Cutubka 2 — Qorshaha Badbaadada oo la Muujiyey
GSAM 38.1“Rajadii dib loo dhigo qalbigay bukaysiisaa, laakiin markii wixii la doonayay yimaado waa geed nololeed.”1 “Waayo, Rabbiga ciidammadu wuxuu leeyahay, Mar kale, oo wakhti yar ka dib ah, ayaan gariirin doonaa samooyinka iyo dhulka iyo badda iyo berriga; oo quruumaha oo dhan waan gariirin doonaa, waxaana iman doona Kan ay quruumaha oo dhammu doonayaan; oo gurigan waxaan ka buuxin doonaa ammaan, ayuu leeyahay Rabbiga ciidammadu.”2
GSAM 38.2Tan iyo markii Aadan laga eryay beertii Ceeden iyo geedkii nolosha, erayadii Shayddaanka lagula hadlay oo ku saabsanaa farcanka naagta—“Isagu madaxaaguu burburin doonaa”—waxay rajo ka bixiyeen in ugu dambaysta Ibliiska laga adkaan doono, xeeladihiisa dhagarta lehna la baabbi'in doono, oo mar kale loo soo celin doono geedka nolosha. Sidaas ayuu Kii la sugayay—Farcankii la ballanqaaday—ku noqday “Kan ay quruumaha oo dhammu doonayaan.”
GSAM 38.3Xigashada sare ee Xaggay waxay muujinaysaa in imaatinka Kan la doonayo uu ku xidhan yahay wakhtiga uu Rabbigu gariirin doono samooyinka iyo dhulka labadaba. Bawlos, markuu Cibraaniyada wax u qorayay, gariirkaas wuxuu ku sheegay mid mustaqbalka dhici doona, isagoo leh, “Mar kale waxaan gariirin doonaa dhulka oo keliya ma aha, laakiinse samadana waan gariirin doonaa. Hadalkan ah, Mar kale, wuxuu tilmaamayaa in waxyaalaha la gariiriyo la qaadi doono, sidii waxyaalo la sameeyay, si ay u hadhaan waxyaalaha aan la gariirin karin. Haddaba innagoo helayna boqortooyo aan la gariirin karin, aynu nimco haysanno, taas oo aynu Ilaah ugu adeegno si uu raalli ka yahay, innagoo leh maamuus iyo cabsi Ilaah.”3 Hadalkan ku saabsan gariirka keliya ee weli imanaya wuxuu u muuqdaa inuu si dhow ugu xidhan yahay dhisidda ugu dambaysa ee boqortooyada Ilaah, oo uu madax u yahay Masiixa, Farcankii la ballanqaaday, “Kan ay quruumaha oo dhammu doonayaan.”
GSAM 39.1Soo celinta lagu dhammaystiri doono Masiixa ayaa maalmahan ugu dambeeya si cad ugu muuqan karta dhammaan kuwa Kitaabka Quduuska ah oo dhammi hortooda u furan yahay. Kuwii hore sidaas uma ahayn. Erayga Rabbigu wuxuu ugu iman jiray, “amar amar ku dul yaal, amar amar ku dul yaal; sadar sadar ku dul yaal, sadar sadar ku dul yaal; in yar halkan iyo in yar halkaas.”4 Sidaas darteed, muujintii qorshaha badbaadada ee iyaga loo muujinayay waxay la mid ahayd jidka kuwa xaqa ah, “sida iftiinka waaberiga, kaas oo sii ifaya ilaa maalintu kaamil noqoto.”5 Sidaas awgeed aad bay xiiso u leedahay in si kooban loo raaco sida qorshahaas tartiib tartiib loogu muujiyay dadkiisii hore.
