Isi nke 23 — Ụlọ Ọrụ Ahụike

GSAM 358.1"ONYE m hụrụ nʼanya, ekpere m bụ na ahụ ga-esi gị ike, ka ihe na-agara gị nke ọma, dịka ọ na-agara mkpụrụobi gị nke ọma."¹

GSAM 358.2N'ụbọchị izuike, Juun 6, 1863, Pasto White na nwunye ya gara nnọkọ n'ụlọikwuu nke ndị Pasto Cornell na Lawrence kwadoro na Otsego, Michigan. N'ebe ahụ, e nyere Nwanyị White ọhụ nke mepere n'ihu ya isiokwu ngbanwe ahụike. Site n'oge ahụ, e bipụtara edemede gbasara ahụike na ibi ndụ ahụike na Review, o wee malite ide ihe e gosiri ya gbasara ahụike. Ụfọdụ n'ime nke a pụtara na Testimony No. 11, na n'akwụkwọ aha ya bụ, How to Live.

GSAM 358.3Isiokwu nke ibi ndụ ahụike na mmekọrịta ya kwesịrị ekwesị na mmepe anụ ahụ, uche, na mmụọ, ewebatara ya n'ihu ndị mmadụ nke ọma. Na Review nke Ọktoba 25, 1864, Pasto J. N. Andrews nyere aro ndị a dị mkpa gbasara isiokwu ahụ:—

GSAM 358J. N. Andrews banyere Ịbi Ndụ Nwere Ahụike

GSAM 358.4"Ịkwụsị iri ihe oriri ọ bụla na-emerụ ahụ, na ibi ndụ n'ịchịkwa onwe n'okpuru mmetụta nke ọmụmụ ọma na akọ na uche n'ebe Chineke nọ, bụ otu n'ime ihe ndị kacha mkpa maka ahụike ọma. Ahụ anyị bụ ụlọ nsọ nke Mmụọ Nsọ. Ka anyị wee nwee ike ịtụ ya otuto n'eziokwu n'ahụ anyị dịka n'ime mmụọ anyị, o si dị mkpa ka anyị nwee ike niile nke anụ ahụ anyị n'ike zuru oke! Daalụ Chineke na a na-etinye isiokwu a karịsịa n'ihu ndị mmadụ anyị ugbu a. Ahụike na ike bụ n'ime ihe kacha baa uru nye anyị, na nke kacha mkpa nye ndị ga-ahụ nnukwu ihe omume nke oge nsogbu."

GSAM 359.1A kwadoro isiokwu nke ahụike dịka Akwụkwọ Nsọ na ịchịkwa onwe nke Ndị Kraịst, ọ bụghị nanị site n'akwụkwọ Review, kamakwa site n'aka ndị ụkọchukwu anyị.

GSAM 359.2Na Nzukọ Izugbe, Mee 20, 1866, e nyere nduzi ndị a site n'aka Nwanyị White (ndị a hụrụkwa na Testimony No. 11):—

GSAM 359A ga-enye ụlọ ọrụ ahụike

GSAM 359.3"E gosiri m na anyị kwesịrị ịkwadebe ụlọ maka ndị na-arịa ọrịa na ndị chọrọ ịmụta otu esi elekọta ahụ́ ha ka ha wee gbochie ọrịa....

GSAM 359.4"Ka ndị na-adịghị ekwere ga-abịa n'ụlọ ọrụ e ji agwọ ọrịa nke ọma, nke ndị dọkịta na-edebe ụbọchị izuike na-achịkwa, ha ga-adị ozugbo n'okpuru mmetụta eziokwu. Site n'ịmara ndị anyị na okwukwe anyị n'eziokwu, a ga-emeri echiche ọjọọ ha, ha ga-enwetakwa mmetụta ọma. N'ịdị n'okpuru mmetụta eziokwu, ụfọdụ agaghị enweta naanị ahụ efe n'ọrịa nke ahụ, kamakwa ha ga-achọta mmanụ ọgwụgwọ maka mkpụrụobi ha dara ọrịa n'ime mmehie.

GSAM 359Amụma Nsonaazụ

GSAM 359.5"Ka ahụike ndị ọrịa na-adịwanye mma n'okpuru nlekọta ziri ezi, ma ha malite ịnụ ụtọ ndụ, ha na-enwe ntụkwasị obi n'aka ndị nyere aka iwughachi ahụike ha. Obi ha juputara n'ekele, ma mkpụrụ eziokwu ọma ga-enweta ebe obibi ngwa ngwa ebe ahụ, ma n'ọnọdụ ụfọdụ a ga-azụlite ya, ọ ga-eto ma buru mkpụrụ maka otuto Chineke. Otu mkpụrụobi dị oké ọnụ ahịa dị otú ahụ a zọpụtara ga-adịrị uru karịa ihe niile a chọrọ iji guzobe ụlọ ọrụ dị otú ahụ....

GSAM 359.6"Ụfọdụ n'ime ndị ga-apụ mgbe a gwọchara ha ma ọ bụ mgbe ha nwetara nnukwu uru ga-abụ ụzọ e si ebute okwukwe anyị n'ebe ọhụrụ, ma bulie ụkpụrụ eziokwu ebe ọ ga-adịghị ekwe omume ịbanye ma ọ bụrụ na e wepụghị echiche ọjọọ n'uche mmadụ site n'ịnọ n'etiti ndị anyị maka ebumnuche inweta ahụike."

GSAM 360.1E kpebiri site n'otu olu nke ndị anyị zukọtara na ozugbo o kwere mee, a ga-emeghe ụlọ ahụike n'ime ma ọ bụ nso Battle Creek, na ọ ga-adị n'okpuru nchịkwa ọgwụ Dọkịta H. S. Lay, onye, mgbe ọ gụsịrị agụmakwụkwọ ọgwụ ya gara aga, nọrọ ihe karịrị otu afọ n'ụlọ ọgwụ mmiri n'Ọwụwa Anyanwụ iji mụta usoro mmiri nke ịgwọ ọrịa.

