Isi nke 6 — Ozi na Ndị Ozi

GSAM 108.1"dee ọhụ ahụ nʼelu mbadamba nkume e ji ede ihe. Depụta ya nke ọma, ka onye na-agba ọsọ nwee ike ịgụ ya. Nʼihi na e nwere ọhụ nke ga-adị ruo oge a kara aka, ọ na-ekwu banyere oge ọgwụgwụ, Ọ gaghị abụkwa ụgha. Ọ bụrụ na ọ dịka mmezu ya adịghị abịaru ọsịịsọ, chere mmezu ya, nʼihi na ọ ga-emesịa mezuo, ọ gaghị anọ tee aka."¹

GSAM 108.2"Ahụkwara m mmụọ ozi ọzọ ka ọ na-efegharị nʼetiti mbara eluigwe. O ji oziọma nke ebighị ebi ahụ nʼaka, nke ọ na-aga ikwusara mba niile, na ebo niile, na asụsụ niile na mmadụ niile nọ nʼụwa. O jiri oke olu kwuo sị, 'Tụọnụ egwu Chineke, nyekwanụ ya otuto, nʼihi na oge ikpe ya eruola. Kpọọkwanụ isiala nye ya, bụ onye kere eluigwe na ala, na oke osimiri na isi iyi mmiri niile.'"²

GSAM 108.3Ndị nyere nkwupụta mbata ahụ kwuru na "ọhụ" a nwere oge "e guzobere" ya, nke onye amụma Habakuk kwuru, gụnyere ọhụ nke amụma Daniel na nke Onye Mkpughe. Ha mere ka ihe ndị a doo anya nke ukwuu na eserese amụma ha, ka onye gụrụ nkọwa ahụ nwee ike "ịgba ọsọ" ma kesaa ozi ahụ nye ndị ọzọ.

GSAM 108Ozi Doro Anya

GSAM 108.4Mgbasa ozi nke ndị Adventist abụghị nanị nkwupụta Pọl mere n'ihu Feliks, "ezi omume na mkpa ọ dị mmadụ ijide onwe ya aka, ya na ihe banyere ụbọchị ikpe nke na-abịa nʼoge ikpeazụ;" ọ bụghịkwa nkwupụta Martin Luther mere mgbe ọ tụgharịchara Baịbụl, mgbe obere oge tupu ọnwụ ya, a na-akọ na ọ sịrị, "Ekwenyere m na ikpe adịghị anya; ee, na Onyenwe-anyị onwe ya agaghị anọpụ ihe karịrị narị afọ atọ ọzọ." Ọ bụghịkwa okwu John Wesley kwuru mgbe ọ sịrị na "o chere na puku afọ nwere ike ịmalite n'ime ihe dị ka afọ narị." Ndị Adventist kwenyere na ha na-enye ozi e gosipụtara na Mkpughe 14:6, 7, "oge ikpe ya eruola," na mkpu nke Mkpughe 10:6, "oge ezuola." Amụma dị otú ahụ agaghị emezu site n'ịkọwa ihe "ga-abịa" "n'ime narị afọ atọ" ma ọ bụ "n'ime afọ narị," kama ọ bụ oge doro anya, "ọ bịarutela." Ozi dị otú ahụ, nke nwere nkọwa doro anya dịka amụma ndị a si chọọ, bụ ozi ndị Adventist kụọrọ ụwa niile.

GSAM 109Ikpe Mgbe Kraịst Na-abịa

GSAM 109.1N'oge e kwupụtara ozi a nke mbụ, ụka Ndị Kraịst niile kwenyere na ikpe ahụ ga-eme n'oge ọbịbịa nke ugbo abụọ nke Kraịst. Ya mere, ndị nọ n'ọnọdụ dị otú ahụ, na-ekwupụta ozi na oge ikpe eruola, mgbe ha jidere echiche ahụ, ga-akpọsa ọbịbịa nke ugbo abụọ nke Kraịst. N'eziokwu, ihe nyere ozi ahụ ike, ma kpalitere ndị mmadụ nke ukwuu, bụ ịkọwapụta oge doro anya. Mbụ, ha kwenyere na njedebe ụwa ga-abịa n'oge ụfọdụ n'ime "afọ Ndị Juu" 1843, na nke a gụnyere oge dị n'etiti Machị 21, 1843, na Machị 21, 1844. Mgbe oge a gachara, anyị mụtara na Midnight Cry nke afọ 1844 na e guzobere ụbọchị doro anya maka njedebe oge amụma. Nke a bụ ụbọchị iri nke ọnwa asaa Ndị Juu, nke kwekọrọ na Ọktoba 22, 1844.

GSAM 109Ịgụ Ụbọchị 2300

GSAM 109.2Ntọala nke oge ahụ—1843—bụ ụbọchị puku abụọ na narị atọ nke Daniel 8. A kwuru na ebe "ụbọchị" ndị a jikọtara na amụma ebe e họpụtara anụmanụ iji gosi alaeze, a ga-eji "ụbọchị" n'ụzọ akara ngosi gosi afọ, dịka Onyenwe-anyị siri kọwaa oge akara ngosi, dịka e si nyere ya na Ọnụ Ọgụgụ 14:34 na Izikiel 4:5, 6; na izu iri asaa—ụbọchị 490—nke Daniel 9 ga-abụ akụkụ mbụ nke ụbọchị puku abụọ na narị atọ, na na oge abụọ ahụ malitere ọnụ. Ihe e kwuru na Daniel 9, nke gosipụtara mmalite izu iri asaa, bụ oge "e nyere iwu ka e wugharịa Jerusalem". Iwu ahụ pụtara na afọ nke asaa nke Ataksekses Longimanus, 457 Tupu Kraịst, dịka e dere na Ezra 7.

GSAM 110.1E gosiri na nke a bụ ụbọchị eziokwu maka mmalite izu iri asaa site n'eziokwu na n'izu iri isii na iteghete—afọ 483—site na 457 Tupu Kraịst, ma ọ bụ n'afọ 27 AD, Kraịst natara baptizim n'aka Jọn wee malite ọrụ oziọma ya, sị, "oge ahụ eruola,"³ wdg. Mmalite ọrụ ozi Kraịst n'afọ 27 A.D., mkpọpu ya n'obe afọ atọ na ọkara site na ụbọchị ahụ, "n'etiti [etiti] nke [izu nke iri asaa]," ngwụcha ọrụ pụrụ iche n'etiti Ndị Juu, n'afọ 34 A.D., na ntụgharị ngwa ngwa nke Sọl, onyeozi nye Ndị mba ọzọ, gosiri na izu iri asaa kwụsịrị n'oge ahụ, ya mere ha malitere na B.C. 457. Ha tụrụ ya otú a: Pụọ na 2300 were 457, fọdụrụ 1843. Ma ebe afọ 457 bụ tupu Kraịst, a na-eduga anyị maka njedebe ụbọchị 2300 ruo na njedebe afọ 1843.

