23-р бүлэг — Эрүүл мэндийн байгууллагууд

GSAM 358.1“Хайрт минь, би бүхнээс илүү чи сайн сайхан яваад эрүүл саруул байхыг хүсч байна, яг л чиний сүнс сайн сайхан яваа шиг.”¹

GSAM 358.21863 оны 6 дугаар сарын 6-ны Амралтын өдөр пастор Уайт болон түүний эхнэр Мичиганы Отсего хотод пастор Корнелл, Лоуренс нарын зохион байгуулсан майхантай цуглаанд оролцсон. Тэнд хатагтай Уайтэд эрүүл мэндийн шинэчлэлийн сэдвийг нээсэн үзэгдэл үзүүлсэн. Тэр цагаас хойш Review сэтгүүлд эрүүл мэнд, эрүүл амьдралын талаархи нийтлэлүүд хэвлэгдэж эхэлсэн бөгөөд тэрээр эрүүл мэндийн талаар өөрт нь илчлэгдсэн зүйлсээ бичиж эхэлсэн. Үүний зарим нь Testimony No. 11-д болон How to Live нэртэй бүтээлд хэвлэгдсэн.

GSAM 358.3Эрүүл амьдралын сэдэв болон түүний бие махбодийн, оюун санааны, сүнслэг хөгжилтэй харилцан уялдаатай байдлыг ард олон дунд онцгойлон танилцуулсан. 1864 оны 10 дугаар сарын 25-ны Review сэтгүүлд пастор Ж. Н. Эндрюс энэ сэдвийн талаар дараах чухал санал дэвшүүлсэн:—

GSAM 358Эрүүл амьдралын тухай Ж. Н. Эндрюс

GSAM 358.4“Аливаа хортой хүнсний зүйлсээс татгалзаж, сайн сургаал болон Бурханы өмнөх мөс чанарын нөлөөн дор биеэ барин амьдрах нь эрүүл мэндэд хамгийн чухал зүйлсийн нэг юм. Манай бие махбодь бол Ариун Сүнсний сүм билээ. Бид түүнийг сүнсээрээ ч, биеэрээ ч жинхэнэ утгаар нь магтахын тулд бие махбодийн бүх хүч чадал, эрч хүчээ бүрэн хадгалж байх нь ямар чухал вэ! Энэ сэдвийг одоо манай ард түмэнд онцгойлон тавьж байгаад Бурханд талархал өргөе. Эрүүл мэнд, хүч чадал нь бидэнд хамгийн үнэ цэнэтэй бөгөөд зовлонгийн цагийн агуу үйл явдлуудыг гэрчлэх хүмүүст хамгийн их ач холбогдолтой юм.”

GSAM 359.1Библийн ариун цэврийн болон христийн биеэ барих ёсны сэдвийг зөвхөн Review сэтгүүлийн баганаар дамжуулан төдийгүй манай номлогчид ч дэмжиж байв.

GSAM 359.21866 оны 5 дугаар сарын 20-нд болсон Ерөнхий хурлын үеэр хатагтай Уайтын дамжуулалтаар дараах заавар өгөгдсөн (энэ нь Testimony No. 11-д мөн адил бичигдсэн):—

GSAM 359Эрүүл мэндийн байгууллага байгуулагдах ёстой

GSAM 359.3“Надад өвчтэй хүмүүст, мөн өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхийн тулд биеэ хэрхэн арчлахыг сурахыг хүсэгчдэд зориулсан асрах байрыг бид бэлтгэх ёстойг харуулсан....

GSAM 359.4“Итгэлгүй хүмүүс өвчнийг амжилттай эмчилдэг, амралтын өдөр сахидаг эмч нарын удирддаг байгууллагад хандсанаар шууд үнэний нөлөөнд автана. Манай ард түмэн болон бидний жинхэнэ итгэл үнэмшлийг таньснаар тэдний урьдчилан тогтсон үзэл арилж, эерэг сэтгэгдэл төрнө. Ингэж үнэний нөлөөнд орсноор зарим нь бие махбодийн сул доройтлоос ангижирч, нүгэлд өвдсөн сүнсээ эдгээх тосыг олно.

GSAM 359Үр дүнгийн урьдчилсан таамаглал

GSAM 359.5"Өвчтөнүүдийн эрүүл мэнд ухаалгаар эмчилгээ хийсний үр дүнд сайжирч, тэд амьдралыг амталж эхлэхэд, тэднийг эрүүлжүүлэхэд тусалсан хүмүүст итгэдэг. Тэдний зүрх талархлаар дүүрч, үнэний сайн үр илүү хялбархан суурьшин, зарим тохиолдолд тэжээгдэж, өсөж, Бурханы алдаршилд жимсээ өгнө. Ийм нэгэн үнэ цэнэтэй аврагдсан сүнс нь ийм байгууллага байгуулахад шаардлагатай бүх хөрөнгөөс ч илүү үнэ цэнэтэй байх болно....

GSAM 359.6“Эмчлэгдэн эдгэрсэн эсвэл ихээхэн тус авсан зарим хүмүүс манай итгэлийг шинэ газруудад танилцуулж, үнэний тугаа өргөх болно. Хэрвээ манай хүмүүсийн дунд эрүүл мэндээ сэргээх зорилгоор түр саатаж, урьд нь сэтгэлд байсан татгалзах үзлийг арилгаагүй бол тэдгээр газруудад нэвтрэх боломжгүй байх байсан.”

GSAM 360.1Манай цугласан ард түмний санал нэгтэйгээр шийдвэрлэснээр боломжтой болсон даруйд Баттл Крик хотод эсвэл түүний ойролцоо эрүүл мэндийн байгууллага нээх бөгөөд үүнийг эмч доктор Х. С. Лэйгийн удирдлага дор ажиллуулах тогтоол гаргав. Тэрээр өмнө нь эзэмшсэн анагаахын боловсролоосоо гадна өвчин эмчлэх гидропати аргыг судалж, Зүүн нутгийн усны эмчилгээний төвд нэг жил гаруй хугацаа зарцуулсан байв.

