwukwara na ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa "a ga-ebute ha n'ọnọdụ siri ike n'ihi agha ahụ, na ọ bụ ọrụ onye ọ bụla ịrịọ ekpere n'obi niile ka e nyere ha amamihe iji mara ihe ha ga-eme n'oge siri ike dị n'ihu ha."
GSAM 339Oke Agha Obodo
GSAM 339.2N'oge e nyere ọhụ ahụ, ndị nọ n'ebe Ugwu n'ozuzu ha nwere obere nghọta, ma ọ bụrụ na ha nwere ọbụla, banyere agha na-abịa. Ọbụna Onye isi ala Lincoln, ọnwa atọ ka e mesịrị (Eprel 12, 1861), mgbe ọtụtụ Steeti sonyere South Carolina na iwu nkewa ya, na a gbara egbe mbụ megide Fort Sumter, kpọrọ naanị ndị agha 75,000, ma ha bụ maka oge dị mkpirikpi nke ọnwa atọ.
GSAM 339.3Ọnụ ọgụgụ ndị agha niile debanyere aha n'akụkụ Union n'oge agha ahụ bụ 2,859,132. Encyclopedia Britannica kwuru na "ndị agha Confederate ruru, na mbido afọ 1863, ihe dị ka ụmụ nwoke 700,000," ma na ọ siri ike ịmata kpọmkwem ole ha debanyere aha n'ozuzu. Ọ na-atụ aro na ọnụọgụ ndị nwụrụ anwụ ha bụ "ihe dị ka ụmụ nwoke 300,000." Ụfọdụ n'ime encyclopedia ndị e bipụtara nso na-akọ na ọnwụ n'akụkụ Union (gụnyere ndị e gburu n'ọgụ, ma ọ bụ ndị nwụrụ n'ihi mmerụ ahụ ma ọ bụ ọrịa ha nwetara n'ọhịa agha ma ọ bụ n'ụlọ mkpọrọ) ruru 359,528. Banyere ụgwọ n'akụkụ Union, Encyclopedia Britannica kwuru sị:—
GSAM 339.4"Ụgwọ ahụ ruru oke ya na Ọgọst 31, 1865, ruru $2,845,907,626.56. E mefukwara ihe dị ka $800,000,000 nke ego ndị ọchịchị nwetara, karịsịa maka agha; steeti, obodo ukwu, ógbè na obere obodo tinyere ụtụ isi ha ma chịkọtara ụgwọ ha maka ebumnuche agha; o yikarịrị ka ego a ga-akwụ maka penshọn ga-eru ihe dị ka $1,500,000,000 n'ikpeazụ. A gaghị enwe ike ịmata ego e ji na Confederacy; ihe ndị agha Federal na ndị agha Confederate bibiri siri ike ịkọ; na uru ego ($2,000,000,000) nke ndị ohu nọ n'ebe ndịda furu efu n'ihi agha ahụ. N'ozuzu, ọ bụ ezie na a pụghị ịkọwa ọnụahịa agha ahụ kpọmkwem, $8,000,000,000 bụ atụmatụ ego na-adịghị elu."4
GSAM 340Nkwado Ọzọ nke Ọhụ
GSAM 340.1Banyere ọhụụ gbasara ndị nọ n'ụlọ nzukọ Parkville ga-atụfu ụmụ ha nwoke n'ọgụ, aga m ekwu naanị na n'oge mgbụsị akwụkwọ afọ 1883, ezutere m onye okenye ụka Parkville, onye bụkwa okenye n'ọnwa Jenụwarị 1861, mgbe e nyere ọhụ ahụ; ajụrụ m ya ma ọ chetara okwu Nwanyị White kwuru mgbe ọ na-akọ ọhụ gbasara agha ahụ. "Ee," ka ọ sịrị, "echetara m ya." "Ị ga-agwa m ole mmadụ ị maara nọ n'ụlọ ahụ n'ụbọchị ahụ nke tufuru ụmụ ha nwoke n'ọgụ?" Ozugbo o chetara aha mmadụ ise, wee sị, "Amaara m na ndị a nọ ebe ahụ, na ha tufuru ụmụ ha nwoke n'ọgụ; ma ọ bụrụ na m nọ n'ụlọ, ebe m nwere ike ịgwa ndị m n'ụlọ okwu, m ga-enye gị aha ndị ọzọ. Echere m," ka ọ gara n'ihu, "na e nwere ndị ọzọ ise, karịrị ndị m kwuru aha."
GSAM 340.2Afọ anọ na karịa nke agha na-aga n'ihu site n'aka ndịda, ruo mgbe fọrọ nke nta ka ọkara nke ndị agha niile e debanyere aha tufuru ndụ n'ọgụ ma ọ bụ site na ọrịa, gosiri n'ụzọ doro anya na amụma dị n'elu mezuola.