GSAM 110Nkwupụta Ndị Megidere

GSAM 110.2A kwuru eziokwu na "nkwupụta ndị na-akwado eziokwu si n'aka ndị na-emegide ya na-enye ihe akaebe kacha elu." Ọ dịghị onye n'ime ndị na-emegide ozi Advent kwuru na ikpe nyocha nke ndị Onyenwe-anyị ga-eme tupu mbata Kraịst; kama ha kọwara ya n'echiche kwekọrọ na nke ndị Adventist. Dị ka ihe àmà nke okwu a, anyị na-ewetara okwu sitere n'aka ndị na-emegide abụọ ama ama.

GSAM 110.3Mr. N. Colver, mgbe ọ na-ekwupụta okwu n'Ụka Marlboro Street Chapel dị na Boston n'afọ 1842, na-emegide ndị Adventist, kwuru sị:—

GSAM 111.1"Ọ bụrụ na ụbọchị ndị a bụ afọ, ụwa ga-agwụ na 1843; nwa akwụkwọ ọ bụla nwere ike ịhụ ya; n'ihi na ọ bụrụ na 490 kwụsịrị na ọnwụ Kraịst, ụbọchị 2300 ga-akwụsị na 1843; ma ụwa ga-agwụ, ma e wezụga ma e gosipụta na ihe ọzọ ga-eme, ma anaghị m ahụ otú e si mee nke ahụ."

GSAM 111.2Prof. Stuart, n'oge ahụ, kwuru:

GSAM 111.2"Ọ bụ eziokwu pụrụ iche na ọtụtụ n'ime ndị na-akọwa okwu n'ụwa Bekee na America, kemgbe ọtụtụ afọ, na-aghọta ụbọchị ndị e kpọrọ aha na Daniel na Akwụkwọ Mkpughe dịka ihe nnọchianya ma ọ bụ akara afọ. Ọ siri m ike ịchọpụta ebe omenala a, nke m nwere ike ikwu na ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nke zuru ụwa ọnụ, si bịa."

GSAM 111Nkwenye Okwu Prof. Bush

GSAM 111.3Prof. Bush kwuru sị: "Onye ọ bụla na-awakpo Mr. Miller n'ihe gbasara oge ya, na-awakpo ya n'ebe o kachasị sie ike. Oge ya ziri ezi; ma ọ na-ezighi ezi n'ihe ga-eme." Bush kwenyere na ntụgharị ụwa niile ga-eme tupu mbata Kraịst. Echiche ya bụ na puku afọ ga-amalite na 1844.

GSAM 111.4Ndị ụkọchukwu nke okwukwe Advent kụziiri n'okwu ha n'ọha na akụkọ ihe mere eme ụwa gosiri na mba dị iche iche nọ n'ọnọdụ e gosipụtara site n'oyiyi nke Daniel 2, mgbe nkume ga-akụ onyonyo ahụ n'ụkwụ, na Chineke nke eluigwe guzobere alaeze Ya; na na isi nke 7, mgbe "ike ọchịchị, ike na ịdị ukwuu nke alaeze niile dị nʼokpuru eluigwe ka a ga-enyefe nʼaka ndị nsọ, bụ ndị nke Onye ahụ kachasị ihe niile elu." Ha kpọrọkwa uche na ihe àmà—nke okike, ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na nke omume—bụ kpọmkwem ihe Akwụkwọ Nsọ kwuru na a ga-ahụ mgbe Onyenwe-anyị ga-apụta.

GSAM 111Ihe ịtụnanya n'eluigwe

GSAM 111.5Onyenwe-anyị site n'aka onye amụma Juel na-ekwu: "Aga m egosi ihe ebube dị iche iche na mbara eluigwe, na nʼelu ụwa; a ga-ahụ ọbara, na ire ọkụ, na ogidi anwụrụ ọkụ. Anyanwụ ga-agbanwe ghọọ ọchịchịrị, ọnwa ga-aghọkwa ọbara, tupu ụbọchị Onyenwe anyị abịa, bụ ụbọchị ahụ dị ukwu dịkwa oke egwu."⁴ Ndị Adventist kwenyere ma kụziere na aurora borealis nke narị afọ gara aga (a na-akpọkarị ya ọkụ ugwu) bụ "ire ọkụ, na ogidi anwụrụ ọkụ" nke kwekọrọ na nkọwa onye amụma ahụ; ma site na ozi kacha mma e nwetara na akụkọ ihe mere eme (anyị na-eji Edinburg Encyclopedia dị ka ihe àmà), a na-ahụ ya na-adịghịkarị tupu oge a.

GSAM 112.1Ya mere, mgbe ozi banyere ịbịa ngwa ngwa nke Onyenwe-anyị na-aga n'akụkụ ụwa kacha anya, e gosipụtara ihe ngosi n'eluigwe nke na-akwalite eziokwu ma dọta uche ndị mmadụ.

GSAM 112.2Na Jenụwarị 25, 1837, e nwere ngosipụta dị ebube nke ọkụ aurora borealis, nke yiri ka ọ na-eduga uche ọtụtụ mmadụ ozugbo na amụma onye amụma Juel banyere ihe ga-eme tupu nnukwu ụbọchị Onyenwe-anyị. Nkọwa nke ihe ahụ so na akwụkwọ New York Commercial Advertiser nke Ọktoba 22, 1839. Ọ dakọtara kpọmkwem na ihe onye dere akwụkwọ a hụrụ na Victor, Ontario County, N.Y.