GSAM 360Санитариумын байршилд зориулсан газар худалдан авсан

GSAM 360.2Тухайн үед ийм байгууллага байгуулах нь асар том хэрэг мэт санагдаж байсан бөгөөд үр дүнгийн талаарх энэ урам зориг өгсөн баталгаа байгаагүй бол ажлыг эхлүүлэхэд тодорхой саатал гарах байсан. Гэвч саатал гаргалгүйгээр хурлын дараах хэдхэн хоногийн дотор Баруун Баттл Крикт орших шүүгч Грейвисийн найман акр газартай өргөн уудам орон сууц, түүний үзэсгэлэнт амьдрах орчинг худалдан авсан. Энэ барилгын хажууд шууд хоёр давхар нэмэлт барилга барьж, угаалгын өрөө болгон ашиглав. Эдгээр барилгуудад Эрүүл мэндийн шинэчлэлийн институт нээгдэв.

GSAM 360.31866 оны 6 дугаар сарын 19-ний Review сэтгүүлд тус байгууллагын хувьцаанд анхны ерөнхий дуудлагыг зарласан. Тухайн дугаарт мөн Мичиганы Баттл Крик болон Нью-Йоркийн Олкотт дахь сүмүүд аль хэдийн 2,625 ам.доллар буюу нэг бүр нь 25 ам.долларын 105 ширхэг хувьцаанд захиалсан тухай мэдэгдсэн. Мичиган мужид эрүүл мэндийн байгууллагуудыг удирдах корпораци байгуулах тухай хууль байхгүй байсан тул эд хөрөнгийг албан ёсоор бүртгэгдтэл нь түр хугацаанд итгэмжлэгдсэн хадгалалтад байлгасан.

GSAM 360Эрүүл мэндийн сэтгүүл эхлүүлэв

GSAM 360.4Наймдугаар сарын 1-нд удирдлагаас сэтгүүлийн хэлбэртэй, хавтастай 16 хуудастай сар тутмын эрүүл мэндийн сэтгүүл хэвлэн гаргаж эхэлсэн. Үүнийг Health Reformer гэж нэрлэжээ. Энэхүү сэтгүүл өнөөг хүртэл Good Health нэртэйгээр үргэлжилж, одоо дэлхийн тэргүүлэх эрүүл мэндийн сэтгүүл болсон байна. Энэхүү сэтгүүл нь зөвхөн эрүүл мэнд, биеэ барих зарчмуудыг тайлбарлаад зогсохгүй, 1866 оны есдүгээр сарын 5-нд өвчтөнүүд болон байрлагчдад албан ёсоор нээгдсэн эрүүл мэндийн байгууллагыг сурталчлах хэрэгсэл болж байв. Иймд энэ байгууллага манай ард түмэнд анх дурдагдсан цагаас дөрвөн сарын ч хүрэхгүй хугацаанд худалдан авч, тоноглож, бүрэн ажиллагаанд оруулсан байв; мөн 11,000 долларын хувьцаанд захиалж, түүний ихэнхийг аль хэдийн төлсөн байв.

GSAM 361Эмнэлгийн корпораци байгуулагдсан

GSAM 361.11866–67 оны өвлийн улиралд Мичиган мужийн хууль тогтоох байгууллага эрүүл мэндийн байгууллагыг удирдах корпораци байгуулах тухай хууль баталсан. 1867 оны 5 дугаар сарын 17-нд энэ алхмыг хийж, дүрэм журам баталж, үл хөдлөх болон бусад хөрөнгийг албан ёсоор сонгогдсон итгэмжит төлөөлөгчдөд шилжүүлсэн. Тэр өдрийг хүртэл захиалсан нийт хувьцааны дүн нь 26,100 ам.доллар байсан ба үүнээс 18,264.87 ам.долларыг нь төлсөн байв. Байгууллагад чадварлаг эмч, туслах ажилтнуудын баг ажиллаж, барилгууд нь өвчтөнөөр бараг дүүрэн байв. Тэдгээрийн зарим нь байгууллагад ирснийхээ дараа манай ард түмэн болон бидний үнэнийг мэдэж, аль хэдийнээ манай итгэлд орсон байв.

GSAM 361Эрүүл хувцаслалт

GSAM 361.2Бүх зуунд, бүх орнуудад хүний төрөлх зүрх сэтгэл нь амьдралын бардам зан, тэнэглэл, загвар бүхий дэлхий ертөнцийн нөлөөнд амархан автдаг. Манай эх оронд 1863 он эрүүл мэнд, хувцаслалтын асуудал хатагтай Уайтэд илчлэгдсэн жил байсан ч, энэ нь ер бусын зүйл байгаагүй; үүнийг цагаригтай банзал өмсөх тухайн үеийн загварыг эмэгтэйчүүд улайран дагаж байснаас харж болно. Банзлын цагаригийн хэмжээ нь тэдний олныг хөмөрсөн агаарын бөмбөлөг дотор алхаж буй мэт харагдуулдаг байв. Тэр үед хувцаслалтын өөр хоёр туйлшрал гарч ирж, олон маргаан дэгдээсэн. Эдгээрийн товч тойм нь уншигчийг Testimony for the Church №10-д орсон хатагтай Уайтын хувцаслалтын талаархи гэрчлэлийг илүү сайн ойлгоход бэлтгэх болов уу.

GSAM 362Хувцаслалтын туйлшралыг буруушаах

GSAM 362.1Эхний хэт үзэл нь өмсөгчийн хүсэл сонирхолд тохируулан 10 инчээс хагас ярд болон түүнээс ч урт сүүл бүхий даашинз өмсөх явдал байв. Эдгээр даашинз ихэвчлэн газар шүргэн урттай орхигддог байсан тул ноёд тэднийг “гудамжны шүүрэгч” гэж нэрлэдэг байв. Хоёр дахь туйл нь яг эсрэгээрээ, эрэгтэйчүүдийн өмсдөг хувцастай аль болох төстэй хэв маягтай байв. Энэ загварыг авхай Блумерын араас дагагч эмэгтэйчүүд нэвтрүүлж, “блумер даашинз” гэж нэрлэжээ. Дараа нь нэрийг нь “Америкийн хувцас” болгон өөрчилсөн. Энэ хувцсыг дэмжигчид янз бүрийн газар чуулган зохион байгуулж, манай олон эгч нар үүнийг өмсөхийг дэмжиж байв. Зарим нь үнэхээр өмсөж ч байлаа.

