Isi nke 1 — Mbido

GSAM 21.1Mgbe anyị na-ekwu maka Ọbịbịa nke Abụọ nke Kraịst, anyị na-emetụ isiokwu nke n'eziokwu bụ olileanya nke ndị Chineke kemgbe e chụpụrụ nne na nna anyị mbụ n'ubi Iden. N'okwu e kwuru agwọ ahụ, na mkpụrụ nwanyị ahụ ga-akụ isi ya, bụ nkwa na n'ikpeazụ onye ga-eweghachi ihe ga-abịa, onye ga-akwụsị ọchịchị Setan weghaara n'ike, ma mezuo ebumnuche Chineke n'ụwa. A na-eche na Adam na Iiv chere na a ga-emezu ọrụ a ngwa ngwa, na otu nwa ha mụrụ kpọmkwem ga-abụ onye mmeri. Ma n'atụmatụ Chineke, nkwa nke Onye Nzọpụta sitere na mbibi doro anya gụnyere ihe niile e mepụtara kemgbe iji rụọ "nzube ya na amara ya. E nyere anyị amara nʼime Kraịst Jisọs tupu a tọọ ntọala ụwa a."¹

GSAM 21.2Ọ bụrụ na e nyere Adam na Iiv n'otu oge ile anya n'ọghọm na mwute ga-ejupụta ụwa n'ime ọtụtụ puku afọ dị n'etiti mbibi ya na mgbake ya, mwute ha ga-abụ nke a na-apụghị ịnagide. Chineke nke eluigwe, n'amara ya dị nro na ebere ya, zoro ha ile anya a, hapụrụ ha ka ha nwee olileanya dị nro nke ịzọpụta ngwa ngwa n'ime nnwere onwe nʼebube ahụ ga-abụ nke ụmụ Chineke. Ịtụ uche na nzọpụta dị nso ga-akpali ha n'ụzọ eke ka ha nwee mmụọ siri ike n'ịkwadebe izute ihe ahụ.

GSAM 22.1N'otu ụzọ ahụ ka ọ dịkwa ndị Chineke n'ọgbọ niile kemgbe oge Adam. Ha nwere obi ike na ihe dị ukwuu ma dị mkpa ga-eme n'ọdịnihu—na Kraịst ga-abịa n'ikpeazụ ma guzobe alaeze Ya. Ha kwa, dịka Adam na Iiv, kwenyere na ihe ahụ dị nso, ma, dịka ha, amaghị ihe ga-eme n'etiti oge ha na ihe ahụ; ma ọ bụghị ya, ha nwere ike ịda mbà n'ịgba mbọ ruo n'ebe ebumnuche onyinye dị.

GSAM 22.2Echiche a nwere ike igosipụta site n'iji ihe omume ndị mere n'ụzọ nchọpụta ukwu. Ndị nwoke malitere ha, ọ bụ ezie na ha amaghị ya, n'eziokwu na-emezu ebumnuche Chineke; ma ha jupụtara n'echiche ndị gosiri na ha adịghị kwekọọ n'akụkụ niile na nkwenkwe ha kpalitere ha ime ihe.

GSAM 22Mmetụta dị anya nke nchọpụta Columbus

GSAM 22.3Montgomery, na American History ya, mbipụta² nke 1902, peeji 8 na 9, na-ekwu maka echiche kpalitere Columbus ịmalite njem ya, na imezu atụmatụ ya iji ruo East Indies site n'ịnya ụgbọ mmiri gaa ọdịda anyanwụ, sịrị:—

GSAM 22.4"Columbus chere na ọ ga-eme ka atụmatụ Eze Portugal ka mma. O kwenyere n'ezie na e nwere ụzọ dị mkpụmkpụ ma dị mma iji ruo Indies karịa ụzọ Diaz kpọrọ. Atụmatụ onye ọkwọ ụgbọ mmiri si Genoa [Columbus] bụ nke nwere obi ike dịka ọ dịkwa ọhụụ. Kama ịnya ụgbọ mmiri gaa ọwụwa anyanwụ, ma ọ bụ gaa ndịda na ọwụwa anyanwụ, o tụrụ aro ka a gbaa ụgbọ mmiri kpọmkwem n'ebe ọdịda anyanwụ. O nwere, dịka o kwenyere, ihe atọ siri ike na doro anya maka ime ihe dị otú ahụ: Nke mbụ, dịka akwụkwọ ọmụma ala kacha mma n'oge ya si kwuo, Columbus kwenyere na ụwa adịghị larịị, dịka ọtụtụ mmadụ chere, kama ọ bụ bọlụ. Nke abụọ, o chere na globu a pere mpe karịa ka ọ dị, na nnukwu akụkụ ya bụ ala kama mmiri. Nke atọ, ebe ọ maghị ma ọ bụ tụọ ihe ọ bụla gbasara ịdị adị kọntinent America ma ọ bụ Oké Osimiri Pacific, o chepụtara na akụkụ osimiri Eshịa ma ọ bụ Indies dị kpọmkwem n'ofe Spain na ụsọ oké osimiri ọdịda anyanwụ Europe. O tụrụ anya na ogologo ụzọ niile gafere ruo Cipango, ma ọ bụ Japan, agaghị agafe ihe dị ka puku anọ maịl.

GSAM 23.1"Atụmatụ ya bụ nke a: ọ ga-esi Europe malite; duzie ụgbọ mmiri ya n'ebe ọdịda anyanwụ gara Japan, soro okirikiri ụwa ruo mgbe ọ ga-eru ebe ọ na-achọ. N'uche ya, ọ dị ka ihe doro anya ma dị mfe dịka ijiji nwere ike ịga ije gburugburu apụl.

GSAM 23.2"Ọ bụrụ na ọ gara nke ọma na njem ahụ, ọ ga-enweta nnukwu uru a: Ọ ga-abanye n'Indies kpọmkwem site n'ọnụ ụzọ isi, kama ịga ha n'ụzọ gbara gburugburu, na site n'ọnụ ụzọ n'akụkụ, dịka ndị Portugal ga-esi eme.

GSAM 23.3"Anyị na-ahụ na nwoke a, onye ghọtara mgbakọ na mwepụ bara uru, ọmụmụ ala, na nduzi ụgbọ mmiri nke ọma dịka onye ọ bụla n'oge ya, ziri ezi na isi okwu mbụ—ụdị ụwa—ma mehiere kpamkpam na ihe abụọ ndị ọzọ.