GSAM 112Ọkụ Aurora nke Afọ 1837

GSAM 112.3"N'abalị nke Jenụwarị 25, 1837, e nwere ngosipụta pụrụ iche nke otu ihe ahụ [ya bụ aurora borealis] n'ọtụtụ akụkụ obodo, dịka ndị na-agụ akwụkwọ anyị ga-echeta n'enweghị obi abụọ. Ebe ala kpuchiri na snoo, ihe a hụrụ dị ebube ma dịkwa 'egwu' n'ụzọ na-adịghị ahụkebe. N'otu ebe dị nso ugwu, ndị hụrụ ihe ahụ kọọrọ anyị na ọ dị ka 'ebili mmiri ọkụ na-agba ọsọ si n'ugwu daa,' ma n'ozuzu, dịka e si mụta, snoo kpuchiri ala yiri ka ọkụ jikọtara na ọbara, ebe n'eluigwe (dịka Onyeozi si kwuo), 'a ga-amụnye eluigwe niile ọkụ', yiri nke ukwuu nkọwa amụma banyere ụbọchị ikpeazụ nke mere ka o ju ọtụtụ mmadụ anya; Ụmụaka hụrụ ya tụrụ ha ụjọ, ma jụọ ma ọ bụ ọbịbịa ikpe; ọbụna anụmanụ wee maa jijiji n'egwu doro anya."

GSAM 113.1Ọ bụghị naanị na America ka akara onye amụma Juel a gosipụtara, kamakwa ka nkuzi banyere mbata Onyenwe-anyị na-enweta mgbasa ozi na Great Britain, otu akara ahụ ka e gosipụtara n'eluigwe n'ala ahụ. Akwụkwọ akụkọ New York Commercial Advertiser nke Ọktoba 22, 1839, na-eweta ihe ndị a sitere na akwụkwọ akụkọ London gbasara ihe ijuanya a hụrụ n'ala ahụ n'abalị Septemba 3:—

GSAM 113Aurora nke 1839

GSAM 113.2"LONDON, Septemba 5.—N'etiti elekere iri n'abalị Tọzdee na elekere atọ n'ụtụtụ ụnyaahụ, n'eluigwe e hụrụ otu n'ime ihe ngosipụta kacha ebube nke ihe ndị a pụrụ iche, kpakpando na-ada na ọkụ ugwu, nke a hụghị kemgbe ọtụtụ afọ gara aga. Ihe ngosi mbụ nke ihe a pụrụ iche bụ nkeji iri tupu elekere iri, mgbe ọkụ uhie dị nro, nke yiri anwụrụ, bilitere site na akụkụ ugwu nke ọkara mbara igwe, wee gbasaa nwayọ nwayọ ruo etiti mbara igwe, ma ruo elekere iri ma ọ bụ nkeji iri na ise gafere, mbara igwe niile, site n'ọwụwa anyanwụ ruo n'ọdịda anyanwụ, ghọrọ otu mpempe ọkụ buru ibu. Ọ nwere ọdịdị na-akpata ụjọ nke ukwuu, ma ọ dịkwa ka nke ọkụ dị egwu kpatara. Ọkụ ahụ gbanwere nke ukwuu; n'otu oge o yiri ka ọ na-adaba, ozugbo nke ahụ gasịrị ọ bilitere na ìhè siri ike. A hụrụ n'ime ya anwụrụ ọkụ jikọtara ọnụ, nke na-agbagharị ugboro ugboro, onye ọ bụla hụrụ ya kwenyere na ọ bụ 'ọkụ dị egwu.'

GSAM 113.3"Ụjọ nke isi obodo ahụ dị oke ukwuu; ọtụtụ puku mmadụ na-agba ọsọ n'akụkụ ebe a na-eche na mberede dị egwu mere. Ụgbọala ndị na-anyụ ọkụ nọ na ọdụ ndị na-alụ ọkụ n'okporo ámá Baker, Farringdon, Watling, na Waterloo, nakwa ndị nọ na ọdụ ndị dị n'ebe ọdịda anyanwụ London—n'ezie, ụgbọ ọkụ niile dị na London—ejiri ịnyịnya dọrọ ha wee gbaa ọsọ n'ụzọ dị egwu n'azụ ebe a chere na ọ bụ 'ebe mbibi' n'ike karịrị nke nkịtị, sochiri ha ụgbọala, ndị na-anya ịnyịnya, na nnukwu ìgwè mmadụ. Ụfọdụ n'ime igwe ọkụ ahụ gara ruo High Gate na Halloway [ihe dị ka maịl anọ] tupu a chọpụta njehie ahụ. Ihe ngosi ndị a gara n'ihu ihe karịrị awa abụọ, ma n'ụtụtụ ihe ngosi ahụ ghọrọ nke ebube.

GSAM 114.1"N'elekere abụọ nke ụtụtụ, ihe a gosipụtara ihe ngosi mara mma nke ukwuu, nke siri ike ịkọwa. London niile jupụtara n'ìhè dịka etiti ehihie, ikuku dịkwa ọcha nke ukwuu. Ọkara ndịda nke mbara igwe, n'oge a kwuru, ọ bụ ezie na ọ nweghị igwe ojii, dị ọchịchịrị nke ukwuu; ma kpakpando ndị a na-apụghị ịgụ, na-enwu nke ọma. Akụkụ nke ọzọ nke mbara igwe gosipụtara ọdịiche pụrụ iche ma dị ebube; ọ dị ọcha nke ukwuu, na ìhè ya dị ndụ nke ukwuu; e nwere usoro na-aga n'ihu nke kpakpando na-efe efe, nke na-agbanwe n'ìhè—ha pụtara ka e kere ha n'etiti mbara igwe, wee gbasaa ruo mgbe ha yiri ka ha ga-agbawa. Mmetụta ya dị ka nke eletrik. Puku puku kpakpando nta gbara ọkụ gafee mbara igwe, na-efe ngwa ngwa n'ala, nke mere na anya enweghị ike iso ụzọ ha; ha yiri ka ha na-agbawa, na-awụsa anwụrụ ọbara gbara ọchịchịrị n'elu ọkara mbara igwe niile. Agba ndị ahụ dị ebube.

GSAM 114.2"N'elekere abụọ na ọkara, ihe ngosi ahụ gbanwere n'ọchịchịrị, nke mgbe ọ gbasasịrị, gosipụtara egwurugwu na-enwu gbaa n'eluigwe kacha elu, na gburugburu ókè ọchịchịrị nke kpuchiri akụkụ ndịda ala ahụ. Ozugbo e mesịrị, ogidi ọkụ ọlaọcha gbasasịrị site na ya. Ha toro n'ụzọ ijuanya, jikọtara n'ime anwụrụ uhie uhie nke mepụtara n'otu oge ahụ, ma mgbe ha ruru elu kacha, ihe a hụrụ karịrị ihe mmadụ nwere ike iche. Kpakpando na-efe efe n'akụkụ niile, ha gara n'ihu ruo elekere anọ, mgbe ahụ ihe niile kwụsịrị."