GSAM 39Dib-u-dhaca Markii Hore Lama Muujin
GSAM 39.2Rabbigu isla markiiba rajadoodii dib uma dhigin, qalbigoodana kuma uu bukaysiin inuu u muujiyo inay boqollaal sannadood ka horrayn doonaan inta ay rajadoodu ku dhammaystirmayso Farcankii la ballanqaaday. Xaqiiqooyinka la qoray waxaynu ka garanaynaa in loo oggolaaday inay u maleeyaan in ilmaha ugu horreeya ee dhashaa uu noqon doono Farcankaas, iyo in si uun Ceeden dhaqso loo soo celin doono, oo ay mar kale u heli doonaan geedka nolosha. Markii Qaabiil dhashay, Xaawo waxay tidhi, “Nin baan xagga Rabbiga ka helay.”6 Culimada afka Cibraaniga qaarkood waxay marag ka yihiin in haddii aayadda si buuxda oo eray eray ah loo tarjumo ay noqonayso, “Waxaan helay nin, oo ah Rabbiga.” Taas macnaheedu waa, Waa kan Farcankii qaban lahaa hawshan rabbaaniga ah ee ah inuu Shayddaanka ka adkaado. Lama hayo wax hadal ah oo sidan oo kale ah oo Xaawo tidhi markii Haabiil dhashay. Way u malayn kartay, waana wax dabiici ah inay u malayn lahayd, in curadku yahay kii ballanqaadka oofin lahaa. Sidee bay rajadeedii hoos ugu dhacday, oo xataa u dhimatay, markii dabeecaddii Qaabiil soo baxday, oo ay aragtay jidkiisii sharka ahaa oo ugu dambayntii horseeday dilka walaalkiis. Intaan Haabiil la dilin waa inay heleen iftiin iyo aqoon ku saabsan allabarigii mustaqbalka dartood loo bixin lahaa; waayo, Haabiil, sidii Ilaah u baray, wuxuu qurbaankiisii u keenay wan yar, halka Qaabiil, oo isla wixii walaalkiis la baray la baray, uu keenay qurbaankii midhaha dhulka, isagoo weliba ku daray ruux cadho iyo xaasidnimo leh. Qurbaankii Haabiil ayaa ka aqbalaad badnaa kii Qaabiil, maxaa yeelay waxaa lagu bixiyay “rumaysad,” Bawlosna arrintaas ayuu ka qoray, “Isagoo dhintay ayuu weli hadlaa.”7
GSAM 40Seed Ma Yahay Farcankii?
GSAM 40.1Geeridii Haabiil ka dib, Seed ayaa dhashay, markaasaa rajadii soo noolaatay; “waayo, Ilaah,” ayay Xaawo tidhi, “wuxuu ii doortay farcan kale oo beddela Haabiil, kii Qaabiil dilay.”8 Dabadeed Seed waxaa lagu tiriyay silsiladda faraca Aadan. (Eeg Bilowgii 5:3.) Qaabiil, oo ahaa curadkii dhabta ahaa, laguma tiriyo abtirsiinta. Aad bay u badan tahay inay Xaawo u malaynaysay in Seed uu hadda yahay Farcankii la ballanqaaday. Qoraalku wuxuu muujinayaa in dhalashadii Seed ka dib ay dadku bilaabeen inay magaca Rabbiga isku magacaabaan. (Eeg qoraalka geeska ee Bilowgii 4:26.) Waxaa laga yaabaa inay sidaas u sameeyeen iyagoo u malaynaya in Seed yahay kii ugu dambaysta ahaan lahaa taliyaha, Rabbiga, oo afgembin lahaa xukunkii uu Shayddaanku xoogga ku qabsaday.
GSAM 40Rajadii oo Ku Ururtay Nuux
GSAM 40.2Qoraalka kooban ee dhacdooyinkii laga soo bilaabo wakhtigii Aadan ilaa dhalashadii Nuux waxaa ku qoran wax yar oo ka badan abtirsiinta aadanaha. Dhalashadii Nuux (“kii qummanaa,” sida ku qoran qoraalka geeska), rajadii ayaa mar kale soo baxday, dadkiina waxay yidhaahdeen, “Kan ayaa naga qalbi qaboojin doona shuqulkayaga iyo hawsha gacmahayaga, sababta dhulka Rabbigu inkaaray aawadeed.”9 Erayga Ilaah kama hadlo sida ama jidka ay u filayeen qalbi qaboojinta; laakiin waxaa la qabay rajo ah in inkaartii dhulka saarnayd si uun loo fududayn doono. Waxaa laga qariyay aqoonta sharka jiri lahaa maalmaha Nuux, markii dadku dunida si aad ah uga buuxin lahaayeen dembi iyo dulmi oo aadanaha daad lagaga xaaqi lahaa dhulka, oo Nuux iyo qoyskiisa oo keliya ay ka badbaadi lahaayeen halaagga; sidoo kalena waxaa laga qariyay inuu boqol iyo labaatan sannadood dunida uga digi lahaa halaagga soo socda.
