Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
08 / 31

Cutubka 5 — Farriinta Imaatinka Labaad

John Norton Loughborough

GSAM 93.1“Hadda geedka berdaha ah masaalkiisa barta. Markii laantiisu weli jilicsan tahay oo ay caleemo soo bixiso, waxaad garanaysaan inuu xagaagu dhow yahay. Sidaas oo kale idinkuna, goortaad waxyaalahan oo dhan aragtaan, ogaada inay dhowdahay [qoraalka geeska: inuu dhow yahay], oo ay albaabbada joogto. Runtii waxaan idinku leeyahay, Qarniganu ma idlaan doono ilaa waxyaalahan oo dhammu ay noqdaan. Cirka iyo dhulku waa idlaan doonaan, laakiin erayadaydu ma idlaan doonaan.”1

GSAM 93.2Qorniinkan wuxuu dareenkeenna ku jeedinayaa waqtiga ay suurtagal tahay in la ogaado in imaatinka Masiixu “albaabbada joogo,” iyadoo la hubo sida aynu u hubno inuu xagaagu dhow yahay marka aynu aragno caleemihii yaryaraa ee jilicsanaa ee ugu horreeyey oo soo baxaya. Waxaa kale oo la ogaan karaa inaynu gaadhnay qarnigii aan ka bixi doonin masraxa nolosha ilaa Masiixa qudhiisu yimaado. Marka la gaadho waqtigii masaalkan la baran lahaa, waxaa hubaal ah inuu yahay waqtigii Rabbigu soo kicin lahaa macallimiin masaalkan bara. Su'aashii rasuulku mar kale weydiiyey ayaa halkan si la mid ah ugu habboon: “Sidee bay u maqli doonaan haddaanu jirin mid wax wacdiya? Oo sidee bay u wacdiyi doonaan haddaan la soo dirin?”2

GSAM 93Waqtiga Calaamadaha

GSAM 93.3Cutubkii hore waxaynu ku aragnay sida aqoonta loo helay ee ku saabsanayd dhammaadka muddada 2300 maalmood, iyo inay muddadaasi gaadhay “saacaddii xukunkiisa.” Masaalka halkan lagu soo bandhigay wuxuu ina gaadhsiinayaa waqtigii Rabbigu u gooyey in masaalkan iyo farriinta “xukunka” dunida loogu dhawaaqo. Markuu ka hadlay “dhibaatadii” weynayd ee dadkiisa ku soo degi lahayd oo “la gaabin lahaa,” Badbaadiyuhu wuxuu yidhi, “Dhibaatada maalmahaas dabadeed, markiiba qorraxdu waa madoobaan doontaa, dayaxuna iftiinkiisa ma bixin doono, xiddiguhuna samada ka soo dhici doonaan, xoogagga samooyinkana waa la gariirin doonaa; dabadeedna waxaa samada ka muuqan doonta calaamadda Wiilka Aadanaha.”3

GSAM 94.1U fiirsada, calaamadda ugu dambaysa ee la sheegay laguma tilmaamin calaamad imaatinkiisa muujinaysa, ee waa calaamad muujinaysa in Wiilka Aadanuhu halkaas joogo oo la arkayo isagoo imanaya. Dhacdooyinka qoraalkan loogu sheegay calaamado rumaysadka lagu saleeyo ee imaatinkiisa dhow waa calaamadaha qorraxda, dayaxa iyo xiddigaha. Dhacdooyinka kale ee ku xiga waxay dhacayaan marka uu dhab ahaan ku imanayo daruuraha samada. Sidaas darteed, isla markiiba calaamadda saddexaad dabadeed—taas oo ah tan xiddigaha—waxaa imanaya waqtigii Rabbigu soo kicin lahaa macallimiintiisa si ay u baraan in imaatinka Masiixu albaabbada joogo.

GSAM 94.2Haddaba, waqtiga ay calaamadahani soo muuqan lahaayeen: qorraxdu waxay madoobaan lahayd isla markiiba dhibaatada dabadeed.4 Sida Markos u qoray, waxay ahaan lahayd “maalmahaas, dhibaatadaas dabadeed.”5 Badbaadiyaheenna ayaa yidhi maalmahaas waa la gaabin doonaa. Amarkii Maria Theresa iyo Xeerarkii Dulqaadka Diinta ee 1773 ilaa 1776 ayaa lagu gaabiyey silcintii ba'anayd ee kaniisadda lagu hayey. In kastoo awooddii wax silcinaysay ay talada awoodda madaniga ah haysay ilaa 1798, silcinteedu waxay dhammaatay qiyaastii 1773. Isbarbardhigga hadallada Badbaadiyaha wuxuu calaamadahan middooda koowaad dhigayaa inta u dhexaysa 1773 iyo 1798.

GSAM 94Maalintii iyo Habeenkii Madoobaa

GSAM 94.319kii Maajo, 1780, qorraxdu waxay u madoobaatay si ka sarraysa dabeecadda. Ma ahayn qorrax-madoobaad, waayo dayaxu wuxuu buuxsamay maalintii ka horraysay. Haddana mugdi ayaa wada daboolay qaybta waqooyi-bari ee Maraykanka oo dhan, laga bilaabo kow iyo tobankii subaxnimo ilaa kow iyo tobankii habeenimo. Munaasabaddaas qorraxda oo keliya ma madoobaan, ee dayaxuna wuu diiday inuu soo celiyo iftiinka qorraxda. Wuxuu ahaa mugdi ka hor istaagay qorraxda inay ku ifto wejiga dayaxa. Sida Noah Webster sannado badan dabadeed u sheegayna, “Weligii lama sheegin sabab lagu qanci karo oo mugdigan keentay.”