GSAM 362Өмсгөлтэй холбоотой асуудлаарх гэрчлэлийн баримт

GSAM 362.2Хувцасны асуудлаар хатагтай Уайтэд үзүүлсэн зүйлсийн талаар би Testimony No. 11-ээс хэдэн догол мөр иш татъя:—

GSAM 362.3"Бурханы үнэнч хүмүүс бол ертөнцийн гэрэл, газрын давс бөгөөд тэдний нөлөө үнэ цэнэтэй гэдгийг үргэлж санаж явах ёстой. Хэрвээ тэд хэтэрхий урт даашинзаа хэтэрхий богино даашинзтай сольвол, тэд ихээхэн хэмжээгээр нөлөөгөө алдах байсан. Тэдний үүрэг бол итгэгч бус хүмүүст туслах, тэднийг Бурханы Хурга руу хөтлөхийг хичээх явдал бөгөөд итгэгч бус хүмүүс ийм хувцаслалтаас зэвүүцэх болно. Эмэгтэйчүүдийн хувцаслалтанд эрүүл мэндийн үүднээс олон сайжруулалт хийж болох ч үзэгчийн сэтгэлийг зэвүүцүүлэхүйц их өөрчлөлт хийх шаардлагагүй.

GSAM 362Шинэчлэлийн хувцас

GSAM 362.4“Биеийг корсет, халимын ясаар огт шахаж болохгүй. Хувцас нь уушиг, зүрх эрүүлээр ажиллахад бүрэн чөлөөтэй байх ёстой. Өмсгөл нь гутлын оройноос жаахан доогуур байх ёстой, гэхдээ гар ашиглахгүйгээр явган хүний зам, гудамжны бохирдлоос ангид байхаар хангалттай богино байх хэрэгтэй. Гэрийн ажлаа хийх үед, ялангуяа гадаа их бага хэмжээгээр хөдөлмөрлөх шаардлагатай эмэгтэйчүүдэд энэ өмсгөлөөс ч богино өмсгөл илүү зохистой, тааламжтай, эрүүл мэндэд тустай.

GSAM 363Биеийг жигд хучсан байх

GSAM 363.1“Даашинз ямар ч урттай байлаа гэсэн, тэдний хөл, шагайг эрэгтэйчүүдийнх шиг бүрэн хучсан байх ёстой. Үүнийг доторлогоотой өмд өмсөх, өмдийг шагай орчимд туузаар бэхэлж цуглуулсан эсвэл өргөн, доод хэсгээрээ нарийссан хэлбэртэй хийсэн байдлаар гүйцэтгэж болно; мөн эдгээр нь гуталтай хөлөнд хүрэхээр хангалттай урттай байх ёстой. Ийм байдлаар хучсан хөл, шагай салхины урсгалаас хамгаалагдана. Хэрвээ хөл, мөчийг дулаан хувцаслалтаар тав тухтай байлгавал цусны эргэлт жигд болж, цус байгалийн замаараа хүйтрэхгүй, саадгүй урсаж цэвэр, эрүүл хэвээр үлдэнэ.”

GSAM 363.2Энэхүү хувцасны урт нь сүүлтэй даашинз болон Америкийн хэв маягийн хувцасны хооронд магтаалтай дундаж гэж үзэгдсэн. Хэн нэгэн заавал үүнийг өмсөх ёстой гэж хэлээгүй, харин тэд нөлөөгөө таслах, туслах ёстой хүмүүстээ дургүйцэл төрүүлэх арга хэмжээ авч болохгүй гэж хэлсэн. Тэд шагайгаа энд тайлбарласан аргаар заавал хучлах ёстой гэж хэлээгүй, харин ингэж ч болох юм гэж дурдсан. Хэрвээ урт дотуур хувцас болон нэхмэл шилбэвч зэрэг өөр аргаар ижил зорилгод хүрч байвал энэ гэрчлэлтэй бүрэн нийцнэ.

GSAM 363Эрүүл хувцаслалтын таван чухал цэг

GSAM 363.3Санал болгож буй хувцаслалтын хэв маягт эрүүл хувцаслахад зайлшгүй шаардлагатай таван чухал зүйл байгааг анзаарах болно:—

GSAM 363.41. Корсет хэрэглэхгүй, бүсэлхийг ямар ч байдлаар шахахгүй байх.

GSAM 363.52. Гар, хөлөнд цусны чөлөөт эргэлтийг саадлах бүх оосор, боолтыг ашиглахгүй байх.

GSAM 364.13. Биеийн бүх хэсгийг, ялангуяа хөл, шагайг жигд хучлах.

GSAM 364.24. Банзлыг мөрөн дээр өлгөж, ямар ч тохиолдолд бүсээр ташаан дээр өлгөхгүй байх.

GSAM 364.35. Хувцасны урт.

GSAM 364.4Эхний дөрвөн заалтыг одоо бүх ухаантай эмч дэмжиж байгаа бөгөөд тав дахь заалтын хувьд сүүлтэй даашинз болон хэт богино даашинзыг аль алиныг нь одоо хэрэглэхээ больсон.

GSAM 364Женнесс-Миллер хатагтай хувцаслалтын талаар

GSAM 364.51890 онд Нью-Йоркийн хатагтай Женнесс-Миллер тухайн үеийн хамгийн шинжлэх ухаанчилсан эрүүл ахуйн хувцасны сэтгүүлд эмэгтэйчүүд хувцсаа гэнэт их өөрчлөлт гаргахгүйн тулд бага багаар богиносгож, хатагтай нарын ботинкны дээд хэсэг хүртэл — яг Testimony No. 11-ийн дэмжиж байсан тэр урттай — болтол нь тааруулахыг уриалсан.

