Isi nke 16 — Ozi Mmụọ Ozi nke Atọ

GSAM 247.1"MGBE ahụ, mmụọ ozi nke atọ bịakwara soro ha na-eti mkpu na-asị, 'Onye ọbụla na-akpọ isiala nye anụ ọhịa ahụ si nʼime mmiri rịpụta, na oyiyi ya ahụ a kpụrụ akpụ, na onye na-anarakwa akara ahụ nʼegedege ihu maọbụ nʼaka ya, ha onwe ha, aghaghị isoro ṅụọ mmanya nke oke iwe Chineke, bụ nke a na-agwaghị agwa gbanye nʼime iko ọnụma ya. A ga-ejikwa ọkụ na nkume ọkụ mekpaa ha ahụ nʼihu ndị mmụọ ozi dị nsọ na nʼihu Nwa Atụrụ ahụ. Anwụrụ ọkụ si nʼebe a na-emekpa ha ahụ apụta na-arịgo elu ruo mgbe niile ebighị ebi. Izuike agaghị adịrị ha ehihie na abalị bụ ndị ahụ kpọrọ isiala nye anụ ọhịa ahụ na oyiyi ya a kpụrụ akpụ, kwerekwa ka a kakwasị ha akara nke aha ya. Ka nke a bụrụ ihe ịgbaume nye ndị nsọ ya, bụ ndị nke Chineke na-erubere iwu ya isi, na-eguzosikwa ike nʼokwukwe ha nʼime Jisọs.'"¹

GSAM 247Ịdọ Aka ná Ntị Kasị Dị Mkpa n'Akwụkwọ Nsọ

GSAM 247.2Nke a bụ ịdọ aka ná ntị kacha dị mkpa dị n'Akwụkwọ Nsọ, ọ doro anya na ndekọ akụkọ ihe mere eme ụwa anyị anaghị egosi na a nụrụ ozi a n'oge gara aga. Eziokwu na e gosila na mmụọ ozi mbụ na nke abụọ n'usoro a bụ nke ọgbọ a, na-egosi nke ọma na ozi a abụghị nke oge gara aga.

GSAM 247.3Pasto J. V. Himes kwuru na 1847:—

GSAM 247.4"Isi nke iri na anọ [nke Mkpughe] na-egosi mkpu ijuanya, nke ka ga-eme, dị ka ịdọ aka ná ntị nye mmadụ n'oge ahụ nke nnukwu nnwale. Amaokwu 9-11. A naghị ahụ n'akwụkwọ Chineke, ewezuga nke a, nkwupụta ikpe iwe dị egwu dị otú ahụ. Ọ̀ bụghị ihe na-egosi nnukwu nnwale, ịchọrọ ịdọ aka ná ntị dị egwu dị otú ahụ?"²

GSAM 248E Meghere Ụlọ Nsọ—A Hụrụ Igbe Ọgbụgba Ndụ

GSAM 248.1J. N. Andrews kwuru maka ozi a, "Imeghe Ebe Kacha Nsọ n'ime ụlọ nsọ nke eluigwe, site na ya ka a na-ahụ igbe ọgbụgba ndụ, bụ ihe na-eme mgbe mmụọ ozi nke asaa na-eti ụda. Ma ka ọrụ ozi nke Onyeisi nchụaja anyị dị ukwuu gbanwere gaa n'ebe ahụ mgbe ụbọchị puku abụọ na narị atọ gachara, anyị ghọtara na njedebe nke oge ahụ na-egosi imeghe ụlọ nsọ ahụ, dịka ozi mmụọ ozi mbụ si kwuo. Ịbanye Onyeisi nchụaja anyị n'Ebe Kacha Nsọ iji rụọ ọrụ n'ihu igbe Chineke na-adọta uche ụka na iwu Chineke dị n'ime igbe ahụ. Iwu Chineke na-enwu site n'ebe nsọ nke eluigwe kemgbe oge ahụ.

GSAM 248Mgbanwe nke Ụbọchị Izuike

GSAM 248.2"Ọ bụ eziokwu na-apụghị ịjụ na iwu nke anọ, ọtụtụ afọ gara aga, gbanwere site na ụbọchị izuike nke Onyenwe-anyị gaa emume Sọnde nke ndị na-ekpere arụsị. A rụrụ mgbanwe a n'ụzọ doro anya megidere Akwụkwọ Nsọ, nke n'ebe niile na-ekweta na ụbọchị nke asaa bụ naanị ụbọchị izuike kwa izu nke Onyenwe-anyị. E mere ya site n'aka nnukwu onye hapụrụ okwukwe, onye Daniel kwuru na ọ ga-eche 'ịgbanwe iwu niile na omenaala niile.' Ike a bụ n'ezie otu ihe ahụ dị ka anụ ọhịa a ga-efe site n'aka ụwa niile. Ọ bụkwa eziokwu nke na-adọrọ mmasị nke ukwuu na iwu a, nke e tọrọ ụkwụ n'ala ogologo oge, a na-eme ka ọ pụta ìhè ugbu a, ma ndị Chineke amalitela ịgbaso ya tinyere iwu itoolu ndị ọzọ. Daalụ Chineke na Ọ na-akwadebe ndị fọdụrụ maka ọgụ ikpeazụ ha na agwọ ahụ, na maka nnabata site n'ọnụ ụzọ n'ime obodo nsọ. Mkpughe 12:17; 22:14. Ịkwado iwu nke anọ megide ụbọchị izuike nke ịhapụ okwukwe, na ịkụziri iwu niile nke Chineke bụ ihe àmà doro anya na ugbu a bụ oge ndidi ndị nsọ, na nke ịdọ aka ná ntị nke mmụọ ozi nke atọ."³

GSAM 249.1E kpọrọ uche na isi ndị gara aga na ozi mbụ na nke abụọ n'ime ozi ndị a, dịka e si mezuo ha na nkwupụta ukwu nke Ọbịbịa nke Abụọ ruo Ọktoba 22, 1844. Akwụkwọ Nsọ na mmalite nke isi a na-agụ, "mmụọ ozi nke atọ bịakwara soro ha," nke pụtara na ọ soro mmụọ ozi mbụ na nke abụọ. O nwere ike ịbụ ihe na-adọrọ mmasị, na njikọ a, ịkpọ uche na mbido ozi nke atọ.