GSAM 95.1Maalintan madoobayd, Herschel, oo ahaa aqoonyahan xiddigiska ku xeeldheer, wuxuu ka yidhi: “Maalintii Madoobayd ee Waqooyiga Ameerika waxay ahayd mid ka mid ah dhacdooyinkaas yaabka leh ee dabiiciga ah oo mar walba xiiso lagu akhrin doono, laakiin falsafaddu ay sharxi kari weydo.”

GSAM 95.2Kuwii ka warramayey mugdigii habeenkii 19kii Maajo, 1780, waxay yidhaahdeen, in kastoo dayaxu buuxay, “haddii wax kasta oo iftiin leh oo koonka ku jira laga tirtiri lahaa jiritaanka, mugdigu ma noqon karayn mid ka sii dhammaystiran.”

GSAM 95Xiddigihii Soo Dhacayey

GSAM 95.3Calaamadahan middoodii saddexaad, oo ah soo dhiciddii xiddigaha, waxay rumowday 13kii Nofeembar, 1833. Habeenkaas, ama si ka sii sax ah, laga bilaabo shan saacadood ka hor waaberiga, waxaa jiray roob xiddigo dhacaya ah oo qaarkood la barbar dhigeen durdurro dab ah oo samada ka soo degaya; kuwa kalena waxay la barbar dhigeen dhimbiilo ka firdhaya wax weyn oo rash ah. Dhacdadan yaabka leh waxay wada daboolaysay Waqooyiga Ameerika oo dhan, laga bilaabo Gacanka Meksiko ee koonfurta ilaa Gacanka Hudson ee waqooyiga, iyo Jasiiradaha Sandwich ee galbeedka ilaa meel dhawr boqol oo mayl keliya u jirta Liverpool oo bari ah. Meel kasta oo laga arkay, wuxuu ahaa isla roobkii xiddigaha ee aan kala go'ayn, oo u soo dhacayay si cufan sida jajabyada barafka xilliga duufaanta barafka.

GSAM 95.4Roobkan xiddigaha ee 1833, waxaynu wax kale oo ku saabsan ka soo xiganaynaa Goobjoogaha Connecticut ee 25kii Nofeembar, 1833:—

GSAM 95.5“Tifaftiraha Reer Miyigii Hore wuxuu ‘xiddigihii soo dhacayey’ u arkaa arrin aad u culus. Wuxuu yidhi, ‘Waxaynu caddaynaynaa in roobkii dabka ahaa ee aynu aragnay subaxnimadii Arbacadii ina dhaaftay uu yahay sawir cabsi leh, hordhac sugan iyo calaamad naxariis leh oo muujinaysa maalintaas weyn ee laga cabsado oo dadka dhulka deggani ay arki doonaan marka shaabadda lixaad la furo. Waqtigaasi waa dhow yahay, waxaana lagu sheegay Axdiga Cusub iyo weliba Axdiga Hore; mana suurtagal ahayn in la arko sawir ka sii saxan oo geed berde ah oo midhihiisa daadinaya marka dabayl xoog leh ruxdo.’”

GSAM 96Saadaashii Thomas Burnett

GSAM 96.1Dadkii waayihii hore ayaa dadka baray inay sugaan in calaamaddani si dhab ah u rumowdo. Thomas Burnett, buuggiisa Aragtida Dhulka, oo lagu daabacay London sannadkii Miilaadiga 1697, wuxuu Matayos 24:29 ka yidhi:—

GSAM 96.2“Shaki kuma jiro in waqtigaas ay jiri doonaan nooc kasta oo ah waxyaalo dab ah oo samada mara; waxaana ku jiri doona kuwa la yidhaahdo xiddigo dhacaya, kuwaas oo, in kastoo mid mid aanay weynayn, haddana haddii ay tiro aad u badan noqdaan, oo u soo dhacaan, sida nebiguba leeyahay, sida caleemaha geedka canabka ah ama berdaha geedka berdaha ah, waxay noqon lahaayeen muuqaal lala yaabo.... Uma baahnin inaynu waxyaalahan u aragno hadal buunbuunsan iyo maanso, ee waa waxsii sheegid cad iyo waxyaalo si dhab ah u dhici doona.”

GSAM 96Markhaatifurka Bare Sare Olmstead

GSAM 96.3Bare Sare Olmstead, oo ka tirsanaa Kulliyadda Yale, Mass., laguna magacaabay “aqoonyahanka cimilada ee ugu weyn Ameerika,” wuxuu xiddigihii soo dhacayey 13kii Nofeembar, 1833, ka yidhi:—

GSAM 96.4“Baaxadda roobkii xiddigaha ee 1833 waxay daboolaysay qayb aan yarayn oo ka mid ah oogada dhulka, laga bilaabo badhtamaha Badweynta Atlaantik ee bari ilaa Badweynta Baasifik ee galbeedka; iyo xeebta waqooyi ee Koonfurta Ameerika ilaa gobollo aan xadkooda la caddayn oo ka mid ah dhulalka Ingiriisku ku lahaa waqooyiga. Muuqaalkii xiddigaha soo dhacayay meel kasta waa laga arkayey, waxaana intaas dheer in meel walba uu isku muuqaal ahaa.”