GSAM 360E zụrụ ebe maka ụlọ ọgwụ na ebe izu ike maka mgbake ahụike

GSAM 360.2Ịtọ ụlọ ọrụ dị otú ahụ n'oge ahụ yiri ka ọ bụ nnukwu ọrụ; ma ọ bụrụ na ọ bụghị maka àmà na-akpali akpali gbasara nsonaazụ ya, e nwere ike inwe ntakịrị nkwụsịtụ n'ịmalite ọrụ ahụ. Kama nke ahụ, ụbọchị ole na ole ka nzukọ ahụ kwụsịrị, e zụrụ nnukwu ụlọ obibi Onyeikpe Graves, nke nwere ala eka asatọ, nke bụ ebe obibi ya mara mma dị na West Battle Creek. E wuru mgbakwunye elu abụọ n'akụkụ ụlọ a ozugbo ka ọ bụrụ ụlọ ịsa ahụ. N'ime ụlọ ndị a ka e meghere Ụlọ Ọrụ Ngbanwe Ahụike.

GSAM 360.3Na Review nke Juun 19, 1866, e mere oku izugbe mbụ maka ịzụta òkè n'ụlọ ọrụ ahụ. N'otu nọmba akwụkwọ akụkọ ahụ, e kwupụtara na ụka ndị dị na Battle Creek, Michigan, na Olcott, New York, etinyela aha maka òkè ruru $2,625, ma ọ bụ òkè 105 nke $25 ọ bụla. Ebe ọ bụ na e nweghị iwu n'Steeti Michigan nke ga-eme ka a guzobe ụlọ ọrụ ga-ahụ maka ijikwa ụlọ ọgwụ ahụike, a jidere ihe onwunwe ahụ n'aka ndị ntụkwasị obi ruo oge ụfọdụ, ruo mgbe a ga-eme ka a guzobe ụlọ ọrụ ahụ.

GSAM 360Emalitere Akwụkwọ Akụkọ Ahụike

GSAM 360.4N'ụbọchị mbụ nke ọnwa Ọgọst, ndị njikwa malitere mbipụta akwụkwọ akụkọ ahụike kwa ọnwa, nke nwere ibe iri na isii tinyere mkpuchi, n'ụdị magazin. Aha ya bụ Health Reformer. A ka na-aga n'ihu na magazin a, n'okpuru aha Good Health, ma ọ bụ magazin ahụike kacha elu n'ụwa ugbu a. Akwụkwọ akụkọ a ekwughị naanị maka ụkpụrụ ahụike na ịchịkwa onwe, kamakwa ọ bụkwa ụzọ e si kwalite ụlọ ahụike ahụ, nke e meghere n'usoro maka ndị ọrịa na ndị bi na ya na Septemba 5, 1866. Ya mere, ụlọ ọrụ ahụ dị, e zụrụ ya, e kwadebere ya, ma malite ịrụ ọrụ n'ime ihe na-erughị ọnwa anọ site mgbe e kwuru okwu banyere ya nye ndị mmadụ anyị nke mbụ; a debanyere aha ego $11,000 maka ego mbido, nke a kwụọlarị nnukwu akụkụ ya.

GSAM 361A haziri Ụlọ Ọrụ Ọgwụ

GSAM 361.1N'oge oyi nke 1866-67, a kwadoro iwu site n'aka Ụlọ omeiwu Michigan nke mere ka o kwe omume ịmepụta ụlọ ọrụ ga-ahụ maka njikwa ụlọ ahụike ahụ. Na Mee 17, 1867, e mere nzọụkwụ a, a nabatara ụkpụrụ iwu ụlọ ọrụ, ma a nyefere ala na ihe onwunwe ndị ọzọ n'aka ndị nlekọta e họpụtara nke ọma. Ọnụ ego niile e debanyere maka òtù ahụ ruo ụbọchị ahụ bụ $26,100; n'ime nke ahụ, a kwụrụ $18,264.87. Ụlọ ọgwụ ahụ nwere otu ndị dọkịta na ndị enyemaka nwere ikike, ụlọ ndị ahụ fọrọ nke nta ka ha jupụta na ndị ọrịa, ọtụtụ n'ime ha anabatala okwukwe anyị mgbe ha mụtara banyere anyị dịka ndị mmadụ na eziokwu mgbe ha bịarutere n'ụlọ ọgwụ ahụ.

GSAM 361Uwe na-eme ka ahụ dị mma

GSAM 361.2N'afọ niile na mba niile, obi eke na-adị mfe imetụta site n'ụwa, na mpako ndụ ya, nzuzu na ejiji ya. Afọ 1863, n'ala anyị, mgbe a gosiri Nwanyị White ajụjụ gbasara ahụike na uwe, abụghị ihe dị iche, dịka a ga-ahụ site n'ịhụ n'anya nke ụmụ nwanyị n'iso ejiji a na-eyi mgbanaka uwe, nha ha mere ka ọtụtụ n'ime ha yie ka ha na-eje ije n'ime bọlụlụ tụgharịrị. N'otu oge ahụ, ewebatara ụdị uwe abụọ ọzọ dị oke, nke kpatara nnukwu mkparịta ụka. Nkọwa mkpirikpi banyere ha, eleghị anya, ga-enyere onye na-agụ ya aka ịghọta nke ọma ihe àmà Nwanyị White nyere gbasara uwe, nke dị na Testimony for the Church, No. 10.

GSAM 362A na-akọwa njọ nke uwe ndị gafere ókè

GSAM 362.1Ụdị mbụ bụ iyi uwe nwere akụkụ na-adọba nke dị site na inch iri ruo ọkara yaad ma ọ bụ karịa n'ogologo, dabere na mmasị onye yi ya. A na-ahapụkarị ka akụkụ ndị a na-adọba n'ala, ma ndị nwoke kpọrọ ha "ndị na-asachapụ okporo ámá." Ụdị nke abụọ dị kpamkpam iche, ọ bụkwa ụdị yiri nke ụmụ nwoke yi. Ejiji a nabatara site n'aka ndị na-eso Miss Bloomer, ya mere a kpọrọ ya "uwe bloomer." N'ikpeazụ, a gbanwere aha ya ka ọ bụrụ "Uwe America." A na-eme nnọkọ n'ebe dị iche iche site n'aka ndị na-akwado ejiji a, ọtụtụ n'ime ụmụnne anyị nwanyị kwadoro iji ya. Ụfọdụ yi ya.