GSAM 23Njehie Bara Uru

GSAM 23.4"Otú ọ dị, n'ụzọ ijuanya, njehie ya bụ enyemaka nye ya n'otu akụkụ. Njehie o mere gbasara anya ahụ bụ nke bara ezigbo uru. Ọ bụrụ na Columbus tụrụ nha ụwa na ogologo njem dị otú ahụ nke ọma, o yikarịrị ka ọ gaghị agba ụgbọ mmiri, n'ihi na ọ ga-ahụ ozugbo na ụzọ ndị Portugal tụrụ aro dị nnọọ mkpụmkpụ karịa ma dịkwa ọnụ ala karịa. Ọzọkwa, ọ bụrụ na ọ nwere ike iche ma ọ bụ n'ụzọ ọ bụla hụ n'ihu na kọntinent America dị kpọmkwem n'ụzọ ya, o nwere ike ịbụ na nke ahụ n'onwe ya agaraghị akpali ya mgbe ahụ ịmalite njem nchọpụta, n'ihi na ebumnuche ya abụghị ịchọta mba ọhụrụ, kama ọ bụ ịchọta ụzọ ọhụrụ gaa n'otu mba ochie."

GSAM 23Olileanya Ukwu nke Oge Niile

GSAM 23.5Ya mere, ndị Chineke, site n'ọgbọ ruo n'ọgbọ, enweela olileanya nke mbata Kraịst n'ihu ha "dị ka arịlịka nke mkpụrụobi nke guzosiri ike ma bụrụkwa nke e chekwara."³ Ọ bụ ezie na ha na-adịkarị n'etiti mwute na ahụhụ, ha na-eti mkpu n'ihe mgbu, "Olee mgbe, O Onyenwe anyị, ka nnwere onwe ga-abịa?" ka ha gara n'ihu, ma kwuo dịka Pọl, ma ka na-ekwu ya, "olee ihe bụ olileanya anyị, maọbụ ọṅụ anyị, maọbụ okpueze anyị, nke anyị ga-eji nyaa isi mgbe a ga-eme ka anyị niile guzo nʼihu Onyenwe anyị Jisọs Kraịst, mgbe ọ ga-abịa? Ọ bụ na ọ bụghị unu onwe unu?"⁴

GSAM 24Olileanya Kwadoro Pọl

GSAM 24.1Ụfọdụ ihe atụ ole na ole nke ike nkwado nke olileanya a, n'ihe a metụtara, ga-ezuru. Mgbe e kpọrọ Pọl n'ihu Feliks, a kwere ya ikwu maka onwe ya, o kwuru, "m na-ekpere Chineke nke nna anyị ha, dịka onye na-eso Ụzọ ahụ ha na-akpọ otu. Ekwenyere m ihe niile dịka usoro nke iwu si dị, na nke e dere nʼakwụkwọ ndị amụma. Ma enwere m olileanya nʼebe Chineke nọ dịka ha onwe ha nwekwara, na mbilite nʼọnwụ nke ndị ezi omume na nke ndị ajọ omume ga-adị."⁵

GSAM 24.2N'okwu nchebe ya siri ike mgbe e butere ya n'ihu Agripa, Pọl kwuru, "ugbu a, a na-ekpe m ikpe nʼihi na enwere m olileanya na nkwa ahụ Chineke kwere nna nna anyị ochie ha. Nkwa nke ebo iri na abụọ niile na-ele anya ịnata mgbe ha na-efe ofufe ehihie na abalị. Eze Agripa, ọ bụ nʼihi olileanya a, gị onye a na-asọpụrụ, ka ndị Juu ji na-ebo m ebubo. Gịnị mere unu jiri na-eche na ọ rara Chineke ahụ ime ka ndị nwụrụ anwụ site nʼọnwụ bilie?"⁶ Mgbe n'ikpeazụ ọ bịarutere Rom ka ọ pụta n'ihu Siza, ọ gwara ndị Juu, "ọ bụ nʼihi olileanya nke Izrel ka e ji kee m nʼagbụ igwe a."⁷

GSAM 24.3Pọl kwuru n'enweghị ihe mgbochi banyere olileanya ahụ n'akwụkwọ ozi ya zitere Taịtọs: "Nʼihi na Chineke emela ka amara ya nke wetaara mmadụ niile nzọpụta pụta ìhè. Ọ bụkwa amara a na-akụziri anyị ka anyị jụ ndụ asọpụrụghị Chineke na nke ịgbaso ọchịchọ ọjọọ dị nʼụwa, kama ka anyị bie ndụ dị ka ndịisi zuruoke na ndụ ezi omume, nakwa ịtụ egwu Chineke nʼọgbọ nke oge a. Otu a ka anyị ga-esi na-eche olileanya anyị dị ngọzị bụ ọbịbịa nke otuto nke Chineke anyị dị ukwuu, na Onye nzọpụta anyị bụ Jisọs Kraịst."⁸

GSAM 24Pita na-enwe ọṅụ n'Olileanya

GSAM 24.4Pita kwuru maka olileanya ahụ otu a: "Otuto dịrị Chineke Nna Onyenwe anyị Jisọs Kraịst! Site nʼịba ụba nke ebere ya, o nyela anyị ndụ ọhụrụ baa nʼolileanya dị ndụ site na mbilite nʼọnwụ Jisọs Kraịst. Anyị nwekwara ihe nketa nke na-apụghị imebi emebi, nke na-agaghị ere ure, maọbụ gbanwee ụdịdị ya, nke e debeere anyị nʼeluigwe. Anyị bụ ndị e sitere nʼokwukwe na-echekwa nʼike Chineke, tutu ruo ọbịbịa nzọpụta ahụ, nke a na-ejikere ime ka ọ pụta ìhè nʼọgwụgwụ oge. Nʼime ihe ndị a ka unu na-aṅụrị oke ọṅụ, ọ bụ ezie na nʼoge ndị a dị nta, unu agabigala ọtụtụ ihe mgbu nʼihi ụdị ọnwụnwa dị iche iche bịakwasịrị unu. Ọnwụnwa ndị a na-abịa ime ka okwukwe unu, nke dị oke ọnụahịa karịa ọlaedo na-ala nʼiyi nʼagbanyeghị na e ji ọkụ nụchaa ya; bụrụ nke ga-eweta otuto, na ebube, na nsọpụrụ, mgbe e mere ka Jisọs Kraịst pụta ìhè."⁹