GSAM 96.5Muuqaalkan oo bilaabmay qiyaastii 11kii habeenimo, 12kii Nofeembar, socdayna ilaa qiyaastii 4tii aroornimo ee 13kii, bare sare wuxuu ka yidhi:—

GSAM 96.6“Kuwii nasiibka u yeeshay inay arkaan muuqaalka xiddigaha soo dhacayay subaxnimadii 13kii Nofeembar, 1833, waxay u badan tahay inay arkeen muuqaalkii ugu weynaa ee rashka samada ee abid la arkay tan iyo abuuriddii dunida, ama ugu yaraan muddada ay diiwaannada bogagga taariikhdu ka warramayaan.”

GSAM 97Roobka Xiddigaha oo Yurubna Lagu Arkay

GSAM 97.1Buug uu Leonard Heinrich Kelber ku daabacay Stuttgart, Jarmalka, sannadkii 1835, waxaynu ka baranaynaa in calaamaddan dhinacaas Badweynta Atlaantik lagu soo celiyey, isla bishaas, laakiin dhawr maalmood dabadeed. Wuxuu yidhi:—

GSAM 97.2“25kii Nofeembar, 1833, qaaradda Yurub waxaa ka dhacay muuqaal qurux badan oo xiddigo soo dhacaya ah,” waxaana kale oo uu yidhi, “Minsterburg, Silesia, xiddiguhu waxay u soo daateen sidii roob dab ah. Waxaa la soo dhacay kubbado dab ah, kuwaas oo habeenkii aad u iftiimiyey ilaa dadku u maleeyeen in guryihii u dhowaa dab qabsaday.

GSAM 97.3“Isla waqtigaas Prin, Awstariya, waxaa ka dhacay soo dhicid xiddigo oo daboolaysay dhul ka badan shan boqol oo mayl oo laba jibbaaran. Qaarkood waxay ku tilmaameen inay la mid tahay durdurro dab ah oo samada ka soo degaya. Qaarna waxay ugu yeedheen roob dab ah. Fardo ayaa ka argagaxay oo dhulka ku dhacay. Dad badan ayaa cabsida la bukooday.”

GSAM 97Ku Dabaqidda Masaalka

GSAM 97.4Markaynu taxanahan waxsii sheegidda ku soo soconno oo aynu ka gudubno rumowga calaamadda saddexaad—soo dhicidda xiddigaha—Badbaadiyaheenna ayaa leh, “Hadda geedka berdaha ah masaalkiisa barta.” Hadalkan laguma dabaqayo qarnigii noolaa markii Rabbigeennu hadalkan jeediyey, ee wuxuu khuseeyaa qarniga arki lahaa waxyaalahan oo rumowday—oo aan rumowgoodu weli socon, balse hore u rumowday. Waxyaalaha u rumowda calaamado muujinaya inuu Masiixu albaabka joogo kuma jirto gariiridda samooyinka marka la arki doono isagoo dhab ahaan imanaya. Calaamadahan imaatinkiisa dhow waxaa ku jirta calaamaddan saddexaad, taas oo ah tan xiddigaha. Waqtiga Rabbigu u gooyey inay dadku bartaan masaalka geedka berdaha ah wuxuu ka dambeeyaa 1833. Kani waa waqtigii Rabbigu u gooyey in dunida lagu baraarujiyo runta weyn ee ah in imaatinkiisu albaabbada joogo, iyo inuu iman doono ka hor intaan qarniga maqla masaalkan idlaan. Sidaas ayaynu ku aragnaa sida waxsii sheegiddani u qeexayso waqtigii baaqa weyn ee Imaatinka dunida la gaadhsiin lahaa.

GSAM 98Baaq Dunida oo Dhan Gaadhay

GSAM 98.1Rumowga saadaashan waxaynu ku arkaynaa in isla waqtigaas, sannadkii 1833, Rabbigu meelo kala duwan oo dunida ah ka soo kicinayay wargeeyayaashiisa ama adeegayaashiisa, kuwaas oo laga bilaabo 1833 ilaa 1844 ku dhawaaqayay in imaatinka Masiixu dhow yahay, “oo uu albaabbada joogo.” Kuwani waxay bareen masaalka geedka berdaha ah, iyagoo tilmaamaya calaamadahan imaatinkiisa, sida uu ku amray inay sameeyaan. Farriintani, ama macallin nool ha gaadhsiiyo ama qoraal daabacan ha gaadhsiiyo, waxay tagtay xarun kasta oo hawsha wacdinta ah oo dunida ku taal iyo deked kasta oo badeed oo dhulka ku taal.

GSAM 98.2Baaxadda farriinta waxaa si cad u muujiyey tifaftiraha Codka Runta ee Rochester, N.Y., cadad soo baxay Janaayo, 1845:—

GSAM 98.3“Injiilka weligiis ah, sida lagu sheegay Muujintii 14:6, 7, ayaa loo wacdiyey quruun kasta, qabiil kasta, af kasta iyo dad kasta, iyadoo cod weyn lagu leeyahay, ‘Ilaah ka cabsada, oo isaga ammaan siiya, waayo, saacaddii xukunkiisa ayaa timid; oo caabuda kii sameeyey samada iyo dhulka iyo badda iyo ilaha biyaha.’ Ma jirto arrin xaqiiqooyin si ka sii cad loogu sugi karo oo ka badan in farriintan la gaadhsiiyey quruun kasta iyo af kasta oo samada ka hooseeya, sannadahan aadka u yar ee ina dhaafay gudahood, iyadoo la wacdiyey imaatinka Masiixa ee 1843 [1843 marka loo tiriyo waqtiga Yuhuudda—waqtigeenna, 1844], ama inuu dhow yahay. Muxaadarooyin iyo qoraallo la daabacay ayaa codka gaadhsiiyey dhulka oo dhan, erayadiina dhammaadka dunida.”