GSAM 364Доктор Траллын дэмжлэг

GSAM 364.61868 онд Нью Жерси мужийн Флоренс Хайтс дахь Гигиеотерапевтик коллежийн доктор Р. Т. Траллыг манай Мичиган мужийн Баттл Крик хотод тавдугаар сарын сүүлээр манай номлогчдод зориулан долоо хоногийн лекц уншихаар зохион байгуулсан. Сургалтын явцад эмч нь пастор Уайтын зочин байв. Хатагтай Уайт лекцүүдэд оролцоогүй ч эмч өдөр бүр пастор Уайт, түүний эхнэр болон пастор Ж. Н. Эндрюсын хамт тэрэгт сууж явах тул тэрээр ариун цэврийн тухай, өвчин ба түүний шалтгааны, эмийн нөлөө гэх мэт санаа бодлыг нь сонсохоор тохиролцсон байв. Тэр зүгээр л өөрт нь үзэгдлээр үзүүлсэн зүйлийг ярьсан боловч мэдлэгээ хаанаас авснаа хэлээгүй. Эмч эмнэлгийн шинжлэх ухаан түүний илэрхийлсэн санаануудтай бүрэн нийцэж байгааг мэдэгдсэн. Пастор Эндрюс надад хэлэхдээ, хоёр дахь өдрийн яриагаа өндөрлүүлэх үед эмч хатагтай Уайтаас эмнэлгийн шинжлэх ухаанд хаана төгссөн бэ гэж асуужээ. Тэрбээр эдгээр зүйлийг огт судалж байгаагүй, харин 1863 оны зургадугаар сарын 6-нд Мичиганы Отсего хотод түүнд үзүүлсэн зүйлсийн үр дүнг л хэлж байгааг мэдээд ихэд гайхсан гэв. Эмч түүнд түүний бүх санаа нь физиологи, ариун цэврийн хувьд яг таг нийцэж байгааг, олон сэдвээр тэр эмчээс ч илүү гүнзгий ойлголттой байгааг баталжээ. Ийм аялал, яриа ойролцоогоор таван хоног үргэлжилсний дараа эмч пастор Уайтаас яагаад түүнийг коллежээсээ гарахыг хүсч, Баттл Крик дэх сүмийн номлогчдод лекц уншихыг урьсан талаар асуужээ. Тэр хэлэхдээ, “Уайт хатагтай ариун цэврийн шаардлагатай зааварчилгааг өгөхөд миний адил сайн бэлтгэгдсэн” гэжээ.

GSAM 365Эмнэлгийн шинжлэх ухаан баталж байна

GSAM 365.1Түүний практик ариун цэврийн төрөл бүрийн салбарын талаархи олон тооны бичвэрүүд олон жилийн турш олон нийтэд танил болсон бөгөөд тэдгээрийн олонх нь одоо Christian Temperance and Bible Hygiene нэртэй боть болгон эмхэтгэгдсэн. Зарим хамгийн боловсролтой эмч нар эдгээр бичвэрүүдийг анхааралтай судалсны дараа анагаах ухаан тэдгээртэй бүрэн нийцэж байгааг мэдэгдсэн. Түүний хувьд эдгээр нь судалгааны үр дүн биш, харин Эзэн түүнд үзэгдлээр илчилсэн зүйлийг зүгээр л бичиж буулгасан юм.

GSAM 365Доктор Келлоггийн гэрчлэг

GSAM 365.21863 онд хатагтай Уайтын өмнө үзэгдлээр нээгдсэн зүйлтэй анагаах ухааны судалгаа хэрхэн нийцэж байгааг гэрчлэх үүднээс би Мичиганы Баттл Крик дахь дэлхийд алдартай санитариумын захирал, анагаах ухааны доктор Ж. Х. Келлоггийн Christian Temperance номын урьдчилсан үгнээс иш татъя. Тэрээр ингэж бичжээ:—

GSAM 365.3“1. Эдгээр бичвэрүүд анх хэвлэгдсэн үед эрүүл мэндийн сэдэв нь тэдгээрийг хүлээн авсан хүмүүс төдийгүй дэлхий нийтээрээ бараг бүрэн үл тоомсорлогдож байв.

GSAM 365.4“2. Бие махбодийн зуршлыг шинэчлэх шаардлагатай гэж үзсэн цөөн хэдхэн хүн жинхэнэ шинэчлэлийн зарчмуудыг дэмжиж байхдаа хамгийн илэрхий, зарим тохиолдолд зэвүүн алдаануудыг түгээж байв.

GSAM 366.1“3. Хаана ч, хэн ч илэрхий алдаанаас ангид, Библийн болон Христийн шашны зарчмуудтай нийцсэн, цэгцтэй, уялдаатай эрүүл ахуйн үнэнийн цогцыг танилцуулж байгаагүй.

GSAM 366.2"Ийм нөхцөлд дурдагдсан бичвэрүүд гарч ирсэн. Заасан зарчмууд нь шинжлэх ухааны эрх мэдлээр баталгаажаагүй, харин шинжлэх ухааны мэдлэгт ямар ч дүр эсгэхгүй, бурханы гэгээрлийн тусламж, эрх мэдлээр бичдэг гэж үздэг нэгэнээр энгийн, шулуун аргаар танилцуулагдсан.

GSAM 366Үндсэн зарчмууд сорилтыг давсан

GSAM 366.3“Ийм өвөрмөц нөхцөл байдал, ийм гайхамшигтай баталгааг агуулсан байдлаар танилцуулсан зарчмууд цаг хугацаа, туршлагын шалгалтыг хэрхэн давсан бэ? гэдэг нь зүй ёсоор тавигдах асуулт юм. Үүний хариу нь хамгийн өргөн цар хүрээнд баталгаажуулах боломжтой баримтуудад оршино.... 25 жилийн өмнө бүрэн үл тоомсорлогдож эсвэл доог тохуу болж байсан зарчмууд чимээгүйхэн олон нийтийн итгэл, хүндэтгэлийг хүлээж, дэлхий ертөнц тэдгээрийг үргэлж ийм хүлээн авч байгаагүй гэдгээ бүрэн мартсан. Шинжлэх ухааны шинэ нээлтүүд болон хуучин баримтуудын шинэ тайлбарууд баталгаажуулах нотолгоог тасралтгүй нэмсээр, өнөөдөр 25 гаруй жилийн өмнө дэвшүүлсэн бүх зарчмыг шинжлэх ухааны нотолгоогоор боломжит хамгийн бат бөх байдлаар бэхжүүлсэн байна.

GSAM 366Үзэгдлүүдийн бурханы гарал үүслийн нотолгоо

GSAM 366.4“Энэ нь үнэхээр гайхамшигтай, бурханы гэгээрэл, удирдамжийн тодорхой нотолгоог харуулсан явдал гэж үзэх ёстой. Учир нь шинжлэх ухаан, туршлагын эрх мэдлийг нэхдэг ч туйлшрал, алдааны их холимогтоор сайн сайхны төлөө хүчгүй болсон будлиантай, зөрчилдсөн сургаалуудын дунд будлиантай, алдаагаар бохирдсон санаа бодлын үймээн дундаас шинжлэх ухааны мэдлэг, эрдэм мэдлэгтэй гэж огт мэдэгдээгүй нэгэн хүн эрүүл мэндийн сэдвээр хэдхэн зохиолч, сэтгэгчийн дэвшүүлсэн санаануудаас ийм эвлэгхэн, уялдаатай, жинхэнэ ариун цэврийн зарчмуудыг эмхлэн цэгцэлж чадсан нь үнэхээр гайхамшигтай явдал юм. 25 жилийн хэлэлцүүлэг, судалгаа, нээлт, туршлага нэг ч зарчмыг няцааж чадаагүй, харин заасан сургаалыг улам бататгахад л үйлчилсэн билээ.” Огноо: “Баттл Крик, Мичиган, 1890.”