GSAM 249Ndị Mbụ Ndị Adventist Na-edebe Ụbọchị Izuike

GSAM 249.2N'oge "iti mkpu nke etiti abalị" n'afọ 1844, Onyenwe-anyị malitere idu uche ndị ya ka ha na-edebe ụbọchị izuike nke ụbọchị nke asaa. Ụkpụrụ okwukwe a n'etiti ndị Adventist bilitere n'ụzọ a: Rachel Preston, onye Baptist nke na-edebe ụbọchị izuike nke ụbọchị nke asaa, kwagara Washington, N.H., ebe e nwere ụka ndị Adventist.⁴ Ọ nabatara nkuzi banyere mbata Kraịst, ma ụka ahụ, nke mejupụtara ihe dị ka ndị otu iri anọ, site na ọrụ oziọma ya nabatara ụbọchị izuike nke iwu nke anọ. Nke a kpalitere ajụjụ gbasara isiokwu ahụ. Na Cry nke Septemba 5, 1844, anyị gụrụ, "Ọtụtụ mmadụ na-eche echiche miri emi gbasara ihe a na-atụle dị ka ọrụ ha ịkwanyere ụbọchị nke asaa ugwu." Okwu a dị na edemede onye nchịkọta, ebe e mere obere mgbalị iji kwado nkwupụta ndị na-akwado ịgbaso Sọnde. Isiokwu ahụ gara n'ihu na mbipụta nke Septemba 12, ebe anyị hụrụ okwu dị mkpa nke butere ọtụtụ mmadụ ịmụ ya nke ọma:—

GSAM 249Ụbọchị nke Asaa bụ Naanị Ụbọchị Iwu Tọrọ

GSAM 249.3"Izu gara aga, anyị chọtara onwe anyị bịara n'echiche a: Enweghị akụkụ oge pụrụ iche nke iwu chọrọ ka Ndị Kraịst debe dị ka oge nsọ. Ọ bụrụ na echiche a ezighị ezi, anyị chere na ụbọchị nke asaa bụ naanị ụbọchị iwu kwuru ka a na-eme emume ya."

GSAM 250Edemede T. M. Preble

GSAM 250.1A kpọrọ uche Ndị Adventist dịka otu n'ajụjụ ụbọchị izuike site n'edemede T. M. Preble dere banyere isiokwu ahụ, nke e depụtara na Feb. 13, 1845, ma bipụtara na Hope of Israel, Portland, Maine, Feb. 28, 1845. Mgbe o gosipụtara ihe Akwụkwọ Nsọ na-ekwu gbasara ụbọchị izuike, na eziokwu na e gbanwere ya gaa Sọnde site n'aka nnukwu ịhapụ okwukwe, o kwuru sị: "Ya mere, anyị na-ahụ na Daniel 7:25 mezuola, mpi ntakịrị ahụ na-agbanwe 'iwu niile na omenaala niile.' Ya mere, ọ dị m ka ndị niile na-edebe ụbọchị mbụ dị ka ụbọchị izuike bụ ndị na-edebe Sọnde nke poopu ma bụrụkwa ndị na-emebi ụbọchị izuike nke Chineke."⁵

GSAM 250J. B. Cook gbasara Ajụjụ Ụbọchị Izuike

GSAM 250.2Ozugbo nke a gasịrị, e bipụtara edemede sitere n'aka J. B. Cook, n'ime ya o gosiri na enweghị ihe akaebe n'Akwụkwọ Nsọ maka ịchekwa Sọnde dịka ụbọchị izuike, o wee jiri okwu a dị mkpirikpi sị: "N'ụzọ dị mfe ka e wepụrụ ifufe niile n'ime akwa ụgbọ mmiri nke ndị na-agba ụgbọ mmiri, eleghị anya n'amaghị ama, n'okpuru ọkọlọtọ ụbọchị izuike nke poopu."

GSAM 250.3Ọ bụ ezie na nsọpụrụ ụbọchị izuike nke ndị nwoke a abụọ jere adịghị ogologo oge, ha malitere usoro a na-apụghị ịkwụsị ya mfe. Okwu ndị a ma ama, "ndị na-edebe Sọnde nke poopu," "ndị na-emebi iwu Chineke," na "ịnya ụgbọ mmiri n'okpuru ọkọlọtọ ụbọchị izuike nke poopu," nọ n'ọnụ ọtụtụ narị mmadụ ndị na-achọsi ike ịmata eziokwu banyere nke a. Pasto Joseph Bates, si Fairhaven, Massachusetts, bụ onye e si otú a dọta uche ya, o wee nabata ụbọchị izuike n'afọ 1845.

GSAM 250Joseph Bates Na-anabata Ụbọchị Izuike

GSAM 250.4Ahụmahụ ya bụ nke a: Mgbe ọ nụrụ maka ìgwè ndị nọ Washington, N.H., na-edebe ụbọchị izuike, o kpebiri ịga leta ụka ahụ hụ ihe ọ pụtara. O mere otú ahụ, ma mgbe ọ mụchara isiokwu ahụ na ha, o hụrụ na ha ziri ezi, o wee nabata ìhè gbasara ajụjụ ụbọchị izuike ozugbo. Mgbe ọ laghachiri New Bedford, Mass., ọ zutere n'elu akwa mmiri n'etiti New Bedford na Fairhaven, otu nwanne a ma ama, onye jụrụ ya sị, "Kapiten Bates, gịnị bụ akụkọ?" Pasto Bates zara, "Akụkọ ahụ bụ na ụbọchị nke asaa bụ ụbọchị izuike nke Onyenwe-anyị Chineke anyị." "Ọ dị mma," ka nwoke ahụ kwuru, "aga m alaghachi n'ụlọ gụọ Baịbụl m, ka m hụ maka nke ahụ." Ya mere o mere otú ahụ, ma mgbe ha zutere ọzọ, nwanne a nabatara eziokwu nke ụbọchị izuike ma na-eso ya.

GSAM 251Akwụkwọ Mbụ Banyere Ụbọchị Izuike

GSAM 251.2Pasto Bates malitere ozugbo ikwusa eziokwu a site na Steeti ruo Steeti. O chọtara ngwa ngwa na akwụkwọ, ma ọ bụ ọbụna akwụkwọ nta, gbasara ajụjụ ụbọchị izuike ga-abụ nnukwu enyemaka nye ya n'ọrụ ya, ma Mmụọ Chineke kpaliri mmụọ ya ka ọ dee ma bipụta ihe gbasara isiokwu a. Ma otu esi eme ya na-enweghị ego, bụ ajụjụ, n'ihi na ihe niile o nwere bụ York shilling (sent iri na abụọ na ọkara). O nwere ike ịbụ ihe na-atọ onye na-agụ mmasị ịkọ akụkọ ahụ ya n'ihe a, kpọmkwem dịka o siri gwa m ya na 1855.