GSAM 41Baabel oo la Dhisay
GSAM 41.1Daadkii ka dib, dadka waxaa Nuux loogu soo faray inay dhulka buuxiyaan; laakiin markay bilaabeen inay tarmaan, waxay diideen qorshihii Rabbigu ku xukumi lahaa. Nimrod wuxuu dhisay boqortooyadii Baabel (oo markii dambe loo bixiyay Baabuloon, tii ugu horraysay dawladaha dhulka).10 Wax yar ka dib dadku waxay bilaabeen dhisidda munaaraddii Baabel, si ay magac isu yeeshaan, oo aanay u kala firdhin, taas oo si toos ah uga soo horjeedday wixii Rabbigu, isagoo Nuux soo marinaya, iyaga baray. Halkii ay samir ku sugi lahaayeen inuu Rabbigu ujeeddooyinkiisa dhammaystiro, arrintii ayay gacmahooda ku qabsadeen; markaasuu Ilaah afkoodii isku qasay, sidaas ayaanay ku kala firdheen.
GSAM 41Ibraahim oo Noqon Doona Dhaxlaha Dunida
GSAM 41.2Markaynu qoraalka kooban raacno ilaa kii tobnaad ee faraca Nuux, waxaynu helaynaa yeedhidii Ibraahim, kii Rabbigu ku yidhi, “Dhulka aad aragto oo dhan adigaan ku siin doonaa, iyo farcankaaga weligiis. Farcankaagana waxaan ka dhigi doonaa sida ciidda dhulka, oo haddii nin tirin karo ciidda dhulka, farcankaagana waa la tirin doonaa. Kac oo dhulka dhex mar, dhererkiisa iyo ballaadhkiisaba, waayo, adigaan ku siin doonaa.”11 In kastoo Ibraahim loo ballanqaaday inuu dhulka lahaan doono, haddana Rabbigu wuxuu u xaqiijiyay inuu dhiman doono. Bawlos wuxuu sheegay inuu u baxay “meel uu dabadeed dhaxal ahaan u heli lahaa.”12 Arrintan ku saabsan oofinta ballanqaadka shaki la'aan Ibraahim waxaa loogu caddeeyay aragti xagga Ilaah ka timid, waayo, isagu “wuxuu sugayay magaalo aasaasyo leh, oo kan dhisay oo sameeyay uu yahay Ilaah.”13 Rooma 4:13 waxaa lagu sheegay in ballanqaadku ahaa “inuu noqdo dhaxlaha dunida;” ee aanay ahayn xaaladdeeda haatan, laakiinse mar uun, ka dib markuu mar kale noolaan doono.