GSAM 362Nkwenye Banyere Ajụjụ Uwe

GSAM 362.2Banyere ihe e gosiri Nwanyị White gbasara ajụjụ uwe, aga m ehota paragraf ole na ole si na Testimony No. 11:—

GSAM 362.3"Ndị kwere ekwe Chineke bụ ìhè ụwa na nnu ala, ha kwesịrị mgbe niile icheta na mmetụta ha bara uru. Ọ bụrụ na ha gbanwee uwe dị ogologo nke ukwuu gaa n'uwe dị mkpụmkpụ nke ukwuu, ha ga-emerụ mmetụta ha nke ukwuu. Ndị na-adịghị ekwere, bụ ndị ha nwere ọrụ inye ha uru ma chọọ ibute ha na Nwa Atụrụ Chineke, ga-enwe mmetụta ịkpọasị. Enwere ike ime ọtụtụ mmeziwanye n'uwe ụmụ nwanyị maka ahụike na-enweghị ime mgbanwe buru ibu nke ga-eme ka onye na-ele ya anya nwee mmetụta ịkpọasị.

GSAM 362Uwe Ngbanwe

GSAM 362.4"Ahụ ekwesịghị ka a pịkọta ya ma ọlị site na kọsetị na ọkpụkpụ whale. Uwe ahụ kwesịrị ịdị sara mbara nke ọma ka akpa ume na obi wee nwee mmegharị ahụike. Uwe ahụ kwesịrị iru ntakịrị n'okpuru elu akpụkpọ ụkwụ, ma ọ ga-adị mkpụmkpụ nke ọma ka ọ ghara ịdọta unyi nke ụzọ ụkwụ na okporo ámá, na-enweghị ka a bulie ya n'aka. Uwe dị mkpụmkpụ karịa nke a ga-adị mma, dị mfe iji, ma dịkwa ahụike maka ụmụ nwanyị mgbe ha na-eme ọrụ ụlọ, karịsịa maka ndị ga-arụ ọrụ n'èzí ụlọ.

GSAM 363A ga-eji uwe kpuchie ahụ nke ọma n'ụzọ hà nhata

GSAM 363.1"N'agbanyeghị ogologo uwe ahụ, a ga-ekpuchi ụkwụ ha nke ọma dịka e si eyi nke ụmụ nwoke. Enwere ike ime nke a site n'iyi ogologo ọkpa nwere akwa n'ime, a kpara n'otu eriri ma kpachie ya na nkwoji ụkwụ, ma ọ bụ nke sara mbara ma na-ebelata n'ala; ha ga-adị ogologo nke ọma ka ha ruo akpụkpọ ụkwụ. Ụkwụ na nkwoji ụkwụ e kpuchiri n'ụzọ a na-echebe ha pụọ na ifufe. Ọ bụrụ na a na-eji uwe na-ekpo ọkụ eme ka ụkwụ na ogwe ụkwụ nwee ahụ iru ala, mgbasa ọbara ga-adị n'otu, ọbara ga-anọ ọcha ma dị mma, n'ihi na a naghị eme ka ọ kpoo oyi ma ọ bụ gbochie ya n'ụzọ eke ya si aga n'ahụ."

GSAM 363.2Ogologo uwe a gosipụtara dị ka ụzọ etiti a na-asọpụrụ n'etiti uwe nwere akwa na-eso ya na uwe America. A naghị ekwu na onye ọ bụla ga-eyi ya, kama na ha ekwesịghị ime ihe ga-egbochi mmetụta ha ma mee ka ndị ha kwesịrị inyere nwee mmetụta ịkpọasị. A naghị ekwu na ha ga-ekpuchi nkwoji ụkwụ ha n'ụzọ e kọwara ebe a, kama na enwere ike ime ya n'ụzọ ahụ. Ọ bụrụ na e mezuo otu ebumnuche ahụ n'ụzọ ọzọ, dịka site n'iyi uwe n'okpuru dị ogologo na mkpuchi ụkwụ a kpara akpa, ọ ga-adabara nke ọma na ihe àmà ahụ.

GSAM 363Isi Ise Dị Mkpa Maka Uwe Na-akwalite Ahụike

GSAM 363.3A ga-achọpụta na n'ụdị uwe a tụrụ aro e nwere isi ise dị mkpa maka uwe na-akwalite ahụike, bụ:—

GSAM 363.41. Ịhapụ kọsetị na nrụgide ọ bụla n'úkwù.

GSAM 363.52. Iwepụ eriri niile n'aka ma ọ bụ n'ụkwụ ga-egbochi mgbasa ọbara n'enweghị mgbochi.

GSAM 364.13. Ịkpuchi akụkụ niile nke ahụ n'otu nha, karịsịa ụkwụ na nkwoji ụkwụ.

GSAM 364.24. Ịdobe sketi n'ubu, ma n'ọnọdụ ọ bụla ghara ikwe ka ọ kwụgide n'ukwu site n'iji eriri.

GSAM 364.35. Ogologo uwe.

GSAM 364.4Ndị dọkịta amamihe niile na-akwado isi okwu anọ mbụ, ma maka nke ise, a na-ahapụ ma akwa na-adọba n'ala ma uwe mkpụmkpụ nke ukwuu.

GSAM 364Nwanyị Jenness-Miller banyere Uwe

GSAM 364.5N'afọ 1890, Nwanyị Jenness-Miller si New York, n'akwụkwọ akụkọ sayensị kacha elu gbasara uwe na ahụike n'oge ahụ, kwadoro ka ụmụ nwanyị belata ogologo uwe ha nwayọ nwayọ, ka mgbanwe ghara ịdị oke ngwa ngwa, ruo mgbe ọ ga-eru ihe dị ka elu akpụkpọ ụkwụ nwanyị—ogologo ahụ Testimony No. 11 kwadoro.

GSAM 364Nkwado Dọkịta Trall

GSAM 364.6N'afọ 1868, e haziri ka Dọkịta R. T. Trall, nke Kọleji Ọgwụgwọ Ahụike nke Florence Heights, N.J., nye usoro nkuzi otu izu n'ihu ndị ụkọchukwu anyị na Battle Creek, Mich., n'ikpeazụ ọnwa Mee. N'oge nkuzi ahụ, dọkịta ahụ bụ onye ọbịa Pasto White. Nwanyị White anaghị eso nkuzi ahụ, ma ebe dọkịta ahụ na-aga njem n'ụgbọ ịnyịnya kwa ụbọchị na Pasto White, nwunye ya na Pasto J. N. Andrews, a ghọtara na ọ ga-ege ntị n'echiche ya gbasara ahụike, ọrịa na ihe kpatara ya, mmetụta ọgwụ na ihe ndị ọzọ. Ọ na-ekwu naanị ihe e gosiri ya n'ọhụ, ọ bụghị ikwu ebe o si nweta ihe ọmụma ya. Dọkịta kwuru na sayensị ọgwụ gbasara ahụike kwekọrọ kpamkpam na echiche o gosipụtara. Pasto Andrews gwara m na mgbe ha mechara mkparịta ụka nke ụbọchị nke abụọ, dọkịta jụrụ Nwanyị White ebe ọ gụsịrị akwụkwọ sayensị ọgwụ. Ọ tụrụ ya n'anya mgbe ọ matara na ọ nweghị mgbe ọ mụrụ ihe ndị a, kama ọ na-enye ya ihe e gosiri ya na Otsego, Michigan, na Juun 6, 1863. O mesiri ya obi ike na echiche ya niile kwekọrọ kpamkpam na ọmụmụ ahụ mmadụ na nhicha ahụ, na n'ọtụtụ isiokwu ọ gara miri emi karịa ka ọ gara. Mgbe ihe dị ka ụbọchị ise nke njem na mkparịta ụka dị otú ahụ gasịrị, dọkịta jụrụ Pasto White ihe mere e ji kpọọ ya ka ọ hapụ kọleji ya ka ọ kụziere ndị ụkọchukwu okwu na Battle Creek. O kwuru, "Nwanyị White kwadebere nke ọma iji nye ha nkuzi dị mkpa gbasara nhicha ahụ dịka m dị."

