Cutubka 21 — Gacantii Hagaysay Hawsha
GSAM 322.1“Waan ku edbin doonaa, oo waxaan ku bari doonaa jidka aad mari lahayd.”1
GSAM 322.2Qofka Rabbiga isku halleeya, daryeelkiisu had iyo goor wuu u muuqdaa. Hase yeeshee, waxaa jira waqtiyo daryeelkan si gaar ah loo dareemo, sida badbaadinta gaarka ah ee laga badbaadiyo xumaanta iyo khataraha muuqda iyo kuwa aan muuqan, iyo fursadaha uu Ilaah si toos ah ugu furo fidinta runtiisa. Arrimahaas ayuu cutubkani ka hadlayaa.
GSAM 322Aragtidii Ugu Horraysay ee Michigan
GSAM 322.3Bishii Maajo, 1853, Oday White iyo xaaskiisu waxay booqdeen Michigan. Waxay ahayd markii ugu horraysay ee ay tageen meel galbeed ka xigta Buffalo, N.Y. Sabtidii ugu dambaysay ee Maajo waxay joogeen Tyrone, halkaasna Marwo White waxaa aragti lagu tusay kooxihii kala duwanaa ee ilaaliyayaasha Sabtida ee gobolka, iyadoo ay la socdeen digniino ku saabsan saamaynta laga yaabo inay iyaga ka hor timaaddo. Juun 2, iyadoo joogta Jackson, waxay qortay siddeed bog oo waraaqo dhaadheer ah, kuna sheegtay qaar ka mid ah wixii la tusay. Waxay i siisay nuqul qalin-qori lagu qoray oo aragtidaas ah, iyadoo shardi iga dhigtay inaan siiyo nuqul si cad qalin iyo khad loogu qoray.
GSAM 322Haweenay Sheeganaysay Quduusnimo
GSAM 322.4Waxyaalihii kale ee la tusay waxaa ka mid ahaa xaaladda haweenay isku dayaysay inay dadkayaga dhex gasho. Waxay sheegtay in haweenaydaasi sheeganaysay quduusnimo weyn. Marwo White weligeed lama ay kulmin, wax aqoon ahna uma ay lahayn marka laga reebo wixii aragtidan loogu sheegay. Ma ay sheegin oo keliya sida haweenaydu u dhaqanto, balse waxay kaloo sheegtay in marka la canaanto ay iska yeeli doonto muuqaal quduusnimo, oo ay odhan doonto, “Rabbigu—waa—yaqaan—qalbigayga.” Waxay sheegtay in haweenaydaasi dalka la wareegaysay nin dhallinyaro ah, iyadoo ninkeedii oo waayeel ahi guriga ka shaqaynayay si uu ugu masruufo jidkooda sharka ah. Marwo White waxay tidhi Rabbigu wuxuu iyada tusay in “inkastoo ay haweenaydu sheeganayso quduusnimo, iyada iyo ninka dhallinyarada ahi ay dambi ku leeyihiin jebinta amarka toddobaad.” Anigoo jeebkayga ku sita qoraalkii xaaladdan sharraxayay, ayaan xoogaa walaac ah ku sugayay inaan arko sida arrimuhu noqon doonaan.
GSAM 323Shirkii Vergennes, Mich.
GSAM 323.1Waxaan shirar ku qabannay Jackson, Battle Creek, Bedford, iyo Hastings, dabadeedna waxaan nimid Vergennes, degmada Kent, taas oo noqotay meeshii haweenaydu degganayd. Waxaan nimid meeshii aan habeenka ku hoyan lahayn Juun 11, wax yar ka hor bilowgii Sabtida. Meesha aan ku degnay waxay ahayd guriga nin la odhan jiray Oday White, oo markii hore wadaad ka ahaa mad-habta Masiixiga. Maadaama deegaankan dhowaan la degay, shirarkayaga waxaa loogu diyaariyey maqsin weyn oo dhowaan la dhisay, oo saddex mayl ka sii fogaa; waxaana soo baxday in haweenaydii aragtida lagu arkay ay degganayd meel laba mayl ka sii shishaysa goobta shirka.
GSAM 323Maraggii Loo Jeediyey Haweenaydii Xagjirka Ahayd
GSAM 323.2Juun 12, saacaddu markay ahayd 10:30 subaxnimo, ayaan maqsinkii isugu nimid shir. Marwo White waxay fadhiisatay cidhifka bidix ee madasha, aniguna waxaan fadhiistay agteeda, Oday Cornellna wuxuu fadhiistay agtayda, halka Oday White uu midigta madasha ka hadlayay. Ka dib markuu qiyaastii shan iyo toban daqiiqo hadlay, ayaa nin waayeel ah iyo nin dhallinyaro ahi soo wada galeen, oo fadhiisteen kursigii hore ee madasha ku dhawaa. Waxaa la socotay haweenay dheer, caato ah, oo midab madow leh, taas oo fadhiisatay meel albaabka u dhow. Hadal kooban oo Oday White jeediyey ka dib, Marwo White ayaa istaagtay, oo hadalkeeda ku bilowday taxaddarka ay wadaaddadu ku dadaali lahaayeen si aanay u dhaawicin hawsha lagu aaminay, iyadoo adeegsanaysa aayadda, “Kuwiinna sita weelasha Rabbiga ahow, daahir ahaada.” Waxay tidhi ma aha amarka Ilaah inuu haweenay ugu yeedho inay dalka la wareegto nin aan ninkeeda ahayn. Ugu dambayntii waxay si cad u tidhi,
GSAM 323.2“Haweenaydaas wax yar ka hor fadhiisatay albaabka agtiisa waxay sheeganaysaa inuu Ilaah ugu yeedhay inay wacdiso. Waxay la socotaa ninkan dhallinyarada ah ee hadda fadhiistay miiska hortiisa, halka ninkan waayeelka ah, oo ah ninkeedii—Ilaah ha u naxariisto!—uu guriga ku hawshoonayo si uu u helo dhaqaale ay iyagu ku sii wataan xumaantooda. Waxay sheeganaysaa inay aad u quduus tahay—in la quduus yeelay—laakiin, iyadoo intaas oo dhan quduusnimo iska dhigaysa, Ilaah wuxuu i tusay in iyada iyo ninkan dhallinyarada ahi ay dambi ku leeyihiin jebinta amarka toddobaad.”
GSAM 324.1Dhammaan kuwii joogay waxay ogaayeen in Marwo White aanay weligeed dadkan arag ilaa ay maqsinka soo galeen. Sida ay iyaga u soo tilmaantay oo ay dabeecaddooda u qeexday waxay saamayn ku yeelatay maanka kuwii joogay, waxayna kordhisay kalsoonidooda oo ay xoojisay rumaysadkii ay aragtiyaha ku qabeen.
GSAM 324Erayadii oo Loo Yidhi Sidii Hore Loo Sheegay
GSAM 324.2Intii Marwo White maraggeeda bixinaysay, waxaa walaac lagu eegayay Marwo Alcott, oo ahayd haweenaydii la canaantay, si loo arko sida ay u qaadanayso wixii la yidhi iyo waxa ay samayn doonto oo ay odhan doonto. Hadday ka bari ahaan lahayd eedda loo soo jeediyey, waxaa caadi ahaan laga filan lahaa inay istaagto oo ay arrinta oo dhan diiddo. Hadday dembi lahayd oo ay aad u kharribnayd, waxba kama hor istaageen inay wada diiddo, xataa iyadoo og inay run tahay. Halkii ay sidaas ka samayn lahayd, waxay samaysay wixii maraggu sheegay inay samayn doonto marka la canaanto. Si tartiib ah ayay u istaagtay, iyadoo indhaha oo dhammu ku jeedaan, oo iska yeeshay muuqaal quduusnimo, markaasay si tartiib ah u tidhi, “Rabbigu—waa—yaqaan—qalbigayga,” dabadeedna way fadhiisatay iyadoo aan eray kale odhan. Waxay tidhi isla wixii maraggu sheegay inay odhan doonto, waxayna u tidhi isla sidii la sheegay.