GSAM 42.1Markuu arrinta sida aadanuhu wax u arko u eegay, Ibraahim ma garan karin sida farcankii la ballanqaaday u noqon karo mid isaga ka dhasha. Sidaas darteed wuxuu soo jeediyay in Eliiceser, wakiilkii gurigiisa, loogu yeedho farcanka. Rabbigu wuxuu yidhi, Sidaas ma aha, laakiinse wuxuu noqon doonaa mid “ka soo bixi doona uurkaaga.” Hadda Rabbigu wuxuu bilaabay inuu u muujiyo in hawsha ugu dambaysa ee farcankiisu aanay isla markiiba dhammaystirmi doonin. Wuxuu Ibraahim ku yidhi, “Farcankaagu wuxuu qariib ku ahaan doonaa dal aan kooda ahayn, oo waxay u adeegi doonaan dadka dalkaas, kuwaasuna afar boqol oo sannadood ayay dhibi doonaan.... Adiguse awowayaashaa ayaad nabad ugu tegi doontaa, oo waxaa lagu aasi doonaa adigoo da' wanaagsan gaadhay.”14
GSAM 42.2Xaaskii Ibraahim waxay soo jeedisay qorshe aan xigmad lahayn oo lagu dedejinayo oofinta ballanqaadka; laakiin markii Isxaaq dhashay, oo ahaa wiil dhab ahaan u dhashay Ibraahim iyo Saarah, xaaskiisii sharciga ahayd, Rabbigu wuxuu Ismaaciil iyo hooyadiis Haagaar ka yidhi, “Eri addoontan iyo wiilkeeda.”
GSAM 42.3Markii rumaysadka Ibraahim lagu tijaabiyay inuu Isxaaq meesha allabariga ku bixiyo, wuxuu cashar ka bartay sarakicidda kuwii dhintay. Waxaa isaga laga yidhi, “Isagoo u haysta in Ilaah awoodo inuu isaga [Isxaaq] ka sara kiciyo xataa kuwii dhintay; oo xaggaas ayuu weliba masaal ahaan dib uga helay.”15
GSAM 42Farcankii Dhabta Ahaa
GSAM 42.4Ibraahim waxaa mar la baray in Farcanka dhabta ah, oo quruumaha oo dhan lagu barakayn lahaa, inkastoo uu jidh ahaan ka mid yahay farcankiisa, haddana dhab ahaantii uu noqon doono Masiixa Ilaah; waayo, Rabbigu kuma uu odhan isaga, “Farcammo, sidii kuwo badan; laakiinse sidii mid keliya, Iyo farcankaaga, kaas oo ah Masiixa.”16 Rasuul Bawlos arrintan wuxuu ka yidhi, “Qorniinku, isagoo hore u arkayay in Ilaah quruumaha rumaysad ku xaq ka dhigi doono, ayuu injiilka hore ugu sii wacdiyay Ibraahim, isagoo leh, Adigaa quruumaha oo dhan lagu barakayn doonaa.”17 Ballanqaadkii Ibraahim waxaa loo cusboonaysiiyay Isxaaq iyo farcankiisa,18 iyo weliba Yacquub.
GSAM 42.5Maadaama Yacquub lahaa laba iyo toban wiil, waxaa hadda si dabiici ah u imanaysay su'aashan, Kee baa laga raaci doonaa abtirsiinta Farcanka runta ah? Maraggii waxyiga ku yimid ee Yacquub ka bixiyay wiilashiisa ayaa arrinta go'aamiyay: “Usha boqornimadu kama tegi doonto Yahuudah, sharci-bixiyuhuna kama tegi doono cagihiisa dhexdooda, ilaa Shiiloh yimaado; oo isaga ayay dadku ku soo ururi doonaan.”19 Oofinta hadalkan darteed waxaa habboon in halkan lagu xuso in reer binu Israa'iil, inkastoo ay hoos imanayeen quruumo kala duwan, loo oggolaaday inay yeeshaan golahooda Sanhedriinka. Sidaas darteed Yahuudah—qabiilka Yuhuudda ee Yahuudah loogu magac daray—wuxuu wax ku lahaa talada dawladdooda ilaa uu Shiiloh (Masiixu) dhab ahaan yimid.
GSAM 43Wakhtigii oo Qarsoonaa
GSAM 43.1Aabbayaashii hore waxay lahaayeen aqoon kooban oo ku saabsan soo celinta iyo Farcankii la ballanqaaday; laakiin goorta ama muddada ka hadhay imaatinkiisa weli waa laga qariyay. Markii farcankii Yacquub ku batay Masar, oo kii reer Ashuur—Fircoon (Ishacyaah 52:4)—ee “aan Yuusuf aqoon,”20 uu dulmiyay, fikirkoodu wuxuu si dabiici ah ugu noqday 400 oo sannadood (oo dhab ahaan ahaa 430) ee Ibraahim loo sheegay inay tahay muddada ay ku jiri doonaan dhibaatada iyo deggenaanshaha qariibnimada, iyagoo rajaynaya in ka samatabbixinta kuwaasi ay u horseedi doonto dhaxalkii la ballanqaaday.