GSAM 98.4Dadka qaarkood oo aan xaqiiqooyinka aqoon ayaa dhaqdhaqaaqa imaatinka labaad u arkay mid ku koobnaa deegaan gaar ah, iyagoo moodayay inuu ahaa hawl ku xidhnayd William Miller iyo dhawr boqol oo adeegayaal ah oo la shaqaynayay oo ku sugnaa qaybta waqooyi ee Maraykanka. Kuwaas waxaa laga yaabaa inay la yaab ku noqoto inay ogaadaan in dhaqdhaqaaqii Ameerika, ee Odayaasha Miller iyo Himes hoggaamiyeyaashiisa caanka ah ahaayeen, uu ahaa qayb yar oo keliya oo ka mid ah dhaqdhaqaaq weyn oo, sida kor lagu sheegay, gaadhay “darfaha dhulka.”

GSAM 99SIDUU DHAQDHAQAAQU UGA BILOWDAY QURUUMO KALA DUWAN

GSAM 99.1Waxaa yimid waqtigii Rabbigu u gooyey in baaqan dunida loo diro, waxaana qiyaastii isku waqti labaatan ama in ka badan oo meelo kala duwan oo dhulka ah laga soo kiciyey rag, kuwaas oo aan midkoodba aqoon shaqada kan kale, oo u baxay inay farriintan gaadhsiiyaan qaybaha dhulka oo dhan. Kuwii lagu sheegay cutubka 4 oo helay iftiinka ku saabsan dhammaadka 2300 maalmood, marka laga reebo mid keliya—A. Campbell—ayaa lagu dhaqaajiyey inay ka qayb qaataan ku dhawaaqidda farriinta malaa'igta koowaad ee Muujintii 14; tanina waxay ku dhacday hawlgalka tooska ah ee Ruuxa Ilaah, ee ma ahayn inay iftiinka isu gudbiyeen.

GSAM 99Isbarbardhigga Dib-u-habaynta

GSAM 99.2Haddii aynu dhaqdhaqaaqan ku dabaqno isla xeerkii uu D’Aubigné ku dabaqay soo bixiddii Dib-u-habayntii weynayd ee qarnigii lix iyo tobnaad, waxaa hubaal ah inay tahay in loo aqoonsado farriintii Rabbiga oo timid waqtigii Rabbiga. Taariikhyahanku wuxuu Dib-u-habayntaas oo dhan ka yidhi:—

GSAM 99.3“Jarmalku runta ma gaadhsiin Iswiiska, Iswiiskuna ma gaadhsiin Faransiiska, Faransiiskuna ma gaadhsiin Ingiriiska. Dalalkaas oo dhammu waxay ka heleen Ilaah, sida aan qayb dunida ka mid ahi iftiinka ugu gudbin qayb kale, balse isla kubbadda ifaysa ay si toos ah u gaadhsiiso dhulka oo dhan. Masiixa, oo ah waaberiga xagga sare ka yimid, oo bani'aadamka oo dhan si aan la qiyaasi karin uga sarreeya, ayaa xilligii Dib-u-habaynta, sidii markii la aasaasayay Masiixiyadda, ahaa dabkii Ilaah ee dunida nolosha siiyey. Qarnigii lix iyo tobnaad, isla caqiido keliya ayaa isku mar lagu aasaasay guryaha iyo kaniisadaha quruumihii ugu kala fogaa uguna kala duwanaa. Sababtu waxay tahay in isla Ruuxu meel kasta ka shaqaynayay, isagoo abuuraya isla rumaysadka.

GSAM 99.4“Dib-u-habayntii Jarmalka iyo tii Iswiiska ayaa runtaas muujinaya. Zwingle wax xidhiidh ah lama lahayn Luther. Shaki kuma jiro inuu jiray xidhiidh labadan nin u dhexeeyey, laakiin waa inaynu ka raadinno meel dhulka ka sarraysa. Kii samada ka siiyey Luther runta ayaa Zwingle siiyey. Ilaah ayaa ahaa kan xidhiidhka ka dhex sameeyey. ‘Waxaan bilaabay wacdinta injiilka,’ ayuu Zwingle yidhi, ‘sannaddii nimcada 1516, taas oo ah, xilli aan magaca Luther weligiis dalkeenna laga maqal. Caqiidada Masiixa kama aanan baran Luther, ee waxaan ka bartay erayga Ilaah. Haddii Luther Masiixa wacdiyo, wuxuu samaynayaa waxa aan anigu sameeyo; intaas oo keliya.’”6

GSAM 100.1Isagoo ka hadlaya shaqadii Farel iyo Lefèvre ee Faransiiska, taariikhyahanku wuxuu yidhi:—

GSAM 100.2“Sidaas darteed, Dib-u-habaynta Faransiisku ma ahayn wax dibadda laga keenay. Waxay ku dhalatay ciidda Faransiiska; waxay ka biqishay Paris; xididdadeedii ugu horreeyey waxay ku lahaayeen jaamacadda qudheeda, taas oo ahayd awoodda labaad ee dunida Masiixiyadda Rooma. Ilaah ayaa mabaadi'da hawshan geliyey qalbiyada daacadda ah ee raggii Picardy iyo Dauphiny ka hor intaanay ka bilaaban dal kale.