GSAM 365Sayensị Ọgwụ Na-akwado

GSAM 365.1Ọtụtụ edemede ya gbasara ngalaba dị iche iche nke nhicha bara uru e bipụtara ọtụtụ afọ ka ọha na eze hụ ya, ọtụtụ n'ime ha ejikọtara ugbu a n'otu akwụkwọ akpọrọ Christian Temperance and Bible Hygiene. Ụfọdụ n'ime ndị dọkịta kacha mụta ekwupụtala, mgbe ha nyochachara edemede ndị a nke ọma, na sayensị ọgwụgwọ kwekọrọ kpamkpam na ha. N'aka ya, ha abụghị nsonaazụ ọmụmụ, kama ọ bụ naanị ide ihe Onyenwe-anyị gosiri ya n'ọhụ.

GSAM 365Nkwenye Dọkịta Kellogg

GSAM 365.2Dị ka ihe àmà nke otu nchọpụta sayensị ọgwụ si kwekọọ na ihe e gosiri Nwanyị White n'ọhụ n'afọ 1863, aga m eji okwu si na mbido akwụkwọ Christian Temperance nke J. H. Kellogg, M.D., dere, onye nọ n'isi ụlọ ọgwụ na ebe izu ike maka mgbake ahụike a ma ama n'ụwa niile nke Battle Creek, Michigan. O kwuru sị:—

GSAM 365.3"1. Mgbe edemede ndị a kọrọ pụtara nke mbụ, a fọrọ nke nta ka a leghara isiokwu ahụike anya kpamkpam, ọ bụghị naanị site n'aka ndị e dere ha maka ha, kamakwa site n'aka ụwa niile.

GSAM 365.4"2. Ndị ole na ole na-akwado mkpa ime mgbanwe n'omume anụ ahụ, tinyere ịkwado ezi ụkpụrụ mgbanwe, gbasakwara njehie doro anya nke ukwuu, ndị na-asọkwa oyi n'ọnọdụ ụfọdụ.

GSAM 366.1"3. E nweghị ebe ma ọ bụ onye ọ bụla gosipụtara usoro zuru ezu na jikọtara ọnụ nke eziokwu gbasara ahụike, nke dị ọcha site na njehie doro anya ma kwekọọ na Baịbụl na ụkpụrụ okwukwe Ndị Kraịst.

GSAM 366.2"N'okpuru ọnọdụ ndị a, edemede ndị a kpọtụrụ aha pụtara ìhè. Ụkpụrụ ndị a kụziri abụghị site n'aka ikike sayensị ka e ji kwado ha, kama e gosipụtara ha n'ụzọ dị mfe, kwụ ọtọ site n'aka onye na-adịghị atụ uche onwe ya dịka ọkachamara sayensị, kama na-ekwupụta na ọ na-ede site n'enyemaka na ikike nke ìhè sitere n'aka Chineke.

GSAM 366Ụkpụrụ Ndị Ahụ Agafeela Nnwale

GSAM 366.3"Olee otú ụkpụrụ ndị e gosipụtara n'okpuru ọnọdụ pụrụ iche dị otú ahụ na nkwupụta dị ịtụnanya dị otú ahụ si guzosie ike n'ule nke oge na ahụmịhe? bụ ajụjụ a ga-ajụ nke ọma. Azịza ya dị na eziokwu ndị a pụrụ ịlele nke ọma.... Ụkpụrụ ndị a, nke afọ iri abụọ na ise gara aga a na-eleghara ha anya kpamkpam ma ọ bụ a na-eme ha ihe ọchị, emeela nwayọọ nwayọọ ka ha nweta ntụkwasị obi na nsọpụrụ ọha, ruo mgbe ụwa chefuru kpamkpam na a naghị anabata ha mgbe niile otu a. Nchọpụta ọhụrụ n'ihe sayensị na nkọwa ọhụrụ nke eziokwu ochie agbakwunyela ihe àmà nkwado mgbe niile, ruo n'oge a, ụkpụrụ ọ bụla a kwadoro ihe karịrị afọ iri abụọ na ise gara aga e guzobere ya n'ụzọ kacha sie ike site n'ihe àmà sayensị.

GSAM 366Ihe àmà nke Mmalite Chineke nke Ọhụ

GSAM 366.4"N'ezie, a ghaghị ile ya anya dị ka ihe dị ịtụnanya, na-egosi ihe àmà doro anya nke amamihe na nduzi Chineke, na n'etiti nkuzi mgbagwoju anya na nke na-emegiderịta onwe ha, nke na-azọrọ na sayensị na ahụmịhe na-akwado ha, ma gbanwere site n'echiche ndị gafere ókè ma mee ka ha ghara inwe ike ime ihe ọma site n'ngwakọta nnukwu njehie,—a ghaghị ikweta na ọ bụ ihe pụrụ iche, na otu onye na-enweghị nkwupụta ọ bụla banyere ihe ọmụma sayensị ma ọ bụ ọmụmụ sara mbara nwere ike ịhazi, site n'ọtụtụ echiche mgbagwoju anya na nke njehie metọrọ, nke ndị ode akwụkwọ na ndị na-eche echiche ole na ole gbasara ahụike wepụtara, otu usoro ụkpụrụ nlekọta ahụike nke jikọtara ọnụ nke ọma, kwụsiri ike, ma bụrụ eziokwu nke mere na mkparịta ụka, nchọpụta sayensị, ihe e chọpụtara, na ahụmịhe nke afọ iri abụọ na ise enweghị iwepụ otu ụkpụrụ ọ bụla, kama ha jisiri ike kwado ụkpụrụ ndị a kụziri." Edepụtara, "Battle Creek, Mich., 1890."