GSAM 25Ebumnuche Chineke n'Ịmepụta Ụwa

GSAM 25.1Akwụkwọ Nsọ na-egosi ebumnuche Chineke n'ịmepụta ụwa; site n'okwu amụma anyị mụtakwara atụmatụ ya gbasara ọdịnihu: "otu a ka Onyenwe anyị onye kere eluigwe sịrị, ọ bụ ya dobekwara ihe niile nʼọnọdụ ha. Ọ bụ ya, bụ Chineke, onye zubere ma kee ụwa, tọkwaa ntọala ya. O keghị ụwa ka ọ tọgbọrọ nʼefu, kama ọ bụ ka e biri nʼime ya ka o ji kee ya."¹⁰ Mgbe o mechara ya, o nyere ya mmadụ. Onye ode Abụ kwuru, "Eluigwe niile bụ nke Onyenwe anyị, ọ bụkwa ya nyere ụmụ mmadụ elu ụwa niile."¹¹ Ma mgbe o nyere ya mmadụ, mmadụ dị n'ezi omume, dịka onye amamihe si kwuo, "Achọpụtara m naanị nke a, Chineke mere ndị mmadụ ka ha bụrụ ndị ụzọ ha ziri ezi, ma ha atụgharịala chọrọ ọtụtụ ihe nchepụta gawa."¹²

GSAM 25.2Anyị gụrụ banyere otu Onyenwe anyị si emeso agbụrụ mmadụ, na "mgbe o kesara ụmụ mmadụ, mgbe o guzobere oke ala nye ndị niile dịka ọnụọgụgụ ụmụ Izrel si dị,"¹³ nke pụtara dịka ọnụọgụ Izrel eziokwu nke a ga-anakọta n'ikpeazụ n'ụwa dịka ndị alaeze ya n'ọdịnihu. E gosipụtara ya site n'okwu Pọl sịrị: "Chineke ... O sitere nʼaka otu onye, bụ mmadụ mbụ ahụ, kee agbụrụ niile nke mmadụ nʼotu nʼotu, ka ha biri nʼelu ụwa dum. O jiri aka ya kewachaa oge ọgbọ ọbụla ga-anọ na oke niile nke ebe obibi ha. Ma nzube ya banyere ihe niile bụ ka onye ọbụla chọsie Chineke ike. Eleghị anya, mmadụ nwere ike lezie ụzọ ya anya, si otu a chọta ya. Ọ nọkwaghị mmadụ ọbụla nʼebe dị anya. 'Nʼihi nʼime ya ka anyị na-ebi, anyị na-ejegharịkwa nʼime ya na-adịkwa ndụ.'"¹⁴ Mgbe e mechara ebumnuche mbụ a metụtara ụwa, "ndị gị niile ga-abụ ndị ezi omume."¹⁵ A na-ekwukwa banyere ha n'ọnọdụ ahụ, "Ọ dịkwaghị onye bi na Zayọn ga-asị, 'Ahụ esighị m ike,' nʼihi na a ga-agbaghara ndị bi nʼime ya mmehie ha niile."¹⁶ Nke ahụ ga-abụ oge mgbe "ndị niile dị nwayọọ nʼobi ga-eketa ala a dịka ihe nketa ha, ha ga-enwekwa udo dị ukwuu."¹⁷

GSAM 26Ọbịbịa nke ugbo abụọ nke Kraịst Abụghị Akụkọ Ifo

GSAM 26.1E kwuru na akwụkwọ ozi nke abụọ nke Pita na "Ihe niile anyị na-akọrọ unu abụghị akụkọ ifo mmadụ kọrọ site nʼamamihe ya. Nʼihi na anyị kọwaara unu ihe banyere ike Onyenwe anyị Jisọs Kraịst na ọbịbịa ọ ga-abịa ọzọ. Ọ bụ anya anyị abụọ ka anyị ji hụ ebube nke ịbụ eze ya. Nʼihi na ọ natara nsọpụrụ na ebube site nʼaka Chineke bụ Nna mgbe olu ahụ si nʼebube ahụ dị ukwuu daa sị, 'Onye a bụ Ọkpara m, onye m hụrụ nʼanya, onye ihe ya dị m ezi mma.' Anyị onwe anyị nụrụ olu ahụ si nʼeluigwe daa mgbe anyị so ya nọdụ nʼelu ugwu nsọ ahụ. Anyị nwapụtara na okwu ndị amụma ahụ bụ ihe mezuru emezu. Unu onwe unu kwesikwara ilezi anya nʼokwu ndị ahụ, dịka a ga-asị na ha bụ ìhè na-enwu nʼebe ọchịchịrị gbara nke na-adị ruo mgbe chi bọrọ, mgbe e mere ka kpakpando ọtụtụ walie nʼobi unu."¹⁸

GSAM 26.2N'akwụkwọ a, onyeozi ahụ na-ezo aka na mgbanwe ihu n'ugwu ahụ dị ka ihe àmà nke ọbịbịa nke ugbo abụọ nke Kraịst. Tupu ihe a pụta, Onye Nzọpụta anyị gwara ndịozi ya, "ụfọdụ nʼime ndị guzo nʼebe, agaghị edetụ ọnwụ ire, tụpụ ha ahụ Nwa nke Mmadụ ka ọ na-abịa nʼalaeze ya"¹⁹ —dị ka Luk si dekọọ ya, "ụfọdụ nʼime ndị guzo nʼebe a agaghị edetụ ọnwụ ire tupu ha ahụ alaeze Chineke."²⁰

GSAM 26.3E mezuru nkwa a n'eziokwu n'oge mgbanwe ahụ n'onwe ya. N'ime "ọhụ" a n'ugwu ahụ, ha hụrụ Jisọs n'ebube ya, dịka ọ ga-apụta mgbe ọ bịarutere n'alaeze ya. Ha hụrụ Ịlaịja, onye e were ya n'eluigwe na-enweghị ịnweta ọnwụ, na-anọchite anya ndị a ga-ebugharị—gbanwee site n'ịbụ ndị pụrụ ịnwụ anwụ gaa n'ịbụ ndị na-apụghị ịnwụ anwụ—"Nʼotu mgbe, nʼotu ntabi anya", mgbe Onyenwe anyị bịarutere.²¹ E nwekwara Mosis, onye nwụrụ anwụ, na-anọchite anya ndị a ga-ebuli site n'ọnwụ ka ha zute Onyenwe anyị. Ya mere, na "ọhụ" a ha hụrụ Kraịst na-abịa n'alaeze ya, dịka o kwere ha nkwa.

