Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
20 / 31

Cutubka 17 — Runta oo Horumartay Iyadoo Dhibaatooyin Jiraan

John Norton Loughborough

GSAM 265.1“Sida adhijirku adhigiisa u doondoono maalinta uu dhex joogo idihiisa kala firidhsan, ayaan anna idahayga u doondooni doonaa, oo waxaan ka samatabbixin doonaa meelihii ay ku kala firidheen oo dhan maalintii daruuraha iyo gudcurka lahayd.”1

GSAM 265.2Kuwii ilaa wakhtigan (1847) aqbalay farriinta malaa'igta saddexaad waxay ahaayeen kuwo ku sabool ah hantida dunidan, sidaas darteedna dhaqaale aad u yar ayay ku bixin kareen faafinta farriinta. Oday White iyo xaaskiisa iyo Oday Bates waxay arkeen muhiimadda ay leedahay in walaalaha kala firidhsan dhexdooda si toos ah looga shaqeeyo, iyo weliba baahida loo qabo in la diyaariyo qoraallo akhris ah oo dadka gacanta loo geliyo, si looga caawiyo inay runta gartaan. Qoraalkiisii yaraa ee ku saabsanaa Sabtida ayaa Oday Bates aad uga caawiyey inuu arrinta Sabtida soo bandhigo markii uu meelo kala duwan tegayey, sidoo kalena waxaa isaga caawisay faafinta qoraalkaas ee boostada lagu diray. Wuxuu ku hawlgalay adkaysi aad u weyn.

GSAM 265Allabarigii ay Walaal Da' Yar oo Haweeney ahi u Samaysay Runta

GSAM 265.3Mar ayuu, isagoo aan haysan lacag uu ku bixiyo safarkiisa, damacsanaa inuu lug kaga baxo Massachusetts oo uu aado New Hampshire. Isla markaas ayuu warqad ka helay walaal da' yar oo haweeney ah, taasoo ku heshiisay inay hawl guri qabato iyadoo qaadanaysa $1 toddobaadkii, si ay u hesho wax ay hawsha ku caawiso. Markii ay hal toddobaad shaqaysay, waxaa si xoog leh qalbigeeda ugu soo dhacay fikirka ah in Oday Bates uu lacag u baahan yahay, sidaas darteed ayay u tagtay qofkii ay u shaqaynaysay oo ay mushaharkeeda ka sii qaadatay, si ay markiiba ugu dirto $5. Lacagtaas ayuu ku bixiyey safarkiisii New Hampshire, isagoo raacay gaadiidka dadweynaha. Meel kasta wuxuu ku qabtay kulammo wanaagsan, oo nafo badanna waxay aqbaleen runta.

GSAM 266Guri ku Noolaanshaha Alaab la Soo Amaahday

GSAM 266.1Si aan u muujinno ruuxii allabariga ee dhaqaajinayey hormuudkii hore ee farriintan, waxaan halkan ku soo qaadanaynaa hadalka Marwo White ee ku saabsan xaaladdoodii jiilaalkii 1847-48, markii ay degganaayeen qolal ku yaallay guriga ballaadhan ee S. Howland, Topsham, Maine, halkaas oo ay ku degeen iyagoo adeegsanaya alaab la soo amaahday:—

GSAM 266.2“Waxaan ahayn sabool, waxaana soo marnay wakhtiyo cidhiidhi ah. Ninkaygu wuxuu ka shaqaynayey dhagax u raridda jidka tareenka, taasoo maqaarkii farahiisa ka xoqday, dhiigna meelo badan ka keenay. Waxaan go'aansannay inaannaan dad kale ku tiirsanaan, balse aan nafsaddeenna masruufno oo aan helno wax aan dadka kale ku caawinno. Laakiin hawshayadii ma barwaaqoobin. Ninkaygu aad buu u shaqaynayey, laakiin ma uu heli karin wixii uu shaqadiisa ku lahaa.

GSAM 266Oday White oo Xaabo Jaraya

GSAM 266.3“Ninkaygu wuxuu ka tegay shaqadii jidka tareenka, oo faaskiisii ayuu kaynta ula galay inuu xaabo jaro. Isagoo dhinaciisa ka dareemayey xanuun joogto ah ayuu shaqaynayey aroor hore ilaa mugdiga, si uu maalintii u helo qiyaastii konton senti. Xanuun daran ayaa habeenkii hurdada ka hor istaagayey. Wax yar ka dib waxaan warqado ka helnay walaalo ku noolaa gobollo kala duwan, oo nagu martiqaadayey inaan u nimaadno oo aan soo booqanno; laakiin maadaama aannan haysan dhaqaale naga saara gobolka, jawaabtayadu waxay ahayd in jidku aanu hortayada ka furnayn.

GSAM 266.4“Waxaan warqad ka helnay Walaal Chamberlain, oo Connecticut joogay, isagoo nagu boorrinayey inaan ka qaybgalno shir gobolkaas lagu qabanayo. Waxaan go'aansannay inaan tagno haddii aan heli karno dhaqaalihii loo baahnaa. Ninkaygu xisaabtii ayuu la dhammeeyey qofkii uu u shaqaynayey, wuxuuna ogaaday inuu ku lahaa toban doollar. Lacagtaas badhkeed ayaan ku iibsaday dhar aad loogu baahnaa, dabadeedna waxaan kabay jaakaddii kore ee ninkayga, xataa kabniinnadii ayaan isku kabay, sidaas darteedna way adkayd in la garto maradii asalka ahayd ee gacmaha jaakadda. Waxaa noo hadhay shan doollar oo na geeya Dorchester, Mass. Sanduuqayaga safarka waxaa ku jiray ku dhowaad wax kasta oo aan dunida ku lahayn. Laakiin waxaan haysannay xasillooni maskaxeed iyo damiir daahir ah, taasna waxaan ka qiimo badinaynay raaxada dhulka.