GSAM 367Эрүүл мэндийн институт өргөжсөн

GSAM 367.11876 онд ерөнхий эмчээр томилогдсон Ж. Х. Келлогг, М.Д.-ийн удирдлага дор эмчилгээний эрэлт маш их байсны улмаас 1877 оны хавар илүү өрөө зай гаргах шаардлагатай болсон. 1876 онд байгууллагын нэрийг Эрүүл мэндийн шинэчлэлийн институтээс Эмнэлзүйн болон мэс заслын санитариум болгон өөрчилж, 1878 онд шинэ үндсэн барилга баригдсан.

GSAM 367.2Энэхүү барилга нь суурийн давхрын дээр дөрвөн давхартай, 136 x 46 фут хэмжээтэй байв. Бүхэлдээ уурын халаалтаар халаагдаж, хийн гэрлээр гэрэлтдэг байв. Нээгдсэнийхээ дараа удалгүй өвчтөн, зочдоор бараг дүүрсэн.

GSAM 367.3Тэр үе хүртэл 1866 онд хатагтай Уайтын гэрчлэлийн дагуу уг байгууллагын талаар зөгнөсөн бүх зүйл гайхалтайгаар биелсэн байв. Эрүүл мэндийн төлөө энэ байгууллагад ирснээр энэ ард түмэнд анх анхаарал нь татагдсан олон хүн аль хэдийн өнөөгийн үнэний гэрлийг хүлээн авсан байв.

GSAM 367Хөдөө орон нутгийн эрүүл мэндийн амралтын газар

GSAM 367.41877 оны 11-р сарын 22-ны Signs of the Times сонинд, Ж. Х. Келлоггийн хагас ах дүү, эмч М. Г. Келлогг Калифорни мужийн Напа хошууны Сент-Хелена хотоос хойд зүүн зүгт хоёр хагас миль зайд, Хауэлл уулын энгэр дээр газар эзэмшиж, Кристал Спрингсийн хажууд “Хөдөө орон нутгийн эрүүл мэндийн амралт” нэртэй барилга барихаар төлөвлөснөө зарласан. 1877–78 оны өвлийн турш барилга баригдаж, 1878 оны эхээр өвчтөнүүдийг эмчлэх зориулалтаар нээгдсэн. Энэхүү эрүүл мэндийн амралтын газар нь эх байгууллага болох Баттл Крик дахь санитариумын адил хэмжээний хувьд өсөхийн зэрэгцээ олон хүнийг сургаалын тухай мэдлэг, хүлээн зөвшөөрөлд хүргэсэн газар болсон.

GSAM 368The Pacific Health Journal

GSAM 368.11885 оны зун нь гурав дахь тэнгэр элчийн илгээлтийн үйлсэд тун их ахиц дэвшил гарсан онцгой үе байв. Тавдугаар сарын 1-нд Сент-Хелена дахь Хөдөө орон нутгийн эрүүл мэндийн амралтыг албан ёсоор төгссөн эмчийн удирдлага дор шилжүүлэв. Зургадугаар сард пастор Ж. Х. Ваггонерын редакторлосон 24 хуудастай Pacific Health Journal and Temperance Advocate сэтгүүлийг хоёр сар тутам гаргах боллоо. Эдгээр арга хэмжээний ачаар эрүүл мэндийн байгууллагад шинэ амьдрал орж, өмнөх жилүүдэд алдагдалтай ажилладаг байсан бол жилээс жилд 2,000–4,000 долларын цэвэр ашигтай ажиллаж эхэлсэн бөгөөд 1891 оны дөрөвдүгээр сард дуусах жилдээ 12,000 гаруй долларын цэвэр ашигтай ажилласан.

GSAM 368.21887 онд Сент-Хелена хотод болсон Rural Health Retreat Association-ийн хурлын үеэр байгууллагын санхүүгийн талаар дараах мэдэгдлийг хийжээ: 1885 оны 5 дугаар сарын 1-ний байдлаар байгууллагын цэвэр хөрөнгө ердөө 5,322.76 доллар байсан бөгөөд энэ нь тухайн өдрийг хүртэл гаргасан бүх хувьцаанаас 2,547.24 доллараар бага байв. Өөрөөр хэлбэл, байгууллага нь бүх орлогоо болон хувь нийлүүлсэн хөрөнгөөсөө 2,547.24 долларыг зарцуулсан байв. 1887 оны 4-р сарын 1-ний байдлаар байгууллагын өрнөөсөө давсан үнэ цэнэ нь 21,372.64 доллар байсан бөгөөд энэ нь 23 сарын хугацаанд 16,049.88 долларын өсөлт гарсныг харуулж байв. Энэ дүнгээс хувьцаа 5,280 ам.долларын хэмжээгээр авч, байгууллагад 2,497.60 ам.долларын хандив өгсөн тул байгууллагын үйл ажиллагаанд цэвэр ашиг 8,272.28 ам.доллар гарсан байна. Энэ үед Pacific Health Journal 32 хуудастай, хавтастай сар тутмын сэтгүүл хэлбэрээр хэвлэгдэж, байгууллагын ашиг сонирхол, зарчмыг дэмжихэд илүү их үр өгөөжтэй болох нь тогтоогдсон.

GSAM 369Нийгмийн халамжийн ажил

GSAM 369.11891 оны 1 дүгээр сарын Medical Missionary сэтгүүлд Баттл Крик дахь санитариумын талаар доктор Ж. Х. Келлогг хэлэхдээ:—

GSAM 369.2“Байгууллага үүсч хөгжиж ирсэн 25 жилийн хугацаанд үзүүлсэн буяны эмчилгээний зардал нь 100,000 ам.доллараас нэлээд давсан бөгөөд энэ нь анх оруулсан хөрөнгө оруулалтын хэд хэдэн дахин их юм.