GSAM 27Amụma: Okwu Doro Anya Karị

GSAM 27.1Ọ bụ ezie na ndịozi ahụ hụrụ ihe a dị ebube n'ugwu mgbanwe ihu ahụ, ma nụrụkwa olu nkwenye Chineke, onyeozi Pita kwupụtara sị: "Anyị nwapụtara na okwu ndị amụma ahụ bụ ihe mezuru emezu." Site n'okwu a, ọ naghị atụfu ihe ha hụrụ na ihe ha nụrụ n'oge ahụ a na-agaghị echefu echefu. Ha nụrụ olu Chineke otu ugboro, ma n'ahịrị ukwu amụma, nke na-agbatị ruo n'ọbịbịa nke ugbo abụọ nke Kraịst, anyị nwere olu Chineke a na-emeghachi ugboro ugboro. N'eziokwu, amụma ọ bụla doro anya ezuola ma ọ bụ edere na akụkọ ihe mere eme bụ olu Chineke nye anyị. Ọ ga-abụ n'echiche a ka okwu amụma si bụrụ "doro anya karị." Revised Version na-asụgharị ya dị ka "emechara ka ọ doro anya." A na-eme ka amụma ahụ doro anya site na nkọwa ọ bụla ezuola. Ihe omume ọ bụla a kọrọ amụma, mgbe ezuola ya, bụ nkwenye na ihe omume ndị fọdụrụ a kọrọ amụma ga-eme n'eziokwu.

GSAM 27Ụdị Amụma

GSAM 27.2Nkwupụta ndị a sitere n'aka ndị ọkà mmụta Baịbụl ama ama gbasara àgwà amụma siri ike:—

GSAM 27.3Thomas Newton kwupụtara na "amụma bụ akụkọ ihe mere eme a tụrụ anya ya ma kpokọta ya; akụkọ ihe mere eme bụ amụma ezuola ma gbasaa ya. E nwere amụma ụgha n'ụwa; ma amamihe niile na ajọ obi nke mmadụ na mmụọ ọjọọ enweghị ike imepụta amụma dị ka nke e dere na Akwụkwọ Nsọ."

GSAM 27.4Sir Isaac Newton na-ekwupụta na "ịge ntị n'aka ndị amụma bụ àgwà bụ isi nke ụka eziokwu."

GSAM 27.5Dọkịta A. Keith kwuru na "amụma hà nha na ebube ọ bụla, ma n'onwe ya bụ ebube.... Ọ bụ naanị olu Onye Nwe Ike Niile nwere ike ịkpọ ndị nwụrụ anwụ si n'ili pụta,—naanị olu Onye Maara Ihe Niile pụrụ ịkọ ihe niile zoro ezo n'ọdịnihu gbara ọchịchịrị, nke mmadụ na-apụghị ịbanye na ya dịka ụlọ ndị nwụrụ anwụ si dị,—ma ha abụọ bụ otu olu Chineke."

GSAM 28.1Matthew Henry kwuru na "n'oge Chineke, nke bụ oge kacha mma, na n'ụzọ Chineke, nke bụ ụzọ kacha mma, amụma ga-emezu n'eziokwu. Okwu ọ bụla nke Kraịst dị ọcha nke ukwuu, ya mere ọ dịkwa n'eziokwu."

GSAM 28Ebumnuche Amụma

GSAM 28.2Anyị nwere ike ịmụta site n'okwu Kraịst gwara ndịozi ya otu n'ime ebumnuche Onyenwe anyị n'inye amụma. Mgbe ọ na-ekwu amụma gbasara ihe ga-eme na ndụ Judas, ọ sịrị, "Ana m agwa unu ugbu a tupu ihe ndị a emee, ka unu kwere na mụ bụ ya mgbe ọ ga-emezu."²²

GSAM 28.3Onyenwe anyị kwuru kwa site n'ọnụ onye amụma Aịzaya sị, "naanị m bụ Chineke, ọ dịkwaghị onye ọzọ dị ka m. Ọ bụ m na-egosi ikpeazụ site na mmalite, ọ bụ m na-ekwu site na mgbe ochie ihe ga-eme nʼọdịnihu. Ana m asị, 'nzube m ga-eguzogide. Ọ bụkwa ihe dị m mma nʼobi ka m ga-eme.'"²³

GSAM 28.4Ọzọkwa, "Nʼoge gara aga ka m kwuru ihe na-aga ime nʼoge dị nʼihu. Mgbe m kwupụrụ ya, emekwara m ka ihe ahụ m kwuru mezuo.... Ọ bụ ya mere m ji buru ụzọ gwa unu nʼoge gara aga ihe m gaje ime, ka unu ghara ị sị, 'Ọ bụ arụsị anyị mere ya. Ọ bụ arụsị anyị a pịrị apị na chi ọla m nyere iwu ka ha mee!' Unu anụla ama m na-agba, hụkwa ka ha na-emezu, ma unu ajụla ikwere na ọ bụ eziokwu. Site ugbu a gawa, aga m agwa unu ihe ọhụrụ nke m na-agwabeghị unu na mbụ. Ọ bụ ugbu a ka e kere ya, ọ bụghị na mgbe ochie. Unu anụtụbeghị ihe banyere ya mbụ, ya mere, unu agaghị asị, 'Ọ bụ ihe maara ihe banyere ya.'"²⁴

GSAM 28.5Site n'asụsụ a ka a na-ahụ ike nke imezu amụma dịka ihe àmà na amụma sitere na Chineke, nakwa na ọ bụ ngosipụta nke ike Onyenwe anyị karịrị chi niile nke ndị mba ọzọ. A na-ahụkwa site n'okwu ndị a na amụma nwere ebe dị oke mkpa n'Akwụkwọ Nsọ nke eziokwu. Ka eziokwu ndị a dị, ọ bụ ihe ijuanya nke ukwuu na ọtụtụ mmadụ na-enye obere ma ọ bụ na-enweghị ntị n'ịmụ akụkụ amụma nke Akwụkwọ Nsọ.

GSAM 29Amụma A Na-akachighị Akara

GSAM 29.1Ndị amaghị ihe na-ekwu na ha amụghị ihe, ya mere ha enweghị ike ịghọta amụma ndị ahụ. N'aka nke ọzọ, ọtụtụ n'ime ndị gụrụ akwụkwọ, tinyere ụfọdụ n'ime ndị ọrụ ụka, na-ekwu: "A kara amụma ndị ahụ akara, a pụghị ịghọta ha. Anyị niile maara na Akwụkwọ Mkpughe bụ akwụkwọ a kara akara."