GSAM 43.2Markii Muuse dhashay, waalidkiis waxay arkeen “inuu ilmo qurux badan yahay.”21 Waa in la siiyay iftiin ah inuu noqon doono kii, isagoo Ilaah hoos jooga, reer binu Israa'iil ka samatabbixin lahaa addoonsigooda naxariis darrada ah. Shaki la'aan aqoontaas waxaa loo gudbiyay Muuse; waayo, markii uu afartan sannadood jiray, oo uu si buuxda u go'aansaday inuu raaco reer binu Israa'iil ee la dulmiyay oo uu dhib la qaybsado, halkii loogu yeedhi lahaa wiilka gabadha Fircoon iyo dhaxlaha carshiga Masar,22 oo uu bilaabay inuu u doodo dadkiisa, oo isagoo difaacaya uu dilay nin Masri ah, ayuu aad ula yaabay inay garan waayeen hawshiisa; “waayo, wuxuu u maleeyay in walaalihiis garan lahaayeen in Ilaah iyaga gacantiisa ku samatabbixin doono.”23
GSAM 44.1Markii la gaadhay wakhtigii Rabbigu u qabtay reer binu Israa'iil inay Masar ka baxaan, way baxeen, waxayna baxeen isla maalintii wakhtigii la sii sheegay. Baxniintii 12:40, 41. Muuse uma ay qaadan karin inuu yahay taliyahooda ugu dambeeya iyo farcankii ballanqaadka loo sameeyay, waayo, wuxuu ka soo jeeday qabiilka Laawi, miyuusan Yacquub wax sii sheegiddiisii waxyiga ku timid ku caddayn in Yahuudah uu ahaan doono taliyahooda ilaa Shiiloh yimaado?
GSAM 44“Waan Arki Doonaa Isaga, Laakiin Hadda Ma Aha.”
GSAM 44.2Markii reer binu Israa'iil ku sii jeedeen Kancaan, Baalaaq, boqorkii Moo'aab (oo ahaa faracii Luud), ayaa Balcaam ugu yeedhay inuu Israa'iil inkaaro. Rabbigu inkaartiisii wuxuu u beddelay barako, taas oo ay ku heleen iftiin dheeraad ah oo ka saari lahaa fikirka ah in samatabbixinta ugu dambaysa ee ka samatabbixinta xukunkii uu Shayddaanku xoogga ku qabsaday ay isla markiiba iman doonto markay Kancaan galaan. Qoraalka Qorniinku wuxuu sheegayaa in Balcaam, isagoo aragti xagga Ilaah ka timid ku jira, uu yidhi, “Waan arki doonaa isaga, laakiin hadda ma aha; waan fiirin doonaa isaga, laakiin dhowaan ma aha; Xiddig baa ka soo bixi doona Yacquub, ul boqornimona waxay ka soo kici doontaa Israa'iil, oo waxay garaaci doontaa geesaha Moo'aab, oo waxay baabbi'in doontaa carruurta Seed oo dhan.”24
GSAM 44.3Farcankan tirada badan ee Ibraahim ka soo farcamay Bawlos sidan ayuu uga hadlay: “Sidaas darteed waxaa nin keliya ka dhashay, isagoo weliba sidii nin dhintay ahaa, farcan u tiro badan sida xiddigaha samada, oo aan la tirin karin sida cammuudda taal xeebta badda. Kuwaas oo dhammu rumaysad bay ku dhinteen, iyagoo aan helin wixii loo ballanqaaday, laakiinse meel fog ka arkay, oo ku hubsaday, oo soo dhoweeyay, oo qirtay inay dhulka ku yihiin qariib iyo sodcaal.”25