GSAM 325Dembigii oo La Qirtay
GSAM 325.1Runtii, Ilaah wuu ogaa qalbiyadooda, iyaguna way ogaayeen inay eeddaas dambi ku leeyihiin; waayo, dabadeed ninkii dhallinyarada ahaa wuxuu ku yidhi Mudane Gardner, oo isla meeshaas degganaa, si xeel dheerna wax uga weydiiyey arrinta, “Mudane Gardner, wixii Marwo White naga tidhi aad bay run u ahaayeen;” haweenaydiina, ka dib markay Marwo Wilson ugu sheegtay Greenville, sannadkii 1862, inay “aanay ku dhiirranayn inay eray ka soo horjeeda Walaal White tidhaahdo, waaba intaasoo la arkaa inay Ilaah la dagaallamayso,” waxay qiratay in wixii laga tusay iyada iyo ninka dhallinyarada ah ay run ahaayeen.
GSAM 325Kooxdii Rasuulka
GSAM 325.2Xilligii dayrta ee 1853, dad yar oo aan raalli ahayn oo Michigan joogay ayaa isu tegay, oo bilaabay daabacaadda wargeys la odhan jiray Rasuulka Runta. Ujeeddada wargeyskan iyo kuwii waday waxay u ekayd burburin iyo sumcad dil, halkii ay wax ka dhisi lahaayeen. Been badan ayaa lagu soo daabacay bogaggiisa, taas oo nagu dhibtay hawshii farriinta; maadaama ay ahayd markii ugu horraysay ee aan la kulanno weerar sidan u cad, waxaan u qaadannay inay waajib nagu tahay inaan beeninno hadalladooda sumcad dilka ah. Taasi waxay naga qaadatay waqti ay ahayd in lagu bixiyo horumarinta runta nalagu aaminay, waxayna si fiican ugu adeegtay ujeeddooyinkii Shaydaanka, oo aan shaki ku jirin inuu ahaa kii kiciyey mucaaradaddan. Arrimuhu sidaas ayay ku socdeen ilaa fiidkii Juun 20, 1855, markii Oday White iyo xaaskiisa, Oday Cottrell, iyo anigu aan markaas uun soo gebagebaynnay shir ka dhacay Oswego, N.Y. Shirka waxaa nagu dhibay nin la odhan jiray Lillis, oo soo galay, dabadeedna dadka u qaybiyey qoraalladaas sumcad dilka ah. Waxaa mar kale soo baxday su'aashii ahayd waxa arrintan waajib nooga saaran. Dadaalladii hore oo dhan ee lagu jawaabayay beentooda waxay keeneen oo keliya inay been kale sii sameeyaan.
GSAM 325Talo iyo Waxsii Sheegid
GSAM 325.3Shir duco oo fiidkaas lagu qabtay guriga John Place, ee magaalada Oswego, ayaa Marwo White la siiyey aragti lagu tusay in haddaan ku sii wadno hawshayada, annagoo runta wacdinayna oo aan dheg u dhigin dad sida “kooxda Rasuulka” oo kale ah, ay iyagu dhexdooda dagaallami doonaan oo wargeyskooduna burburi doono, markay taasi dhacdana aan ogaan doonno in tiradayadu labanlaabantay. Annagoo rumaysan in maraggani Rabbiga ka yimid, ayaan isla markiiba bilownay inaan ku dhaqanno.
GSAM 326Burburkii Kooxdii Rasuulka iyo Wargeyskeedii
GSAM 326.1Hawshii runta ayaa si dhaqso leh u horumartay, halka “kooxda Rasuulka” ay dhexdooda dhibaato ku dhacday. Muddo gaaban gudahood ayay kooxdii ku kala firdhatay, iyadoo qaar badan oo hoggaamiyayaashooda ahi ka tageen Sabtida. Wargeyskoodii markiiba wuu joogsaday taageero la'aan darteed, ninkii muddo tafatiraha ahaa ayaana u jeestay inuu dugsi wax ka dhigo; laakiin maadaama uusan marka hore baran inuu naftiisa xukumo, ayuu gebi ahaanba ku guuldarraystay inuu ardaydiisa xukumo. Isagoo isku dayaya inuu edbiyo mid ka mid ah wiilashii dugsigiisa, ayuu la soo baxay bastoolad wareegta, oo gujisay balse aan ridmin. Si uu uga baxsado inay dadku dilaan iyagoon maxkamad marin, ayuu ku khasbanaaday inuu habeenkii u cararo Kanada.
GSAM 326Saamayntii ay Ku Yeelatay Hawshii Imaatinka
GSAM 326.2Waqtigan dadkayaga waxaa dhex yiil heshiis iyo midnimo ka weyn kuwii abid hore u jiray; oo intii lagu dadaalayay in farriinta la sii fidiyo, jidku dhinac walba ayuu ka furmay.
GSAM 326.3Cadadka 10, mugga 11, ee Review, Janaayo 14, 1858, tafatiruhu isagoo ka hadlaya natiijadii hawsha Rasuulka, wuxuu yidhi: “Waqtigii khilaafku jiray, markii la isku dayay in la burburiyo Review, hantida kaniisadda ee xafiiska taal waxaa lagu qiimeeyey $700 oo keliya. Tan iyo markaas waxay gaadhay $5,000. Markaas waxaa jiray qiyaastii kun qof oo lacag ku rukunta, haddana waxaa jira laba kun, marka laga reebo liis aan yarayn oo ‘bilaash’ loogu diro.”
GSAM 326.4Maadaama aan hadda gaadhnay waqtigii (1858) ay “kooxda Rasuulka” kala jabtay oo kala firdhatay, Rasuulkuna joogsaday, tirooyinka kor ku xusani macne weyn bay leeyihiin. Sida tirada dadka lacagta ku rukunta Review ay si sax ah u labanlaabantay, ayay tirada rumaystayaashuna labanlaab ka badan u korodhay. Sidaas ayaa ku rumowday wixii Marwo White loo sii mariyey ee la sheegay Juun, 1855.
GSAM 327Soo Jeedintii Ugu Horraysay ee Shirarka Teendhooyinka
GSAM 327.1Waxay caado noo ahayd maalmihii hore ee farriinta inaan shirar ku qabanno guryaha dugsiyada marka aan meel ka fiican la heli karin. Mar ayaa dhisme noocaas ah waxaa isugu yimid dad tiro badan oo aanay qaadi kareen xataa laba dugsi oo cabbirkaas leh. Si dadka oo dhami u maqlaan, ayuu afhayeenku istaagay daaqad furan, oo la hadlay kuwii guriga ku jiray iyo dad ka sii badan oo fadhiyay gaadhifardoodkooda iyo cawska. Aragtida shirkan weyn ayaa keentay in laga fikiro qabashada shirarka teendhooyinka.
GSAM 327Shirkii Teendho ee Ugu Horreeyey ee Battle Creek, Mich.