GSAM 267.1“Waxaan ku leexannay guriga Walaal Nichols, oo intii aannan ka tegin, Walaal Nichols oo haweeney ah ayaa ninkayga siisay shan doollar, oo noqotay lacagtii safarkayaga Middletown, Conn. Magaaladaas shisheeye ayaan ku ahayn, weligaynna ma aannan arag mid ka mid ah walaalaha gobolkaas. Konton senti oo keliya ayaa noo hadhay. Ninkaygu kuma dhiirran inuu lacagtaas ku kireeyo gaadhi faras, sidaas darteed ayuu sanduuqii safarka ku tuuray looxyo is dul saarnaa, annaguna lug ayaan ku soconnay annagoo raadinayna qof nala rumaysad ah. Wax yar ka dib waxaan helnay Walaal Chamberlain, oo gurigiisa na geeyey.”

GSAM 267Shirkii Rocky Hill, Conn.

GSAM 267.2Shirkan waxaa lagu qabtay Rocky Hill, qolka lagu shirayeyna wuxuu ahaa qol weyn oo aan weli dhammaystirnayn oo ku yaallay guriga Walaal Belden. Qaybtan soo socota oo laga soo qaatay warqad Oday White u qoray S. Howland waxay bixinaysaa faahfaahin xiiso leh oo ku saabsan kulanka:—

GSAM 267.3“20 Abriil [1848], Walaal Belden wuxuu gaadhigiisii faraska u soo diray Middletown si uu u soo qaado annaga iyo walaalihii ku kala firidhsanaa magaaladaas. Waxaan gaadhnay hoygiisa [Rocky Hill] abbaaraha afartii galabnimo, oo daqiiqado yar ka dib waxaa yimid Walaalaha Bates iyo Gurney. Fiidkaas waxaan yeelannay kulan ay joogeen qiyaastii shan iyo toban qof. Subaxnimadii Jimcaha walaalihii ayaa soo socday ilaa tiradayadu gaadhay qiyaastii konton. Kuwaas oo dhan ma wada ahayn kuwo si buuxda runta ugu sugan. Kulankayagii maalintaas aad buu u xiiso badnaa. Walaal Bates wuxuu amarrada ku soo bandhigay si cad, muhiimaddoodana waxaa qalbiyada ku adkeeyey maragyo xoog leh. Eraygu wuxuu adkeeyey kuwii markii horeba runta ku sugnaa, wuxuuna baraarujiyey kuwii aan weli si buuxda u go'aansan.”2

GSAM 267Martiqaadkii Degmada Oswego, N.Y.

GSAM 267.4Faafintii qoraalka yar ee Oday Bates ee Adventist-yaasha dhexdooda waxay keentay in dad ku nool gobollo kale ay bilaabaan ilaalinta Sabtida. Hiram Edson, oo joogay Port Gibson, N.Y., ayaa warqad qoray isagoo Oday White iyo Marwo White iyo kuwo kale ku martiqaaday inay ka qaybgalaan shir ay ilaaliyayaasha Sabtida ku yeelanayaan Volney, Degmada Oswego, bisha Agoosto, 1848. Wuxuu sheegay in walaaluhu badankoodu sabool yihiin, oo aanu ballanqaadi karin inay wax badan ka bixin doonaan kharashaadka. Oday White wuxuu helay $40 oo ka soo galay shaqo uu ka qabtay beer caws ah. Qayb ka mid ah waxaa lagu iibsaday dhar aad loogu baahnaa, intii hadhayna waxay bixisay safarkoodii Volney iyo soo noqoshadoodii.

GSAM 268.1Shirkan ka dhacay galbeedka New York waxaa lagu qabtay aqalka gaadhiga faraska ee Mudane Arnold. Waxaa joogay qiyaastii shan iyo soddon qof, intii lagu soo ururin karayey qaybtaas gobolka oo dhan, laakiin waxaa adkayd in la helo xataa laba qof oo isku aragti ah. Mid waliba si xoog leh ayuu u difaacayey aragtidiisa, isagoo sheegaya inay Kitaabka Quduuska ah waafaqsan tahay. Dhammaantood waxay aad u doonayeen inay fikradahooda soo bandhigaan oo ay wacdiyaan. Waxaa loo sheegay in Oday White iyo xaaskiisu aanay masaafad intaas le'eg u soo safrin inay iyaga dhegaystaan, balse ay u yimaadeen inay runta baraan. Mudane Arnold wuxuu qabay in kunka sannadood ee Muujintii 20 ay hore u dhammaadeen, iyo in boqolka iyo afartan iyo afarta kun ee Muujintii lagu sheegay ay ahaayeen kuwii la soo sara kiciyey markii Masiixu soo sara kacay.