GSAM 367Ụlọ Ọrụ Ahụike Gbasawanyere

GSAM 367.1N'okpuru njikwa J. H. Kellogg, M.D., onye jikọtara onwe ya na ụlọ ọrụ ahụ dịka dọkịta isi na 1876, achọpụtara na arịrịọ maka ọgwụgwọ dị oke ukwuu, nke mere na n'oge opupu ihe ubi nke 1877 a ga-enye ohere ọzọ. A gbanwere aha ụlọ ọrụ ahụ na 1876 site na Ụlọ Ọrụ Ngbanwe Ahụike gaa Sanitarium Ọgwụ na Ịwa Ahụ, ma na 1878 e wuru ụlọ isi ọhụrụ.

GSAM 367.2Ụlọ a nwere nha ụkwụ 136 n'ogologo na ụkwụ 46 n'obosara, o nwere ala anọ n'elu ala ndabere. A na-ekpo ya ọkụ dum site na anwụrụ mmiri, a na-enwu ya ọkụ site na gas. Ozugbo emechara imeghe ya, ọ fọrọ nke nta ka ọ juputara na ndị ọrịa na ndị ọbịa.

GSAM 367.3Ruo n'oge ahụ, ihe e kwuru na 1866 site n'okwu Nwanyị White gbasara ụlọ ọrụ ahụ emezuru n'ụzọ pụtara ìhè. Ọtụtụ mmadụ anabatala ìhè eziokwu nke ugbu a, ndị a dọọrọ uche ha na mbụ n'ebe ndị a nọ site n'ịbịa ha n'ụlọ ọrụ ahụ na-achọ ahụike.

GSAM 367Ebe ezumike ahụike ime obodo

GSAM 367.4Na akwụkwọ Signs of the Times, Novemba 22, 1877, M. G. Kellogg, Dọkịta, nwanne ọkara J. H. Kellogg, kwupụtara na ọ nwetara ala n'akụkụ Ugwu Howell, maịl abụọ na ọkara n'akụkụ ugwu ọwụwa anyanwụ si St. Helena, Napa County, California, ma na ọ ga-ewu ụlọ a ga-akpọ "Ebe ezumike ahụike ime obodo," nke dị n'akụkụ Crystal Springs. N'oge oyi nke afọ 1877–78, e wuru ụlọ, a mepere ya maka ọgwụgwọ ndị ọrịa na mbido afọ 1878. Ebe ezumike ahụike a, dịka ụlọ ọrụ mbụ nke ọ si na ya pụta, ụlọ ọgwụ na ebe mgbake ahụike dị na Battle Creek, abụghị naanị na ọ toro n'ogo, kamakwa ọ bụkwa ebe ọtụtụ mmadụ bịara ịmata ma nabata ozi ahụ.

GSAM 368Pacific Health Journal

GSAM 368.1Oge ọkọchị afọ 1885 bụ nnukwu oge mmepe n'ọrụ ozi mmụọ ozi nke atọ. N'ụbọchị mbụ nke Mee, e tinyere Ebe ezumike ahụike ime obodo dị na St. Helena n'okpuru njikwa ọgwụ nke dọkịta gụsịrị akwụkwọ nke ọma. N'ọnwa Juun, e malitere mbipụta kwa ọnwa abụọ nke Pacific Health Journal and Temperance Advocate, magazin peeji iri abụọ na anọ n'okpuru nlekọta nduzi nke Pasto J. H. Waggoner. Site n'ụzọ ndị a, ụlọ ọrụ ahụike ahụ nwetara ndụ ọhụrụ; kama inwe mfu, dịka n'afọ ndị gara aga, ọ malitere igosi, site n'afọ ruo n'afọ, uru dị ọcha dị n'etiti $2,000 na $4,000 kwa afọ, ruo n'afọ mechiri na Eprel 1891, mgbe ọ gosiri uru dị ọcha ruru ihe karịrị $12,000.

GSAM 368.2Na nzukọ nke Rural Health Retreat Association, na St. Helena, n'afọ 1887, e kwuru nkwupụta a gbasara ego ụlọ ọrụ ahụ: Na Mee 1, 1885, ọnụ ahịa ụlọ ọrụ ahụ mgbe e wepụsịrị ụgwọ bụ naanị $5,322.76, ma ọ bụ $2,547.24 pere mpe karịa òkè niile e wepụtara ruo ụbọchị ahụ. N'ụzọ ọzọ, ụlọ ọrụ ahụ eriela ego niile ọ nwetara na $2,547.24 nke isi ego ya. Na Eprel 1, 1887, ọnụ ahịa ụlọ ọrụ ahụ mgbe e wepụsịrị ụgwọ ya niile bụ $21,372.64, ma ọ bụ uru nke $16,049.88 n'ime ọnwa iri abụọ na atọ. N'ime ego a, a zụrụ òkè ruru $5,280, a nyere onyinye ruru $2,497.60 nye ụlọ ọrụ ahụ; ya mere, n'ọrụ ụlọ ọrụ ahụ e nwetara uru dị ọcha nke $8,272.28. N'oge a, e bipụtara Pacific Health Journal dị ka akwụkwọ ọnwa nke nwere ibe iri atọ na abụọ, nke nwere mkpuchi, a chọpụtara na ọ bara uru karị n'ịkwalite ọdịmma na ụkpụrụ ụlọ ọrụ ahụ.

GSAM 369Ọrụ Ebere

GSAM 369.1Na Medical Missionary, Jenụwarị 1891, mgbe ọ na-ekwu maka Sanitarium Battle Creek, Dọkịta J. H. Kellogg kwuru sị:—

GSAM 369.2"Ọgwụgwọ ebere e nyere n'ime afọ iri abụọ na ise ụlọ ọrụ ahụ dị, ruru ihe karịrị nnọọ $100,000, ugboro ole na ole karịa ego mbido etinyere.

GSAM 369.3"Na mgbakwunye na ọrụ ebere a kwuru, ụlọ ọrụ ahụ ezitere ndị na-akụziri okwu, ndị nọọsụ, ndị nkuzi n'ụlọ akwụkwọ esi nri, na ndị ọzọ e zụrụ maka ụdị ọrụ ozi dị iche iche."