GSAM 100.3“Waxaynu aragnay in Dib-u-habayntii Iswiisku ay ka madax bannaanayd Dib-u-habayntii Jarmalka. Dib-u-habayntii Faransiiskuna iyaduna waxay ka madax bannaanayd labadaba. Hawshu waxay isku mar ka bilaabatay dalalkan kala duwan, iyadoo aanay wax xidhiidh ahi ka dhexayn; sida dagaalka dhexdiisa ay dhammaan qaybaha kala duwan ee ciidanku isku daqiiqad u dhaqaaqaan, in kastoo aan qaybina qaybta kale ku odhan soco, maxaa yeelay dhammaantood waxay maqlaan isla amar keliya oo ka soo baxay isla Taliyaha Guud. Waqtigii waa la gaadhay, dadkii waa la diyaariyey, Ilaahna wuxuu Dib-u-habaynta kaniisaddiisa ka bilaabay dalalka oo dhan isku mar. Xaqiiqooyinka noocaas ahi waxay muujinayaan in Dib-u-habayntii weynayd ee qarnigii lix iyo tobnaad ay ahayd hawl Ilaah sameeyey.”7

GSAM 100.4Dib-u-habayntii Ingiriiska, ee ay wadeen Thos. Bilney, Fryth, Tyndale iyo kuwo kale, D’Aubigné wuxuu intaas dheer ka yidhi:—

GSAM 100.5“Sidaas darteed, Dib-u-habaynta Ingiriisku waxay bilaabatay iyadoo ka madax bannaan Luther iyo Zwingle, kana timid Ilaah oo keliya. Dhammaan dalalkan dunida Masiixiyadda waxaa isku mar ka hawlgalayay erayga Ilaah. Asalka Dib-u-habayntii Oxford, Cambridge iyo London wuxuu ahaa Axdiga Cusub ee afka Giriigga oo uu Erasmus daabacay. [Tyndale iyo Thomas Bilney waxay Cambridge ka tageen sannadkii 1519.] Waxaa yimid maalin uu Ingiriisku ku faanay asalkan sare ee Dib-u-habaynta.”8

GSAM 101.1Baaqa Imaatinku wuxuu ku soo baxay hab la mid ah kii kor lagu raadraacay ee Dib-u-habaynta. Rag ayaa isku mar loo dhaqaajiyey inay hawsha u baxaan meelo dunida ka mid ah oo tiradoodu ka badnayd afar laab tiradii hore, iyagoo aan is aqoon, fikradahoodana isu gudbin, waxayna bilaabeen ku dhawaaqidda isla runaha Qorniinka, iyagoo aan ku koobnayn afar quruumood oo dhulka ku nool, balse gaadhsiinaya dunida ilbaxa ah oo dhan.

GSAM 101Hawlihii Joseph Wolff

GSAM 101.2Waxaa habboon in halkan lagu soo jeediyo xaqiiqooyin ku saabsan baaxadda lagu gaadhsiiyey ku dhawaaqidda imaatinka:—

GSAM 101.3“Sannadkii 1831 Joseph Wolff, D.D., ayaa Britain Weyn laga diray isagoo adeegaha injiilka ah, si uu uga dhex shaqeeyo Yuhuuddii Falastiin. Sida ku qoran diiwaannadiisa, ilaa sannadkii 1845 wuxuu imaatinka Rabbiga ee dhow kaga dhawaaqay Falastiin, Masar, xeebaha Badda Cas, Mesobotaamiya, Crimea, Faaris, Georgia, dhammaan Boqortooyadii Cusmaaniyiinta, Giriigga, Carabta, Turkiga, Bukhara, Afgaanistaan, Kashmir, Hindustan, Tibet, Holland, Iskotland, Irland, Constantinople, Yeruusaalem, St. Helena, iyo weliba maraakiibta Badda Dhexe ku socda iyo magaalada New York, isagoo la hadlayay dhammaan mad-habyada. Wuxuu sheegay inuu ka dhex wacdiyey Yuhuudda, Turkida, Muslimiinta, Baarsiyiinta, Hinduuga, reer Kalday, Yasiidiyiinta, Suuriyaanka iyo Saabi'iyiinta, iyo inuu u wacdiyey baashayaal, sheekhyo, shaahyo, boqorradii Organtsh iyo Bukhara, boqoraddii Giriigga, iyo kuwo kale.”9

GSAM 101.4Yaman, dhulka ay deggenaayeen farcankii Xoobaab oo ahaa Muuse soddoggiis, Joseph Wolff wuxuu ku arkay buug uu sidan uga hadlay: “Carabta meeshan deggeni waxay haystaan buug la yidhaahdo ‘Seera,’ oo ka hadlaya ‘Imaatinka Labaad ee Masiixa iyo Boqornimadiisa Ammaanta leh!’”10

GSAM 102.1Yaman wuxuu lix maalmood la joogay reer Reekaab, oo uu ka yidhi: “Khamri ma cabbaan, beero canab ah ma beertaan, abuur ma abuuraan, teendhooyin bay deggan yihiin, waxayna xusuustaan erayadii Yoonaadaab ina Reekaab. Waxaa la joogay reer binu Israa'iil oo qabiilka Daan ka mid ah, oo deggan meel u dhow Terim oo ku taal Xadramawt; kuwaas oo sida reer Reekaab u sugaya in Masiixu dhowaan ku yimaado daruuraha samada.”