GSAM 268Mudane Arnold oo Diiddan Cibaadooyinka la Amray

GSAM 268.2Markii waxyaalihii u taagnaa Rabbigeenna dhimanaya la hor dhigay kooxdan, oo ay ku dhowaayeen inay xusuustaan siliciisa, ayuu Mudane Arnold kacay oo yidhi inuusan rumaysnayn waxa ay samayn rabaan,—iyo in cashada Rabbigu tahay sii wadidda Iidda Kormaridda, oo la sameeyo hal mar oo keliya sannadkii.

GSAM 268.3Kala duwanaanshahan yaabka leh ee fikradaha ayaa culays weyn saaray Marwo White. Waxay si fiican u ogayd in Mudane Arnold qaldanaa, murugo weynna waxay ku cuslaatay nafteeda, waayo waxay u muuqatay in Ilaah sharafkiisa la dhaawacay. Qaar waxay ka baqeen inay dhimanayso; laakiin Odayaasha Bates, White, Chamberlain, Gurney iyo Edson ayaa u duceeyey, Rabbiguna si naxariis leh ayuu u maqlay baryadii addoommadiisa, wayna soo miyirsatay. Iftiinkii samada ayaa ku dul degay, oo markiiba waxay ka war la'dayd waxyaalaha dhulka. Iyadoo xaaladdan ku jirta, waxaa la tusay qaar ka mid ah khaladaadkii dadka joogay, iyo weliba runta ka soo horjeedda khaladaadkaas. Waxaa la muujiyey in aragtiyadan iskhilaafsan, oo ay ku doodayeen inay Kitaabka Quduuska ah waafaqsan yihiin, ay waafaqsanaayeen oo keliya fikradahooda ku saabsan Kitaabka Quduuska ah, iyo inay tahay inay khaladaadkooda ka tanaasulaan oo ay ku midoobaan farriinta malaa'igta saddexaad. Kulanku guul iyo ammaan ayuu ku dhammaaday; runtu waxay heshay guushii. Kuwii haystay fikradahan yaabka leh ee kala duwan waxay qirteen khaladaadkoodii, waxayna ku midoobeen runta haatan jirta ee farriinta malaa'igta saddexaad, Ilaahna aad buu u barakeeyey.

GSAM 269Aragti ay ku Jirtay Adeegsiga Yaabka Leh ee Kitaabka Quduuska ah

GSAM 269.1Warbixintan soo socota ee kulanka waxaa bixiyey Mudane Alexander Ross, 4 Jannaayo, 1884, oo ka mid ahaa shan iyo soddonkii qof ee ka koobnaa kulankaas yar. Wuxuu yidhi:—

GSAM 269.2“Walaal White, iyadoo aragti ku jirta, ayay istaagtay oo Kitaabkii Quduuska ahaa ee qoyska ku qaadday gacanteeda bidix; buuggu wuxuu lahaa cabbirka caadiga ah. Iyadoo furfuran oo meel sare ku haysa, oo aan xaggiisa eegin, ayay gacanteeda midig aayad ilaa aayad ugu rogi jirtay, oo markay farteeda aayadda saarto ayay ku celin jirtay. Waxaan eegay aayado badan si aan u arko inay ku celinayso tii ay farta ku fiiqaysay. Aniga ama qaar ka mid ah dadkii joogay ayaa wada eegay aayadaha oo dhan. Mar kasta ma ay ahayn oo keliya inay ku celinayso aayadda ay farta ku fiiqayso, balse waxay sidaas samaynaysay iyadoo indhaheedu kor eegayaan oo ay ka jeedaan xagga Kitaabka Quduuska ah. Aayadahan ay ku celisay ayaa burburiyey fikradihii beenta ahaa ee ilaaliyayaasha Sabtida ee ku soo ururay Volney bishii Agoosto, 1848, waxayna nagu keeneen inaan runta ku midowno.”

GSAM 269.3Runtii, qofkii aan ka tegin khalad caqiido oo lagu saxay duruufo sidan oo kale ah, iyadoo aayado cad laga soo xiganayo Kitaabka Quduuska ah habkan yaabka leh, wuxuu ahaan lahaa qof aad u adag in la qanciyo. Kooxdan ilaaliyayaasha Sabtida ee Degmada Oswego, markii khaladaadkoodii sidaas loo saxay oo ay runta ku midoobeen, waxay kulankaas ka baxeen si ay iftiinka dadka kale ugu faafiyaan. Natiijooyinku hubaal waxay muujiyeen caddaynta ah in tani ahayd hawshii Ilaah. Shaydaanku mar walba wuxuu diyaar u yahay inuu kala qaybiyo, jahawareeriyo oo kala firdhiyo, isagoo adeegsanaya hab kasta oo uu heli karo. “Ilaah ma aha kan keena jahawareerka, laakiinse waa kan nabadda keena, sida ay tahay kiniisadaha quduusiinta oo dhan.”3

GSAM 270Bogsiinno Mucjiso ah

GSAM 270.1Shirkii hore loo sheegay ka dib, kulammo ayaa lagu qabtay Degmada Madison, Port Gibson, Port Byron iyo Magaalada New York. Kuwaas waxaa ku xigay kulan guud oo ka dhacay Connecticut. Meelahaas qaarkood Rabbigu aad buu ugu soo dhowaaday addoommadiisa, oo xoogga bogsiinta ee Dhakhtarka Weyn ayaa ku soo degay bukaannadii, isagoo ka jawaabay baryadii kululayd ee dadkiisa, markay raaceen amarkii lagu dhigay Warqaddii Yacquub.4 Xataa dad ay dhakhaatiirtu ku sheegeen inaan rajo laga qabin ayaa cudurradoodii ka bogsaday. Dhacdooyin noocaas ah ayaa marar badan la soo maray wakhtiyo kala duwan tan iyo 1845.