GSAM 114Ihe Ngosi Ijuanya n'Anyanwụ

GSAM 114.3Mgbe ndị oziọma dị ndụ na-akọwa eziokwu banyere mbata Onyenwe anyị, a hụrụ ọtụtụ ihe ijuanya dị iche iche n'eluigwe n'akụkụ dị iche iche nke ụwa. N'ime ha, ohere anyị ga-ekwe ka e gosipụta naanị otu ihe ahụ pụtara n'ụdị anyanwụ dị na Norwich, England, na Disemba 1843. Ihe yiri nke a mere na New Haven, Conn., Septemba 9, 1844, maka awa abụọ tupu na mgbe ehihie gasịrị, ma ọtụtụ puku mmadụ hụrụ ya.

GSAM 115Ihe ịtụnanya nke anyanwụ

GSAM 115.1Okirikiri nta dị n'ime na-anọchite anya anyanwụ. Ọ nwere agba oroma dị nro. Akụkụ mpụga nke okirikiri abụọ ahụ, nke dị n'ebe dị iche iche site na anyanwụ ma na-agba ya gburugburu, yiri ka ọ nwere otu agba; ma akụkụ ime okirikiri ndị a bụ odo miri emi, mbara igwe dị n'ime ha na-acha aja aja gbara ọchịchịrị, na okirikiri atọ buru ibu na-agafe n'ime na n'okpuru anyanwụ, pụtara dị ka ìhè doro anya pụrụ iche.

GSAM 115.2Banyere ihe ahụ mere na England, anyị gụrụ na akwụkwọ ozi sitere n'aka E. Lloyd, London, Jenụwarị 3, 1844, dị ka nke a:—

GSAM 115.3"E nwere ihe ngosi pụrụ iche n'anyanwụ, nke ndị isi obodo Norwich na ndị obodo gbara ya gburugburu hụrụ, nke a na-ahụghịla na England tupu. A hụrụ ya na Disemba gara aga, ihe dị ka elekere iri na abụọ ehihie, wee dịrị awa abụọ. Ọ tụrụ ndị bi na ya ụjọ nke ukwuu. Ihe a mere kpọmkwem tupu Ụmụnna Winter, Burgess, na Routon mepee ọrụ oziọma ha n'obodo ahụ. O yiri ka ọ na-akwadebe ụzọ maka eziokwu, ya mere ha nwetara ezigbo ihe ịga nke ọma ebe ahụ."

GSAM 116.1Akụkọ banyere ihe a mere dịka o si mee na New Haven, Conn., e nyere ya na akwụkwọ akụkọ Midnight Cry nke Ọktoba 10, 1844, a were ya na New Haven Palladium nke Septemba 10, 1844. N'akụkọ dị na Cry, onye ndezi kwuru, "Ọ dịghị onye amamihe ọ bụla nwere ike inye nkọwa gbasara ihe kpatara ihe a nke ga-eme ka ọ nọrọ afọ ojuju."

GSAM 116.2Akụkọ banyere ihe a hụrụ nke pụtara jikọtara ya na anyanwụ na New Haven, Conn., Septemba 9, 1844, e bipụtakwara na Hartford Courant nke Septemba 12, 1844, ma ọ na-agụ dị ka nke a:—

GSAM 116.3"Okirikiri ndị gbara anyanwụ gburugburu na Mọnde, Septemba 9, 1844, maka awa abụọ tupu na mgbe ehihie gasịrị, o yiri ka ndị obodo anyị lere ya anya nke ọma, na-enwe mmasị, ma kpalitere mmasị amamihe iji mụtakwuo banyere ihe yiri nke a na ihe kpatara ya.

GSAM 116.4"Ọkụ gbara anyanwụ a bụ ihe ijuanya n'ihi ogologo oge ọ dịgidere, ma o nyere ohere dị mma maka nnyocha. Mgbe etiti ehihie ruru, ọ gụnyere okirikiri zuru oke abụọ: otu dị ihe dịka ogo iri anọ na ise n'obosara, na-agba anyanwụ gburugburu n'etiti ya, na nke ọzọ dị ihe dịka ogo iri asaa na abụọ n'obosara, etiti ya nọ n'ebe dị kpọmkwem n'elu isi, ebe okirikiri ya gafere anyanwụ. Okirikiri nta ahụ so ya elipsị nke ahịrị etiti ya kacha ogologo, nke ọdịdị ya dị nnọọ nso na okirikiri. N'ebe kpọmkwem megidere anyanwụ, na ogo iri atọ na isii n'akụkụ ugwu nke ebe dị kpọmkwem n'elu isi, okirikiri buru ibu ahụ gafere site n'okirikiri ndị ọzọ abụọ nke dayameta ha fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu ma ọ bụ kpamkpam otu, nke mere n'ebe ha zutere otu ebe na-enwu gbaa, dịka ọ ga-esi pụta site n'ịgbakọta ìhè okirikiri atọ na-enwu. Okirikiri nke gbara anyanwụ gburugburu gosipụtara agba nke egwurugwu, ọtụtụ mgbe na-enwu nke ukwuu ma mara mma. Okirikiri ndị ọzọ bụ ọcha ma na-enwu adịghị ike, n'ihi na ha dị anya karị site n'anyanwụ. Otú ọ dị, obere akụkụ nke okirikiri, nwere agba sitere na prisim [agba egwurugwu], pụtara n'oge dị iche iche, ma n'ọwụwa anyanwụ ma n'ọdịda anyanwụ.... Ụdị nhazi a kwekọrọ n'otu ga-adabere na iwu ụfọdụ nke na-achịkwa mmepụta okirikiri ìhè; mana e nweghị ka a kọwara ụdị iwu ahụ nke ọma.... Enweghị nnukwu nsogbu n'ịkọwa otú e si emepụta okirikiri gbara anyanwụ, n'ihi na ihe kpatara ya yiri nke na-emepụta egwurugwu, ma ịkọwa mmalite okirikiri nke ahịrị gburugburu ya gafere etiti anyanwụ ka a chọpụtara na ọ siri ike karị."

GSAM 117Ihe Ijuanya Na-emezu Amụma Akwụkwọ Nsọ

GSAM 117.1Banyere ojiji e mere, ma na England ma na America, ihe ịtụnanya ndị a hụrụ n'eluigwe, anyị nwere ike ịmụta site n'ịgụ Exposition of the Twenty-fourth of Matthew, nke Sylvester Bliss dere, bipụtara na Boston na 1843. Mgbe o kwusịrị ụfọdụ n'ime akụkọ ndị dị n'elu, ọ sịrị:—

GSAM 117.2"Ya mere, 'ihe ịrịba ama ndị ukwu' na 'ihe ndị na-atụ ụjọ' a kọrọ na Akwụkwọ Nsọ nke eziokwu, yiri ka ezuola, dịka nke Onye Nzọpụta kwuru na ha ga-apụta tupu ọbịbịa Ya.