GSAM 29.2Na Akwụkwọ Mkpughe, e nyere Jọn onye a hụrụ n'anya iwu pụrụ iche ka ọ ghara ịkachi akwụkwọ ahụ akara.²⁵ N'akwụkwọ a kwa, e kwupụtara ngọzị maka ndị "na-anụ ya, ma nabata ihe e dere nʼime ya nʼobi ha."²⁶ Kedu ka e si echekwa ihe dị n'akwụkwọ a kara akara ma ọ bụrụ na a naghị aghọta ha, ma a pụghịkwa ịghọta ha? Onyenwe anyị kwuru site n'aka Mosis, "Ihe niile e zoro ezo dịrị Onyenwe anyị Chineke anyị, ma ihe ndị ahụ niile e kpughere ekpughe dịịrị anyị, dịkwara ụmụ anyị ruo mgbe ebighị ebi, ka anyị nwee ike ịgbaso na imezu okwu niile nke iwu a."²⁷

GSAM 29.3Na Onyenwe anyị haziri amụma Daniel ka a ghọta ya pụtara ìhè site n'okwu o kwuru nye ndịozi ya gbasara ha. Anyị gụrụ: "Ya mere, mgbe unu hụrụ ihe arụ nke na-eweta mbibi, nke e kwuru okwu ya site nʼọnụ Daniel onye amụma, ka ọ na-eguzo nʼebe nsọ (onye na-agụ ya nwee nghọta ihe ọ pụtara),"²⁸ nke fọrọ nke nta ka ọ sị, Ghọta Daniel onye amụma.

GSAM 29.4Onyenwe anyị na-egosi ụgha nke nkwupụta na a pụghị ịghọta amụma, site n'okwu ndị a: "Ihe ndị a niile na-aga ime nʼoge dị nʼihu dịka akwụkwọ a kara akara. Mgbe e weere ya nye onye ma akwụkwọ ka ọ gụọ, ọ ga-asị, 'Enweghị m ike, nʼihi na a kaala ya akara.' Mgbe e weere ya nye onye na-amaghị akwụkwọ, ọ ga-asị, 'Ewela iwe, amaghị m agụ.' Onyenwe anyị sịrị, 'Ndị a ji ọnụ ha na-abịa m nso, ha ji egbugbere ọnụ ha na-asọpụrụ m, ma obi ha dị anya nʼebe m nọ. Ofufe ha na-efe m, bụ nke gbadoro ụkwụ nʼihe mmadụ nyere nʼiwu, bụkwa nke a kuziiri ha. Ya mere, otu ugboro ọzọ, aga m eme ndị a ihe oke iju anya jiri ihe ịtụnanya tụkwasị nʼelu ihe ịtụnanya, amamihe nke ndị maara ihe ga-ala nʼiyi, nghọta nke ndị nwere nghọta ga-agba barịị.'"²⁹ Ọ bụrụ na ndị onye amụma a na-ekwu maka ha ebe a soro okwu amụma doro anya, ha agaghị apụ n'iwu Chineke ma dochie ntuziaka Ya na iwu mmadụ.

GSAM 30Amụma Abụghị Nkọwa Onwe Onye

GSAM 30.1Ọ bụghị na amụma nwere ihe omimi miri emi, zoro ezo, nke mere ọtụtụ mmadụ ji enweghị ike ịghọta ya. Onyeozi Pita kwuru banyere ya, "Nke ka nke, ghọtanụ na okwu amụma ọbụla dị nʼakwụkwọ nsọ abụghị nke e dere dịka akọnuche mmadụ si dị. Nʼihi na o nweghị okwu amụma ọbụla nke e chepụtara dị ka ọchịchọ obi mmadụ si dị, kama mgbe ndị mmadụ kwuru okwu nʼaha Chineke, ọ bụ Mmụọ Nsọ duru ha."³⁰ O doro anya site n'asụsụ a na ihe dị mkpa iji ghọta amụma bụ inabata mmụọ ahụ nke kwuru site n'ọnụ ndị amụma. Banyere mmụọ ahụ, a kwere nkwa nye ndị niile na-achọ ya, e dere, "ọ ga-eduba unu nʼeziokwu niile."³¹

GSAM 30Amụma Mezuru

GSAM 30.2N'ịmụ amụma, e nwere eziokwu ụfọdụ a ga-echebara echiche mgbe niile: Chineke, onye na-enweghị mmejọ, bụ Onye Okike amụma, ma mgbe oge eruola maka imezu amụma, ihe a kọrọ ga-eme ga-eme n'eziokwu. Ọzọkwa, dịka Onyenwe anyị, onye nwere ike ịhụ n'ihu kpọmkwem ihe ndị mmadụ ga-eme, si kọwaa oge ihe ga-eme, mgbe oge ahụ rutere, a na-ahụ imezu amụma n'eziokwu. N'ụzọ ọzọ, o nweghị ike ịdị na e nwere imezu ụgha nke amụma n'oge e kwuru maka nke eziokwu. N'ịkwanyere ụkpụrụ a ùgwù, anyị nwere ike ikwu na mgbe oge Onyenwe anyị rutere ka ozi eziokwu Ya kwesịrị ịkekọrịta n'ụwa, ozi ahụ na-apụta mgbe niile.

GSAM 30.3Otu oge, mgbe onye dere akwụkwọ a kwusịrị okwu gbasara imezu amụma, otu onye na-enweghị okwukwe nọ n'ebe ahụ bịarutere ma sị, "Aga m ekele unu, ndị na-akọwa amụma, maka na unu dị ezigbo chioma. N'ịmụ akụkọ ihe mere eme, ọ dị ka ọ dịrị unu mfe ịchọta ihe kwekọrọ kpọmkwem na amụma ahụ." "Ee," ka anyị zara, "ọ dabara n'ihi na e mere ya ka ọ dabara. Ọ bụrụ na ị gara ụlọ ahịa uwe aka zụta uwe aka abụọ, ị gaghị atụ anya ịchọta nke ga-adabara aka gị?" O zara, "N'ezie, m ga-eme ya, n'ihi na e mere ha ka ha dabara." "Ya mere," ka onye dere akwụkwọ a kwuru, "Chineke ahụ, onye maara kpọmkwem ihe ndị mmadụ ga-eme, mere amụma gbasara ha, ma mgbe ndị ahụ bịarutere n'ọrụ, ma mee ihe ọ kpọrọ amụma, onye na-akọ akụkọ eziokwu na-edekọ ihe ha mere, nke, ma e jiri ya tụnyere amụma ahụ, dakọtara nke ọma."