GSAM 369.3“Дээрх буяны ажилд нэмээд тус байгууллага нь лекц уншигчид, сувилагч нар, хоол хийх сургуулийн багш нар болон бусад төрөл бүрийн шашны суртал ухуулгын ажилд бэлтгэгдсэн хүмүүсийг илгээсэн.”

GSAM 369Өнчин хүүхдүүдийн төлөө уриалга

GSAM 369.41891 оны 3 дугаар сарын 8-нд болсон Ерөнхий хурлын үеэр доктор Келлогг өнчин хүүхдүүдийн төлөө туйлын чин сэтгэлээс уриалсан. Тэрээр хэлэхдээ: “Намайг ‘ерөнхий төлөөлөгч’ болгож томилсон бөгөөд би төлөөлөгчгүй, хэн ч халамжлахгүй өнчин хүүхдүүдийг төлөөлөхөөр ирлээ.”

GSAM 369Хаскелл хатагтайгийн 30,000 долларын бэлэг

GSAM 369.51892 оны 1 дүгээр сард Home Missionary сэтгүүлд өнчин хүүхдүүдэд зориулсан гэр байрыг хангах санхүүгийн эх үүсвэрийн төлөө хүчтэй уриалга гарсан. Тэр сэтгүүлд гэрийн төлөө нийт 17,716 ам.доллар амласан хүмүүсийн нэрс байв — энэ нь ийм том ажлын хувьд маш бага хэмээн санаачлагчид үзэж, ажил хэрэгжүүлэхэд саатал гарах вий хэмээн эмээж байв. Гэвч төгсгөлийг эхнээс нь хардаг, “мянган толгод дээрх малыг” эзэмшдэг Тэрбээр бүх үйл явдлыг ийм байдлаар зохион байгуулсан тул манай шашинтан биш нэгэн баян хатагтай, Чикагогийн оршин суугч, ноён Фредерик Хаскеллийн бэлэвсэн эхнэр хатагтай Каролин Э. Хаскелл энэ сайн үйлсийн төлөвлөгөөг сонсоод барилгын хороонд 30,000 ам.доллар нэн даруй гаргаж өгсөн бөгөөд үүнийг өмнө нь танилцуулсан төлөвлөгөөний дагуу өнчин хүүхдийн асрах байр барихад бүрэн зарцуулах, өргөн уужим, чөлөөт үзэл баримтлалтайгаар удирдах, мөн байгууллагыг нас барсан нөхрийнхөө дурсгалд Хаскеллийн дурсгалын байр гэж нэрлэх энгийн нөхцлийг тавьсан.

GSAM 370.1Ийм санхүүжилтээр Medical Missionary and Benevolent Association тухайн жилдээ барилгыг босгож, өнчин хүүхдүүдийн гэр болгон нээх боломжтой болсон. Энэхүү барилгыг 1894 оны 1 дүгээр сарын 25-нд нээн ашиглалтад оруулсан. Тэр өдрөөс хойших ихэнх хугацаанд өнчин хүүхдүүд, туслагчид, багш нараас бүрдсэн энэ гэр нь дунджаар 100 хүнтэй байсаар ирсэн.

GSAM 370Жеймс Уайтын дурсгалын гэр

GSAM 370.2Эдгээр өнчин хүүхдүүдийн асрамж, дэмжлэгээс гадна энэ холбоо Жеймс Уайтын дурсгалын гэр хэмээх өөр нэгэн буяны байгууллагыг удирддаг бөгөөд тэнд хорин гаруй өндөр настай, орон гэргүй хүмүүсийг асран халамжилж, тав тухтай орчинд байлгадаг.

GSAM 370Эмнэлгийн миссионерууд

GSAM 370.3Энэ чиглэлээр ажиллахад эмнэлгийн миссионеруудыг бэлтгэх ажлыг эхлүүлсэн нь бас нэгэн эрс шийдэмгий алхам байв. Хүн төрөлхтнийг өөдлүүлэх энэ хүчин чармайлтыг магтан, хатагтай Уайт 1892 оны есдүгээр сарын 16-нд Австралийн Престон хотоос бичиж байхдаа ингэж хэлжээ:—

GSAM 370.4“Одоогоор нэг хүн сургалтад хамрагдаж байгаагийн оронд зуун хүн сургалтад хамрагдаасай гэж би хүсэж байна. Ийм байх ёстой. Эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүс эмнэлгийн сургалттай миссионер байх нь эмнэлгийн сургалтгүй миссионер байхтай харьцуулахад илүү их ашиг тустай.”

GSAM 370.5Насан туршдаа ийм төрлийн үйлчлэл хийхэд бэлтгэх сургалтад хамрагдагчдын тоо дээрх бичвэр бичигдсэнээс хойш ихээхэн нэмэгджээ.

GSAM 370Эрүүл мэндийн ажлын өсөлт

GSAM 370.61894 оны 1 дүгээр сарын Medical Missionary сэтгүүлд эрүүл мэндийн ажлын өсөлтийн талаар сонирхолтой баримтуудыг товчхон дурдсан мэдэгдэл нийтлэгдсэн. Тэр нь дараах байдалтай байна:

GSAM 371.1“Эрүүл мэндийн шинэчлэлийн институт 1866 онд байгуулагдсан.... Мичиганы өсөж буй хотуудын нэг болох Баттл Крик хотын өндөрлөг, таатай, эрүүл орчинд байрлах хувийн сууцтай энгийн модон байшин худалдан авсан. Хоёр эмч, хоёр угаалгын үйлчлэгч, нэг сувилагч (мэргэжилгүй), гурван эсвэл дөрвөн туслах, нэг өвчтөн, янз бүрийн хүндрэл бэрхшээл, мөн байгууллагын ирээдүй болон үүний суурь болсон зарчмуудад итгэх их итгэл — энэ нь өнөөгийн энэхүү ажлын эхлэл байв. Энэ нь Эрүүл мэндийн шинэчлэлийн институт гэж нэрлэгддэг байв.

GSAM 371.2"Анхны жижиг байшингийн байршилд одоо 312 фут урт, 100 фут өргөн, зургаан давхар барилга босч, 300 зочдыг хүлээн авах боломжтой бөгөөд өвчтөнийг асарч сувилах, сэргээхэд орчин үеийн шинжлэх ухаанаас санал болгож чадах бүх тоног төхөөрөмжөөр бүрэн тоноглогдсон. Эмнэлгийн багт ихэнх нь тухайн салбарынхаа мэргэжилтэн 10 эмч ажилладаг. Сувилагчид болон бусад туслагчид 300 гаруй хүний гэр бүлийг бүрдүүлдэг бөгөөд байгууллагын үйлчлүүлэгчид нь Холбооны бүх мужийг, мөн олон гадаадын зочдыг төлөөлдөг. Түүний хаалга ямар ч нэртэй дотоод болон гадаадын миссионерд үргэлж нээлттэй бөгөөд гэр бүлд эдгээр зочдын нэг буюу хэд хэд нь бараг үргэлж байдаг.