GSAM 44.4Qalbiga Israa'iil uma baahnayn inuu itaal darnaado ama ka niyad jabo wax sii sheegiddii Balcaam ee ahayd in dhammaystirka rajadoodu aanu ahayn “hadda,” ama “dhowaan;” waayo, Rabbigu, wax yar ka hor wax sii sheegiddan, wuxuu naftiisa ku dhaartay in xaaladda ammaanta leh ay ugu dambaysta iman doonto. Isagoo Muuse soo marinaya ayuu yidhi, “Laakiin sida runta ah ee aan u noolahay, dhulka oo dhan waxaa ka buuxsami doonta ammaanta Rabbiga.”26 Maalmihii nebi Xabaquuq, oo 863 sannadood ka dambeeyay, isla runtii ayaa mar kale la sheegay, laakiin waxaa looga hadlay dhacdo weli mustaqbalka ah: “waayo, dhulka waxaa ka buuxsami doona aqoonta ammaanta Rabbiga, sida biyuhu badda u daboolaan.”27
GSAM 45Adeegga Meesha Quduuska ah oo Tusaale u ahaa Adeegga Dhabta ah
GSAM 45.1Markii Rabbigu reer binu Israa'iil Masar ka soo bixiyay, wuxuu xeradii oo dhan dhegaysigeeda kaga dhawaaqay sharcigiisa amarrada akhlaaqda, wuxuuna siiyay isla sharcigaas oo dhagax ku qoran, kaas oo uu fartiisa ku xardhay; si mar kasta loogu tilmaamo Badbaadiyahaas ugu dambaysta naftiisa allabari uga bixin lahaa iyaga, oo dhiiggiisa qaaliga ah dembiyadooda lagaga maydho, ayuu cidlada uga dhisay meesha quduuska ah. Taambuuggan, ama meesha quduuska ah, Muuse waxaa lagu amray inuu dhismihiisa oo dhan si sax ah ugu sameeyo tusaalihii Rabbigu buurta ku tusay.28 Adeegga meeshan quduuska ah wuxuu ahaa hooska adeegga dhabta ah ee Masiixu ka qabto meesha quduuska ah ee samada ku taal.29 Iyadoo ujeeddada Ilaah ee qurbaannada iyo allabaryada meesha quduuska ah ay ahayd inuu dadka hortooda ku hayo hooska “waxyaalaha wanaagsan ee iman doona,”30 ayaa dadaalka Shayddaanku ahaa inuu dadka ku hago inay eegaan qurbaanka laftiisa, halkii ay ka eegi lahaayeen Masiixa iyo adeeggiisa dhabta ah ee uu kani tusaalaha keliya u ahaa. Sidaas ayuu ku doonayay inuu ku hago inay badbaadadooda ku tiirsanaadaan shuqulladooda.
GSAM 45.2Ujeeddada Rabbigu waxay ahayd inuu noqdo taliyaha dadkiisa—reer binu Israa'iil—oo uu dagaalladooda u galo, quruumahana jebiyo. Wuxuu lahaa hab uu wax ku xukumo, sida ay muujinayso aayaddan soo socota: “Markuu toddoba quruumood ku baabbi'iyay dalkii Kancaan, ayuu dhulkoodii saami ugu qaybiyay iyaga. Dabadeedna wuxuu siiyay xaakinno intii ku dhowayd afar boqol iyo konton sannadood, ilaa nebi Samuu'eel.”31
GSAM 45Israa'iil oo Boqor Dalbatay
GSAM 45.3Waxay u muuqataa in reer binu Israa'iil aanay jeclayn habkii Rabbigu u xukumayay. Hase yeeshee, ujeeddadiisa iyo doonistiisu waxay ahayd inay noqdaan dad u gaar ah, oo ka duwan dhammaan kuwa ku wareegsan. Haddii ay si adag u raaci lahaayeen tilmaamihiisa, xataa quruumuhu waxay iyaga ka odhan lahaayeen, “Hubaal quruuntan weynu waa dad xigmad iyo waxgarasho leh. Waayo, bal quruun weyn oo Ilaah ugu dhow yahay sida Rabbiga Ilaaheenna ahu noogu dhow yahay wax kasta oo aynu isaga uga barinno waa tee?”32