GSAM 31Amụma bụ Ìhè n'Ọchịchịrị

GSAM 31.1Onyeozi Pita kwuru na anyị kwesịrị ịtụle amụma dịka ìhè na-enwu n'ebe ọchịchịrị nọ. Na-enweghị oriọna amụma, ọdịnihu ga-abụ ọchịchịrị zuru oke. Ebumnuche ìhè bụ iwepụ ọchịchịrị—mgbe ị na-eme njem n'ebe ọchịchịrị nọ, iji gosi ụzọ, ma gosi ụzọ ahụ nke ọma, ka onye njem wee nwee ike, nzọụkwụ n'nzọụkwụ, ịhụ ma họrọ ụzọ ahụ. "Okwu gị," ka onye ode Abụ kwuru, "bụ oriọna dịrị ụkwụ m bụrụkwa ìhè nʼụzọ m."³² Onye amamihe kwuru, "ụzọ ndị ezi omume dị ka anyanwụ na-awa nʼisi ụtụtụ, nke na-enwuwakwa dịka ìhè nʼetiti ehihie ụbọchị."³³ Ya mere, ka anyị na-agafe n'osimiri oge, a na-ahụ na okwu Chineke, karịsịa n'imezu amụma ya, ga-emeghewanye ma mee ka ọ doo anya karị na karị nye onye na-amụ Baịbụl na ọ nọ n'eziokwu n'ụzọ na-eduga n'ìhè ebighi ebi na ụbọchị ebighi ebi.

GSAM 31Ihe Atọ Pụtara Iche Site na Iden ruo n'Ikpeazụ

GSAM 31.2Mgbe a na-atụle ụzọ ndị Onyenwe anyị si Iden ruo n'ikpeazụ, n'ìhè Akwụkwọ Nsọ, e nwere ihe atọ pụtara ìhè n'ụzọ pụrụ iche. Ihe mbụ bụ mbata mbụ Kraịst, ịbụ mmadụ, mbata Ịmanụel, Chineke gosipụtara n'anụ ahụ; nke abụọ, Mgbanwe ukwu mgbe Oge Ọchịchịrị gasịrị—afọ 1260 nke mmegbu, n'oge ahụ e kpuchiri okwu Onyenwe anyị fọrọ nke nta ka ọ bụrụ kpamkpam pụọ n'aka ndị mmadụ nkịtị—mbata ụka si n'ọdịdị ọzara pụta, na itinye Akwụkwọ Nsọ n'ebe onye ọ bụla ga-agụ ma mata uche Ya; nke atọ, ọbịbịa nke ugbo abụọ nke Onyenwe anyị iji weta oge ahụ Chineke ga-eweghachi ihe niile nʼọnọdụ ha, dịka o kwere na nkwa nʼogologo oge gara aga site nʼọnụ ndị amụma ya dị nsọ; nke a, iji mechie "ọgụ nke ọgbọ," ọgụ dị n'etiti mmehie na ezi omume, iji weta ọgbọ ebube, nke ọgbọ niile na-aga n'ihu.

GSAM 32Amụma Na-enye Ihe Ngosipụta Maka Njedebe

GSAM 32.1Mgbe anyị na-elebara okwu amụma nke doro anya anya dịka ìhè ga-eduzi nzọụkwụ anyị, na-egosi anyị ụzọ ziri ezi n'ime ọchịchịrị, ọ gaghị abụ ihe ọzọ ma e wezụga na anyị ga-ahụ ụzọ ahụ e depụtara nke ọma n'okwu amụma n'ụzọ dum n'osimiri oge ruo n'Ọbịbịa nke Abụọ nke Kraịst. N'ihi ya, ndị na-eso ìhè amụma nke ọma agaghị achọpụta naanị ihe àmà na ihe ngosi na-egosi na nnukwu ụbọchị ahụ dị nso, kamakwa ha ga-amatakwa ọrụ Onyenwe anyị ka ọ na-aga n'ihu n'ozi eziokwu nke ga-eme ka ndị mmadụ kwadebe izute Ya n'udo mgbe ọ bịarutere.

GSAM 32.2Mgbe Akwụkwọ Nsọ na-ekwupụta na ụbọchị Onyenwe-anyị ga-abịa n'elu ọtụtụ mmadụ dịka "onye ohi si abịa nʼabalị,"³⁴ ọ na-ekwukwa banyere ndị guzoro n'ọnụ ndụmọdụ Onyenwe anyị, "unu onwe unu, ụmụnna, anọghị nʼọchịchịrị, nke ụbọchị ahụ ga-abịakwasị unu na mberede dịka onye ohi. Unu niile bụ ụmụ nke ìhè na ụmụ nke ehihie."³⁵

GSAM 32Cheta nduzi Onyenwe anyị

GSAM 32.3Mgbe a na-echetara nduzi Onyenwe anyị mere n'ime mmegharị Advent, ọ dị mma ịmata na ọ bụ ebumnuche Chineke mgbe niile ka ndị ya cheta ihe ngosipụta nke nlekọta na ike ya n'aha ha. Mgbe ọ na-enye ihe kpatara Izrel ji daa azụ n'ebe Chineke nọ, onye ode Abụ Psalmi kwuru, "Ha chefuru Chineke, onye zọpụtara ha, onye rụrụ ọtụtụ ọrụ dị ukwuu nʼIjipt, ọtụtụ ihe ịrịbama nʼala Ham, na ọtụtụ ọrụ ịtụnanya nʼakụkụ Osimiri Uhie."³⁶ Ọ bụrụ na ọ dị mma maka Izrel icheta nduzi Onyenwe anyị n'ime ha, ọ bụghịkwa nke ọma maka anyị? N'ọṅụ mmụọ, onye ode Abụ kwuru ọzọ, "Mkpụrụobi m, too Onyenwe anyị; echefukwala mmeso ọma ya niile."³⁷

GSAM 33.1N'oge niile, Onyenwe anyị enweela eziokwu dị mkpa, haziri site n'amara Ya, iji duzie ndị mmadụ pụọ na ohu mmehie, ma kwadebe ha maka ịbanye na Kenan nke eluigwe; ọ bara uru ileba anya n'otú Onyenwe anyị si emeso ndị kwupụtara eziokwu ndị a.