GSAM 117.3"Dị ka o siri bụrụ na ipupụta akwụkwọ osisi bụ ihe na-egosi oge ọkọchị, otu ahụ ka o siri dị, mgbe a mezuo ihe ịrịba ama ndị a, ndị Kraịst ga-amata na mbata Kraịst dị nso, ọbụna n'ọnụ ụzọ. Ọ bụghị naanị ikike ịmata ya, kama Onye Nzọpụta anyị nyere ha iwu ka ha mata ya."⁵

GSAM 117NDỊ OZI

GSAM 117.4Mgbe anyị kpọrọ uche na ụfọdụ n'ime isi njirimara ozi nke Ọbịbịa nke Abụọ, dịka e kwupụtara ya mbụ, ọ ga-atọ ụtọ ịtụle ụfọdụ n'ime ndị rụrụ ọrụ pụtara ìhè na nnukwu nkwupụta ahụ. Anyị enyerela aha ọtụtụ n'ime ndị ụkọchukwu kacha nwee amamihe n'oge ahụ n'ala ndị ọzọ, bụ ndị kpọpụtara mkpu ahụ. Ka anyị na-akpọ uche na ụfọdụ n'ime ndị duziri na America, ndị Onyenwe-anyị tinyere ibu ọrụ ahụ n'ubu ha, ọ ga-enyere aka igosi nke ọma na aka Onyenwe-anyị nọ n'eziokwu n'ime mmegharị ahụ.

GSAM 118William Miller

GSAM 118.1Mbụ, anyị ga-atụle akụkọ William Miller, onye pụtara ìhè nke ukwuu na mmegharị Advent na United States, nke mere na ọtụtụ mmadụ maara mmegharị ahụ naanị dị ka "ozizi Miller."

GSAM 118.2A mụrụ William Miller na Pittsfield, Massachusetts, na Febụwarị afọ 1782. Mgbe ọ ka bụ nwata, e gosipụtara akara nke amamihe na ume ọgụgụ isi karịrị nke nkịtị. Afọ ole na ole mere ka akara ndị a pụta ìhè karịsịa n'anya ndị niile ya na ha na-akpakọrịta. O nwere ahụ ike siri ike, uche na-arụsi ọrụ ike nke e mepụtara nke ọma site n'okike, na àgwà omume ọma na-enweghị ntụpọ. Ọ nwetara uru ole na ole nke ụlọ akwụkwọ mpaghara, ma afọ ole na ole ka e kwetara n'ozuzu na ihe ọ mụtara karịrị nke ndị nkuzi a na-ejikarị.

GSAM 118.3Mr. Miller lụrụ nwunye na 1802, wee guzobe onwe ya na Poultney, Vermont. Ndị nwoke ọ na-emekọrịta site n'oge ọ kwagara Poultney, na ndị ọ ji nnukwu ekele maka enyemaka ha n'ụwa, metụtara nke ukwuu site na ụkpụrụ obi abụọ na echiche ndị kwenyere na Chineke kere ụwa ma jụ mkpughe Chineke. Ha abụghị ndị na-eme ihe ọjọọ, ma dịka otu, ha bụ ndị obodo ọma, na n'ozuzu ha nwere omume dị ugwu, obiọma, na ebere. Otú ọ dị, ha jụrụ Baịbụl dị ka ụkpụrụ eziokwu okpukpe, ma gbalịrị ime ka ịjụ ya bụrụ ihe a na-ekwere site n'enyemaka ha nwetara n'akwụkwọ Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen na ndị ọzọ. Mr. Miller gụrụ ọrụ ndị a nke ọma, ma n'ikpeazụ kwupụtara onwe ya dị ka onye kwere na Chineke naanị ma jụ Baịbụl. O kwuru onwe ya na ndụ ya dị ka onye kwere na Chineke naanị ma jụ Baịbụl gbatịrị afọ iri na abụọ, malitere ihe dị ka afọ 1804.

GSAM 118.4Mgbe o nwetara ikike kapiten, ọ sonyere n'ọgbakọ agha n'afọ 1810. Mgbe ọ laghachiri site n'ọgbakọ agha, ọ kwagara ezinụlọ ya Low Hampton, N.Y., ka ha malite ọrụ ugbo n'afọ 1812. Dịka onye ọrụ ugbo, o nwere ọtụtụ oge ntụrụndụ maka ịgụ akwụkwọ. Ọ chọpụtara na echiche ya nke onye kwere na Chineke naanị ma jụ Baịbụl anaghị enye ya nkwa obi ụtọ gafee ndụ a. N'ebe dị n'azụ ọnwụ, ihe niile gbara ọchịchịrị ma dị mwute. Iji okwu ya:

GSAM 118.4"Ịbibi kpamkpam bụ echiche oyi na-akpata ụjọ, na ịkwụ ụgwọ maka mmehie bụ mbibi doro anya nye mmadụ niile. Igwe eluigwe dị ka ọla kọpa n'elu isi m, ala dị ka ígwè n'okpuru ụkwụ m. Ebighị ebi!—gịnị ka ọ bụ? Na ọnwụ!—gịnị mere ọ ji dị? Ka m na-atụgharị uche, ka m na-adị anya na ihe akaebe doro anya. Ka m na-eche, ka mkpebi m na-ekewa. Gbalịrị m ịkwụsị iche, mana echiche m achọghị ka e chịkwaa ha. E nwere m mwute n'eziokwu, ma amaghị m ihe kpatara ya.... Ozugbo nke ahụ gasịrị, n'ụzọ na-atụghị anya ya, àgwà Onye Nzọpụta pụtara ìhè n'uche m. O yiri ka e nwere ike ịnwe Onye dị mma ma nwee ebere otú ahụ nke ga-akwụ ụgwọ maka mmehie anyị n'onwe Ya, ma si otú ahụ zọpụta anyị ka anyị ghara ịnara ntaramahụhụ mmehie. Ozugbo ahụ, achọpụtara m otú Onye dị otú ahụ ga-esi dị ebube; ma chee na m nwere ike ịtụ onwe m n'aka Ya, ma tụkwasị obi n'amara Ya."