GSAM 251Paụnd anọ nke ntụ ọka

GSAM 251.3O kwuru na mgbe ọ nọ na ekpere n'ihu Chineke, o kpebiri ide akwụkwọ ahụ, ma nwee obi ike na ụzọ ga-emeghe iji bipụta ya. Ya mere, o nọdụrụ n'oche ya n'akụkụ tebụl, jiri Baịbụl na akwụkwọ nchịkọta okwu, malite ọrụ ya. N'ime otu awa, Nwanyị Bates bịarutere n'ime ụlọ ma sị, "Joseph, enweghị m ntụ ọka zuru ezu iji mee achịcha," ma n'otu oge ahụ kwuo maka ụfọdụ obere ihe ndị ọzọ ọ chọrọ. "Ntụ ọka ole ka na-efu gị?" ka Kapiten Bates jụrụ. "Ihe dị ka paụnd anọ," ka ọ zara. "Ọ dị mma," ka ọ zara. Mgbe ọ pụsịrị n'ụlọ, ọ gara ụlọ ahịa dị nso, zụrụ paụnd anọ nke ntụ ọka na ihe ndị ọzọ, wetara ha n'ụlọ, wee nọdụ ọzọ n'akụkụ tebụl ọrụ ya. Mgbe obere oge gachara, Nwanyị Bates bịarutere, hụ ihe ndị ahụ n'elu tebụl wee kwuo, "Ebee ka ntụ ọka a si bịa?" "Ehee," ka kapiten kwuru, "ọ bụghị nke zuru oke? Ị kwuru na ịchọrọ paụnd anọ." "Ee," ka ọ sịrị, "ma ebee ka ị nwetara ya?" "Azụrụ m ya," ka ọ sịrị; "ọ bụghị oke ịchọrọ iji mezue ime achịcha?" "Ee," ka Nwanyị Bates gara n'ihu, "ma ị, Kapiten Bates, nwoke gara njem n'ụgbọ mmiri si New Bedford gaa akụkụ ụwa niile, ịpụọla zụta paụnd anọ ntụ ọka?" "Ee, ọ bụghịkwa nke ahụ ọnụ ọgụgụ ịchọrọ iji mezue ime achịcha?" "Ee," ka Nwanyị Bates kwuru, "ma ị zụrụ paụnd anọ(!) ntụ ọka?"

GSAM 252Dọla Puku Iri na Otu Eji maka Eziokwu

GSAM 252.1Ọnwụnwa ọzọ sochiri ngwa ngwa. Mgbe Kapiten Bates hapụrụ ọrụ n'oké osimiri, o rere òkè ya n'ụgbọ mmiri otu maka dọla 11,000, ma ugbu a o tinyela ego niile o nwere iji kwalite eziokwu. Ruo mgbe ahụ, Nwanyị Bates amaghị eziokwu gbasara ọnọdụ akụ na ụba ya, ma o chere na ọ ga-agwa ya, ya mere o kwuru nwayọọ, "Nwunye m, ego ikpeazụ m nwere n'ụwa ka m jiri zụta ihe ndị ahụ." Na mkpu mgbu obi, Nwanyị Bates jụrụ, "Gịnị ka anyị ga-eme?" Kapiten biliri, na nsọpụrụ niile nke kaptin na-achị ụgbọ mmiri ya, sịrị, "Aga m ede akwụkwọ; aga m ekesa ya, ma gbasaa eziokwu ụbọchị izuike nke a n'ihu ụwa." "Ọ dị mma," ka Nwanyị Bates kwuru n'etiti akwa na-ekpuchi anya, "gịnị ka anyị ga-eri?" "Onyenwe-anyị ga-emeghe ụzọ," ka Kapiten Bates zara ya na ọchị. "Ee," ka Nwanyị Bates kwuru, "Onyenwe-anyị ga-emeghe ụzọ! Nke ahụ bụ ihe ị na-ekwu mgbe niile," o mechara tie mkpu akwa, hapụrụ ụlọ ahụ.

GSAM 252Nnyefe na-atụghị anya ya

GSAM 252.2Mgbe Kapiten Bates gara n'ihu na-arụ ọrụ ya ruo ọkara elekere, echiche bịara ya ka ọ gaa ụlọ ozi, n'ihi na e nwere akwụkwọ ozi maka ya. Ọ gara, ma n'eziokwu e nwere akwụkwọ ozi. N'oge ahụ, ụgwọ mbupu akwụkwọ ozi bụ sentị ise, ma ịkwụ ụgwọ tupu oge eruo bụ nhọrọ. Onye dere akwụkwọ ozi a, n'ihi ihe kpatara ya, emeghị ka e kwụọ ụgwọ mbupu ya. N'ebe a ọzọ, e wedara Kapiten Bates ala, n'ihi na ọ ghaghị ịgwa onye isi ụlọ ozi, Mr. Drew, onye ọ maara nke ọma, na ọ nweghị ike ịkwụ ụgwọ mbupu ahụ n'ihi na ọ nweghị ego; ma o kwuru, "Ị ga-ahapụ ka m hụ ebe o si bịa?" "Were ya gaa," ka onye isi ụlọ ozi kwuru, "kwụọ ya n'oge ọzọ." "Mba," ka Kapiten kwuru, "agaghị m ewepụ akwụkwọ ozi a n'ụlọ ọrụ ruo mgbe a ga-akwụ ụgwọ mbupu ya." Ka ọ ka na-ejide akwụkwọ ozi ahụ n'aka, o kwuru, "Echere m na e nwere ego n'ime akwụkwọ ozi a," wee tụgharịa na onye isi ozi, jụọ ya, "Biko, ị ga-emeghe ya? Ọ bụrụ na e nwere ego n'ime ya, ị nwere ike iwepụ ego mbupu; ọ bụrụ na ọ nweghị, agaghị m agụ ya." Onye isi ụlọ ọrụ ozi mere arịrịọ ya, lee! ọ nwere akwụkwọ ego dọla iri. Mgbe ọ gụsịrị ya, ọ chọpụtara na akwụkwọ ozi ahụ si n'aka otu onye kwuru na Onyenwe-anyị kpalitere ya n'uche nke ukwuu na Pasto Bates chọrọ ego, ya mere o zipụrụ ya ngwa ngwa; n'ọsọ ahụ, o yikarịrị ka o chefuru ịkwụ ụgwọ mbupu.

GSAM 253.1Mgbe o kwụrụ ụgwọ mbupu, ọ gara ụlọ ahịa nri, zụrụ gbọmgbọm ntụ ọka maka dọla anọ, tinyere poteto, shuga, na ihe ndị ọzọ dị mkpa. Mgbe ọ na-enye ntuziaka ebe a ga-ebute ha, ọ sịrị, "O yikarịrị ka nwanyị ahụ ga-asị na ha abụghị nke ebe ahụ, ma ị gaghị echebara ihe ọ na-ekwu echiche; budata ngwongwo ahụ na veranda dị n'ihu ụlọ."

GSAM 253.2Mgbe ahụ ọ gara ụlọ ọrụ mbipụta akwụkwọ ma hazie ka e bipụta puku otu nke akwụkwọ nta nwere ihe dị ka ibe narị, na nghọta na ka e nyere ha akwụkwọ ahụ, ndị na-ebipụta ga-etinye ya n'ụdị mkpụrụedemede ngwa ngwa dịka o kwere mee, na-ezigara ya akwụkwọ nlele mbipụta. Ọ ga-akwụ ụgwọ ọrụ ahụ ngwa ngwa ka ọ na-enweta ego, ma a gaghị ewepụ akwụkwọ ndị ahụ n'ụlọ ọrụ ahụ ruo mgbe a kwụrụ ụgwọ niile.