GSAM 371Санитариумын эмнэлэг

GSAM 371.3"Энэхүү эмнэлгийг 1888 онд 100×60 фут хэмжээтэй, таван давхар барилгаар барьсан. Барилгын дээд гурван давхарт санитариумын мэс заслын тасаг, өвчтөний өрөө, тасаг байрлана. Байгууллагын буяны ажлын албаны оффисууд энд байрлана. Түүний эргэн тойронд 20 жижиг байшин бөөгнөрдөг бөгөөд тэдгээрийн хэд хэд нь уурын халаалттай, гол барилгатай адил цахилгаанаар гэрэлтдэг. Эдгээр байшингууд нь өвчтөнүүд эсвэл оюутнуудаар дүүрэн байдаг. Эмнэлгийн сувилагч-миссионеруудыг бэлтгэх сургууль 1884 оны долдугаар сарын 1-нд байгуулагдсан. Анхны зургаан сарын хугацаанд 35 оюутан элссэн."

GSAM 372Ажилтнууд гарч явах тухай зөгнөл

GSAM 372.1Калифорнийн Сент-Хелена хотод байрлах эрүүл мэндийн байгууллагын тухайд хатагтай Уайт 1887 оны хоёрдугаар сарын 6-нд Швейцарийн Трамелан хотоос илгээсэн захидалдаа ингэж бичжээ:—

GSAM 372.2“Бурхан хэлсэнчлэн энэ байгууллагад холбогдсон хүмүүс даруу, захирагдаж, Бурханы хүслийг биелүүлэн явбал энэ нь оршин тогтнож, цэцэглэн хөгжих бөгөөд түүнээс Бурхан тэдэнд өгсөн гэрлийг бусдад түгээхээр илгээсэн миссионерууд явах болно. Эдгээр нь Есүсийн сүнсээр өндөрлөг газруудад шүтээнүүдийг нурааж, мухар сүсгийг илчилж, одоо зөвхөн алдаа, өөрийгөө эрхлүүлэх, биеэ барихгүй байдал, гэмт хэрэгт умбаж буй газарт үнэн, цэвэр ариун байдал, ариун нандин чанарыг суулгана.”

GSAM 372.3Эдгээр үгсийг иш татаж байна, учир нь тэдгээр нь бусад ижил төстэй байгууллагуудад ч адил хүчтэй хамаатай.

GSAM 372Эрүүл мэндийн ажилд амжилт амлагдана

GSAM 372.41891 онд сүмд өгсөн тусгай гэрчлэлд бид ингэж уншдаг: “Эрүүл мэндийн шинэчлэлийг сонирхоход чиглэсэн бүх хүчин чармайлтад Бурханы ивээл ирэх болно; учир нь энэ нь хаа сайгүй хэрэгтэй. Энэ асуудалд сэргэлт гарах ёстой; учир нь Бурхан энэ аргаар олон зүйлийг гүйцэтгэхээр зорьж байна.”

GSAM 372Америкийн Анагаах Ухааны Миссионер Коллеж

GSAM 372.5Алхам алхмаар өвчнийг эмчлэх ухаалаг аргын талаарх ойлголт гэрэлтэж, 1895 оны зургаадугаар сард эмнэлгийн боловсролын байгууллага байгуулах шаардлага бий болов. Энэ шаардлагыг биелүүлэн, Америкийн Анагаах Ухааны Миссионер Коллеж нь Seventh-day Adventist Medical Missionary and Benevolent Association-ийн дотоод болон гадаад талбарт ажиллах эмч нарыг бэлтгэх тусгай зорилгоор байгуулагдсан. Нээлтийн ёслолыг 1895 оны есдүгээр сарын 30-нд Баттл Крик хотод зохион байгуулж, дараагийн өдөр буюу аравдугаар сарын 1-нд 40 оюутантай ангитайгаар коллежийг нээв.

GSAM 372.6Коллежийн зарлалд бид уншдаг:

GSAM 372.6“Коллеж нь Иллинойс мужийн хуулиар Чикагод албан ёсоор бүртгэгдсэн. Сургалтын хөтөлбөр нь АНУ-ын шилдэг анагаах ухааны сургуулиудынхтай адил өргөн цар хүрээтэй, гүнзгий байх болно. Хичээл заах нь хэсэгчлэн Чикаго хотод, хэсэгчлэн Мичиган мужийн Баттл Крик хотод явагдана.”

GSAM 373.1Эмнэлгийн миссионерийн ажилд бэлтгэгдэж буй хүмүүсийн тухайд 1895 оны наймдугаар сарын Medical Missionary сэтгүүлд дараахыг уншсан байна:

GSAM 373.1“Одоогоор Баттл Крик Санитариумын Сувилагчийн сургалтын сургуульд суралцаж буй сувилагчдын анги 250-аас давжээ; эдгээрээс эмнэлгийн миссионерийн ажилд оролцох чадвартай болгонд нь албан тушаал оногдуулсан байна. Сувилагчид Номхон далайн өмнөд хэсгийн арлууд, Энэтхэг, Баруун Энэтхэг, Өмнөд Америк, АНУ-ын Өмнөд мужуудад 25–30 хүн, мөн манай томоохон хотуудад хэрэгтэй байна.”