GSAM 119Mgbanwe Okwukwe William Miller

GSAM 119.1O kwukwara sị:

GSAM 119.1"Ahụrụ m na Baịbụl wetara Onye Nzọpụta dị otú ahụ ka m chọrọ; ma obi tụrụ m n'anya ịhụ otú akwụkwọ na-enweghị mmụọ nsọ ga-esi mepụta ụkpụrụ kwekọrọ nke ọma na mkpa ụwa dara. E kpaliri m ịnakwere na Akwụkwọ Nsọ ga-abụ nkwupụta sitere n'aka Chineke. Ha ghọrọ ọṅụ m; ma na Jisọs achọtara m enyi.... Baịbụl ghọrọ isiokwu m kacha mkpa, ma m nwere ike ikwu n'eziokwu, enyochara m ya na nnukwu ọṅụ. Achọpụtara m na a gwaghị m ọkara akụkọ ahụ. Ajụrụ m onwe m ihe mere na m hụghị mma na ebube ya tupu, ma jụrụ m onwe m otú m si nwee ike ịjụ ya."

GSAM 119.2William Miller kọwara n'onwe ya otu o si amụ Baịbụl dị otu a:

GSAM 119.2"Ekpebiri m ịhapụ echiche m niile m bu ụzọ nwee, tụnyere Akwụkwọ Nsọ na Akwụkwọ Nsọ nke ọma, ma soro ọmụmụ ya n'ụzọ ziri ezi, n'usoro.... Mgbe niile m chọtara ihe ọ bụla na-adịghị doo anya, omume m bụ ịtụnyere ya na ahịrịokwu niile ndị yiri ya; ma site n'enyemaka Cruden, m nyochachara ahịrịokwu niile nke Akwụkwọ Nsọ ebe e nwere okwu ndị pụtara ìhè dị na akụkụ ọ bụla na-adịghị doo anya.... N'ụzọ a ka m soro ọmụmụ Baịbụl n'oge m gụrụ ya nke mbụ, ruo ihe dị ka afọ abụọ, ma juputara m n'okwukwe na ọ bụ onye nkọwa onwe ya.

GSAM 120.1"Mgbe m na-amụ ihe a, obi juru m na ọ bụrụ na amụma ndị ezuola n'oge gara aga bụ ụkpụrụ eji atụle otú e si ezuo amụma ndị ka nọ n'ọdịnihu, echiche ndị mmadụ na-ewere banyere ọchịchị mmụọ nke Kraịst—afọ puku otu nke anụ ahụ tupu njedebe ụwa, na ịlaghachi ndị Juu—anaghị adabere na okwu Chineke.... Ahụrụ m n'akwụkwọ Nsọ doro anya na Jisọs Kraịst ga-alaghachi n'ụwa a ọzọ, bịa n'igwe ojii nke eluigwe, n'otuto niile nke Nna ya.

GSAM 120.2"Enwetara m nnukwu ọṅụ n'ịmụ Akwụkwọ Nsọ nke m na-echebughị na a pụrụ inweta site n'ozizi ya. Malitere m ịmụ ha na-enweghị olileanya ịchọta oge mbata Onye Nzọpụta, ma na mbido enweghị m ike ikweta nsonaazụ m rutere; ma ihe àmà ahụ kụrụ m ike nke ukwuu nke mere na enweghị m ike iguzogide nkwenkwe m. Ọ fọrọ obere ka m kwụsie ike n'ihe m kpebiri, wee malite ichere, na-ele anya, na-ekpe ekpere maka ịbịa Onye Nzọpụta."

GSAM 120.3O kwukwara sị:

GSAM 120.3"Ekwere m; ozugbo ahụ, ọrụ ịkọwa ụkpụrụ a, ka ụwa wee kwere ma kwadebe izute Onyeikpe na Onye na-alụ nwunye ọhụrụ n'ọbịbịa ya, kụrụ m n'obi. Ọ dịghị mkpa ka m banye ebe a n'akụkọ zuru ezu banyere nnwale m dị ogologo ma sie ike. Ka o zuru oke ikwu na, mgbe ọtụtụ afọ gasịrị, Mmụọ Chineke, ike eziokwu, na ịhụnanya maka mkpụrụobi mmadụ kpaliri m ka m were obe m wee kwupụta ihe ndị a n'ụwa na-anwụ anwụ ma na-efu efu."

GSAM 120.4Mr. Miller, dịka ndị ozi a kpalitere n'ala ndị ọzọ, kpebiri mbụ imezu ọrụ e nyere ya site n'ide na bipụta ya na akwụkwọ akụkọ ọha na n'akwụkwọ nta. Ọ bipụtara echiche ya nke mbụ na Vermont Telegraph, akwụkwọ Baptist e bipụtara na Brandon, Vt. Nke a bụ n'afọ 1831. Ọ kwuru okwu n'ihu ọha maka isiokwu a nke mbụ n'afọ 1832. O kwuru maka nzukọ a, "Onyenwe-anyị tụbara amara ya n'ọgbakọ ahụ, ọtụtụ kwere ekwe ruo nzọpụta nke mkpụrụobi ha."

GSAM 121.1N'afọ 1836, e bipụtara nkuzi ya n'akwụkwọ akụkọ ọha ụfọdụ nke oge ahụ. N'oge oyi nke 1837–38, e wepụtara nkuzi ya n'akwụkwọ nta. N'afọ 1838 e bipụtara akwụkwọ mkpirikpi nke abụọ nke nwere ibe 204, na n'akwụkwọ a Mr. Miller kwuru na alaeze Ottoman nwere ike ịda n'afọ 1839 ma ọ bụ 1840. Okwu ọmụmụ ya mbụ n'otu n'ime nnukwu obodo bụ n'afọ 1836. Mgbe ahụ ọ kwuru okwu n'obodo Randolph, Lowell, Groton, na Lynn, Massachusetts.

GSAM 121.2Ruo afọ 1840, Mr. Miller nọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ naanị ya dị ka onye na-ekwu okwu ọha gbasara ọbịbịa Kraịst dị nso. N'afọ ahụ, n'otu mberede, ọtụtụ narị mmadụ sonyere ya n'ịkekọrịta ozi ahụ. A ga-akọwa ihe kpatara mgbanwe a ukwu n'isiakwụkwọ na-esote. N'oge oyi nke afọ 1839-40, Mr. Miller nyere usoro okwu ọmụmụ na Exeter, N.H. O zutere Pasto J. V. Himes ebe ahụ maka nke mbụ, onye n'oge ahụ nabatara okwukwe ahụ, ma site n'oge ahụ, o guzoro n'akụkụ Pasto Miller dịka onye na-ebipụta akwụkwọ na onye na-ekwupụta ozi ukwu nke Ọbịbịa nke Abụọ nke Kraịst n'ịnụ ọkụ n'obi.