GSAM 327.2Sidaas darteed, Maajo 22, 1854, Oday James White iyo kuwo kale oo talo wadaag ah ayaa go'aansaday inay tahay qorshe la samayn karo in teendhooyin loo adeegsado shirarka. Waqtigaas teendhooyinka waaweyn aad bay u dhif ahayd in loo isticmaalo wax aan ahayn bandhigyada ciyaaraha yaabka leh, bandhigyada xayawaanka, iyo bandhigyo kale oo kala duwan. Michigan waxay ahayd gobolkii ugu horreeyey ee Adventistayaasha Maalinta Toddobaad ay ku tijaabiyeen habkaas shaqada. Shirkii teendho ee ugu horreeyey wuxuu ka furmay Battle Creek, Juun 10, 1854. Waqtigan la joogo habkan shirarka loo qabto xilliga xagaaga aad buu u ballaadhay.
GSAM 327Soo Jeedintii Shirarka Xeradeed
GSAM 327.3Sannadkii 1868 waxaa la qaaday tallaabo kale oo firfircoon. Waxaa si wanaagsan looga fiirsaday ku habboonaanta qabashada shirarka xeradeed, waxaana la go'aansaday inay tani noqonayso hab aad u wanaagsan oo lagu hoysiiyo dadkayaga tirada badan ee ku kulma shirarka guud. Marka la helo teendho weyn oo loogu talagalay cibaadada guud iyo teendhooyin yaryar oo qoysasku degaan, dadku waxay heli lahaayeen raaxo, sidaasna maalmo dhowr ah ayaa si faa'iido leh loogu qaadan karay talo wadaag iyo cibaado.
GSAM 328Shirkii Xeradeed ee Ugu Horreeyey ee Wright, Mich.
GSAM 328.1Shirkii xeradeed ee ugu horreeyey waxaa lagu qabtay Wright, Mich., Sebtembar 1-7, 1868. Shirarkan guud ee muhiimka ah ee dadkayagu isugu yimaaddaan waxay u ballaadheen ilaa sannad kasta in ka badan konton shir xeradeed lagu qabto meelo kala duwan oo ka mid ah dhulka hawshu ka socoto. Shirarkan xeradeed waxaa lagu qabtaa Ameerika, iyo sidoo kale Yurub, Ustareeliya, Niyuusiilaan, iyo Koonfur Afrika.
GSAM 328.2Shirkii ugu weynaa ee noocan ah ee dadkayagu abid qabteen wuxuu ahaa sannadkii 1893, magaalada Lansing, Mich. Shirkaas weyn waxaa jiray 3,400 oo qof oo ku noolaa in ka badan 500 oo teendhooyin qoys ah. Teendhooyinkii kala duwanaa ee xerada waxaa lagu sameeyey in ka badan 150,000 yaardi oo shiraac ah.
GSAM 328Ka Badbaadintii Masiibo Tareen
GSAM 328.3Maalintii ka dambaysay markii la go'aansaday in la iibsado teendhadeennii ugu horraysay ee 60 cagood ahayd (Maajo 23, 1854), Oday White iyo xaaskiisa, oo markaas joogay Jackson, Mich., waxay ahayd inay u safraan Wisconsin, halkaas oo ay muddo ka shaqayn lahaayeen. Galabtii waxaan ku qaadannay guriga D. R. Palmer, oo masaafo yar u jiray saldhigga tareenka. Dhawr jeer oo galabtaas ah Oday White wuxuu yidhi, “Dareen aan caadi ahayn ayaan ka qabaa inaan safarkan bilaabo; laakiin, Ellen, ballan baa inoo yaal, waana inaynu tagnaa. Haddaanan ballan lahayn, caawa ma tageen.”
GSAM 328.4Markii habeenku soo galay, oo uu soo dhowaaday waqtigii tareenku iman lahaa, ayaan waqti duco qaadannay. Dhammaanteen waxaan u ekayn kuwo lagu hoggaamiyey inay u duceeyaan badbaadada Oday White iyo xaaskiisa ee safarkan. Markii aan istaagnay, Oday White wuxuu muujiyey rumaysadkiisa ah in Rabbigu daryeeli doono oo uu ilaalin doono.
GSAM 328.5Saacaddii siddeed ayaan u raacay tareenka si aan uga caawiyo helidda kuraas iyo hagaajinta xidhmooyinkooda. Waxaan galnay gaadhi tareen oo leh kuraas dhabarkoodu sarreeyo, kaas oo waagaas la odhan jiray “gaadhiga hurdada.” Marwo White waxay tidhi, “James, kuma sii jiri karo gaadhigan, waa inaan halkan ka baxaa.” Waxaan ka caawiyey inay kursi ka helaan badhtamaha gaadhiga ku xigay. Marwo White way fadhiisatay iyadoo xidhmooyinkeeda dhabta ku haysa, laakiin waxay tidhi, “Kuma dareemayo degganaan tareenkan.” Gambaleelkii ayaa dhawaaqay, oo markaan si degdeg ah ugu idhi “Nabadgelyo,” ayaan markiiba u tegey guriga Cyrenius Smith si aan habeenka ugu hoydo.
GSAM 329.1Qiyaastii saacaddii toban ayaan dhammaanteen aad ula yaabnay inaan maqalno Oday White, oo aan moodaynay inuu jidka Chicago aad ugu sii socdo, oo albaabka garaacaya si loo furo. Wuxuu sheegay in tareenku biraha kaga baxay meel saddex mayl galbeed ka xigta Jackson; in tareenka intiisa badan iyo mashiinkiisu ay gebi ahaan burbureen; laakiin iyadoo dad dhawr ahi ku dhinteen, ay isaga iyo Marwo White ka baxsadeen iyagoo aan dhaawacmin. Wuxuu markiiba helay faras iyo gaadhifaraseed, oo isaga iyo Abram Dodge ayaa u baxay inay soo qaadaan Marwo White, oo uu Odaygu gacmihiisa ku siday masaafo, kana soo gudbiyey dhul qoyan oo dhoobo leh iyo tog yar, si uu u geeyo meel ammaan ah oo ka fog goobtii masiibadu ka dhacday.
GSAM 329.2Subaxdii dambe goor hore ayaan Mudane Dodge u raacay inaan aragno burburkii. Meel waddadu si dadban uga goyso biraha tareenka, ayaa dibi si toos ah biraha ugu jiifsaday si uu u nasto. Mashiinka tareenku ma lahayn qalab hore oo xoolaha jidka uga leexiya, sidaas darteed markii uu neefka ku dhacay ayuu biraha uga baxay dhinaca bidix. Jugtii koowaad ee ka dhalatay markii mashiinku dhulka ku dhacay, gaadhigii boorsooyinka, oo uu ku jiray sanduuqii buugaagta ee Oday White, ayaa gebi ahaan ka booday biraha, waxyeellona ma gaadhin; isla waqtigaas, gaadhigii rakaabka ee tareenka ugu dambeeyey ayaa ka furmay tareenka intiisa kale iyadoon qofna gacan ku lahayn, oo si deggan ugu joogsaday biraha. Mashiinka iyo gaadhigii shidaalka iyo biyaha u siday ayaa ku socday dhulka biraha ka baxsan ilaa lix ama siddeed rod oo dherer ah, markaasaa mashiinku ku dhacay jirrid geed alloon ah oo dhexroorkeedu qiyaastii saddex cagood ahaa. Xoogga tareenku wuxuu ahaa mid mashiinka ku rogay dhabarkiisa, halka gaadhigii shidaalka iyo biyaha qaybtiisii dambena ay wareegtay oo biraha ku gudubtay. Intii ugu badnayd tareenka, oo xooggeedii oo dhan ku socota, ayaa ku dhacday mashiinka burburay, sidaasna ku dhalisay jug labaad. Gaadhigii ugu horreeyey ee mashiinka ku dhacay wuxuu ahaa gaadhi alaabta degdegga ah qaada, kaas oo loo jajabiyey sida xaabo dab lagu shido. Isaga iyo wixii ku jirayba waxay noqdeen burbur dul iyo hareeraha kaga ururay gaadhigii shidaalka iyo biyaha. Kii ku xigay wuxuu ahaa gaadhi darajada labaad ah, oo ay ku jireen siddeed iyo toban rakaab ah, kuwaas oo mid ku dhintay, inta kalena dhammaantood dhaawacyo kala daran soo gaadheen. Gaadhigan waxaa laba u kala jeexay gaadhigii hurdada oo dhex maray. Qaybtii hore ee gaadhiga hurdada ayaa burburtay, kursigii ay Marwo White ku dareemi weyday inay ku sii nagaato ayaana gebi ahaan la jajabiyey.