GSAM 253.3Kapiten Bates maara nke ọma na e nweghị ego ọ bụla a ga-akwụ ya, ma o chere na ọ bụ ọrụ ya ide akwụkwọ a, kwenyere na Onyenwe-anyị ga-emetụ obi ndị mmadụ ka ha zitere ego mgbe a ga-achọ ya. Mgbe o zụtara akwụkwọ, peni na ihe ndị ọzọ, nke mere ka ngwongwo ụlọ pụọ n'ihu ya, ọ gara n'isi okporo ámá na-eduga n'ụlọ ya. Mgbe o hụrụ na ihe ndị ahụ dị ebe ahụ, ọ batara n'ụlọ site n'ọnụ ụzọ azụ, wee nọdụ ọzọ n'oche ọrụ ya. Nwanyị Bates bịarutere ma sị n'olu obi ọkụ, "Joseph, lee n'ihu ebe a na-anọ n'èzí! Ihe ndị ahụ si ebee bịa? Onye na-ebugharị ngwongwo bịara ebe a ma o ga-ebupụta ya. Agwara m ya na ọ bụghị nke ebe a, ma o ka ga-ebupụta ya." "Ọ dị mma," ka Kapiten Bates kwuru, "echere m na ọ dị mma." "Ma," ka Nwanyị Bates kwuru, "si ebee ka ọ si bịa?" "Ọ dị mma," ka Kapiten kwuru, "Onyenwe-anyị zitere ya." "Ee," ka Nwanyị Bates kwuru, "Onyenwe-anyị zitere ya; nke ahụ ka ị na-ekwu mgbe niile." O mesịrị nyefee nwunye ya akwụkwọ ozi, sị, "Gụọ nke a, ị ga-amata ebe ọ si bịa." O gụrụ ya, wee laghachite n'ime ụlọ ka ọ kwaa ákwá ọzọ, mana ụda mkpu ya dị iche na nke mbụ; mgbe ọ laghachiri, ọ rịọrọ ya mgbaghara n'obi umeala maka enweghị okwukwe ya.

GSAM 254Ego Na-abịa Maka Akwụkwọ

GSAM 254.1Ka ọrụ ide na ibipụta na-aga n'ihu, Kapiten Bates na-enweta ego mgbe ụfọdụ site na ozi na n'ụzọ ndị ọzọ, mgbe ụfọdụ site n'aka ndị ọ hụghịla. Mgbe ọ natara ego ahụ, a na-ebufe ya nye ndị na-ebipụta akwụkwọ, a na-etinye ya na akaụntụ akwụkwọ ahụ. N'ikpeazụ, ụbọchị bịarutere mgbe e bipụtara akwụkwọ niile, ma site n'ebe Nwanne Bates atụghị anya ya, a kwụrụ ego fọdụrụ na akaụntụ ahụ; ya mere, a naghị akwụsị mgbasa akwụkwọ ahụ ọbụna otu ụbọchị.

GSAM 254Akwụkwọ Ego Ikpeazụ Akwụrụ

GSAM 254.2H. S. Gurney, si Memphis, Michigan, gwara m na Machị, 1884, na ya, n'ụtụtụ kpọmkwem e mechara akwụkwọ Pasto Bates, natara $100 n'akwụkwọ nkwa ịkwụ ụgwọ nke oge iwu ya gafere site n'aka nwoke kwuru na ọ gaghị akwụ ya. Mgbe o natara ego a, o chere na ọ bụ ọṅụ iji akụkụ ya kwụọ ụgwọ ikpeazụ maka akwụkwọ nta nke Pasto Bates gbasara ụbọchị izuike. "Ma," ka Mr. Gurney kwuru, "Nwanne Bates amaghị ruo ụbọchị ọnwụ ya onye kwụrụ ihe fọdụrụ n'akwụkwọ ahụ." Ahụmahụ a Pasto Bates nwere n'ịbipụta eziokwu nke ụbọchị izuike yiri ka ọ na-agwa ndị anyị okwu kemgbe mmalite mbipụta eziokwu gbasara ajụjụ ụbọchị izuike, "Gaa n'ihu n'ọrụ a, ma tụọ anya na nlekọta Chineke ga-emeghe ụzọ ka unu na-aga n'ihu."

GSAM 255Pasto Bates nwere obi abụọ gbasara ọhụ ndị ahụ

GSAM 255.1Nkwupụta a sochirinụ, ebelatara ya site na Life Sketches, ga-egosi otú onyinye amụma na mmezi ụbọchị izuike si jikọta ọnụ:—

GSAM 255.2Mgbe ọ gara New Bedford, Massachusetts, na 1846, Miss Harmon zutere Pasto Joseph Bates. Ọ nabatara okwukwe nke mbata Kraịst kemgbe mbụ, ọ bụkwa onye ọrụ ike n'ọrụ ahụ. Ọ bụ ezigbo nwoke Kraịst, onye nwere nkwanye ùgwù na obiọma. Ọ lekọtara Miss Harmon n'ịhụnanya dịka ọ bụ nwa ya nwanyị. Mgbe mbụ ọ nụrụ ya na-ekwu okwu, o gosiri nnukwu mmasị, ma mgbe ọ kwụsịrị, ọ biliri sị, "Abụ m Thomas onye na-ajụ ajụ. Anaghị m ekwere n'ọhụ. Ma ọ bụrụ na m nwere ike ikweta na ihe nwanne nwanyị a kọrọ n'abalị a bụ n'eziokwu olu Chineke nye anyị, aga m bụrụ nwoke kacha obi ụtọ dị ndụ. Obi m kpaliri nke ukwuu. Ekwenyere m na onye na-ekwu okwu ahụ bụ onye eziokwu, ma enweghị m ike ịkọwa otú e si gosi ya ihe ịtụnanya ọ kọọrọ anyị."

GSAM 255Miss Harmon Anabatara Ụbọchị Izuike

GSAM 255.3Pasto Bates na-edebe ụbọchị izuike, ma na-akwado mkpa ya. Miss Harmon amaghị mkpa ya n'oge ahụ, ma chere na Pasto Bates mehiere n'ịkọwa iwu nke anọ karịa iwu itoolu ndị ọzọ. Ma Onyenwe-anyị gosiri ya ọhụụ nke ebe nsọ dị n'eluigwe. E meghere ụlọnsọ Chineke nke dị nʼeluigwe, a gosiri ya igbe ọgbụgba ndụ Chineke nke oche ebere kpuchiri ya. Mmụọ ozi abụọ guzoro, otu n'akụkụ ọ bụla nke igbe ahụ, na nku ha gbasapụrụ n'elu oche ebere, na ihu ha tụgharịrị na ya. Nke a, mmụọ ozi so ya gwara ya, na-anọchi anya usuu niile nke eluigwe na-ele iwu Chineke e dere site na mkpịsị aka Chineke anya n'ụjọ nsọ. Jisọs weliri mkpuchi igbe ahụ elu, o wee hụ mbadamba nkume e dere iwu iri ahụ n'elu ha. O juru ya anya mgbe ọ hụrụ iwu nke anọ n'etiti iwu iri ahụ, nwere ìhè dị nro gbara ya gburugburu. Mmụọ ozi ahụ sịrị, "Ọ bụ naanị otu n'ime iwu iri ahụ nke na-akọwa Chineke dị ndụ, Onye kere mbara igwe na ụwa na ihe niile dị n'ime ha. Mgbe e wuru ntọala ụwa, e wuru kwa ntọala ụbọchị izuike." A gosiri ya na ọ bụrụ na e debere ụbọchị izuike eziokwu, agaghị enwe onye na-enweghị okwukwe ma ọ bụ onye na-ajụ Chineke. Ịdebe ụbọchị izuike ga-echebe ụwa pụọ n'ife arụsị.