GSAM 369Arịrịọ Maka Ụmụaka Nna na Nne Nwụrụ Anwụ

GSAM 369.4Na Nzukọ Izugbe, Machị 8, 1891, Dọkịta Kellogg mere arịrịọ siri ike n'aha ụmụaka ndị nne na nna ha nwụrụ anwụ. O kwuru sị: "Ahụrụ m onwe m ka e họpụtara m 'onye nnọchiteanya n'ozuzu,' ma aga m anọchite anya ndị enweghị onye nnọchiteanya—ụmụaka ndị nne na nna ha nwụrụ anwụ, ndị enweghị onye ga-elekọta ha."

GSAM 369Onyinye Dọla 30,000 nke Nwanyị Haskell

GSAM 369.5Na Home Missionary, Jenụwarị 1892, e mere arịrịọ siri ike maka ego iji kwado ụlọ maka ụmụaka ndị enweghị nne na nna. N'akwụkwọ akụkọ ahụ e nwere aha ndị nkwa ha maka ụlọ ahụ ruru $17,716—ego pere mpe, ndị na-akwado ọrụ ahụ chere, maka ọrụ buru ibu dị otú ahụ, ya mere e nwere egwu na a ga-enwe nkwụsị n'ịrụ ọrụ ahụ. Ma Onye na-ahụ njedebe site na mmalite, onye nwekwara "ehi niile nọ nʼelu otu puku ugwu," haziri ihe mere ka otu nwanyị bara ọgaranya nke ọ bụghị onye okwukwe anyị, Nwanyị Caroline E. Haskell, nke Chicago, nwunye Mr. Frederick Haskell, onye di ya nwụrụ anwụ, mgbe ọ nụrụ maka ọrụ ebere a tụrụ aro, ozugbo nyefere kọmitii owuwu ego ruru $30,000, na naanị ihe ọ chọrọ bụ na a ga-eji ya niile wuo ụlọ ụmụaka ndị enweghị nne na nna dịka atụmatụ e gosipụtara mbụ, na a ga-eduga ya n'obi sara mbara na obiọma, na a ga-akpọ ụlọ ahụ Ụlọ Ncheta Haskell n'ịcheta di ya nwụrụ anwụ.

GSAM 370.1Site n'ego a e nyere, Medical Missionary and Benevolent Association nwere ike, n'afọ ahụ, iwuli ma mepee ụlọ ahụ dịka ụlọ ụmụaka na-enweghị nne na nna. E doro ụlọ a nsọ na Jenụwarị 25, 1894. Kemgbe ụbọchị ahụ, n'ọtụtụ oge, ezinụlọ ahụ, nke mejupụtara ụmụaka na-enweghị nne na nna, ndị enyemaka, na ndị nkuzi, na-erute mmadụ narị otu n'ozuzu.

GSAM 370Ụlọ Ncheta James White

GSAM 370.2Ewezuga nlekọta na nkwado ụmụaka ndị enweghị nne na nna a, òtù a na-ahụ maka njikwa ụlọ ọrụ ebere ọzọ a na-akpọ Ụlọ Ncheta James White, ebe a na-elekọta ma na-eme ka ndị agadi na ndị enweghị ebe obibi karịrị iri abụọ nwee ndụ dị mma.

GSAM 370Ndị Misionari Ọgwụ

GSAM 370.3N'ọrụ a, e mere nzọụkwụ ọzọ siri ike mgbe e malitere ọzụzụ ndị misionari ọgwụ. Iji kwanyere mbọ a ugwu maka ịkwalite mmadụ, Nwanyị White, mgbe ọ na-ede akwụkwọ si Preston, Australia, na Septemba 16, 1892, kwuru sị:—

GSAM 370.4"Achọrọ m ka e nwee narị otu nọ na ọzụzụ ebe e nwere otu ugbu a. Ọ kwesịrị ịdị otu a. Ma ụmụ nwoke ma ụmụ nwanyị nwere ike ịba uru karị dịka ndị misionari ọgwụ karịa dịka ndị ozi na-enweghị agụmakwụkwọ ọgwụ."

GSAM 370.5Ọnụ ọgụgụ ndị na-ewere usoro ọmụmụ iji kwadebe ịbanye n'ọrụ ndụ dị otú a abawanyela nke ukwuu kemgbe e dere ihe dị n'elu.

GSAM 370Mmụba nke Ọrụ Ahụike

GSAM 370.6Na Medical Missionary, Jenụwarị 1894, e nwere nkwupụta mkpirikpi na-akọwa eziokwu na-atọ ụtọ gbasara uto ọrụ ahụike. Ọ dị otu a:

GSAM 371.1"E guzobere Ụlọ Ọrụ Ngbanwe Ahụike na 1866.... E zụrụ obere ụlọ osisi dị mfe, ụlọ obibi nkeonwe n'ebe dị mma ma dịkwa ahụike n'ala dị elu nke Battle Creek, otu n'ime obodo na-eto eto nke Michigan. Dọkịta abụọ, ndị na-elekọta ịsa ahụ abụọ, nọọsụ otu (onye na-enweghị ọzụzụ), ndị enyemaka atọ ma ọ bụ anọ, onye ọrịa otu, na ọtụtụ ihe isi ike, yana okwukwe dị ukwuu n'ọdịnihu ụlọ ọrụ ahụ na ụkpụrụ e ji guzobe ya—nke a bụ mmalite nke ọrụ a dị ugbu a. A maara ya dị ka Ụlọ Ọrụ Ngbanwe Ahụike.

GSAM 371.2"N'ebe ụlọ obibi mbụ nọ, e guzobere ugbu a ụlọ dị ụkwụ 312 n'ogologo na ụkwụ 100 n'obosara, elu ya nwere ala isii, nke na-anabata ndị ọbịa narị atọ, juputara na ngwa ọrụ niile sayensị oge a nwere ike ịnye maka nlekọta na mgbake ndị ọrịa. Dọkịta iri, ọtụtụ n'ime ha bụ ndị ọkachamara n'ọhịa ha, mejupụtara ndị dọkịta ụlọ ọrụ ahụ. Ndị nọọsụ na ndị enyemaka ndị ọzọ mejupụtara ezinụlọ karịrị narị atọ, na ndị na-akwado ụlọ ọrụ ahụ sitere na steeti niile dị na United States, yana ọtụtụ ndị ọbịa si mba ọzọ. Ụzọ ya na-emeghe mgbe niile maka ndị misionari, ma nke ime obodo ma nke mba ọzọ, n'agbanyeghị aha ha, ma ezinụlọ ahụ na-adịkarị na otu ma ọ bụ karịa n'ime ndị ọbịa ndị a.