GSAM 330Caddayntii Badbaadintii Ilaah
GSAM 330.1Markii aan eegnay burburkii, dabadeedna gaadhigii ay Oday White iyo xaaskiisu saarnaayeen waqtigii shilku dhacay, oo keligii si deggan u taagan meel qiyaastii shan iyo toban rod u jirta burburka, waxaan qalbiyadayada ka nidhi in Ilaah ducada maqlay, oo yaa og inuu malaa'igtiisa u soo diray inay gaadhigaas furto, si ay addoommadiisu uga baxsadaan iyagoo aan waxba gaadhin? Fikirkan ayaa si gaar ah maankayaga u saameeyey markii ninkii biriigga gacanta ku hayay uu yidhi isagu ma furin gaadhiga, oo weliba aanu qofna joogin barxadda gaadhiga markii ay dhacday, iyo in isaga iyo dhammaan shaqaalaha tareenkaba ay qarsoodi u ahayd sida ay ku dhacday; waxa weliba uga sii yaab badnaa wuxuu ahaa in giraantii isku xidhka iyo biinkeeduba ay wada dhan yihiin, oo biinkii iyo silsiladdiisii ay yaalleen barxadda gaadhigii burburay, sidii inay gacan taxaddar lihi halkaas dhigtay.
GSAM 330.2Fiidkii 24kii waxaa biraha laga qaaday burburkii intii ay tareennadu si caadi ah ugu socon kareen, Oday White iyo Marwo White ayaana mar kale tareenka fuulay, oo si nabad ah ku gaadhay ballantoodii Wisconsin.
GSAM 330Kuwii Mucaaradka Ahaa oo La Canaantay
GSAM 330.3Reer binu Israa'iil ee hore wax waliba “si fudud uguma socon.” Waxay lahaayeen cadow dibadda ah oo doonayay inay tallaabo kasta horumarkooda ku hor istaagaan. “Dadkii isku qasnaa” iyo kuwii aan Ilaah isu goyn ee xerada ku dhex jiray waxay ahaayeen aalado diyaar ah, oo Shaydaanku adeegsanayay si uu u kiciyo qanacsanaan la'aan, muran, gunuunac, iyo caasinimo. Xaqiiqada ah in gacanta Ilaah ee barwaaqada keentaa ay la jirtay kuwii isaga isku halleeyey, oo dadaalladoodiina guul la socotay, waxay caddayn u ahayd in dadkanu nimco ka heleen hortiisa—in gacanta Rabbigu iyaga hoggaaminaysay.
GSAM 331.1Sidaas oo kale ayay ahayd bilowgii iyo horumarkii farriinta malaa'igta saddexaad; horumarkeedu kama iman in runihii la soo bandhigay ay ahaayeen wax ku habboon qalbiga dabiiciga ah ee dadka. Taa lidkeeda, runta udubdhexaadka u ah farriinta—Sabtida Rabbiga—waxay ka hor imanaysaa danaha adduunyada ee danaysiga ah, iyadoo kuwa addeeca ka reebaysa ganacsiga adduunyada laba maalmood toddobaadkii. Hawsha runta haatan jirta waxay lahayd cadow dibadda ah, oo go'aan adag iyo adkaysi ugu dadaalayay inay hawsha dumiso. Kuwaas waxaa laga odhan karaa, sida hadalka sabuurqaadaha, “Haddaan Rabbigu inala jirin, reer binu Israa'iil hadda ha yidhaahdeen; haddaan Rabbigu inala jirin markii dadku nagu soo kaceen; markaas ayay innaga oo nool ina liqi lahaayeen, markii cadhadoodu inagu kululaatay.”2
GSAM 331.2Dad danaystayaal ah oo aan qanacsanayn ayaa marba mar ka dhex kacay safafkayaga, iyagoo sheegaya waxyaalaha waaweyn ee la samayn doono marka ujeeddooyinkooda la fuliyo; laakiin sida iftiin dadka habaabiya oo kale ayay iftiimadoodii waa hore u dameen. Hawsha runta haatan jirta, intaas oo dhan, waxay si hubaal ah oo joogto ah ugu sii socotay adduunka oo dhan, iyadoo tallaabo kasta oo horumar ah ku sii kordhaysay sugnaan iyo xoog.
GSAM 331Odayaasha Stephenson iyo Hall
GSAM 331.3Xagaagii 1855 Odayaasha Stephenson iyo Hall waxay isku dayeen inay kacdoon ka abuuraan gobolka Wisconsin. Walaalaha hoggaanka hayey si wanaagsan bay u ogaayeen inay doonayeen inay dhammaan qodobbada kale ee rumaysadkeenna ku miisaamaan caqiidadooda ‘Waayaha Iman Doona’, aadna u jeclaayeen in Adventistayaasha Maalinta Toddobaad la baro caqiidada ah in fursadda toobadkeenku sii jirto imaatinka labaad ee Masiixa dabadiis.
GSAM 331Saadaal Iyaga Ku Saabsan
GSAM 331.420kii Nofeembar, 1855, Marwo White waxaa la siiyey aragti ku saabsan jidkii ay ku socdeen, iyo saadaal ku saabsan sida uu ugu dambayn ku dhammaan doono, iyadoo erayadan la yiri: ‘Ma waxaad u malaynaysaa, nin yahow tabarta yar, inaad hawsha Ilaah joojin karto? Nin yahow tabarta yar, hal taabasho oo fartiisa ah ayaa dhulka ku soo ridi karta. Muddo yar oo keliya ayuu kuu dulqaadan doonaa.’
GSAM 332.1Kuwa naga soo horjeeda waxay yiraahdeen aragtidan waxaa lagu sheegay in nimankan ay dhowaan dhiman doonaan, maaddaama ay dhowr sano noolaadeenna aragtidu ma rumoobin. Aragtida kuma jiro wax ku saabsan dhimashadooda. Waxaa la tusay iyagoo ah niman doonaya inay joojiyaan hawsha farriinta malaa'igta saddexaad. Iyadoo loo sheegay sida ay Ilaah ugu fududaan lahayd inuu joojiyo, waxaa lagu daray: ‘Muddo yar oo keliya ayuu kuu dulqaadan doonaa.’ Maxay sameeyeen? Halkii ay dagaalkooda ku guulaysan lahaayeen, sidii ay filayeen, waxay u ekaayeen kuwo loo daayey inay mugdi ku dhex haabhaabtaan. Dhawr toddobaad gudahood ayay gebi ahaanba ka tageen Sabtida, oo u jeesteen inay ka soo horjeestaan. Waxay rajaynayeen inay sameeyaan koox ‘Waayaha Iman Doona’ rumaysan, oo ay iyagu hoggaamiyaan. Halkii ay taas ku guulaysan lahaayeen, markay Sabtida ka tageen waxay gebi ahaanba lumiyeen saamayntii ay dadkeenna ku lahaayeen. Sidaas ayay jidkooda ugu fashiliyeen gebi ahaanba wixii ay markii hore damacsanaayeen. Dadkeennii waxay yiraahdeen: ‘Runtii, Ilaah “muddo yar oo keliya ayuu u dulqaatay.”’