GSAM 270Hormuudkii oo u Adkaystay Dhibaatooyin

GSAM 270.2Oday White, oo ka hadlayey maalmihii hormuudkaas ee hore, wuxuu wargeyska Review and Herald ee 5 Febraayo, 1880, ku yidhi:—

GSAM 270.3“Hawlaheennii hore waxaan la kulannay gaajo ay keentay cunto ku habboon oo aannan haysan, iyo qabow ay keeneen dhar ku habboon oo aannan haysan. Waxaan nafsaddeenna ka reebnay xataa waxyaalaha nolosha lagama maarmaanka u ah si aan lacag ugu kaydinno hawsha Ilaah. Isla wakhtigaasna waxaan nafsaddeenna u daalinaynay si aad u daran, si aan u dhammayno hawshii faraha badnayd ee u muuqatay inay lagama maarmaan tahay in laga qabto qorista, tifaftirka, socdaalka iyo wacdinta gobol ilaa gobol.”

GSAM 270.4Sannadkii 1848 wuxuu ahaa mid xusuus mudan, xagga taariikhda Imaatinka iyo xagga siyaasaddaba. Runta farriinta malaa'igta saddexaad si aad u cad ayaa loo qeexay, jidadna waxay uga furmayeen dhinacyo kala duwan horumarinta hawsha. Wakhtigan dhacdooyinkii dunida anshaxa iyo siyaasadda waxay yeelanayeen qaab mar kale soo jeedin kara dareenka kuwa wax sii sheegidda barta. Ma ahayn oo keliya inay quruumaha Dunidii Hore ka dhex jirtay jahawareer weyn, balse Hydesville, Degmada Wayne, N.Y., waxaa ka bilaabmay muuqaalladii caqiidada casriga ah ee la xidhiidhidda ruuxyada, oo kuwii Kitaabka Quduuska ah baranayey ay sheegeen inay khasab tahay inay yihiin “ruuxyada jinniyada, kuwaas oo quruumaha dhulka u soo ururin doona dagaalka maalinta Rabbiga.”

GSAM 271Jahawareerkii Quruumaha ee 1848

GSAM 271.1Maalintii 21 Febraayo, 1848, markii ragga qasriga Louis Phillippe ee Faransiisku hareerihiisa ku soo urureen, ayuu yidhi: “Weligay carshiga boqortooyada uguma fadhiyin si ka adag sida aan caawa ugu fadhiyo.” Gabbaldhicii fiidkii xigay, isagoo xidhan “jaakad gaaban oo culus oo badmaaxiintu xidhaan,” oo isu ekaysiiyey wade gaadhi faras oo la kiraysto, ayuu u cararay bannaanka derbiyada magaalada Paris, isagoo raadinaya meel uu naftiisa ku badbaadiyo. Sababta isbeddelkan weyn ee kediska ah waxaa la sheegay inay ahayd tallaabo uu qaaday oo taageeraysay awood maroorsiga baadariga, taasoo ka cadhaysiisay dadkii uu xukumayey iyo askartiisii. Maalintaas ayuu magaalada Paris ku soo dhammeeyey bandhig ciidan oo weyn oo ciidanka Faransiiska ah; markii ay hubkoodii isku tiiriyeenna wuxuu ku noqday qasrigii. Markaas ayaa si kedis ah wiil yar ugu booday madfac korkiis, isagoo lulaya calan saddex midab leh, kuna qaylinaya: “HA DHACO BAADARIGU! HA DHACO BAADARIGU!!” Askartii ayaa qayladii ku biirtay, waxayna si degdeg ah ugu faaftay safafka oo dhan, iyadoo sii xoogaysanaysa, ilaa lagu daray qaylada ah: “BOQORKUNA HA DHACO!” Dhawr saacadood gudahood Paris oo dhan waxay noqotay meel jahawareer daran ka jiro. Askartii oo qoryo gacmaha ku haysata, oo ay la socdaan dad gadoodsan, ayaa ku yaacayay qasrigii boqorka. Isaga, markii loo sheegay rabshadda, wuxuu ku degdegay inuu baxsado isagoo is ekaysiiyey qof kale.

GSAM 271Quruumihii Halganka ku Lug Lahaa

GSAM 271.2Kacdoonkii iyo xasillooni darridii Faransiiska ayaa dhaqso ugu faafay dalal kale. Prussia, Hanover, Sardiniya, Sisiliya, Naabolis, Fenis, Lombardiya, Tuskaani, iyo Rooma waxaa ku faafay isla ruuxii rabshadaha dadweynaha. Saddex bilood gudahood Yurub oo dhan ayaa kacday, in ka badan soddon boqortooyo iyo imbaraadooriyadoodna waxay galeen jahawareerkii ugu weynaa. Carshiyo ayaa jidadka lagu gubayay, boqorro iyo imbaraadoorro ayaana cararayay oo isqariyay iyagoo ka baqaya in naftooda la gooyo. Siyaasiyiintu waxay saadaaliyeen in kacaan guud uu ku dhici doono dawladaha dunida.