GSAM 33Nsonaazụ Ukwu site n'Ihe Ndị Kasị Nta—Ihe Àmà D'Aubigné

GSAM 33.2D'Aubigné, na History of the Reformation ya, kwuru, "Chineke, onye na-akwadebe ọrụ ya n'ime ọtụtụ afọ, na-emezu ya site n'aka ndị kacha adịghị ike, mgbe oge ya eruola. Iji nweta nnukwu nsonaazụ site n'ụzọ kacha nta, nke a bụ iwu Chineke. Iwu a, nke na-achị ebe niile n'okike, a na-ahụkwa ya na akụkọ ihe mere eme."³⁸

GSAM 33.3Mgbe Chineke, n'oge ndị gboo, malitere ịhọrọ ndị pụrụ iche ka o wee guzobe ha dị ka mba pụrụ iche maka onwe ya, ọ kpọrọ otu nwoke—Ebraham—onye bi n'etiti ndị mba ọzọ, na Ur nke ndị Kaldịa. Si n'aka ya pụta ọgbọ buru ibu; ma n'ime ha, mgbe a kpalitere ha n'ọkwa mba, Chineke nke eluigwe kwuru sị: "Ọ bụghị nʼihi na unu dị ukwuu nʼọnụọgụgụ karịa ndị mba ọzọ, ka Onyenwe anyị ji họpụta unu, hụ unu nʼanya otu a, nʼezie unu dịkarịsịrị nta nʼọnụọgụgụ."³⁹

GSAM 33.4Ozugbo ọzọ, mgbe ọ ga-azọpụta ndị ya n'ime ohu ha nọ na Ijipt, o họpụtara onye ndu ha bụ onye, n'oge ọ bụ nwata, e zoro ya ọnwa atọ n'ụlọ nne ya, mesịa tinye ya n'ime obere nkata dị mfe e ji ahịhịa amị kpara ma kpuchie ya na mmanụ ojii, wee hapụ ya ka Osimiri Nile lekọta ya. Mosis ahụ n'onwe ya, otú ọ dị, bụ onye, mgbe ọ toro ma ghọta ihe, họọrọ ụzọ dị umeala nke ịnata ahụhụ ọnụ na ndị Chineke kama ịnụ ụtọ "aṅụrị nke mmehie."⁴⁰

GSAM 34Mmeri Gidiọn

GSAM 34.1Mgbe e mesịrị, mgbe Onyenwe-anyị chọrọ ịzọpụta Izrel pụọ n'aka ndị Midia na ndị Amalek, ndị bịara n'ala ha "Dịka usuu igurube," bibie mkpụrụ ubi, hapụghị Izrel nri ọ bụla, "ma atụrụ, ma ehi, ma ịnyịnya ibu," Onyenwe anyị zitere mmụọ ozi n'aka Gidiọn. Nwa Joash a dara ogbenye ruo n'ókè ịkụ obere witi ma zoo ya pụọ n'aka ndị iro ya. Mgbe mmụọ ozi gwara ya na ọ ga-azọpụta Izrel, Gidiọn jụrụ n'ịtụ n'anya, "olee otu m ga-esi zọpụta Izrel? Lee, esi m nʼikwu dịkarịsịrị nta nʼime Manase pụta. Mụ onwe m bụkwa onye dịkarịsịrị ala nʼezinaụlọ m."⁴¹ Onye ahụ dị umeala n'obi, dara ogbenye, gara pụta na narị mmadụ atọ ya, na oriọna ha dị mfe na ite mmiri ha (omume nke ga-adị ka nzuzu n'echiche mmadụ), ma jiri Chineke bụrụ ike ha, ha meriri nnukwu mmeri. Tupu nnapụta ahụ, Gidiọn nwere ike ịkwa ákwá arịrị dịka onye amụma Emọs mere mgbe ọ jụrụ, "Jekọb ọ ga-esi aṅa guzosie ike? Lee, ọ dịkarịrị nta."⁴²

GSAM 34Nwa ọhụrụ dị n'ihe a na-etinye nri anụmanụ

GSAM 34.2N'oge Onyenwe-anyị họpụtara, a mụrụ Onye Nzọpụta ụmụ mmadụ, ndị na-ele atụrụ wee chọta ya ka ọ dina n'ihe a na-etinye nri anụmanụ. Ndị ikwu ya n'ụwa soro ọrụ ndụ dị umeala n'obi ma dịkwa nsọpụrụ. Banyere ogbenye ya n'ụwa, Onye Nzọpụta kwuru, "nkịta ọhịa nwere ọnụ ebe ha na-edina. Ụmụ nnụnụ nke igwe nwekwara akwụ; ma Nwa nke Mmadụ enweghị ebe obibi."⁴³ Ọ họọrọ ndịozi ya "site n'etiti ọkwa dị ala, nke ọ bụ ezie na ọ bụghị nke kacha ala, anaghị eru ọkwa ndị etiti. Ihe niile a mere iji gosi ụwa na ọrụ ahụ abụghị nke mmadụ, kama ọ bụ nke Chineke."

GSAM 35Ọ Bụghị Ọtụtụ Ndị Amamihe Ka A Kpọrọ

GSAM 35.1Pọl kwuru banyere ọrụ ahụ n'oge ụka mbụ: "nzuzu Chineke dị mma karịa amamihe niile nke mmadụ, adịghị ike Chineke dịkwa ukwuu karịa ike niile nke mmadụ. Ụmụnna m, chetakwanụ ihe unu bụ mgbe a kpọrọ unu. Chetanụ na ọ bụ ole na ole nʼime unu bụ ndị maara ihe nʼusoro ogugo mmadụ, ndị dị ike, na ndị a maara aha ha nʼobodo. Ma lee na ọ bụ ihe ahụ ụwa gụrụ dịka ihe nzuzu, ka Chineke họrọ iji mee ka ihere mee ndị amamihe. Ọ bụkwa ihe ha gụrụ dịka ihe na-adịghị ike ka Chineke họọrọ iji mee ka ihere mee ndị dị ike. Nʼihi na Chineke họọrọ ihe dịkarịrị ala nke ụwa, na ihe a jụrụ ajụ, jiri ha mee ka ihe ụwa chere na ọ baghị uru, bụrụ ihe bara uru. Ka mmadụ ọbụla ghara ịnya isi nʼebe Chineke nọ."⁴⁴

GSAM 35Ụmụ Nwoke Dị Umeala n'Obi n'Mgbanwe

GSAM 35.2Anyị hụrụ ụkpụrụ ahụ gosipụtara n'ndụ ndị Mgbazigharị ukwu nke narị afọ iri na isii. Onye ọkà mmụta akụkọ ihe mere eme kwuru sị: "Onye Mgbazigharị Zwingle pụtara site n'ụlọ obibi onye na-azụ atụrụ nọ n'ugwu Alps; Melanchthon, onye ọkà ihe ọmụma okwukwe nke Mgbanwe, si n'ụlọ ọrụ onye na-eme ngwa agha pụta; na Luther si n'ụlọ obibi onye na-egwu ala dara ogbenye pụta." Banyere onwe ya, Luther kwuru sị: "Nne na nna m dara ogbenye nke ukwuu. Nna m bụ onye na-egbutu osisi ogbenye (mgbe e mesịrị ọ ghọrọ onye na-egwu ala), na nne m na-ebu osisi n'azụ ya ọtụtụ mgbe, ka ọ wee nwee ike inweta ihe ga-enyere ya ịzụ ụmụ ya. Ha jiri ọrụ kacha sie ike rụọ ọrụ maka anyị."