GSAM 332Dhammaad Nololeed oo Murugo Leh
GSAM 332.2Marka laga hadlayo wixii ku dambeeyey labadan nin, waxaa habboon in la bixiyo hadallo ku saabsan aayahoodii murugada lahaa, oo ay sheegeen walaalahoodii rumaysnaa ‘Waayaha Iman Doona’, kuwaas oo ay ku biireen markii ay Sabtida ka tageen. Toddoba iyo soddon sano ka hor ayaa Mudane Hall maskaxdiisu yara doorsoontay (taas oo ay keentay jilcidda maskaxdu), xaaladdaasna waxaa sabab u ahaa inuu hanti aad u badan ku waayey khiyaano ay dad kale ku sameeyeen. Wuxuu ku noolaa dhalanteed ah in haddii uu bannaanka u baxo uu fidsami doono, ama dhulka ku fidmi doono. Cidna dhib uma geysto, laakiin, dabcan, sannadahan dheer oo dhan gebi ahaanba uma suurtagelin inuu si kastaba uga shaqeeyo adeegga diinta.3
GSAM 332.3Oday Stephenson wuxuu dhintay qiyaastii lix iyo toban sano ka hor. Dhowr sano dhimashadiisa ka hor maskaxdiisu ma fayowayn (wuu waashay), hase yeeshee dadka kale khatar kuma ahayn. Intuusan sidaas noqon, isagoo isku hallaynaya xorriyaddii uu u malaynayey inay siisay aragtidii uu qaatay ee ahayd inaan sharci jirin, ayuu ka tegay xaaskiisii, oo ahayd naag aan wax ceeb ah dhawrsanaanteeda laga sheegin (furriin ma uu heli karin ilaa uu qabsaday qareen aan daacad ahayn), wuxuuna guursaday naag aad uga da' yar xaaskiisii hore. Falkaasi wuxuu ahaa xadgudub aad u fool xun oo akhlaaqda ka dhan ah, sidaas darteed walaalihiisii ‘Waayaha Iman Doona’ ayaa jidkiisa diiday, una oggolaan waayey inuu mar dambe iyaga u wacdiyo.
GSAM 333.1Hadalka walaalahooda ee ku saabsan maalmaha ugu dambeeyey ee nimankan wuxuu muujinayaa naxariis aad u qoto dheer; haddana kuwani waa xaqiiqooyin aan la qurxin, oo la sheegayo xumaan iyo eex la'aan. Intaas dabadeed waxaan akhristayaasheenna u daynaynaa inay iyagu gunaanad ka gaaraan sida maraggu ugu dabaqmi karo xaaladdooda jireed.
GSAM 333Oday J. H. Waggoner oo Aqbala Farriinta
GSAM 333.2Sannadkii 1852 Oday J. H. Waggoner, oo maamuli jiray wargeys degmo oo Wisconsin ka soo bixi jiray, ayaa aqbalay runta haatan jirta, sannadkii ku xigeyna wuxuu si buuxda isugu dhiibay hawsha adeegga diinta. Sannadkii 1857 wuxuu qoray laba buug-yare oo aad muhiim u ah, mid kastana qiyaastii laba boqol oo bog ayuu lahaa. Midkoodii hore waxaa la oran jiray Dabeecadda iyo Jihada Ruux-la-hadalka Casriga ah, kii labaadna, Burinta Caqiidada Waayaha Iman Doona. Kii hore ma ahayn oo keliya wax dad badan ka badbaadiyey inay ku dhacaan dabinkaas Shaydaanka, laakiin sidoo kale, barakada Ilaah darteed, wuxuu indhaha u furay dad badan oo aan garanayn sida ay u fahmaan ifafaalooyinkan casriga ah.
GSAM 333.3Buuggiisa Burinta Caqiidada Waayaha Iman Doona wuxuu si aad u dhammaystiran u soo bandhigayaa baadilnimada aragtiyaha beenta ah ee sheegaya in dembilayaasha la siinayo fursad toobadkeen imaatinka labaad ee Rabbigeenna dabadiis. Si buuxda ayuu caqiidadaas u burinayaa, ilaa aan jawaab loo helin oo keliya ma aha, balse xataa weli ma aannu arag wax isku day ah oo lagu jawaabayo. Buuggu wuxuu si aad u cad oo kooban u muujinayaa jagada Masiixa isagoo wadaad ka ah carshiga Aabbihiis (wadaadnimadiisa Malkisadaq) muddadan hadda jirta, iyo jagada uu ku yeelan doono carshigiisa, boqortooyadiisa weligeed ah ee iman doonta, oo ah carshi aan wadaadnimo dhexdhexaadineed la xiriiri doonin.
GSAM 334.1Mar dambe Oday Waggoner wuxuu qoray buug-yare saddexaad oo qiyaastii kuwaas la mug ah, oo la yiraahdo Kafaaraggudka oo Lagu Eegay Iftiinka Caqliga iyo Muujinta. Qiyaastii sannadkii 1884 ayaa dib loo eegay oo la ballaariyey ilaa uu noqday buug qiyaastii 400 oo bog ah. Waa qoraal cad oo kooban oo ku saabsan mawduuca cinwaankiisu tilmaamayo.
GSAM 334.2Waqtigan wixii ka dambeeyey wuxuu si dhow ugu xirnaa hawsha daabacaadda, isagoo qoraa iyo tifaftireba ah. Wuxuu sidoo kale sii waday hawshiisii adeegga diinta, sannadihiisii ugu dambeeyeyna wuxuu ku qaatay Yurub.
GSAM 334.317kii Abriil, 1889, ayuu si kedis ah ugu geeriyooday Basel, Switzerland, wax yar ka dib markii uu dhammeeyey buuggiisii ugu dambeeyey, Ceeden ilaa Ceeden. Maalintii 16aad wuxuu qabtay hawl qoraal oo maalin dhan ah, wuxuuna xusuusqorkiisa ku qoray: ‘Waxaan qabtay hawl adag oo maalin dhan ah.’ Warbixintii walaalaha Yurub ay ka bixiyeen xaaladdiisa waxaa laga helay faahfaahinta soo socota:—
GSAM 334.4‘Subaxnimadii 17aad, abbaaraha shantii iyo badhkii, ayuu jikadiisa ku dhacay isagoo meyd ah, wax digniin ahna kama horrayn, waxaana sababay wadnaha oo curyaamay. Wuxuu si aad u adag uga shaqaynayey dhammaystirka daabacaadda Ingiriisiga ah ee buuggiisa cusub, wuxuuna filayey inuu Axadda soo socota u ambabaxo London, si uu uga qaybqaato hawsha halkaas ka socota, ka hor inta uusan xagaaga soo socda ku noqon Ameerika.’