GSAM 371Ụlọ Ọgwụ Sanitarium

GSAM 371.3"A wuru ụlọ ọgwụ ahụ na 1888, ụlọ dị ụkwụ 100 n'ogologo na 60 n'obosara, nwere ala ise. A na-eji ala atọ dị n'elu ụlọ ahụ maka ngalaba ịwa ahụ nke ụlọ ọgwụ na ebe mgbake ahụike, ụlọ ndị ọrịa, na ụlọ nlekọta. Ebe ọrụ maka ọrụ ebere nke ụlọ ọrụ ahụ dịkwa ebe a. Ụlọ obibi iri abụọ, ọtụtụ n'ime ha na-ekpo ọkụ site na anwụrụ mmiri, ma na-enwu ọkụ eletrik dịka ụlọ ukwu ahụ, gbara ya gburugburu, ma juputara na ndị ọrịa ma ọ bụ ụmụ akwụkwọ. E guzobere ụlọ akwụkwọ maka ọzụzụ ndị nọọsụ bụ ndị misionari ọgwụ na Julaị 1, 1884. N'ime ọnwa isii mbụ, e debanyere ụmụ akwụkwọ iri atọ na ise aha."

GSAM 372Amụma banyere ndị ọrụ na-apụ n'ihu

GSAM 372.1Mgbe ọ na-ekwu maka ụlọ ọgwụ dị na St. Helena, California, Nwanyị White, n'otu ozi e dere si Tramelan, Switzerland, na Feb. 6, 1887, kwuru sị:—

GSAM 372.2"Chineke kwuru na ọ bụrụ na ndị nwoke jikọtara na ụlọ ọrụ a ga-eje ije n'ịdị umeala n'obi ma na-ege ntị, na-eme ihe Chineke chọrọ, ọ ga-adị ndụ ma too; ma site na ya a ga-eziga ndị oziọma ka ha gọzie ndị ọzọ na ìhè Chineke nyere ha. Ndị a, n'ime mmụọ Jisọs, ga-ebibi chi ụgha dị n'ebe dị elu; ha ga-ekpughe okwukwe ụgha, ma kụọ eziokwu, ịdị ọcha, na nsọ n'ebe a na-akwanyere ugbu a naanị njehie, imeju ọchịchọ onwe onye, enweghị njide onwe onye, na mmehie."

GSAM 372.3Anyị na-ewetara okwu ndị a, n'ihi na ha metụtara ụlọ ọrụ ndị yiri nke a n'otu ike ahụ.

GSAM 372A kwere nkwa ịga nke ọma n'ọrụ ahụike

GSAM 372.4N'okwu àmà pụrụ iche e nyere ụka n'afọ 1891, anyị gụrụ: "Ngọzi Chineke ga-anọ n'elu mbọ ọ bụla e mere iji kpalite mmasị na ngbanwe ahụike; n'ihi na a chọrọ ya n'ebe niile. A ga-enwe mmụgharị n'ihe a; n'ihi na Chineke na-eme atụmatụ ime ọtụtụ ihe site n'ọrụ a."

GSAM 372Kọleji Ndị Misionari Ọgwụ America

GSAM 372.5Nzọụkwụ n'nzọụkwụ, ìhè gara n'ihu n'ụzọ ezi uche dị na ya nke ịgwọ ọrịa, ruo n'ọnwa Juun, 1895, e kere arịrịọ maka ịtọlite ụlọ akwụkwọ ọmụmụ ọgwụ. Iji mezuo arịrịọ a, e guzobere Kọleji Ndị Misionari Ọgwụ America maka ebumnuche pụrụ iche nke ịzụ ndị dọkịta ka ha rụọ ọrụ n'okpuru Seventh-day Adventist Medical Missionary and Benevolent Association, n'ọhịa obodo na mba ọzọ. Emume mmalite ahụ mere na Battle Creek, Septemba 30, 1895, a mepere kọleji ahụ n'ụbọchị sochirinụ, Ọktoba 1, nwere klaasị ụmụ akwụkwọ iri anọ.

GSAM 372.6Na nkwupụta kọleji ahụ, anyị gụrụ:

GSAM 372.6"A debanyere kọleji ahụ n'iwu na Chicago, n'okpuru iwu Steeti Illinois. Usoro ọmụmụ ga-adị omimi dịka nke ụlọ akwụkwọ ọgwụ kacha mma na United States. A ga-enye nkuzi akụkụ na Chicago, na akụkụ na Battle Creek, Michigan."

GSAM 373.1Banyere ndị na-akwadebe maka ọrụ ndị misionari ọgwụ, anyị gụrụ ihe ndị a na Medical Missionary, Ọgọst 1895:

GSAM 373.1"Ụmụ klas nọọsụ ndị nọ n'ọzụzụ ugbu a na Ụlọ Ọzụzụ Nọọsụ nke Sanitarium Battle Creek karịrị 250; onye ọ bụla n'ime ha nke kwesịrị ekwesị ugbu a maka ọrụ ndị misionari ọgwụ enyerela ya ọnọdụ. A na-achọ nọọsụ maka Agwaetiti Oké Osimiri ndịda, India, West Indies, America ndịda, iri abụọ na ise ma ọ bụ iri atọ maka Steeti ndịda nke United States, na maka nnukwu obodo anyị."

GSAM 373Mmepe Ọrụ Ndị Misionari Ọgwụ

GSAM 373.2N'oge mmemme ngụsị akwụkwọ maka ndị klaasị nọọsụ ndị oziọma nke Sanitarium, nke e mere na Tabernacle, Novemba 5, 1895, Dọkịta Kellogg kwuru sị:—

GSAM 373.3"Afọ iri na abụọ gara aga, n'omume dị otú a, nọọsụ abụọ gụsịrị akwụkwọ. N'oge a, e nwere otu nọọsụ ruru narị atọ ruo narị anọ. E nwere dọkịta iri na iteghete na ụlọ ọgwụ na ebe mgbake ahụike, na iri abụọ na abụọ n'ụlọ ọgwụ yiri ya, nke jikọtara na ụlọ ọgwụ na ebe mgbake ahụike n'ogo dị iche iche, ma nọ n'okpuru nlekọta Medical Missionary and Benevolent Association. Ndị nọọsụ anyị iri ise na atọ nọ n'ọtụtụ mba ọzọ dị iche iche,—na Sweden, Old Mexico, Gold Coast nke Africa, Australia, South Africa, Denmark, India, New Zealand, Samoa, na British Guiana. E nwere ụmụ akwụkwọ ọgwụ iri isii na atọ na-enweta ọzụzụ ugbu a. N'ime ha, iri anọ na otu nọ ebe a, iri abụọ na abụọ nọ na Mahadum Michigan na ụlọ akwụkwọ ndị ọzọ. Ndị nọọsụ iri abụọ na abụọ ga-enweta nzere ebe a n'abalị a, ndị kwadebere nke ọma ịga n'ihu dị ka ndị nọọsụ kwadoro."