GSAM 35.3Onyeozi Jemis, na-ekwu maka oku ndị mmadụ n'ọrụ Onyenwe anyị, sịrị, "Geenụ ntị ka m gwa unu ụmụnna m, ọ bụ na unu amataghị na Chineke ahọpụtala ndị ahụ ụwa gụrụ dịka ndị ogbenye, mee ka ha bụrụ ọgaranya site nʼokwukwe ha, ka ha ketakwa alaeze ahụ o kwere nkwa inye ndị hụrụ ya nʼanya?"⁴⁵

GSAM 35Ndị Methodists mbụ

GSAM 35.4Mgbe anyị na-ele anya n'ahịrị ndị na-eme mgbanwe na-aga n'ihu ruo n'oge mbụ nke Methodism, mgbe a na-ekwupụta ụkpụrụ amara n'efu n'ọrụ ike, anyị hụrụ na ọ na-esonyere ike Chineke. Ka e si kwupụta ya n'eziokwu n'ihu ndị mmadụ, na ịhụnanya dị nro nke Kraịst, ma e jidere ya site n'okwukwe dị ndụ, ndị kwere ekwe hụrụghị naanị mgbaghara mmehie gara aga, kamakwa ike na-eme ka ha dị nsọ iji mee ka ha nwee ndụ nsọ. Methodism malitere n'ụzọ dị umeala n'obi, a gọziri ya dịka okwukwe na ntụkwasị obi dị mfe nke ndị ụkọchukwu na ndị ụka.

GSAM 36.1Mgbe anyị na-enyocha ihe omume na ahụmahụ jikọtara na mmegharị Advent, anyị chọpụtara na, dịka ọrụ niile nke Onyenwe anyị nke mmadụ na-arụ ọrụ na imezu ya, mmalite ya bụ n'etiti ndị ogbenye na ndị amaghị ama; ma ka ọ dị, ka ọ dịghị onye kpebie megide ya n'ihi nke a tupu o nyochaa nke ọma ihe akaebe nke ọrụ a dị ukwuu dabere na ya, ka ha ghara ịchọta onwe ha n'ọnọdụ ndị Onyenwe anyị jụrụ, "Onye na-eleda ụbọchị ihe nta anya?"⁴⁶

GSAM 36Azịza Eck nye Luther

GSAM 36.2Maka uru ndị nwere ike ịchọ ịtụle ma okwu nkuzi ziri ezi ma ọ bụ mehiere site n'ọtụtụ ma ọ bụ ole na ole nabatara ya, anyị na-eweta, n'akụkụ, esemokwu dị n'etiti Luther na Eck. Mgbe Luther kwusiri ike na Akwụkwọ Nsọ, ma tụrụ onwe ya n'ọnọdụ ịlụso ikike mmadụ itinye echiche ha n'elu okwu Chineke, Eck zara ya n'okwu ọchị a: "Ọ na-atọ m ezigbo ijuanya ịhụ umeala na ịdị obi umeala Dọkịta nsọ ji na-anwa iguzogide, naanị ya, ọtụtụ nna ndị a ma ama, ma na-eme ka ọ dị ka ọ maara ihe karịrị ndị isi ụka ukwu, nzukọ ụka, ndị ọkà mmụta, na mahadum! ... Ọ ga-atọ nnọọ ijuanya, n'enweghị obi abụọ, ma ọ bụrụ na Chineke zoro eziokwu n'anya ọtụtụ ndị nsọ na ndị martịr ruo mgbe Nna nsọ a bịarutere."

GSAM 36.3Azịza a nwere ike ijikọ ya nke ọma na nke Zwingle zara John Faber na Zurich, mgbe Faber gosipụtara "ịtụ n'anya ya n'ogo ihe ruru, mgbe e hapụrụ omenala ndị ochie nke dịrịgoro narị afọ iri na abụọ, ma o doro anya na a kpebiri na ụwa Ndị Kraịst nọ n’ezighi ezi ruo afọ otu puku na narị anọ." Zwingle zara ngwa ngwa na "njehie anaghị abụ njehie dị nta n’ihi na ndị mmadụ kwenyere na ya ruo afọ otu puku na narị anọ, na n'ịrụ ọrụ nsọ Chineke, ịdị ochie nke omenala adịghị mkpa ma e wezụga na e nwere isi ma ọ bụ nkwenye ya n'Akwụkwọ Nsọ."⁴⁷

GSAM 37Okwu Onyenwe-anyị megide Amamihe Mmadụ

GSAM 37.1Ihe ize ndụ dị n'ịdabere na echiche mmadụ, kama idozi ajụjụ, "Gịnị bụ eziokwu?" site n'okwu Onyenwe anyị, gosipụtara nke ọma site n'aka onye amụma Hosiya mgbe ọ sịrị, "unu akụọla mkpụrụ ajọ omume; unu aghọtakwala ihe ọjọọ dịka ihe ubi. Unu eriela mkpụrụ osisi ụgha. Nʼihi na unu atụkwasịla obi unu nʼịdị ike nke onwe unu, na nʼịdị ọtụtụ nke ndị bụ dike nʼagha unu."⁴⁸ Ụzọ obi mmadụ si dị bụ ịtụkwasị mmadụ obi mgbe niile; ma ka anyị na-abịarute n'oge Onyenwe-anyị "ga-ebili ịyọgharị ụwa," onye amụma Aịzaya na-agba ume, "Kwụsị ịtụkwasị mmadụ efu obi. O nweghị ihe ọ bụ karịa naanị nkuume ahụ dị ya nʼime, nʼihi gịnị ka e ji agụnye ya?"⁴⁹

GSAM 37.2Ebe a dọrọ anyị aka ná ntị otú a n'Akwụkwọ Nsọ gbasara ihe ize ndụ dị n'ụzọ a, ka ọ dịghị onye kpụọ ikpe ngwa ngwa n'ihe gbasara mmegharị Advent, dịka ọ bụghị ihe kwesịrị ịtụle n'ihi mmalite ya dị umeala, ma ọ bụ n'ihi na ndị ụwa na-akpọ ndị ukwu akwadoghị ya. Kama, ka onye ọ bụla tụlee nlezianya ihe ọ na-ekwupụta. Eziokwu bara uru na-enweghị atụ; ma e jiri echiche mmadụ tụnyere ya, ha bụ naanị mkpofu efu.