GSAM 102.2Waxa kor ku xusan waxaynu ka aragnaa in afar iyo tobankaas sannadood gudahood Wolff qudhiisu in ka badan labaatan quruumood oo kala duwan ku dhawaaqay warka ah in imaatinka Masiixu albaabbada joogo. Isla waqtigaas ayaa caqiidadan si weyn looga dooday Jarmalka, gaar ahaan koonfurta, xubnaha Kaniisadda Moravia dhexdooda.

GSAM 102Farriinta Jarmalka iyo Ruushka

GSAM 102.3Qoraa Ingiriis ah, Mourant Brock, ayaa inoo sheegay in “Württemberg ay joogeen dad Masiixiyiin ah oo wada deggen, oo tiradoodu boqollaal ahayd, kuwaas oo sugayay imaatinka Masiixa ee dhow.” Caqiidada waxaa qaybaha kale ee Jarmalka ku dhawaaqay Hengstenberg, oo wakhtigaas la sheegay inuu ahaa aqoonyahanka cilmiga Ilaah ee ugu kartida badan Jarmalka.

GSAM 102.4Review and Herald ee 13 Diseembar, 1892, wadaadka L. R. Conradi ee Jarmalka wuxuu ku yidhi:—

GSAM 102.5“Bengel, oo Jarmalka joogay, wuxuu qalbiyo badan ku shiday jacaylka muuqashada Rabbigeenna, taas oo kumannaan ku hoggaamisay inay erayga wax sii sheegidda u bartaan si aanay hore u baran.... Iftiinku wuxuu ka iftiimay Jarmalka, waxaana halkaas lagu faafiyey qoraallo muujinaya sida 2300 maalmood loo dabaqayo. Baraarug diimeed ayaa ka dhashay, gaar ahaan Württemberg; markii cadaadis kacayna, boqollaal qoys ayaa u guuray koonfurta Ruushka, oo halkaas ayay waxbarashadii ku dhex faafiyeen dadkii ay isku dalka ahaayeen ee sannado badan ka hor u guuray. Markii wadaaddadu kaniisadahooda ka xidheen, marka laga reebo kuwo aad u yar, waxay guryo gaar ah ku qabsan jireen kulammadooda ‘stunden,’ ama ‘saacadda’ kulanka, boqollaalna way soo rumaysteen. Xataa wakhtigaas Sabtida ayaa dhexdooda lagaga dooday, laakiin maaddaama aanu qofna tallaabada hore qaadin, arrintii waa la aamusiyey. Nin Ruush ah oo beeraley ah ayaa kulammadii ‘stunden’ ku soo rumaystay, dabadeedna wuxuu isla hawshii ka bilaabay Ruushka dhexdiisa. Tani waxay ugu dambayntii dhalisay dhaqdhaqaaqa weyn ee ‘Stundist’ ee maanta jira, oo saamayntiisu gaadho cirifka ugu fog ee Siberia iyo dhulka ka shisheeya Caucasus.”

GSAM 103.1Review and Herald ee 31 Luulyo, 1891, waxaa ku qoran hadal ka yimid wadaad Conradi oo ku saabsan Walaal Schäche ee Ustareeliya, kaas oo waqtiga uu ka hadlayo degganaa Silesia, qayb waqtigiisa ka mid ahna u shaqayn jiray hawlgalkii injiilka ee gudaha dalka ee Aabbe Gosner, oo ahaa wadaad Jarmal ah oo ku caan baxay wacdinta injiilka. Wuxuu Walaal Schäche ka soo xigtay hadalkan soo socda ee ku saabsan buuggii Kelber:—

GSAM 103.2“1836 dabadeed, ama markii waqtigii Xisaabtii Bengel dhammaaday, waxaa wargeyska degmada Schweidnitz ku soo baxday ogeysiis ka yimid dukaanka buugaagta ee Mudane Sommerfeldt ee halkaas ku yaal, oo ku saabsan buug uu qoray L. Henry Kelber, kana hadlayay dhacdooyin waaweyn oo farxad leh oo dhici lahaa sannadaha 1843 iyo 1844. Magaca saxda ah ee buugga ma xusuusto. Buuggaas waannu helnay, waxaana sannadkii 1839-40 la akhrinnay dad dhawr ah oo danaynayay, annagoo albaabbada qufulnay. Buuggu wuxuu Daanyeel, Muujintii iyo Matayos 24 ka muujinayay in dhammaadku dhow yahay; waxa kale oo uu lahaa jadwal xisaabeed oo muujinayay sida loo gaadhay taariikhda kor ku xusan.”

GSAM 103Farriinta Britain Weyn

GSAM 103.3Qoraal Ingiriis ah oo la yidhaahdo Kunka Sano waxaa lagu sheegay in “toddoba boqol oo wadaad oo Kaniisadda Ingiriiska ka tirsan ay kor u qaadayeen qaylada soo noqoshada Bixiyaha.” Kuwa Ingiriiska kaga dhawaaqayay caqiidada imaatinka intii u dhexaysay 1840 iyo 1844 waxaa ku jiray qaar ka mid ah wadaaddadii ugu kartida badnaa waqtigaas. Kuwaas waxaynu ka xusaynaa Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings, J. A. McCaul, D.D., Dr. Nisbett, Wadaad A. Dallas, M.A. [buuggiisa U Fiirso Yeruusaalem, bogga 114, wuxuu masaalka Matayos 24 ku dabaqayaa qarnigan], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry, iyo kuwo kale.