GSAM 272.1Qaar badan oo ka mid ah wacdiyeyaashii Adventist-ka ee aan weli maqlin farriinta malaa'igta saddexaad ayaa arkay jahawareerkan, waxayna u qaateen inuu yahay isu soo ururinta quruumaha loogu ururinayo “dagaalka maalinta weyn ee Ilaaha Qaadirka ah.”5

GSAM 272Farriintii Shaabadaynta oo la Ogaaday

GSAM 272.2Isla waqtigaas Adventistayaasha Maalinta Toddobaad waxay Qorniinka ka baranayeen in Sabtida amarka afraad ay ahayd calaamadda, ama shaabadda, Ilaaha nool, iyo in la gaadhay waqtigii lagu dhawaaqi lahaa farriinta shaabadaynta ee Muujintii 7:1-4; waxayna ka fikirayeen jidadka iyo hababka farriintan dadka lagu gaadhsiin lahaa. Intii dadkii maalinta toddobaad dhawrayay ay isu diyaarinayeen hawshan, Adventistayaasha maalinta koowaad ee toddobaadka ayaa lahaa, “Farriintiinna shaabadaynta waad la soo daahdeen, waayo dagaalka maalinta weyn iyo imaatinka dhabta ah ee Rabbigu way nagu soo fool leeyihiin.”

GSAM 272Rabshadihii oo Si Kedis ah u Xasillay

GSAM 272.3Qiyaastii saddex bilood ka dib, kacdoonkii quruumaha ka dhex qarxay ayaa xasillay; hase yeeshee kuma uu xasillin in la xalliyey waxyaalihii ay ka cabanayeen, ee wuxuu u xasillay si aanay xataa suxufiyiintu sharxi karin. Horace Greeley, oo dhibaatadan kaga hadlay wargeyska New York Tribune, wuxuu yidhi: “Dhammaanteen waxaa yaab weyn nagu ahaa waxa si kedis ah u bilaabay jahawareerkaas quruumaha dhexdiisa; laakiin waxaa weliba ka sii yaab badan waxa joojiyey.”

GSAM 272Sanatar Choate oo ka Hadlay Xaaladda Dunidii Hore

GSAM 272.4Markaynu u soo gudubno 1851, waxaynu aragnaa Sanatar Choate oo khudbad uu ka hor jeediyey Golaha Sharci-dejinta Maraykanka kaga hadlay xaaladda arrimaha Dunidii Hore, oo yidhi:

GSAM 272.4“Waxaad si buuxda u garanaysaan sida saxda ah ee ay tahay xaaladdaas iyo muuqaalkaas ay hadhka, daruuraha iyo gudcurku u muuqdaan inay dul fadhiyaan; sida ay gebi ahaanba u qasan tahay. Waxay iila muuqatay in xuquuqaha gaarka ah ee taajyada, iyo xuquuqaha dadka, iyo ciilkii kun sannadood urursanaa ay ku dhow yihiin inay seefta u siibtaan dagaal uu dhiiggu ku qulquli doono, sidii aragtida Muujintii, ‘ilaa xakamaha fardaha,’ oo ay ku baabbi'i doonto isir dhan oo dad ah; dagaal uu gambaleelka weyn ee waqtigu ku dhawaaqi doono saacad kale; dagaal bulshada lafteeda dab iyo bir lagu tijaabin doono, si loo ogaado inay ka timid dabiicadda iyo Ilaaha dabiicadda iyo in kale.”

GSAM 273“Maraggii” 18 Nofeembar, 1848

GSAM 273.1Intii kuwii sheeganayay in kacsanaantan quruumaha dhex martay 1848 ay gogol dhig u ahayd imaatinka Rabbiga ay la kulmeen niyad-jab murugo leh, sidee ayay xaaladdu u ahayd Adventistayaasha Maalinta Toddobaad ee sheegayay in hadda la gaadhay waqtigii “shaabadda Ilaaha nool” dadka loo soo bandhigi lahaa? Jawaab ahaan waxaynu ka soo xiganaynaa qoraal gaaban oo Oday Joseph Bates daabacay bishii Jannaayo, 1849. Isagoo ka hadlaya dhacdo dhacday 18 Nofeembar, 1848, wuxuu yidhi:—

GSAM 273.2“Koox yar oo walaalo rag iyo dumar ah ayaa ku kulmay shir ka dhacay Dorchester, oo u dhow Boston, Massachusetts. Intii aanu shirku bilaabmin, qaarkeen waxay baadhayeen qodobo ka mid ah farriinta shaabadaynta; waxaa jiray waxoogaa kala aragti duwanaan ah oo ku saabsan saxnaanta fahamka erayga ‘kor u soo baxaya,’ iyo wixii la mid ah. Maadaama aynu daabicidda farriinta ka dhignay arrin aynu ku ducaysanno shirkii Topsham [Maine] ee wax yar ka hor dhacay, oo jidkii loo daabici lahaana aanu si ku filan u caddayn, waxaynu sidaa darteed si wadajir ah u go'aansannay inaynu dhammaan Ilaah u dhiibno. Markii waqti lagu qaatay duco kulul oo lagu baryayay iftiin iyo tilmaamid, Ilaah wuxuu Walaal White aragti ku siiyey waxyaalahan soo socda.”