GSAM 121Joshua V. Himes

GSAM 121.3Banyere onye ọrụ siri ike a n'ime mmegharị a ukwu, anyị agaghị enwe ike ime ka mma karịa ịkpọpụta okwu sitere n'aka onye dere akụkọ ndụ ya, onye na-ekwu sị:—

GSAM 121.4"A mụrụ Joshua V. Himes na Wickford, R.I., na Mee 19, 1805. Nna ya bụ onye a ma ama dịka onye na-azụ ahịa West Indies, ma bụrụkwa onye a na-ahụ anya dịka onye otu ụka Episcopal St. Paul dị na Wickford. Nne ya nwere àgwà obiọma na ịhụnanya maka Onye Nzọpụta, nke ọ wụnyere na ntị nwa ya nwoke dị njikere.

GSAM 121.5"Ebumnuche nna ya bụ ịzụ nwa ya nwoke, Joshua, ka ọ bụrụ onye ọrụ ụka nke ụka ọ nọ onwe ya, ma ọnọdụ gbochiri ya. Chineke nwere ọrụ ọzọ maka nwa ahụ ime, ọ na-ahazi ihe n'ụzọ ga-eweta nsonaazụ a tụrụ anya ya. N'afọ 1817, nna ya zigara ibu ngwongwo bara uru n'aka Kapiten Carter, na Alexander Stewart dị ka onye nlekọta ibu. Ndị a gosiri na ha adịghị ntụkwasị obi; mgbe ha rutere ọdụ ụgbọ mmiri West Indies, ha rere ụgbọ mmiri ahụ na ngwongwo ya, wee gbapụ. Ihe a gbanwere atụmatụ niile e mere maka ọdịnihu Joshua nwata, onye e zubere izipu ka ọ gaa Mahadum Brown dị na Providence, R.I. Kama nke ahụ, na Eprel 1821, e were ya gaa New Bedford, Mass., wee kpọrọ ya n'aka William Knights ka ọ mụta ọrụ onye na-eme kabinet.

GSAM 122.1"Mgbe ọ rutere n'ụlọ ọhụrụ ya, ọ ji ịnụ ọkụ n'obi malite ọrụ e nyere ya, kpebiri ịbụ ọkachamara n'ọrụ ya. Ma o chọpụtara ngwa ngwa na gburugburu okpukpe ya adịghị ya mma kpamkpam. O kwuru, 'Onye nwe m bụ Unitarian, o wee were m gaa ụka ya. Rev. Orville Dewey bụ onye ụkọchukwu. Ọ bụ onye gbanwere okwukwe site na okwukwe ọdịnala n'oge na-adịbeghị anya. Ọzụzụ m n'okpuru Bishop Griswold na Rev. William Burge, onye isi ụka St. Paul's, Wickford, na ịnụkarị okwu amamihe nke Dọkịta Crocker nke St. John's, na Providence, R.I., mere ka m ghara ịnakwere ịgọnarị nke Mr. Dewey ji okwu amamihe gọnarị nkuzi Kraịst na ndịozi ya.'

GSAM 122.2"N'oge ahụ, e nweghị ụka Episcopal na New Bedford, ya mere o kpebiri ịga ụka Ndị Kraịst Mbụ [ọ bụghị Disciple] wee sonye na òtù ahụ. 'N'ebe a,' ka ọ sịrị, 'achọtara m Baịbụl mepere emepe na nnwere onwe iche echiche, ma jiri ha abụọ mee ihe ọma.' Ụka a nọ n'okpuru nlekọta ụkọchukwu Rev. Moses Howe. Rev. Mr. Clough mere Joshua V. Himes baptizim na Febụwarị 2, 1823. N'obi ya jupụtara n'ịnụ ọkụ n'obi maka Onyenwe ya, o malitere ozugbo, mgbe ọ dị afọ iri na asatọ, ịkọ akụkọ nke obe ma na-akpọ ndị mmadụ ka ha chegharịa. O kwuru maka onwe ya sị:—

GSAM 122.3"'N'oge na-adịghị anya, aghọrọ m onye na-agba ume, a nyere m ikike iji mee ka onyinye m ka mma.... Arụchara m ọrụ m n'okpuru ọzụzụ nke ọma, a kwanyere m ugwu. Ma maka afọ ise ma ọ bụ isii, enwere m àgwà ịrụ ọrụ karịrị akarị, si otú a enwetara m otu ma ọ bụ ụbọchị abụọ n'izu maka ịmụ ihe na ọrụ oziọma n'ógbè ndị dara ogbenye, mkpụrụ ya m na-enye onye ụkọchukwu m.'

GSAM 123.1"Na 1825 e nyere ya ikike ịbụ onye oziọma nke nzukọ ụka Ndị Kraịst dị na mpaghara ndịda Massachusetts. 'Enweghị atụmatụ ma ọ bụ ụzọ e si akwado ndị oziọma,' ka Pasto Himes kwuru, 'ya mere m kpebiri ịbanye n'ọrụ azụmahịa iji kwado onwe m, ma kụziere ihe m nwere ike.'

GSAM 123.2"N'afọ 1828, ọ hapụrụ New Bedford, ọ bụghị n'ihi obi abụọ ma ọ bụ enweghị ume, kama n'ihe mkpebi siri ike nke ga-emeri, gara Plymouth, ebe o kụziri okwu Chineke n'ụlọ akwụkwọ, n'ime ụlọ e mebere ngwa ngwa, na ebe ọ bụla ndị mmadụ nwere ike ịnụ ya. N'afọ 1829, ọ gara n'ihu na otu ụdị ọrụ ahụ na Fall River ruo 1830, mgbe ọ kwagara Boston dịka onye ụkọchukwu nke Ụka Ndị Kraịst Mbụ na nke Abụọ; ebe ahụ ka ọ nọrọ ruo afọ iri atọ na atọ. N'afọ 1839, ọ ghọrọ onye kwere n'ihe okwukwe Advent, dịka Pasto William Miller a ma ama kọwara ya. Ọ banyeere n'ihe okwukwe ọhụrụ ahụ na mmụọ niile ọ nwere, ma ọrụ oziọma ya juputara n'ọkụ na ike. N'afọ 1840, ọ malitere mbipụta akwụkwọ Signs of the Times, na-akwado okwukwe ọ jiri obi ya niile tinye onwe ya. Ego ya niile, ọrụ ya niile, na ume ya niile ka o tinyere n'ọrụ a, ma ọtụtụ puku ndị gbanwere okwukwe ka e nwetara."