GSAM 104Farriinta Holland

GSAM 104.1Caqiidada imaatinka labaad waxaa Holland kaga dhawaaqay Hentzepeter, oo la sheegay inuu waqtigaas ahaa wadaadka dalkaas ugu kartida badan. Wuxuu ahaa ilaaliyaha Madxafka Boqortooyada ee The Hague, isagoo boqorku magacaabay. Warqad uu tifaftiraha Qayladii Saqdii Dhexe u qoray Juun, 1844, wuxuu naftiisa ka sheegay in markii ugu horraysay mawduucan ay dareenkiisa u soo jeedisay riyo aad u saamaysay. Wuxuu mawduucaas ka baadhay Qorniinka, sannadkii 1830-na wuxuu daabacay buug yar oo caqiidada sharraxaya. Sannadkii 1841 wuxuu daabacay buug yar oo kale oo ka hadlaya dhammaadka dunida. Isla warqaddaas wuxuu ku sheegay in warkii ugu horreeyey ee uu ka helay William Miller iyo kuwo kale oo si fagaare ah ugu dhawaaqayay caqiidada ah in imaatinka Masiixu dhow yahay uu ahaa sannadkii 1842, markii uu la hadlay nin Ameerika ka yimid oo Holland yimid.

GSAM 104Farriinta Tartaariya

GSAM 104.2Sannadkii 1821 ayaa durba caqiidada imaatinka Rabbiga laga rumaysnaa oo lagu barayay Tartaariya. Qiyaastii waqtigaas ayaa adeegaha injiilka oo Irland u dhashay dalkaas loo diray, wadaad Taataar ah ayaana weydiiyey, “Goormuu Masiixu mar labaad iman doonaa?” Wuxuu ku jawaabay inuusan haba yaraatee waxba ka ogayn arrintaas. Markaas ayuu wadaadkii aad ula yaabay jawaabtaas oo ka soo baxday adeegaha injiilka ah ee u yimid inuu baro caqiidooyinka Kitaabka Quduuska ah, wuxuuna sheegay inuu u malaynayay in “qof kasta oo haysta Kitaabka Quduuska ahi uu taas ogaan karo.” Dabadeed wadaadkii wuxuu soo bandhigay aragtidiisa, isagoo sheegay inuu u malaynayo in Masiixu iman doono qiyaastii sannadka Miilaadiga 1844. Xaqiiqadan waxaa laga helayaa Majaladda Irland, 1821.

GSAM 104Farriinta Ameerika, Hindiya iyo Qaaradda

GSAM 104.3Qoraallada Imaatinka, mugga 2, bogga 135, 1844, Mourant Brock oo Ingiriiska jooga wuxuu ku yidhi:—

GSAM 105.1“Britain Weyn oo keliya lagama qabo rajada soo noqoshada dhow ee Bixiyaha, codka digniintana halkaas oo keliya lagama kiciyo, ee sidoo kale Ameerika, Hindiya iyo qaaradda Yurub ayaa sidaas ah. Ameerika, qiyaastii saddex boqol oo adeegayaal ereyga ah ayaa sidaas ugu wacdiyaya ‘injiilkan boqortooyada;’ halka dalkan qiyaastii toddoba boqol oo Kaniisadda Ingiriiska ka tirsan ay isla qayladaas kor u qaadayaan.”

GSAM 105Deked Kasta oo Dunida ku Taal

GSAM 105.2E. R. Pinney oo ka soo jeeda Seneca Falls, N.Y., oo ahaa wadaad Baabtiiste ah oo daacad u go'naa, naftiisana u huray ku dhawaaqidda caqiidada imaatinka, wuxuu buuggiisa Fasiraadda Matayos 24, bogagga 8, 9, ku yidhi:—

GSAM 105.3“Sannadkii 1842 ayaa durba qoraallo ku saabsan imaatinka labaad loo diray xarun kasta oo hawlgalka injiilka ah oo ku taal Yurub, Aasiya, Afrika iyo Ameerika, labada dhinac ee Buuraha Rocky.... Kabtannada maraakiibteenna iyo badmaaxyadu waxay noo sheegaan in aanay ku degin deked ay ku arkaan in ku dhawaaqiddani aanay iyaga uga horrayn, marar badanna iyaga ayaa arrintaas wax laga weydiiyaa.”

GSAM 105Saddex Kun oo Farriinta ku Dhawaaqaya

GSAM 105.4Wadaad G. W. Mitchel oo ka soo jeeda Zanesville, Ohio, oo ahaa wadaad kale oo isaguba caqiidada ku dhawaaqayay, ayaa qoraaga kula hadlay Newark, Ohio, 8 Agoosto, 1894. Wuxuu sheegay in Oday William Miller uu wada hadal ay McConnellsville, Ohio, ku yeesheen Sebteembar, 1844, ugu sheegay inuu hayay “magacyada iyo cinwaanada saddex kun oo wadaad oo ku kala sugan meelo kala duwan oo dunida ah, kuwaas oo ku dhawaaqayay, ‘Ilaah ka cabsada, oo isaga ammaana; waayo, saacaddii xukunkiisu way timid,’ kuwaas badankooduna waxay joogeen Waqooyiga Ameerika iyo Britain Weyn.”