GSAM 273.2Waxaynu erayada u soo xiganaynaa sidii ay u tidhi iyadoo aragtida ku jirta:—

GSAM 274Erayadii lagu Hadlay Intii Aragtida lagu Jiray

GSAM 274.1“Xaggee ayuu iftiinku ka soo baxay? Malaa'igtaadu ha na barto meesha iftiinku ka soo baxay. Waxay ka bilaabatay wax yar, markii aad iftiinba iftiin kale ka daba bixisay. Maragga iyo amarradu way isku xidhan yihiin, lamana kala saari karo; waxaa horreeya tobanka amar, oo Ilaah bixiyey. Aad buu ugu farxay markii sharcigiisu bilaabay inuu xoog ku soo baxo, meelihii burbursanaana la bilaabay in dib loo dhiso. Taag darridii ayuu xoog uga yeeshay baadhista eraygiisa. Imtixaanka la xidhiidha wuxuu jiray wakhti gaaban oo keliya. Waa shaabaddii! Way soo baxaysaa! Way kacaysaa, iyadoo ka bilaabmaysa qorrax ka soo baxa. Sida qorraxda oo kale, marka hore waa qabow, dabadeed way sii kululaataa oo fallaadhahaheeda dirtaa. Markay runtaasi soo baxday, wax yar oo iftiin ah ayaa ku jiray, laakiin wuu sii kordhayay. Alla xoogga fallaadhahan! Xoog bay ku sii kordhaysaa. Muhiimadda iyo iftiinka ugu weyn waxay saaran yihiin runtaas, waayo weligeed bay jiraysaa, marka aan Kitaabka Quduuska ah loo baahnayn. Halkaas bariga ayay ka soo baxday; iftiin yar bay ku bilaabatay, laakiin fallaadhahaheedu waa bogsiin. Alla sida ay runtaasi u xoog badan tahay; waa tan ugu sarraysa markay galaan dalka wanaagsan, laakiin way sii kordhaysaa ilaa laga dhigo kuwo aan dhimanayn. Waxay ka bilaabatay qorrax ka soo baxa, waxayna jidkeeda u sii raacaysaa sida qorraxda, laakiin weligeed ma dhacdo.

GSAM 274.2“Malaa'igtu waxay hayaan afarta dabaylood. Waa Ilaah kan xakamaynaya xoogagga. Malaa'igtu weli ma sii dayn, waayo quduusiinta oo dhan lama wada shaabadayn. Markuu Mikaa'iil istaago, dhibaatadani waxay dul mari doontaa dhulka oo dhan. Bal eeg, dabayluhu waxay diyaar u yihiin inay dhacaan. Waa la xakameeyey sababtoo ah quduusiinta lama shaabadayn. Haah, daabac waxyaalaha aad aragtay oo aad maqashay, barakada Ilaahna way raaci doontaa. Bal eega! Soo bixiddaasi xoog bay leedahay, wayna sii iftiimaysaa oo sii iftiimaysaa.”6

GSAM 274.3Markay aragtidan ka soo baxday, Marwo White waxay ninkeeda ku tidhi,

GSAM 274.3“Farriin baan kuu hayaa. Waa inaad bilowdaa inaad daabacdo wargeys yar oo aad dadka u dirto. Bilowga ha yaraado; laakiin markay dadku akhriyaan waxay kuu soo diri doonaan dhaqaale aad ku daabacdo, wuuna guulaysan doonaa bilowgiisaba. Waxaa la i tusay in bilowgan yar uu noqon doono sida durdurro iftiin ah oo dunida oo dhan ku wareega.”

GSAM 275Wax Laga Shakiyi Karay Marka Aragtida Dadka Laga Eego

GSAM 275.1Saadaalahan waxaa la bixiyey 1848, iyagoo ku saabsan soo bixidda iyo faafidda runta Sabtida. Haddii waqtigaas xaaladda laga eego aragtida dadka, caqligu wuxuu odhan lahaa, “Saadaashaas weligeed ma rumoobi karto.” Nin ayaa mid ka mid ah shaqaalaheenna ku yidhi wax yar ka dib markii saadaasha la bixiyey, “Waxa aad damacsan tihiin inaad samaysaan waxay idinku qaadan doontaa 144,000 oo sannadood.” Waxay odhan lahaayeen, “Waa maxay! Saddex wacdiye—Oday White iyo xaaskiisa, iyo Oday Bates—oo dhammaantood aan hal dinaar haysan, lehna in ka yar boqol raacsan oo dhammaantood aan lacag haysan, ayaa la baxaya dhawr boqol oo nuqul oo qoraal siddeetan bog ah oo ka hadlaya arrinta Sabtida, si ay farriin digniin ah dunida oo dhan u gaadhsiiyaan! Waa sheegasho aan caqli gal ahayn!” Intii kuwii sidan u fikirayay ay lahaayeen, “Suurtagal ma aha!” rumaysadka farriinta iyo maragga guusha la hubo ayaa lahaa, “Magaca Ilaaha Israa'iil ayaa lagu samayn doonaa! Innagoo xooggiisa isku hallaynayna waa in la sameeyaa!”