GSAM 256.1A zọtọrọ iwu nke anọ ụkwụ, ya mere a na-akpọ anyị ka anyị dozie mmebi iwu ahụ ma kwupụta maka ụbọchị izuike a zọtọrọ ụkwụ. Nwoke mmehie, onye welitere onwe ya karịa Chineke ma chee na ọ ga-agbanwe oge na iwu, kpatara mgbanwe ụbọchị izuike site na ụbọchị nke asaa gaa na nke mbụ nke izu. N'ime nke a, o mere mmebi n'iwu Chineke.

GSAM 256.2Obere oge tupu nnukwu ụbọchị Chineke, a na-ezipụ ozi iji dọọ ndị mmadụ aka ná ntị ka ha laghachi n'ịkwanyere iwu Chineke ugwu, nke onye megidere Kraịst mebiri. A ghaghị ịkpọ uche na mmebi iwu site n'ịkụzi na ihe atụ. E gosiri ya kwa na mmụọ ozi nke atọ nke Mkpughe 14, na-ekwupụta iwu Chineke na okwukwe nʼime Jisọs, na-anọchite anya ndị na-anata ozi a, na-ebuli olu ịdọ aka ná ntị nye ụwa ka ha chekwaa iwu Chineke na iwu ya dịka mkpụrụ anya, na n'ịza ịdọ aka ná ntị a, ọtụtụ ga-anabata ụbọchị izuike Onyenwe-anyị.⁶

GSAM 256.3Ahụmahụ Miss Harmon na Pasto Bates a kwekọrọ na usoro Onyenwe-anyị si arụ ọrụ. Pasto Bates dọtara uche Miss Harmon na Pasto White na ajụjụ ụbọchị izuike, gosipụtara ha site na Akwụkwọ Nsọ ihe iwu Chineke na-adịghị agbanwe agbanwe na-arịọ. Ọ bụ ezie na a gọziri Miss Harmon ngosipụta pụrụ iche site n'aka Onyenwe-anyị ruo ihe dị ka ọnwa iri na asatọ, e nweghị ihe ọ bụla gbasara isiokwu a e gosiri ya tupu nke a. Ugbu a oge Onyenwe-anyị eruola, ka a na-ebuli ndị kwere ekwe iji debe iwu Ya, iji nye ha ìhè site n'onyinye amụma, ya mere, site n'ụzọ Ya si arụ ọrụ, ozi mmụọ ozi nke atọ, "iwu Chineke" na "ama nke Jisọs," jikọtara ọnụ.

GSAM 257Mmalite Ozi Mmụọ Ozi nke Atọ

GSAM 257.1Malite n'oge ahụ, ozi mmụọ ozi nke atọ, jikọtara ya na nke ndị ọzọ abụọ, malitere ịbụ nke a na-ekwupụta. Eziokwu nke ụbọchị izuike, jikọtara ya na igbe ọgbụgba ndụ Chineke na ìhè na-eto gbasara ebe nsọ, kwadoro ihe e gosiri mbụ—na mmegharị Advent gara aga ziri ezi, ma dị n'usoro Onyenwe-anyị. Ugbu a ha nwere ike ịghọta nke ọma karịa mgbe ọ bụla ihe pụtara "nzọụkwụ atọ elu n'ụzọ gara n'obodo Chineke."

GSAM 257Pasto Bates Na-anabata Ọhụ Dịka Si N'aka Chineke

GSAM 257.2N'ọnwa Novemba afọ 1846, e mere nzukọ na Topsham, Maine, nke Pasto Bates nọnyere. Na nzukọ ahụ, Nwanyị White (a kọrọla banyere alụmdi na nwunye Miss Harmon na Pasto James White) nwere ọhụ nke kpatara ka Pasto Bates kweta kpamkpam na mmalite ha sitere n'aka Chineke. Ọ bụ nwoke jisiri afọ iri ise na-arụ ọrụ n'oké osimiri, jupụtara n'ọkwa niile site na nwa ọrụ ụgbọ mmiri ruo onyeisi na onye nwe ụgbọ mmiri. Ịmata ya gbasara sayensị kpakpando dị otú ahụ na, dịka o siri gwa m, ọ nwere ike ịkọpụta ebe ọ nọ n'oké osimiri, n'ihe gbasara ogologo na obosara, site n'ileba anya n'ihe ndị dị n'eluigwe. Onye dị otú ahụ ga-enwe mmasị ikwu maka sayensị kpakpando.

GSAM 257.3Mgbe m na ya na-akparịta ụka, o gwara m otú o si kweta na ọhụ ndị ahụ sitere n'aka Chineke. O kwuru na otu ụbọchị o gbalịrị ịgwa Nwanyị White okwu gbasara kpakpando, ma n’oge na-adịghị anya ọ chọpụtara na ọ maghị ihe ọ bụla gbasara sayensị kpakpando; n'eziokwu, dịka o siri gwa ya, ọ maghị ma ọ lebaala anya n'ime akwụkwọ ọ bụla na-ekwu maka isiokwu ahụ. Ọ nweghị mmasị ikwurịta okwu banyere isiokwu ahụ, wee gbanwee mkparịta ụka ka ọ bụrụ maka ụwa ọhụrụ na ihe e gosiri ya n'ọhụ banyere ya.

GSAM 258"Mbara Igwe Na-emeghe"

GSAM 258.1N'afọ gara aga, na Eprel 19, 1845, akwụkwọ Illustrated London News bipụtara ihe na-adọrọ mmasị nke ukwuu nye ndị na-amụ kpakpando sitere n'aka Lord Rosse, gbasara nchọpụta ebube ọ mere site na teleskopu ukwu ya, karịsịa ile anya n'ebe ndị na-amụ kpakpando na-akpọ "oghere n'igwe." Otu mgbede, na nzukọ ahụ e kwuru n'elu, n'ụlọ Mr. Curtiss na n'ihu Pasto Bates, onye ka na-enweghị mkpebi gbasara ihe ngosi ndị a, Nwanyị White, mgbe ọ nọ n'ọhụ, malitere ikwu maka kpakpando, na-enye nkọwa na-enwu gbaa banyere eriri nwere agba uhie ọ hụrụ gafee elu mbara ụwa ụfọdụ, ma tinye, "Ahụrụ m ọnwa anọ." "Oo," ka Pasto Bates kwuru, "ọ na-ele Jupiter!" Mgbe ahụ, o mere mmegharị dịka onye na-agafe mbara igwe, malitere ịkọwa eriri na mgbanaka n'ịma mma ha nke na-agbanwe mgbe niile, sị, "Ahụrụ m ọnwa asaa."⁷ Pasto Bates kwupụtara, "Ọ na-akọwa Saturn." Mgbe ahụ ọ sịrị, "Ahụrụ m ọnwa isii," ozugbo malitere ịkọwa "mbara igwe na-emeghe," na ebube ya, na-akpọ ya ụzọ mbata n'ógbè nke ìhè karịrị. Pasto Bates kwuru na nkọwa ya karịrị akụkọ ọ bụla gbasara mbara igwe na-emeghe ọ gụrụ n'aka onye ode akwụkwọ ọ bụla.