GSAM 340Usoro Ohu na Agha
GSAM 340.3Mgbe ọ na-akọ ọhụ e nyere ya na Jenụwarị 4, 1862, Nwanyị White kwuru sị:—
GSAM 340.4"Ọtụtụ puku mmadụ ka e kpaliri ka ha debanye aha n'agha n'echiche na agha a bụ iji bibie ịbụ ohu; ma ugbu a ha nọ n'ọrụ agha, ha chọpụtara na a dụrụ ha ụgha, na ebumnuche agha a abụghị iji kwụsị ịbụ ohu, kama iji chekwaa ya dịka ọ dị."
GSAM 341.1E nyere nke a n'oge a chọrọ ka ndị agha nyere aka iweghachiri ndị nwe ha ndị ohu niile gbabara n'ahịrị ndị agha Union, a na-akọwa ndị agha na-asị, "Ọ bụrụ na anyị merie imegide a, gịnị ka anyị nwetara?" Ha zara n'ụzọ na-ewute, "Ọ dịghị. E wepụbeghị ihe kpatara nnupụisi ahụ. Usoro ohu, nke bibiri mba anyị, ka e hapụrụ ka ọ dị ndụ ma kpalite imegide ọzọ." Okwu ndị a, ewepụtara na Testimony No. 7, ebe e nyere akụkọ na-atọ ụtọ gbasara agha ahụ zuru ezu, n'okpuru isiokwu "Ịrụ ọrụ ohu na Agha," anaghị ekwu na a gaghị akwụsị usoro ohu n'ụzọ ọ bụla, kama na-egosi otú ndị agha si ele ya anya n'oge ahụ. N'ime akaebe ahụ ka e mesịrị ntakịrị, e nwere amụma dị ka nke a:—
GSAM 341Amụma nke Mmeri Maka Ugwu
GSAM 341.2"Ma n'agbanyeghị nke ahụ, a kpọrọ oku maka obubu ọnụ mba! Onyenwe-anyị na-ekwu, 'Nke a ọ bụghị ụdị obubu ọnụ m họpụtara: Ịtọpụ agbụ niile nke ikpe na-ezighị ezi, na ịtọpụ ụdọ niile nke mmegbu, na ime ka ndị a na-emegbu nwere onwe ha na itiji yoku ọbụla?' Mgbe mba anyị ga-eme obubu ọnụ Chineke họọrọ, mgbe ahụ ka ọ ga-anabata ekpere ha gbasara agha; ma ugbu a ekpere ha anaghị abanye n'ntị Ya."
GSAM 341.3Ndị maara akụkọ ihe mere eme nke agha ahụ maara ọdịda, ọdachi, nkwụsị oge na ihe ndị yiri ya jikọtara na mbọ ndị Ugwu iji merie ndị agha Ndịda ruo mgbe e kwupụtara nkwupụta nnwere onwe—Jenụwarị 1, 1863. Olee otú mmeri si dị ngwa site n'oge ahụ ruo ngwụcha agha! O doro anya nke ukwuu, nye ndị na-ekiri mmepe ọrụ ahụ, na e mezuola amụma ahụ nke Jenụwarị 4, 1862. Mgbe ewepụrụ ibu ahụ, a tọpụrụ agbụ ohu ahụ, a gbajiri yoku ahụ n'ubu ohu! O doro anya na Chineke nụrụ ekpere ndị ya, ma kwadoro mbọ imechi agha ahụ mgbe ha họọrọ obubu ọnụ nke masịrị ya!
GSAM 342Akaebe nke Onye Gọvanọ gara aga St. John
GSAM 342.1N'okwu Onye Gọvanọ gara aga John P. St. John nke Kansas kwuru na Ottawa, Illinois, nke m nụrụ n'ehihie Juun 29, 1891, o kwuru okwu ndị a:—
GSAM 342.2"Ọ dịbeghị mgbe olileanya m dara otú ahụ dịka mgbe [Confederates] meriri anyị na Bull Run. Ma nke ahụ niile bụ akụkụ atụmatụ Chineke. Ọ bụrụ na anyị meriri [Confederates], ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị ga-eme ka udo pụta, ma Union ga-aga n'ihu na-enwe ohu, anyị ga-enwerịrị ya taa. N'afọ abụọ, ndị [Confederates] nwere uru; ma mgbe Lincoln wepụtara nkwupụta nnwere onwe a ma ama, anyị tụgharịrị n'akụkụ Chineke, anyị agaghị efu."