GSAM 334.5Tan iyo 1854 Oday Waggoner wuxuu si joogto ah oo muuqata dadka hortooda ugu difaacayey runta, minbarka iyo qoraallada daabacanba. Markuu dhintay wuxuu jiray ku dhowaad sagaal iyo lixdan sano. Waxaa lagu aasay Basel, 20kii Abriil. Sidaas ayaa mid kale oo ka mid ah shaqaalihii hore ee hawsha ugu geeriyooday isagoo xilkiisa gudanaya.
GSAM 334Bogsiin Rumaysad ku Timaadda
GSAM 334.6Bilowgii gu'gii 1858 Marwo White waxay dhowr maalmood aad u xanuunsanayd, iyadoo sariirta ku jiiftay oo ku dhowayd inaysan waxba qabsan karin. Habeen, goor ku dhow saqdii dhexe, ayay suuxday; qoysku waxay isku dayeen wax kasta oo ay yaqaaneen si ay miyirkeeda ugu soo celiyaan, laakiin dadaalkoodii wuu fashilmay. In ka badan nus saac ayay xaaladdaas ku jirtay, markaas ayaa Oday White si degdeg ah aniga iyo Oday Andrews noogu yeeray inaan ku biirno waqti duco ah. Isagoo ka jawaabaya baryootankii qalbiga ka yimid ee sariirteeda agteeda laga jeediyey, ayaa Rabbigu naxariistiisa miyirkeedii ugu soo celiyey, una soo kiciyey iyadoo caafimaadkeedii caadiga ahaa qabta. Iyadoo Ilaah ammaan u jeedinaysa ayaa aragti la siiyey, iyadoo weli sariirta ku jiifta. Waxyaalihii aragtidan lagu tusay qaarkood waxaa laga akhrisan karaa ‘Maragga Kaniisadda’, Lr. 5.
GSAM 335Muujin Jireed oo La Yaab Leh
GSAM 335.1Aragtidan waxaa la socday muujin jireed oo aan caadi ahayn, taas oo aan si gaar ah dareenka ugu jeedinayno. Aniga iyo Oday White waxaan fadhinnay sariirta dhinac ka mid ah, Oday Andrews-na dhinaca kale. Marba gacmaheeda ayay laabteeda isugu qabanaysay, marna gacmaha iyo cududaha ayay si caadi u ahayd oo xor ah oo qurux leh ugu dhaqaajinaysay dhinaca muuqaalladii kala duwanaa ee ay arkaysay. Qaybta sare ee jirkeeda ayaa sariirta ka sarraysay, si garbaheeda iyo barkinta dhexdooda ay u jireen qiyaastii siddeed ama sagaal inji. Si kale haddii loo dhigo, jirkeeda laga bilaabo miskaha kor ayuu u foorarsanaa xagal qiyaastii soddon darajo ah. Qaabkaas ayay ku jirtay intii aragtidu socotay oo dhan, taas oo ahayd soddon daqiiqo. Qofna awooddiisa dabiiciga ah sidaas uma fariisan karo isagoo aan gacmo iyo cududdo ku tiirsanayn, iskaba daa inuu muddadaas dheer sidaas ku jiro. Tani mar kale waxay caddayn u ahayd in awood aysan iyadu xukumi karin ay aragtida la socotay.
GSAM 335Saadaal Kale
GSAM 335.2Maalintii koowaad ee Oktoobar, 1858, Oday White, Marwo White iyo qoraaga ayaa shir guud ku qabtay Rochester, N.Y. Shirkan ka dib qoraagu wuxuu ku raacay safar ay ku marayeen gobolka New York iyo gobollada New England. Maalin Sabti ah ayaa Marwo White la siiyey aragti lagu tusay, waxyaalo kale dhexdood, in meel ka mid ah safarka aannu qorshaynayney Shaydaanku weerar xoog leh ku soo qaadi doono iyada, oo aniga iyo Oday White ay tahay inaan rumaysad ku adkaysanno annagoo u ducaynayna, Rabbiguna uu samatabbixin doono.
GSAM 336Xanuunkii Marwo White
GSAM 336.1Halkan mar kale waxaa jirtay wax sii sheegid ku saabsan wax dhici doona. Wixii ka dambeeyey ayaa muujin doona sida saxda ah ee ay u rumowday. Sabtidii koowaad ee ka dambaysay shirkii Rochester waxaan joognay Roosevelt, Sabtidii ku xigtayna Brookfield, degmada Madison. Toddobaadkii ka dambeeyey waxaan shirar ku qabannay jikada waasaca ah ee Mudane Ballou, oo ku taal Mannsville, degmada Jefferson. Intii aannu tareen kaga safraynay Brookfield kuna soconnay Mannsville, wejiga Marwo White ayaa bararay, indhaha hoostooda. Aad buu u xanuun badnaa, sidaas darteed markii aannu Mannsville gaarnay waxaa ku khasab noqotay inay sariirta gasho. Bararku laba maalmood ayuu sii kordhayey, hurdo ayuu u diidayey, sidoo kalena wuxuu u diidayey inay wax qayb ah ka qaadato shirarka. Madaxeedu aad buu u bararay ilaa labada indhoodba ay xirmeen, wejigeeduna aad buu u doorsamay ilaa uusan mar dambe u ekaan weji bini'aadam. Xanuunkan daran iyo deggenaan la'aanta xad dhaafka ah ee hurdo la'aantu keentay dhexdooda, cadowgu aad buu ugu dadaalayey inuu ku qasbo inay Ilaah ka gunuunacdo. Sidaas ayay arrimuhu ahaayeen ilaa ay dhammaadeen shirarkii la qorsheeyey.
GSAM 336.2Markii shirarkii dhammaadeen Oday White wuxuu igu yiri,
GSAM 336.2‘Walaal John, kani waa isla weerarkii Shaydaanku ku soo qaadi lahaa xaaskayga ee nalooga digay Rochester. Waxaad xusuusataa in halkaas ballanqaad nalagu siiyey oo ahaa, haddii aannu wadajir ugu adkaysanno oo aan rumaysad ku taageerno, annagoo aan daqiiqadna ka joogsan marka halganku yimaado, in xoogga cadowga la jebin doono, iyadana la samatabbixin doono. Aan isla markiiba gudaha galno oo aan waqti duco ah qaadanno.’
GSAM 336Samatabbixin Sidii La Saadaaliyey
GSAM 336.3Isla markiiba waxaan galnay qolkii Marwo White ay sariirta ku jiiftay, waxaana u bilownay duco qalbiga ka timid, iyadoo walaalihii ku jiray qolkii aannu shirarka ku qaban jirnay ay ku hadheen duco aamusan. Qiyaastii toban daqiiqo ka dib markii aannu ducada bilownay ayaa xoogga Rabbigu soo degay oo qolka buuxiyey. Isla markiiba Marwo White waxaa ka ba'ay xanuunkii oo dhan, oo markiiba cunto ayay dalbatay. Tani waxay ahayd abbaaraha shantii galabnimo. Toddobadii markii la gaaray bararkii wejigeeda oo dhan wuu ba'ay, waxayna ka qaybgashay shirkii fiidkaas, iyadoo muuqaalkeeda oo dhan u caafimaad qabta sidii hore.
GSAM 337.1Codsigii dadkii degganaa halkaas awgiis ayaa fiidkii wacdi laga jeediyey ‘Dhaxalka Quduusiinta’, markii uu dhammaadayna Marwo White ayaa hadal waano ah jeedisay. Iyadoo Oday White uu bannaanka la joogay wiilkiisa yar, W. C., ayaa iyada aragti la siiyey iyadoo hor joogta shirkii weynaa. Waxyaalihii markaas lagu tusay qaarkood waxaa laga akhrisan karaa qormada ugu dambaysa ee Maragga Lr. 5, oo ku taariikhaysan Mannsville, N.Y., 21kii Oktoobar, 1858.