GSAM 258.2Mgbe ọ ka na-ekwu okwu ma ka nọ n'ọhụ, ọ biliri n'ụkwụ ya wee kwuo sị, "O, ka m chọrọ ka Lord John Rosse nọ ebe a n'abalị a!" Pasto White jụrụ, "Ònye bụ Lord John Rosse?" "Oo," ka Pasto Bates kwuru, "ọ bụ nnukwu onye sayensị mbara igwe England. Achọrọ m ka ọ nọ ebe a ka ọ nụ nwanyị ahụ na-ekwu banyere sayensị kpakpando, ma nụkwa nkọwa ahụ gbasara 'ịmeghe mbara igwe.' Ọ karịrị ihe ọ bụla m gụrụ gbasara isiokwu a." Site n'abalị ahụ, Pasto Bates jupụtara n'obi na ọhụ Nwanyị White si n'èzí ihe ọmụma na njikwa ya. Nke a na àgwà ịdọ aka ná ntị na nkuzi e nyere, mere ka o kwenye na ha sitere n'aka Chineke.

GSAM 259.1Ihe a na-eme n'eluigwe, nke Nwanyị White kọwara n'ọhụ ahụ, bụ ihe ndị na-ede banyere kpakpando na mbara igwe na-ekwughịkarị. Huygens, onye mbụ chọpụtara ya, nyere nkọwa a:—

GSAM 259Ìhè Dị Ebube na Mma Agha Orion

GSAM 259.2"Ndị ọkà mmụta kpakpando na-etinye kpakpando atọ nso ibe ha na mma agha Orion; mgbe m lere nke dị n'etiti anya site na teleskopu, n'afọ 1656, kpakpando iri na abụọ ndị ọzọ pụtara n'ebe nke ahụ nọ; n'ime ha, atọ fọrọ nke nta ka ha metụ ibe ha aka, na anọ ọzọ pụtara, na-enwu gbaa dịka ọ bụ n'ime igwe ojii, nke mere ka oghere gbara ha gburugburu pụta ìhè karịa mbara igwe fọdụrụ, nke yiri ka ọ gbara ọchịchịrị kpamkpam n’ihi ihu igwe dị mma, pụtara ka ọ bụ n'ime oghere ákwà, site na ya mmadụ nwere ike ịhụ n'enweghị ihe mgbochi n'ime mpaghara ọzọ nke kpughere ìhè karịa."

GSAM 259.3William Herschel kwuru maka oghere a dị n'igwe:—

GSAM 259.4"Ọ bụrụ na dayameta ya n'ebe a dị anya a na-emepụta nkuku ogo iri n'anya onye na-ele ya, nke ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ, ogo ya ga-abụ ihe a na-apụghị iche n'echiche kpamkpam. E tụrụ ya na ọ ga-abụ ugboro puku ijeri abụọ karịa nha anyanwụ."

GSAM 259Na-enwu Karịa Anyanwụ

GSAM 259.5Thomas Dick, onye amamihe, kwuru otu a banyere nnukwu igwe ojii na-enwu enwu a:—

GSAM 259.6"Ọ bụrụ na e debere anyị nso ya dịka ọkara nke anya kpakpando kacha nso, ọbụlagodi na anya ahụ dị anya, site n'ebe ahụ ọ ga-egosi ìhè na-enwu enwu nke fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nke anyanwụ; na maka ndị nọ nso ya nke ukwuu ọ ga-ejupụta nnukwu akụkụ nke mbara igwe, ma pụta na ebube a na-apụghị ịkọwa. Ma ebumnuche ikpeazụ nke ihe dị otú ahụ, n'akụkụ niile ya na mmekọrịta ya, o nwere ike ịnọgide na-apụta n'ime ọgbọ ndị na-abịa nke ndụ na-enweghị ngwụcha; ma, dị ka ọtụtụ ihe ndị ọzọ dị n'ebe dị anya n'ime mbara igwe, ọ na-akpali n'uche ọchịchọ siri ike ịhụ ihe ngosi dị ebube na omimi nke mbara igwe ka e mesịrị mepee ya ntakịrị."⁸

GSAM 260.1Pasto Bates, n'ịmechi edemede banyere isiokwu a, kwuru sị:—

GSAM 260.2"Ya mere, site n'akụkọ niile e wetara (ma anyị nwere ike inye ọtụtụ ihe ndị ọzọ ma ọ bụrụ na ọ dị mkpa), anyị hụrụ na nke a bụ ihe ijuanya na-apụghị ịkọwa n'eluigwe; oghere n'eluigwe nke gburugburu ya karịrị ijeri iri na otu na narị atọ na iri na anọ [11,000,000,314] maịl. Ka Huygens a ma ama kwuru, 'Ahụtụbeghị m ihe dị ka nke a n'etiti kpakpando ndị na-adịghị agagharị—nke na-enye ohere ịhụ n'enweghị ihe mgbochi mpaghara ọzọ nke ìhè dị na ya karịa.'"

GSAM 260Ihe Àmà Ọzọ Banyere Ọhụ nke Mbara Ụwa

GSAM 260.3Ọzọkwa, anyị na-ewetara okwu si n'aka Nwanyị Truesdail, onye nọ n'oge e nyere ọhụ a. Ọ sịrị:—