GSAM 373Эмнэлгийн миссионерийн ажлын өсөлт

GSAM 373.21895 оны 11-р сарын 5-нд Табернакльд болсон Санитариумын Миссионер Сувилагчдын ангийн төгсөлтийн ёслолд доктор Келлогг хэлэхдээ:—

GSAM 373.3“Арван хоёр жилийн өмнө иймэрхүү ёслолд хоёр сувилагч төгссөн. Харин өнөөдөр гурван зуугаас дөрвөн зуу орчим сувилагчийн корпус бий. Санитариумын эмнэлэгт арван есөн эмч, санитариумтай тодорхой хэмжээгээр холбоотой, Medical Missionary and Benevolent Association-ийн хяналтад байдаг төстэй байгууллагуудад хорин хоёр эмч ажиллаж байна. Манай 53 сувилагч нь янз бүрийн гадаад орнуудад—Швед, Хуучин Мексик, Африкийн Алтан Эрэг, Австрали, Өмнөд Африк, Дани, Энэтхэг, Шинэ Зеланд, Самоа болон Британийн Гвианэ—ажиллаж байна. Одоогоор 63 эмнэлгийн оюутан сургуулилалт хийж байгаа бөгөөд тэдгээрийн 41 нь энд, 22 нь Мичиганы Их Сургууль болон бусад сургуулиудад суралцаж байна. Өнөө орой эндээс 22 сувилагч төгсөж байгаа бөгөөд тэд бүгд батлагдсан сувилагчаар ажиллахад бүрэн бэлтгэгдсэн байна.”

GSAM 373.41902 он хүртэлх манай эрүүл мэндийн байгууллагуудын хөгжлийг судалж үзэхэд, Баттл Крик Санитариум нь эмнэлгийн коллеж, сувилагчийн сургалтын сургуультай бөгөөд Долоо дахь өдрийн адвентистуудын өмчийн дэлхийд хамгийн том ийм төрлийн байгууллага болохыг тогтоосон.

GSAM 374Үндсэн барилгууд шатаж устсан

GSAM 374.11902 оны хоёрдугаар сарын 18-ны шөнө том үндсэн барилга, түүний сайн тоног төхөөрөмж болон өргөн цар хүрээтэй эмнэлэг галд шатаж устсан. Тухайн үед барилгуудад дөрвөн зуун өвчтөн, зочин байсан ч эмч, сувилагч, туслагчдын баатарлаг хүчин чармайлт болон Эзэний онцгой хамгаалалтаар бүгд ноцтой гэмтэлгүйгээр барилгаас гарч чадсан.

GSAM 374Шинэ Санитариум

GSAM 374.2Өмнөх барилгуудаас илүү том, бат бөх шинэ барилга хуучин барилгын суурин дээр босгогдсон. Одоогийн барилгын суурь чулууг 1902 оны 5 дугаар сарын 12-нд тавьж, барилгыг 1903 оны 5 дугаар сарын 31-нд нээн ашиглалтад оруулсан. Байгууллагын удирдлагууд шинэ барилгын талаар “төмөр, чулуу, тоосго, цементээр барьсан барилга байж болох хамгийн бат бөх, удаан эдэлгээтэй гэж хэлжээ.

GSAM 374.3“Байгууллагын тоног төхөөрөмж нь бүхэлдээ хамгийн орчин үеийн, бүрэн, ариун цэврийн шаардлага хангасан, тав тухтай, бат бөх байдлаар хийгдсэн бөгөөд одоогийн энэ бүрэн дууссан байдлаараа Баттл Крик Санитариум өвчтөнүүдэд зориулсан үйлчилгээ, тав тухын хувьд үнэхээр үл давтагдах боломжийг олгож байна гэж үзэж байна.

GSAM 374.4“Байгууллагын удирдлагын зорилго нь рациональ анагаах ухаанаар хүлээн зөвшөөрөгдсөн өвчтөн эмчлэх бүх шинэ арга, хэрэгслийг нэг газар, таатай нөхцөлд төвлөрүүлж, тэдгээрийг шударга, ухаалгаар ашиглах явдал байв.”

GSAM 374Олон санитариум байгуулагдана

GSAM 374.5Энэ ард түмэнд өгөгдсөн гэрэл бол Эзэн нь цөөн хэдэн аварга том байгууллага байгуулахын оронд дэлхий даяар дунд хэмжээний олон санитариум байгуулахыг хүсдэг явдал юм. Ялангуяа сүүлийн арван жилд дэлхийн янз бүрийн хэсэгт жижиг санитариум нээх ажлыг эхлүүлсэн нь бидэнд баяртайгаар тэмдэглэхэд таатай байна. 1904 оны General Conference Year Book-д эдгээр жижиг байгууллагуудын тавь гаруйн жагсаалт бий.

GSAM 375Санитариумын жагсаалт

GSAM 375.1Эдгээрийг байгуулахад хүргэсэн нөхцөл байдлыг тайлбарлах нь сонирхолтой байж болох ч, бид хязгаарлагдмал зайныхаа улмаас тэдгээр байгууламжууд байрлах улс орнуудын нэрс болон тус бүрт нь хэдэн байгууламж байгааг жагсаахад л сэтгэл ханах болно. АНУ-д 35; Их Британид 3; Герман 1; Швейцарь 1; Дани 1; Норвег 1; Швед 1; Өмнөд Африк 1; Австрали 2; Шинэ Зеланд 1; Самоа арал 1; Хуучин Мексик 1; Энэтхэг 1; Япон 1.

GSAM 375Эмчилгээний өрөөнүүдийн жагсаалт

GSAM 375.2Эдгээр санитариумуудаас гадна хорин хоёр эмчилгээний өрөө байдаг бөгөөд тэдгээрийн арван долоо нь АНУ-д, нэг нь Яффа хотод, нэг нь Палестины Иерусалимд, нэг нь Хуучин Мексикийн Гвадалахара хотод, нэг нь Өмнөд Африкийн Кимберли хотод, нэг нь Австралийн Рокхэмптон хотод байрладаг. Үүнээс гадна хүмүүс цэвэр ариун эрүүл ахуйн шаардлага хангасан хоол хүнс авч, амьдралын зөв хэв маягийн талаар тодорхой хэмжээний зааварчилгаа авч болох хорин зургаан вегетариан ресторан байдаг.

GSAM 375.3Эдгээр эрүүл мэндийн шинэчлэлийн зарчмуудын хөгжлийн статистик тоо баримтууд нь 1866 онд өгөгдсөн Бурханы зөгнөл ёсоор Эзэн “энэ байгууллагаар дамжуулан агуу үйлс бүтээх” боломжтойг харуулж байна; мөн 1863 онд зөгнөсөнчлөн “эрүүл мэндийн шинэчлэлийн зарчмууд” нь “Эзэн ирэхэд ард түмнийг шилжүүлэхэд бэлтгэх” үүрэг гүйцэтгэх боломжтойг харуулж байна. Эдгээр эрүүл мэндийн байгууллагууд зуун дахин өсөж, байгуулагдсан зорилгоо удахгүй биелүүлэх болтугай.