GSAM 337.2Fayoobaantii Marwo White ay heshay munaasabadda kor lagu sheegay waxay ahayd mid wax ku ool ah sidii lagu sii sheegay aragtidii lagu siiyey Rochester. Dhibaato noocaas ah mar dambe kuma dhicin safarkaas, meel kasta oo aannu tagnayna waxaan runta u helnay guul sharaf leh.
GSAM 337Saadaashii Dagaalkii Sokeeye ee Ameerika
GSAM 337.3Maalin Sabti ah, 12kii Jannaayo, 1861, oo ahayd saddex bilood oo buuxa ka hor intii aan xabbaddii koowaad lagu ridin qalcadda Sumter (taas oo dhab ahaan ahayd bilowgii dagaalkii horseeday xoraynta 4,000,000 oo addoomo Afrikaan ah oo Ameerika joogay), ayaa guriga cibaadada ee Adventistayaasha Maalinta Toddobaad ee Parkville, Mich., Ilaah loo gooni yeelay. Cibaadada waxaa ka soo qaybgalay Oday White iyo xaaskiisa, Odayaasha Waggoner, Smith, iyo qoraaga. Dhammaadkii wacdigii Oday White, Marwo White waxay jeedisay waano qalbiga dhaqaajisa, dabadeedna waxay ku fariisatay kursi. Iyadoo sidaas u fadhida ayaa aragti la siiyey. Gurigu dad buu ka buuxay, runtii meesha waxaa ka jirtay haybad iyo xurmo. Markii ay aragtida ka soo baxday ayay istaagtay, oo iyadoo guriga hareerihiisa eegaysa tiri:—
GSAM 338.1‘Qof gurigan ku jira oo xataa ku riyooday dhibaatada dhulkan ku soo socota ma jiro. Dadku waxay ku ciyaarayaan xeerka gooni isu taagga ee South Carolina, laakiin hadda waxaa la i tusay in gobollo tiro badan ay ku biiri doonaan gobolkaas, oo dagaal aad u daran uu dhici doono. Aragtidan waxaan ku arkay ciidammo waaweyn oo labada dhinac ah oo ku ururay goobta dagaalka. Waxaan maqlay guuxa madaafiicda, waxaanan dhinac kasta ku arkay kuwii dhintay iyo kuwii sii dhimanayey. Dabadeed waxaan arkay iyagoo ku soo ordaya dagaal fool ka fool ah [iyagoo isku mudaya warmo qoryaha ku xiran]. Dabadeed waxaan arkay goobta dagaalka ka dib, oo dhammaanteed ay dabooleen kuwii dhintay iyo kuwii sii dhimanayey. Dabadeed waxaa la i geeyey xabsiyo, oo waxaan arkay silicii kuwa baahnaa ee sii tabar beelayey. Dabadeed waxaa la i geeyey guryihii dadkii dagaalka ku waayey raggoodii, wiilashoodii ama walaalahoodii. Waxaan arkay dhibtoodii iyo murugadoodii.’
GSAM 338.2Dabadeed iyadoo si tartiib ah guriga hareerihiisa u eegaysa ayay tiri: ‘Gurigan waxaa ku jira kuwo wiilal ku waayi doona dagaalkaas.’
GSAM 338Maragga Marwo Ensign ee Ku Saabsan Aragtiyada
GSAM 338.3Si loo xaqiijiyo xaqiiqada kor ku xusan, loona caddeeyo in saadaasha la sameeyey maalinta la sheegay, iyo si loo muujiyo sida dadkii shirka joogay ay u fahmeen oo u faafiyeen, waxaa la bixinayaa maragga soo socda:—
GSAM 338.4‘Waxaan halkan ku caddaynayaa inaan ku noolaa degmada St. Joseph, Michigan, bishii Jannaayo, 1861, meel qiyaastii lix mayl u jirta Parkville. Ma aanan ahayn Adventist. Maalintii 12aad ee bishaas tiro ka mid ah deriskayga ayaa Parkville u tegey inay shirarka ka qaybgalaan. Markay guriga ku soo noqdeen waxay ii sheegeen in shirka ay joogtay naag xaalad miyir doorsoon ku jirtay, oo tiri dagaal aad u daran ayaa ku soo socda Maraykanka; in ciidammo waaweyn laga ururin doono labada dhinac, Koonfurta iyo Waqooyigaba, oo ay jiri doonaan dad badan oo ku silicaya xabsiyada; iyo in baahi daran laga dareemi doono qoysas badan sababta oo ah rag, wiilal iyo walaalo ay ku waayeen dagaalka; iyo in guriga ay joogeen rag wiilal ku waayi doona dagaalkaas.’ Waxaa saxiixday, ‘Martha V. Ensign, Wild Flower, degmada Fresno, California, 30kii Jannaayo, 1891.’
GSAM 339.1Iyadoo la xiriirinaysa saadaasha dagaalkaas laga cabsado, Marwo White waxay intaas ku dartay in Adventistayaasha Maalinta Toddobaad ‘ay geli doonaan xaalado cidhiidhi ah dagaalka dartiis, oo ay waajib ku tahay dhammaan inay si aad ah u baryaan in la siiyo xigmad ay ku ogaadaan waxa ay samaynayaan waqtiyada tijaabada leh ee hortooda yaal.’
GSAM 339Baaxadda Dagaalkii Sokeeye
GSAM 339.2Waqtigii aragtida la bixiyey dadka Waqooyigu guud ahaan wax aad u yar ayay ka fahamsanaayeen dagaalka soo socda, haddii ayba wax ka fahamsanaayeen. Xataa Madaxweyne Lincoln, saddex bilood ka dib (12kii Abriil, 1861), markii gobollo dhowr ahi ku biireen South Carolina xeerkeedii gooni isu taagga, oo xabbaddii koowaad lagu riday qalcadda Sumter, wuxuu u yeeray 75,000 oo nin oo keliya, kuwaasna muddo gaaban oo saddex bilood ah oo keliya.