GSAM 260.4"Nwanne nwanyị White nọ na ahụike dara ogbenye, ma mgbe a na-ekpe ekpere maka ya, Mmụọ Chineke zuru ike n'elu anyị. Anyị hụrụ ngwa ngwa na ọ naghị ahụ ihe ndị dị n'ụwa. Nke a bụ oge mbụ ọ hụrụ ụwa mbara igwe. Mgbe ọ gụsịrị ọnwa ndị Jupiter n'olu doro anya, ma n'oge na-adịghị anya mgbe ahụ gụsịrị ọnwa ndị Saturn, o nyere nkọwa mara mma banyere mgbanaka nke ikpeazụ. O mechara sị, 'Ndị bi ebe ahụ bụ ndị dị elu, jupụtara n'ebube, dị iche kpamkpam na ndị bi n'ụwa. Mmehie abatabeghị ebe a.' O doro anya site n'ihu ọchị Nwanne Bates na obi abụọ ya gara aga gbasara isi iyi nke ọhụ ya na-apụ ngwa ngwa. Anyị niile maara na Kapiten Bates bụ nnukwu onye hụrụ ọmụmụ kpakpando n'anya, n'ihi na ọ na-achọpụta ọtụtụ n'ime ihe ndị dị n'eluigwe maka nkuzi anyị. Mgbe Nwanne nwanyị White zara ajụjụ ya mgbe ọhụ ahụ gasịrị, sị na ọ nweghị mgbe ọ mụrụ ma ọ bụ nwetara ihe ọmụma n'akụkụ a, obi jupụtara ya n'ọṅụ na afọ ojuju. Ọ tụrụ Chineke n'ọma, ma gosipụtara okwukwe ya na a nyere ọhụ a gbasara mbara ụwa ka ọ ghara inwe obi abụọ ọzọ."⁹

GSAM 261Ịnyịnya Ọjọọ Gbanwere Ka Ọ Dị Ọma na Mberede

GSAM 261.1Ozugbo nzukọ a gasịrị na Topsham, ihe ọzọ dị ịtụnanya mere metụtara ọhụ ndị ahụ, nke m ga-akọ dịka Pasto Bates siri gwa m:—

GSAM 261.2Pasto White nwere iji nwa ịnyịnya a kụziri ntakịrị na ụgbọ ịnyịnya ahịa nwere oche abụọ, nke e wuru na-enweghị ogwe nche n'ihu, ma o nwere nzọụkwụ gafee ihu ụgbọ ịnyịnya na nzọụkwụ ígwè si na ogwe ịnyịnya. Ọ dị mkpa ka e were nnukwu nlezianya na-anya nwa ịnyịnya ahụ, n'ihi na ọ bụrụ na eriri ma ọ bụ ihe ọ bụla metụtara akụkụ ahụ ya, ọ ga-awụfu ụkwụ n'iwe ozugbo, a ga-ejigide ya mgbe niile site na eriri siri ike ka ọ ghara ịgba ọsọ. Nwa ịnyịnya a bụ nke otu ìgwè mmadụ ha chọrọ ịga n'ụlọ ha, ma ebe Pasto White na-ahụkarị maka ijikwa ụmụ ịnyịnya a zụbeghị, o chere na ọ gaghị enwe nnukwu nsogbu na nke a. Ma ọ bụrụ na ha maara na n'oge ọ na-eme mkpọtụ ike ya, ọ gbuola ụmụ nwoke abụọ tupu, otu site n'ịkụ ya n'okwute dị n'akụkụ ụzọ, o nwere ike ịdịghị enwe nnukwu obi ike.

GSAM 261.3N'oge a, e nwere mmadụ anọ nọ n'ụgbọala: Pasto White na nwunye ya nọ n'oche ihu, Pasto Bates na Israel Damon nọ n'oche azụ. Mgbe Pasto White na-etinye ike niile iji jide anụmanụ ahụ, Nwanyị White na-ekwu maka eziokwu, mgbe ahụ ike Chineke dara n'ìgwè ahụ, a were ya n'ọhụ, ọ nọdụ n'ụgbọala. Ozugbo ọ kpọrọ "Ebube!" ka ọ banye n'ọhụ ahụ, nwa ịnyịnya ahụ kwụsịrị kpamkpam, wee dọda isi ya. N'otu oge ahụ Nwanyị White biliri, mgbe ọ nọ n'ọnọdụ a, na anya ya ka na-ele elu, ọ gbagoro n'ihu ụgbọala, gbadaa n'elu ogwe ụgbọala, aka ya wee tinye n'akụkụ azụ nwa ịnyịnya ahụ. Pasto Bates kpọrọ Pasto White, sị, "Nwa ịnyịnya ahụ ga-akụ nwanyị ahụ ụkwụ ruo ọnwụ." Pasto White zara, sị, "Onyenwe-anyị nọ na-ahụ maka nwa ịnyịnya ahụ ugbu a; achọghị m ịbanye n'ọrụ." Nwa ịnyịnya ahụ guzoro jụụ dịka ịnyịnya agadi. N'akụkụ ụzọ ahụ, mkpọda ala ahụ ruru ihe dị ka ụkwụ isii n'ịdị elu, ma n'akụkụ mgbidi ahụ e nwere ebe ahịhịa. Nwanyị White, ka anya ya ka na-ele elu, ọ nweghị mgbe ọ lere ala, gara n'elu mkpọda ala ahụ ruo n'ebe ahịhịa ahụ, wee jee ije azụ na n'ihu maka nkeji ole na ole, na-ekwu ma na-akọwa mma ụwa ọhụrụ. Mgbe ahụ, ka isi ya nọ n'otu ọnọdụ ahụ, ọ gbadara n'akụkụ ugwu ahụ, gara n'ihu ụgbọala, rịgoro n'elu nzọụkwụ ụgbọ ahụ, tinyeere aka ya n'azụ nwa ịnyịnya ahụ, wee rịgo n'elu ogwe ịnyịnya, banye n'ime ụgbọala ọzọ. Ozugbo ọ nọdụrụ n'oche, ọ pụọ n'ọhụ, n'otu oge ahụkwa ịnyịnya ahụ, n'enweghị akara ọ bụla site n'aka onye na-anya ya, malitere ịga ije.

GSAM 262.2Mgbe Nwanyị White nọ n'èzí ụgbọala, Pasto White chere na ọ ga-anwale anụ ahụ, hụ ma ọ dị n'eziokwu dị nro ma ọ bụ na ọ bụghị. Na mbido, o ji ụtarị metụ ya aka nwayọọ; n'oge ndị ọzọ anụ ahụ ga-aza site n'ịkụ ụkwụ, ma ugbu a enweghị mmegharị ọ bụla. O mechara kụọ ya otu ụtarị siri ike, mesịa kụọ ya ike karị, wee kụọ ya ike karịkwa. Nwa ịnyịnya ahụ ejighị ntị na ịkụ ahụ ọ bụla, kama o yiri ka ọ naghị emerụ onye ọ bụla ahụ dịka ọdụm ndị mmụọ ozi mechiri ọnụ ha n'abalị Daniel nọ n'ọgba ha. "Ọ bụ ebe dị nsọ," ka Pasto Bates kwuru, "ọ doro anya na Ike ahụ mepụtara ọhụ ndị ahụ, n'oge ahụ, jidere àgwà ọhịa nke nwa ịnyịnya ahụ."

GSAM 262.3Ọ bụrụ na ọhụ a bụ naanị nsonaazụ ụfọdụ n'ime adịghị ike ahụ ya, ajụjụ na-apụta n'onwe ya, Ọ̀ bụ na ahụ esighị ịnyịnya ahụ ike n'ụzọ yiri nke ahụ?