GSAM 373.4Mgbe anyị na-enyocha uto ụlọ ọrụ ahụike anyị ruo afọ 1902, anyị chọtara Sanitarium Battle Creek, tinyere kọleji ọgwụ ya na ụlọ ọzụzụ nọọsụ, bụ ụlọ ọrụ kacha ibu n'ụdị ya n'ụwa nke ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa nwere.

GSAM 374Ụlọ Isi Gbara Ọkụ

GSAM 374.1N'abalị Feb. 18, 1902, nnukwu ụlọ isi ahụ, tinyere akụrụngwa ya magburu onwe ya, na ụlọ ọgwụ sara mbara, gbara ọkụ. E nwere narị anọ ndị ọrịa na ndị ọbịa nọ n'ụlọ ndị ahụ n'oge ahụ, ma site n'ọrụ dike nke ndị dọkịta, ndị nọọsụ, na ndị enyemaka, yana nchebe pụrụ iche nke Onyenwe-anyị, e wepụrụ ha niile n'ụlọ ahụ n'enweghị mmerụ siri ike.

GSAM 374Ụlọ Ọgwụ na Ebe Mgbake Ahụike Ọhụrụ

GSAM 374.2E wuru ụlọ ọzọ, nke buru ibu ma sie ike karịa nke gara aga, n'ebe ụlọ ndị ochie nọ. E debere nkume ntọala nke ụlọ a wuru ugbu a na Mee 12, 1902, a wee kpọrọ ya nsọ na Mee 31, 1903. Ndị na-ahụ maka ụlọ ọrụ ahụ kwuru maka ụlọ ọhụrụ ahụ na "ọ siri ike ma dịgide adịgide dịka ụlọ a ga-esi mee site na ígwè, nkume, brik, na simenti.

GSAM 374.3"Ngwa ụlọ ọgwụ ahụ n'akụkụ niile bụ nke kacha ọhụrụ, zuru oke, dị ọcha, dị mfe iji, ma sie ike dịka a ga-esi nweta. A kwenyere na, dịka ọ dị ugbu a, e mechara ya, Sanitarium Battle Creek na-enye ndị ọrịa ohere na nkasi obi nke n'eziokwu enweghị atụ.

GSAM 374.4"Ebumnuche ndị njikwa ụlọ ọrụ ahụ bụ ịnakọta n'otu ebe ma n'okpuru ọnọdụ dị mma, usoro ọhụrụ niile na ngwaọrụ maka ọgwụgwọ ndị ọrịa nke a na-ekweta na ọgwụ ziri ezi, ma jiri usoro ndị ahụ rụọ ọrụ n'ụzọ ziri ezi ma nwee amamihe."

GSAM 374A ga-etolite ọtụtụ ụlọ ọgwụ na ebe mgbake ahụike

GSAM 374.5Ìhè e nyere ndị a bụ na Onyenwe-anyị chọrọ ka e nwee ọtụtụ ụlọ ọgwụ na ebe mgbake ahụike, nke nha ha dị n'etiti, gbasaa n'ụwa niile, kama inwe ole na ole ụlọ ọrụ buru ibu. Anyị na-enwe obi ụtọ ịhụ na e malitere imepe obere ụlọ ọgwụ na ebe mgbake ahụike n'akụkụ dị iche iche nke ụwa, karịsịa n'ime afọ iri gara aga. N'ime General Conference Year Book nke 1904, e nwere ndepụta nke ụlọ ọrụ ndị nta karịrị iri ise.

GSAM 375Ndepụta Ụlọ Ọgwụ na Ebe Mgbake Ahụike

GSAM 375.1Ọ bụ ezie na ọ ga-atọ ụtọ ịkọwa ọnọdụ ndị kpatara iwulite ha, n'ime obere ohere anyị nwere, anyị ga-eju onwe anyị na ndepụta mba ebe ha dị, na ọnụọgụ dị na mba ọ bụla. Anyị hụrụ na United States, 35; Great Britain, 3; Germany, 1; Switzerland, 1; Denmark, 1; Norway, 1; Sweden, 1; South Africa, 1; Australia, 2; New Zealand, 1; Agwaetiti Samoa, 1; Old Mexico, 1; India, 1; Japan, 1.

GSAM 375Ndepụta Ụlọ Ọgwụgwọ

GSAM 375.2Ewezuga ụlọ ọgwụ na ebe mgbake ahụike ndị a, e nwere ụlọ ọgwụgwọ iri abụọ na abụọ, nke iri na asaa nọ na United States; otu nọ Jaffa, otu nọ Jerusalem, Palestine; otu nọ Guadalajara, Old Mexico; otu nọ Kimberley, South Africa; na otu nọ Rockhampton, Australia. Na mgbakwunye na ndị a, e nwekwara ụlọ oriri na ọṅụṅụ iri abụọ na isii maka ndị na-eri nri osisi ebe ndị mmadụ nwere ike inweta nri dị ọcha na nke na-akwalite ahụike, nakwa inweta nkuzi ụfọdụ gbasara ụzọ ndụ kwesịrị ekwesị.

GSAM 375.3Statistiks ndị a gbasara mmepe ụkpụrụ ngbanwe ahụike na-egosi otú Onyenwe-anyị si "mezuo nnukwu ọrụ site n'ọrụ a," dịka e kwuru n'amụma Chineke na 1866; ha na-egosi kwa, dịka e kwuru n'amụma na 1863, otú "ụkpụrụ ngbanwe ahụike" ga-esi rụọ ọrụ n'"ịkwadebe ndị mmadụ ka e bulie ha n'eluigwe mgbe Onyenwe-anyị ga-abịa." Ka ụlọ ọrụ ahụike ndị a too ugboro narị, ma n'oge na-adịghị anya mezuo ihe e họpụtara ha na ebumnuche e chepụtara ha.