GSAM 339.3Tirada guud ee ciidankii laga qoray dhinaca Midowga intii dagaalku socday waxay ahayd 2,859,132. Buugga Aqoonta Guud ee Britannica wuxuu leeyahay ‘ciidanka Isbahaysiga Gobollada Koonfureed wuxuu bilowgii 1863 ka koobnaa qiyaastii 700,000 oo nin,’ laakiin ay adag tahay in la ogaado inta ay guud ahaan qorteen. Wuxuu tirada kuwii ka dhintay ku qiyaasayaa ‘qiyaastii 300,000 oo nin.’ Qaar ka mid ah buugaagta aqoonta guud ee dhowaan soo baxay waxay khasaaraha dhinaca Midowga (kuwii dagaalka lagu dilay, ama u dhintay dhaawacyo ama cudurro ay ka qaadeen goobta dagaalka ama xabsiyada) ku sheegaan 359,528. Deyntii dhinaca Midowga Britannica wuxuu ka leeyahay:—
GSAM 339.4‘Deyntu waxay gaartay heerkeedii ugu sarreeyey 31kii Agoosto, 1865, iyadoo noqotay $2,845,907,626.56. Qiyaastii $800,000,000 oo dakhli ah ayaa sidoo kale la kharash gareeyey, badankiisana dagaalka ayaa loo isticmaalay; gobollada, magaalooyinka waaweyn, degmooyinka iyo magaalooyinka yaryar waxay kharash gareeyeen canshuurihii ay iyagu qaadeen, waxayna urursadeen deymo iyaga u gaar ah oo loogu talagalay dagaalka; lacagaha hawlgabka loo bixin doono waxay u badan tahay inay ugu dambayn gaaraan $1,500,000,000. Kharashkii Isbahaysiga Gobollada Koonfureed marna lama ogaan karo, hantidii ay burburiyeen ciidammada dowladda dhexe iyo ciidammada Isbahaysiga Gobollada Koonfureed si dhib leh ayaa loo qiyaasi karaa; waxaana dagaalku tiray qiimihii lacageed ($2,000,000,000) ee addoomadii Koonfurta. Isku soo wada duuboo, in kastoo aan kharashka dagaalka si sax ah loo xisaabin karin, $8,000,000,000 waa qiyaas dhexdhexaad ah.’4
GSAM 340Xaqiijin Kale oo Aragtida ah
GSAM 340.1Marka laga hadlayo saadaashii ku saabsanayd ragga guriga cibaadada ee Parkville joogay ee wiilal ku waayi lahaa dagaalka, waxaan si fudud u sheegayaa inaan dayrtii 1883 la kulmay odaygii kaniisadda Parkville, oo sidoo kale oday ka ahaa bishii Jannaayo, 1861, markii aragtida la siiyey; waxaanan weydiiyey inuu xusuusto hadalkii Marwo White ay tiri markay ka sheekaynaysay aragtidii dagaalka ku saabsanayd. ‘Haa,’ ayuu yiri, ‘waan xusuustaa.’ ‘Ma ii sheegi kartaa inta aad taqaan oo guriga maalintaas ku jirtay oo wiilal ku waayey dagaalka?’ Isla markiiba wuxuu xusuustay shan qof magacyadood, wuxuuna yiri: ‘Waan ogahay in kuwani halkaas joogeen, iyo inay wiilal ku waayeen dagaalka; haddii aan joogi lahaa gurigayga, oo aan dadkayga la hadli kari lahaa, magacyo intaas ka badan ayaan ku siin kari lahaa. Waxaan u malaynayaa,’ ayuu sii watay, ‘inay jireen shan kale, marka laga reebo kuwan aan soo sheegay.’
GSAM 340.2Afar sano iyo ka badan oo dagaal joogto ah oo dhinaca Koonfurtu waday, ilaa ku dhowaad kala badh ciidammadii la ururiyey ay ku waayeen dhimasho dagaal ama cudur, ayaa muujinaya rumow aad u muuqda oo saadaasha kor ku xusan ah.
GSAM 340Addoonsiga iyo Dagaalka
GSAM 340.3Marwo White, iyadoo ka sheekaynaysa aragti la siiyey 4tii Jannaayo, 1862, waxay tiri:—
GSAM 340.4‘Kumanyaal ayaa lagu dhiirrigeliyey inay ciidanka ku biiraan iyagoo u fahansan in dagaalkani yahay mid addoonsiga lagu cirib tirayo; laakiin hadda oo ay ku xirmeen, waxay ogaadeen in la khiyaaneeyey, oo ujeeddada dagaalkani aysan ahayn in addoonsiga la baabi'iyo, balse ay tahay in sida uu yahay loo ilaaliyo.’
GSAM 341.1Hadallada kor ku qoran waxaa la bixiyey waqti askarta looga baahnaa inay gacan ka geystaan ku celinta sayidyadooda dhammaan addoomadii u soo baxsaday dhulka ay ciidammada Midowgu hayeen, waxaana askarta lagu muujiyey inay leeyihiin: ‘Haddii aannu ku guulaysanno daminta kacdoonkan, maxaa la faa'iiday?’ Waxay iyagoo niyad jabsan ku jawaabaan: ‘Waxba. Wixii kacdoonka sababay lama saarin. Nidaamkii addoonsiga ee ummaddeenna burburiyey waa loo daayey inuu sii jiro oo uu kacdoon kale kiciyo.’ Erayadan, oo laga soo qaatay Maragga Lr. 7, halkaas oo warbixin qiiro leh oo dagaalka ku saabsan si buuxda loogu bixiyey cinwaanka ‘Addoonsiga iyo Dagaalka’, ma sheegayaan in addoonsiga aan waligiis la baabi'in doonin, balse waxay muujinayaan xaaladda sidii askartu markaas u arkaysay. Wax yar oo ka sii dambeeya isla maragga waxaa ku jirta saadaal sidan leh:—
GSAM 341Saadaal Guul u Ballanqaadaysa Waqooyiga
GSAM 341.2‘Haddana soon qaran baa lagu dhawaaqayaa! Rabbigu wuxuu leeyahay: “Sow soonka aan doortay ma aha in la furo silsiladaha sharnimada, oo la furfuro culaabaha culus, oo kuwa la dulmay xor loo sii daayo, oo harqood kasta aad jebisaan?” Markay ummaddeennu dhawraan soonka Ilaah doortay, markaas ayuu baryadooda aqbali doonaa xagga dagaalka; laakiin hadda dhegtiisa ma galaan.’
GSAM 341.3Kuwa yaqaan taariikhda dagaalka waxay og yihiin guuldarrooyinkii, musiibooyinkii, dib u dhacyadii, iyo wixii la midka ahaa, ee la socday dadaalladii Waqooyigu ku doonayey inuu ku qabsado ciidammada Koonfurta ilaa waqtigii lagu dhawaaqay bayaankii xoraynta addoomaha, 1dii Jannaayo, 1863. Markaas sidee bay guulihii u degdegeen laga bilaabo waqtigaas ilaa dhammaadkii dagaalka! Kuwii la socday horumarka hawsha sidee bay ugu caddayd rumowga saadaashii 4tii Jannaayo, 1862. Ka dib markii culaabihii la qaaday, silsiladihii addoonsigana la dabciyey oo harqoodkii addoonka laga jebiyey! Sidee bay u caddayd in Ilaah maqlay baryadii dadkiisa, oo uu gargaaray dadaalkii dagaalka lagu soo afjarayey markii ay doorteen soonkii isaga ka farxiyey!
GSAM 342Maragga Guddoomiyihii Hore St. John
GSAM 342.1Khudbad uu John P. St. John, guddoomiyihii hore ee Kansas, ka jeediyey Ottawa, Ill., oo aan dhegaystay galabnimadii 29kii Juun, 1891, ayuu ku sheegay hadalka soo socda:—
GSAM 342.2‘Waligay uma aanan niyad jabin sidii aan u niyad jabay markii [ciidammadii Isbahaysiga Gobollada Koonfureed] ay nagu jebiyeen Bull Run. Laakiin arrintaas oo dhammi waxay qayb ka ahayd qorshaha Ilaah. Haddii aannu jebin lahayn [ciidammada Isbahaysiga Gobollada Koonfureed], siyaasiyiintu nabad bay diyaarin lahaayeen, Midowguna wuu sii jiri lahaa isagoo addoonsiga wata, ilaa maantana waynu haysan lahayn. Muddo laba sano ah [ciidammadii Isbahaysiga Gobollada Koonfureed] ayaa gacanta sarreeyey; laakiin ka dib markii Lincoln soo saaray bayaankii caanka ahaa ee xoraynta addoomaha, waxaan u soo wareegnay dhinaca Ilaah, mana guuldarraysan karin.’