GSAM 275Sidii Wargeyskii Ugu Horreeyey ee Adventist-ka Maalinta Toddobaad loo Daabacay

GSAM 275.2Tan iyo markii maragga ku saabsan hawsha daabacaadda la bixiyey, kuwa dhawra maalinta toddobaad waxay bixinayeen ducooyin badan, iyagoo Rabbiga ka baryaya inuu jid u furo daabicidda “wargeys yar.” Baahida ugu weyn waxay ahayd lacag lagu soo saaro tirsiga koowaad. Bishii Juun, 1849, Oday White wuxuu fursad u helay inuu manjo gacanta ah ku jaro afartan ekar oo cawska timotiga ah, isagoo ekarkiiba ku helaya shan iyo toddobaatan senti; sidaas ayuuna ku awooday inuu soo saaro tirsigii koowaad ee wargeyska yar. Waxaa habboon in halkan lagu daro nuqul si sax ah u ekaysiinaya bogga koowaad ee wargeyska yar. Akhristuhu wuxuu tiirka koowaad ku arki doonaa erayada Oday White, halkaas oo uu leeyahay, “Jid looma furin bilaabidda hawsha ilaa hadda.” Waxaad kaloo arki kartaan inay ahayd is-huriddiisa tan “jidka furtay.”

GSAM 276Sheekada Marwo White ee Wargeysyadii Ugu Horreeyey

GSAM 276.1Marwo White waxay bilowgii hawsha daabacaadda ka tidhi:—

GSAM 276.2“Ninkaygu wuxuu bilaabay inuu wargeys yar ku daabaco Middletown, oo siddeed mayl u jirta Rocky Hill, Connecticut, marar badanna masaafadaas ayuu lug ku tegi jiray oo ku soo noqon jiray, inkastoo uu markaas lug ka naafo ahaa. Markuu tirsigii koowaad ka keenay xafiiska daabacaadda, dhammaanteen hareerihiisa ayaan ku jilba joogsannay, annagoo Rabbiga ku baryayna qalbiyo is-hoosaysiin leh iyo ilmo badan inuu barakadiisa ku soo dejiyo dadaalka tabarta yar ee addoonkiisa. Dabadeed wargeyska ayuu ku qoray cinwaannada dhammaan dadkii uu u malaynayay inay akhrin doonaan, wuxuuna xafiiska boostada ugu qaaday boorso ka samaysan roog. Tirsi kasta waxaa laga soo qaadi jiray Middletown oo la geyn jiray Rocky Hill, mar kasta, ka hor intii aan loo diyaarin xafiiska boostada, waxaa lagu hor fidin jiray Rabbiga hortiisa, waxaana Ilaah loo bixin jiray ducooyin kulul oo ilmo ku ladhan tahay, si ay barakadiisu u raacdo ergeyadan aamusan. Si dhakhso ah ayaa waxaa u yimid waraaqo keenaya dhaqaale lagu daabaco wargeyska, iyo warka wanaagsan ee nafo badan oo runta aqbalaya.”7

GSAM 276Saadaashii Taageerada Wargeyska oo Rumowday

GSAM 276.3Waxaan boggan koowaad ee wargeyskii ugu horreeyey ee Adventistayaasha Maalinta Toddobaad daabaceen ku soo bandhigaynaa dareen ka qoto dheer xiisayn keliya. Mugga oo dhan ee Runta Hadda Jirta wuxuu ka koobnaa kow iyo toban tirsi oo midkiiba siddeed bog yahay, bog kastana leeyahay laba tiir. Qaybta qoraalka ee boggu waxay cabbir ahaan ahayd 4⅝ × 8 inji. Tirsiyada 1 iyo 4 waxaa bilihii Luulyo, Agoosto, iyo Sebteembar lagu daabacay Middletown, Connecticut. Tirsiyada 5 ilaa 9 waxaa lagu daabacay Oswego, New York, waxayna taariikhdoodu ahayd Diseembar, 1849, Maarso, Abriil, iyo Maajo, 1850. Tirsiga 11 wuxuu ku taariikhaysnaa Nofeembar, 1850, waxaana lagu daabacay Paris, Maine. Tirsiga 6, Oday White wuxuu ku yidhi, “Intii la daabacayay afartii tirsi ee ugu horreeyey waxaa soo gashay lacag ka badan intii ku filnayd bixinta kharashka wargeysyada. Waxaa loo isticmaalay bixinta kharashaadkayaga shirarkii aannu ka qaybgalnay.” Sannadkii 1849 gudihiisa, saamaynta wargeysyadan iyo hawlihii hormuudka ahaa ee Oday Bates awgood, dad badan ayaa farriinta ku aqbalay Vermont, Michigan, iyo gobollo kale.

GSAM 278.1Si aynu u barbar dhigno xaaladdii aan rajada lahayn ee hawsha ee 1848, waxaynu eegi doonnaa dhawr xaqiiqo sida ay yihiin 1905, oo sidaas ayaynu si ka wanaagsan ugu garsoori karnaa waxa ugu dambayntii ka soo bixi doona hawshan: inay saxnaayeen kuwii ka hor yimid bilowgii yaraa ee farriinta, ama Ilaaha samada oo afka addoontiisa kaga hadlay xoogga “sii kordhaya” ee hawsha “shaabadaynta.”