GSAM 123Ọrụ Jikọtara Ọnụ nke Miller na Himes

GSAM 123.3Site na 1840 ruo n'oge mgbụsị akwụkwọ nke 1844, ọrụ ndị Pasto Miller na Himes jikọtara ọnụ nke ukwuu ka ha na-aga site n'obodo ruo n'obodo, n'oge ọkọchị na nnukwu ụlọikwuu ha, n'oge oyi n'ụka na nnukwu ụlọ ọha. Ike anụ ahụ dị ukwuu nke Pasto Himes chekwara ya ruo mgbe ọ banye n'afọ iri iteghete na abụọ ya. Ike uche ya ka dị ike ruo n'ikpeazụ. N'afọ 1894, Septemba 28, o nyere okwu na-akpali akpali nye nzukọ karịrị puku atọ nke ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa n'ala ebe a na-ama ụlọikwuu n'Lansing, Michigan. O yiri ka ọ na-ekwu okwu na nnukwu ịrụsi ọrụ ike na ume dị ka n'oge ndị gara aga. Nke a bụ ihe ijuanya n'ezie maka nwoke nọ n'ọnwa atọ n'ime afọ iri iteghete na otu ya, onye na-arịa ọrịa a na-apụghị ịgwọ nke o nwụrụ n'afọ sochirinụ.

GSAM 124.1Ndị Pasto Miller na Himes guzoro, dịka ọ dị, n'"ihu agha" n'ime mmegharị nke Ọbịbịa nke Abụọ nke Kraịst na America, ma ha bụ naanị mmadụ abụọ n'ime ọtụtụ ndị rụrụ ọrụ na ha n'ịkụziri ụkpụrụ nke ọbịbịa Kraịst, ndị njirimara ha bụ ịdị siri ike n'echiche na ịdị n'eziokwu kpamkpam. Ụmụ nwoke a bụkarị nke klas ụwa na-akpọ "ndị rụrụ onwe ha,"—ndị mepụtara onwe ha site n'ịlụso eziokwu siri ike nke ndụ ọgụ, ndị mụtara ikpebi uru ihe a na-akwado site na ụkpụrụ kama site na atụmatụ. Ha bụ ụdị ndị Pasto Miller kwuru na ndị si n'ụka ndị ahụ na-anabatakarị ozi ahụ, "ndị kacha nsọ, kacha kwụsiri ike n'okwukwe, na ndị bi ndụ." E kwadoro eziokwu a site n'aka ndị ụkọchukwu nke ụka dị iche iche, bụ ndị kwuru, mgbe ndị Adventist kewapụrụ n'ụka ha, "Ọ [okwukwe ahụ] ewepụtala ndị kacha mma n'ìgwè atụrụ anyị."

GSAM 124Ndị Oziọma Adventist ndị ọzọ ama ama

GSAM 124.2O nwere ike ịbụ ihe na-atọ ụtọ ikwupụta aha ụfọdụ n'ime ndị nwoke rụrụ ọrụ pụtara ìhè na ndị Pasto Miller na Himes n'ime mmegharị nke oge ndị ahụ. Nke mbụ n'ime ndepụta ahụ bụ Charles Fitch, si Cleveland, Ohio, onye n'afọ 1842 tụrụ aro echiche nke iji eserese gosi ọhụ nke Daniel na Mkpughe. Mmalite echiche a dabere na Habakuk 2:2, 3. Ọnwụ Charles Fitch mere na Ọktoba 10, 1844.

GSAM 124.3Dọkịta Josiah Litch, si Philadelphia, onye, dịka anyị ga-ahụ na isiakwụkwọ na-esote, Onyenwe-anyị kpaliri ya ka o kwupụta eziokwu nke, mgbe e mezuru ya, kpatara mmepe mmasị na mberede na ngwa ngwa na ozi banyere mbata Kraịst.

GSAM 124.4Elon Galusha, si Lockport, N.Y., bụ onye ụkọchukwu Baptist a ma ama, nke edemede ya na ọrụ ozi ya gbasara ọbịbịa Onyenwe-anyị nke dị nso kpatara nnukwu mkpọtụ n'òtù ahụ.

GSAM 125.1E. R. Pinney, si Seneca Falls, N.Y., bụkwa onye ụkọchukwu Baptist jụrụ onwe ya n'ọrụ, ọrụ oziọma ya na ihe ọ dere nwere nnukwu ike n'ọrụ ahụ. A pụkwara ịkpọ ya "nnu nke ụwa".

GSAM 125.2Geo. Storrs, si New York City, onye tupu ọ gbanwee na nkuzi Advent bụbu onye a ma ama n'ịkpalite mmegharị okwukwe. Edemede ya nwere nnukwu mmetụta n'ịkpali ndị mmadụ ka ha nyekwuo onwe ha na akụrụngwa ha n'ọrụ ahụ; karịsịa n'izu ikpeazụ nke ụbọchị puku abụọ na narị atọ. Ọ bụ ya, mgbe ihe ha tụrụ anya ya emezughị gasịrị, wetara okwu ozi isii ya gbasara ọdịdị mmadụ, ọnọdụ ndị nwụrụ anwụ, na ntaramahụhụ n'ọdịnihu ka ndị Adventist na ụwa tụlee ha.

GSAM 125.3Pasto Stockman, si Portland, Maine, bụkwa onye ọrụ siri ike n'ọrụ mbilite okwukwe William Miller n'obodo ahụ. Ọ nwụrụ izu ole na ole tupu ngwụcha afọ Ndị Juu nke 1843, mgbe ndị Adventist na-atụ anya na Onyenwe-anyị ga-abịa n'oge ahụ.⁶

GSAM 125.4E nwere ndị ọzọ ama ama nke n'ihi obere ohere anyị ga-akpọ aha ha nanị, dịka N. N. Whiting, onye tụgharịrị Agba Ọhụrụ n'asụsụ Bekee, nke a makwaara dịka Whiting’s Translation; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley, na Edwin Burnham (nke bụ ụmụnna atọ), bụ ndị niile rụrụ ọrụ nke ọma n'ozi ahụ.