GSAM 262Ihe Àmà Israel Damon

GSAM 262.4Aga m enye ebe a, dị ka ihe na-akwado akụkọ Pasto Bates nyere m, nkwupụta a na-esonụ:—

GSAM 262.5"Ihe dị ka afọ iri abụọ gara aga, ozugbo m malitere ịgbaso ụbọchị izuike, Israel Damon kọọrọ m gbasara otu Nwanne nwanyị White si nwee ọhụ mgbe ọ, Pasto Bates, na Pasto White na nwunye ya na-anya ụgbọala nta n'azụ nwa ịnyịnya na-adịghị ege ntị. Taa, agụrụ m nkọwa dị n'elu gbasara ihe ahụ, dịka Pasto Loughborough si dee ya, ọ dakọtara kpọmkwem na ihe Pasto Damon gwara m." E debere aha, "R. S. Webber, Battle Creek, Mich., Feb. 9, 1891."

GSAM 263Nkwenye Okwu Pasto Bates gbasara Ọhụ Ndị Ahụ

GSAM 263.1Pasto Bates kọwara ahụmịhe ya n'ụzọ a:—

GSAM 263.2"Ọ bụ ezie na enweghị m ihe ọ bụla m hụrụ n'ime ha nke na-emegide okwu ahụ, ma enwere m ụjọ ma nwee nnukwu nsogbu n'obi, ruo ogologo oge achọghị m ikwere na ọ bụ ihe ọ bụla karịrị ihe kpatara site na ọnọdụ ahụ ike dara ogologo oge.

GSAM 263.3"Ya mere, m chọtara ohere n'ihu ndị ọzọ, mgbe uche ya dị jụụ (n'èzí nzukọ), iji jụọ ya ajụjụ ma jụọkwa ajụjụ mgbagwoju anya, nakwa ịjụ ndị enyi ya so ya ajụjụ, karịsịa nwanne ya nwanyị toro ya, ka m wee chọta eziokwu ma ọ bụrụ na o kwere mee. N'ime ọtụtụ njem ọ gara New Bedford na Fairhaven kemgbe ahụ, mgbe ọ nọ na nzukọ anyị, ahụrụ m ya n'ọhụ ugboro ugboro, nakwa na Topsham, Maine; na ndị nọ n'ebe ahụ n'oge ụfọdụ n'ime ihe ndị a na-akpali akpali maara nke ọma otú m siri gee ntị n'ịtụ uche na ike niile n'okwu ọ bụla, na-ekiri mmegharị ọ bụla, iji chọpụta aghụghọ ma ọ bụ mmetụta mesmerizim. Ana m ekele Chineke maka ohere m nwere ọnụ na ndị ọzọ iji hụ ihe ndị a. Ugbu a, enwere m obi ike ikwu maka onwe m. Ekwenyere m na ọrụ a bụ nke Chineke, a nyere ya iji kasie ndị ya 'gbasaa', 'adọwara adọwa', na 'kpụchara akpụcha' obi ma mee ka ha dị ike, kemgbe mmechi ọrụ anyị ... na Ọktoba, 1844. Ọnọdụ mgbagwoju anya nke 'Lee, n'ebe a!' na 'Lee, n'ebe ahụ!' kemgbe oge ahụ emeela ka ndị Chineke kwụ ọtọ na ndị dị njikere nwee nnukwu mgbagwoju anya, ma mee ka ọ dịrị ndị na-apụghị ịkọwa ọtụtụ ederede na-emegiderịta onwe ha e gosiri ha sie ike nke ukwuu. Ana m ekweta na enwetara m ìhè na nkuzi gbasara ọtụtụ ahịrịokwu nke m na-apụghị ịghọta nke ọma tupu. Ekwenyere m na ọ bụ nwa Chineke onye na-enye onwe ya, onye eziokwu, onye dị njikere."¹⁰

GSAM 263.4"Onye odeakwụkwọ anaghị 'enweta echiche' nke ọhụ ya 'site na nkuzi ma ọ bụ ọmụmụ gara aga.' Mgbe ọ natara ọhụ mbụ ya na Disemba 1844, ya na ndị otu niile dị na Portland, Maine (ebe nne na nna ya bi n'oge ahụ) hapụrụ 'iti mkpu nke etiti abalị' ka ọ bụrụ ihe gara aga. Ọ bụ mgbe ahụ ka Onyenwe-anyị gosiri ya n'ọhụ njehie ọ na ndị otu Portland dara n'ime ya. O mechara kọọrọ ndị otu ahụ ọhụ ya, ha wee kweta na ahụmịhe ha n'ọnwa nke asaa bụ ọrụ Chineke."¹¹

GSAM 264Otu e si ele Ozi Atọ ahụ anya na 1847

GSAM 264.1Ihe sochirinụ sitere n'aka Pasto James White, nke e dere na Eprel, 1847, ga-egosi otú e si ele ozi atọ ahụ anya n'oge ahụ:—

GSAM 264.2"Ụdị niile nke ndị kwere ekwe nke Ọbịbịa nke Abụọ kwenyere na mmụọ ozi e gosipụtara na amaokwu nke isii na nke asaa nke isiakwụkwọ a (Mkpughe 14), na-anọchi anya ozi mbata Kraịst nye ụka na ụwa.... Ọrụ mmụọ ozi nke abụọ bụ igosi ìgwè ndị na-atụ anya mbata Kraịst na Babilọn adara. Ma ebe ọ bụ na ọtụtụ n'ime ha amaghị eziokwu a ruo mgbe ike nke 'iti mkpu nke etiti abalị' kpọtere ha n'ụra n'oge ka ha pụọ n'ụka tupu ụbọchị nke iri abịa, ọ na-apụta na kemgbe ọnwa nke asaa, 1844, ozi nke mmụọ ozi nke atọ bụ, ma ka bụ, ịdọ ndị nsọ aka ná ntị ka ha 'jide ike,' ma ghara ịlaghachi azụ 'nabata' akara ìgwè ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke ahụ kpochapụrụ n'oge mkpu mmụọ ozi nke abụọ.

GSAM 264.3"Ọ̀ bụghị na ozi eziokwu maka ndị Chineke, kemgbe ọnwa nke asaa, 1844, bụrụ ụdị ịdọ aka ná ntị dị otú ahụ?—N'ezie ọ bụ.... Amaokwu nke iri na abụọ na-agụ, 'Ka nke a bụrụ ihe ịgbaume nye ndị nsọ ya, bụ ndị nke Chineke na-erubere iwu ya isi, na-eguzosikwa ike nʼokwukwe ha nʼime Jisọs.' Ebee ka ị hụrụ ha, Jọn?—Ọ bụ 'n'ebe a,' n'oge ozi mmụọ ozi nke atọ. Ka oge ndidi na ichere dị kemgbe ọnwa nke asaa, 1844, ma ka ìgwè ndị na-edebe ụbọchị izuike wdg. pụtara kemgbe oge ahụ, o doro anya na anyị bi n'oge ozi mmụọ ozi nke atọ."¹²