GSAM 278Horumarka Hawsha Daabacaadda

GSAM 278.2Runtan waxaa hadda lagu dhawaaqayaa oo lagu daabacayaa qiyaastii afartan ka mid ah afafka dunida ugu waaweyn. Halkii ay ka ahaan lahaayeen saddex wacdiye, hadda, marka la tiriyo kuwa la caleemo saaray iyo kuwa shatiga wacdinta haysta, waxaa jira in ka badan 600, marka laga reebo boqollaal kale oo u shaqeeya dhakhaatiir, shaqaalaha Kitaabka Quduuska ah, macallimiin, iyo adeegayaal caafimaad. Qoraallada madhabtan waxaa ka mid ah in ka badan konton wargeys iyo joornaal oo kala duwan, kuwaas oo lagu daabaco ku dhowaad labaatan guri oo daabacaadda ah oo ku yaal Yurub, Aasiya, Afrika, Waqooyiga iyo Koonfurta Ameerika, jasiiradaha Badweynta Baasifigga, iyo Awstaraaliya. Guryahan daabacaadda waxaa lagu daabacaa in ka badan kun iyo boqol buug, buug-yare iyo qoraal gaaban oo kala duwan. Si loo helo nuqul kasta, iyo wargeysyada iyo joornaallada muddo hal sannad ah, waxaa loo baahan lahaa qiyaastii $340. Halkii ay ka ahaan lahaayeen boqol raacsan oo keliya, waxaa jira dad tiradoodu ku dhowdahay 100,000 oo runtan ku farxaya. Runtii farriintani, sida qorraxda, way “soo baxaysaa,” waxaynu ku odhan karnaa ereyadii maraggii 1848, “Alla xoogga fallaadhahan!”

GSAM 278Xaaladda Quruumaha

GSAM 278.3Intii farriintu sidan u horumaraysay, sidee bay ahayd xaaladda quruumuhu? Laga soo bilaabo waqtigaas, marar badan ayaynu wargeysyada dadweynaha ka akhrinnay hadallo ku saabsan dagaalka guud ee dhowaan ka dhici doona Yurub. Intii colaad halkan ka jirtay, oo kacdoon halkaas ka qarxayay, haddana “duufaanta” guud waa la celinayaa,—“afarta dabaylood” looma oggola inay mar keliya wada dhacaan, “ilaa addoommada Ilaah la shaabadeeyo.” In waxyaalihii colaadda iyo dagaalka dhalin lahaa ay halkaas yaalliin, laakiin aanay qarxin maxaa yeelay waa la xakameeyey, waa wax qof walba u cad.

GSAM 279.1Henry Ward Beecher, wax yar ka hor dhimashadiisa, wuxuu haynta ciidammo sidaas u waaweyn oo Yurub ku sugan ku tilmaamay, “dhiigga nolosha oo horay loo sii miirayo, cabsi laga qabo inuu daato awgeed.” Xaaladda quruumaha dhexdooda, ee ay la jiraan ciilkooda iyo cadaawaddooda, iyo sida ay isu hanjabayaan, wuxuu la barbar dhigay “ismariwaa” ay keentay koox rag ah oo toorriyo laabta isu wada fiiqaya, oo aanu midkoodna ku dhiirranayn inuu wax ku dhufto, cabsi uu ka qabo in isagana lagu dhufto. “Laakiin,” ayuu yidhi, “midkood ayaa dhowaan arki doona waqtiga ku habboon ee uu ku dhufto, markaasna dagaalka guud ayaa iman doona.”

GSAM 279Isbarbardhigga Qalabka Dagaalka

GSAM 279.2Tan iyo 1848 waxaa la sameeyey qalab dagaal oo, marka la barbar dhigo, kii ugu fiicnaa waqtigaas hadda loo tirin lahaa waxyaabo carruurtu ku ciyaarto oo keliya. “Ururka Nabadda” ee Maraykanka, markuu ku baaqayay cibaadooyinka nabadda ee Axadda Nabadda,—15 Diseembar, 1895,—wuxuu yidhi: “Hadda, iyadoo ilbaxnimadu horumar cad samaysay, haddana dhinaca kale waxaa quruumaha dhexdooda ka jira diyaargarow dagaal oo ka weyn intii abid hore u jirtay.”

GSAM 279Jeneraal Miles oo ka Hadlay Diyaargarowga Dagaalka

GSAM 279.3Jeneraal Nelson A. Miles, isagoo khudbad ka jeediyey shir dadweyne oo ka dhacay Washington, D.C., 12 Jannaayo, 1904, wuxuu yidhi:—

GSAM 279.4“Xilligan iftiimay ee horumarka iyo ilbaxnimada garaadka iyo asluubta leh, waxaynu jeclaan lahayn inaynu rumaysanno in culaysyadii iyo khataraha dagaalku yaraadeen; haddana, in kastoo ay yaab u ekaan karto, weligeed taariikhda dunida ma jirin waqti diyaargarowga dagaalka lagu khasaarinayay maal sidan u badan, ama malaayiin sidan u badan oo rag tababaran, xirfad leh, oo nidaamsan, kuna hubaysan hubka ugu wax burburinta badan, laga saarayay hawlihii wax-soo-saarka nabadda, sida waqtigan xaadirka ah.”

GSAM 280.1Laakiin duufaanta dagaalku weli way dib u dhacaysaa, intii hawsha shaabadayntu sii socoto.

Notes

  1. Yexesqeel 34:12. ↩
  2. Qaybo ka mid ah Nolosha Ellen G. White, bogga 108. ↩
  3. 1 Korintos 14:32. ↩
  4. Yeremya 5:14, 15. ↩
  5. Muujintii 16:13-15. ↩
  6. Shaabadda Ilaaha Nool, bogagga 24-26. ↩
  7. Qoraallo Kooban oo Nolosha Ellen G. White ku Saabsan, bogagga 125-127. ↩

Note

Back