GSAM 105.5William Miller, isagoo ka hadlaya sida ballaadhan ee ay “qayladani” u faaftay, wuxuu yidhi:—

GSAM 105.6“Mid ama laba qof oo jooga jiho kasta oo dunida ah ayaa warka ku dhawaaqay, dhammaantoodna waqtiga way isku raacsan yihiin,—Wolff oo Aasiya jooga; Irving oo hore Ingiriiska u joogay; Mason oo Iskotland jooga; Davis oo South Carolina jooga; iyo dad tiro badan oo gobolkan jooga, ayaa qaylada ku dhawaaqaya ama hore ugu dhawaaqay.”11

GSAM 106Codka Eliiyaah ee Hutchinson oo Meel Kasta loo Diray

GSAM 106.1Oday R. Hutchinson waxaa sannadkii 1837 Ingiriiska looga diray Kanada isagoo adeegaha injiilka ah oo dariiqada Wesley ka tirsan. Ugu dambayntii wuxuu degay Montreal. Dad aad u badan ayuu ka yaqaannay dalalka shisheeye. Sannadihii 1843 iyo 1844 wuxuu daabacay wargeys la yidhaahdo Codka Eliiyaah, oo uu kaga hadlayay caqiidada imaatinka. Maaddaama uu si fudud u heli karayay maraakiib u socda dalalka shisheeye, loona oggolaaday inuu xidhmooyin waaweyn oo wargeysyadiisa ah diro isaga oo aan bixin kharash boosto, wuxuu tiro badan u diray dhammaan qaybaha dunida. Isagoo hawshiisa ka hadlaya, wuxuu sheegay inuu si deeqsinimo leh ugu diray Nova Scotia, New Brunswick, New Foundland, Ingiriiska, Irland, Iskotland, Wales, Faransiiska, Jarmalka, Constantinople, Rooma iyo dhammaan qaybaha boqortooyada Britain iyo gumaysiyadeeda.

GSAM 106Jasiiradaha Sandwich

GSAM 106.2Qayladii Saqdii Dhexe ee 12 Oktoobar, 1843, waxaa ku jirtay warqad ka timid Marwo O. S. Burnham oo joogtay Kaloa, jasiiradda Kaui, ee Jasiiradaha Sandwich. Iyada iyo ninkeeduba waxay halkaas ka ahaayeen macallimiin dugsi. Waxay qaateen caqiidada imaatinka, halkaasna way kaga dhawaaqayeen, koox rumaystayaal ah ayaana jasiiradaha kula cibaadaysanaysay.

GSAM 106Farriinta oo lala Barbar Dhigay Tii Yooxanaa Baabtiisaha

GSAM 106.3Sidaas ayaynu u aragnaa in caqiidada imaatinka lagu dhawaaqay baaxad ku filan inay rumayso waxyaalihii Qorniinku ka sii sheegay ee ku saabsanaa.

GSAM 106.4Farriintii lagu sii sheegi lahaa imaatinkii koowaad ee Masiixa ayuu nebi Ishacyaah ku sheegay erayadan: “Codka mid cidlada kaga qaylinaya ayaa leh, Jidka Rabbiga diyaariya, oo Ilaaheenna waddo weyn oo toosan uga sameeya lamadegaanka. Dooxo kasta waa la sara kicin doonaa, buur kasta iyo taag kastana hoos baa loo dhigi doonaa; waxa qalloocanna waa la toosin doonaa, meelaha xunxunna waa la simi doonaa; oo ammaanta Rabbiga waa la muujin doonaa, binu-aadmiga oo dhammuna way wada arki doonaan, waayo, afka Rabbiga ayaa saas ku hadlay.”12 Wax sii sheegiddan waxay ku rumowday hawlihii “Yooxanaa Baabtiisaha, isagoo cidlada Yahuudiya ku wacdiyaya, oo leh, Toobad keena, waayo, boqortooyadii jannadu waa dhow dahay.”13

GSAM 107.1Ninkan qudhiisa ayaa lix bilood oo uu ka shaqaynayay dalka keliya ee Yahuudiya ku rumeeyey saadaashan yaabka leh. Inkasta oo wax sii sheegiddani hawshii Yooxanaa ku koobtay waqti iyo meel, sidaas ma aha wax sii sheegidda ku saabsan ku dhawaaqidda imaatinka labaad, waayo, hawshu waxay ahayd inay ku socoto “qaylo dheer,” oo baaxaddeeduna dunida oo dhan gaadho.

GSAM 107.2Sidaas ayaa xaqiiqooyinka la soo bandhigay iftiinkooda looga arkaa sida saxda ah ee ay u rumowday wax sii sheegiddii ku saabsan farriinta imaatinka. Waxaa yimid waqtigii Ilaah u dejiyey in masaalka geedka berdaha la baro, oo ku dhawaaqiddii ugu horraysay ee farriinta malaa'igta koowaad la bixiyo; wuxuuna kiciyey wargeeyayaashiisa si ay qaylada ugu dhawaaqaan quruun kasta, dad kasta iyo af kasta.

Notes

  1. Matayos 24:32-35. ↩
  2. Rooma 10:14, 15. ↩
  3. Matayos 24:29, 30. ↩
  4. Matayos 24:29. ↩
  5. Markos 13:24. ↩
  6. Taariikhda Dib-u-habaynta, Buugga 8, cutubka 1, faqradaha 2, 3. ↩
  7. Isla buugga, Buugga 12, cutubka 3, faqradda 10. ↩
  8. Isla buugga, Buugga 18, cutubka 2, faqradda 12. ↩
  9. Codka Kaniisadda, bogga 343. ↩
  10. Hawlgalkii Wolff ee Bukhara. ↩
  11. Muxaadarooyinkii William Miller, bogga 238, 1843. ↩
  12. Ishacyaah 40:3-5. ↩
  13. Matayos 3:1, 2. ↩

Note

Back