GSAM 46.1Iyagoo aan ku qanacsanayn ayay Samuu'eel ka codsadeen inuu boqor u magacaabo, Rabbiguna wuxuu Samuu'eel ku yidhi, “Way i diideen inaan iyaga boqor u ahaado.”33 Mar kale ayay Samuu'eel ku yidhaahdeen, iyagoo xoogaa ka sii amar badan, “Hadda noo samee boqor na xukuma sida quruumaha oo dhan.”34 Samuu'eel si taxaddar leh ayuu hortooda u dhigay dulmiga ku iman lahaa haddii ay boqor yeeshaan, laakiin “habase yeeshee dadkii way diideen inay dhegaystaan codkii Samuu'eel; oo waxay yidhaahdeen, Maya, laakiinse waxaannu doonaynaa inuu boqor na xukumo, si aannu annaguna u noqonno sida quruumaha oo dhan, oo uu boqorkayagu noo xukumo, oo na hor kaco, oo dagaalladayada noo galo.”35
GSAM 46.2Sidaas ayay u heleen boqorro xukuma muddo ku dhow shan boqol oo sannadood, markii hore iyagoo ah boqortooyo keliya oo ay xukumayeen Saa'uul, Daa'uud iyo Sulaymaan; dabadeedna iyagoo u qaybsan labada boqortooyo ee Israa'iil iyo Yahuudah. Tiro aad u yar oo boqorradooda ka mid ah ayaa wanaagsanaa oo caddaalad lahaa, laakiin intooda badan waxay ahaayeen shar, oo dadka u horseeday sanam caabudid iyo xumaan aad u weyn. Sidaas darteed dadku quruumaha ku wareegsan uguma ay ekaan oo keliya inay boqor leeyihiin, laakiinse waxay ugu ekaadeen xumaanta, ka tegidda Ilaahii awowayaashood iyo caabudidda sanamyada iyo ciidammada samada.
GSAM 46.3Rabbigu afka nebi Hoosheeca ayuu xukunka boqorrada sidan uga yidhi, “Israa'iilow, adigu waad is baabbi'isay, laakiin caawimaaddaadu waxay ku jirtaa aniga. Anigu waxaan ahaan doonaa boqorkaaga; meeh kan kale ee kaa badbaadin kara magaalooyinkaaga oo dhan? Oo meeye xaakinnadaadii aad ku tidhi, Boqor iyo amiirro i sii? Cadho ayaan boqor kugu siiyay, oo cadhadayda kulul ayaan kaaga qaaday.”36
GSAM 47Boqortooyadii oo la Rogay
GSAM 47.1Xukunkaas boqornimadu wuu sii jiray ilaa ay reer Kaldayiin gubeen Yeruusaalem, qaateen weelashii macbudka, oo reer Yahuudah maxaabiis ahaan ugu kaxeeyeen Baabuloon, halkaas oo ay toddobaatan sannadood joogeen, sidii hore loogu sii sheegay. Markii xukunkaas boqornimadu dhammaaday, Rabbigu isagoo nebi Yexesqeel adeegsanaya wuxuu u sheegay Sidqiyaah, boqorkoodii ugu dambeeyey: “Adiga oo ah amiirka Israa'iil ee nijaasta ah oo sharka leh, oo maalintaadii timid, markii xumaantu dhammaanayso, Sayidka Rabbiga ahu wuxuu leeyahay, Duubka madaxa iska bixi, oo taajka iska qaad; sidatan sii ahaan mayso; kan hooseeya kor u qaad [taliyaha Baabuloon], oo kan sarreeya hoos u dhig [taliyahan qabiilka Yahuudah ka dhashay ee aad isu sarraysiiyey]. Waan rogi doonaa, waan rogi doonaa, waan rogi doonaa; oo mar dambe ma jiri doonto ilaa uu yimaado kan xaqa u leh; oo isaga ayaan siin doonaa.”37
GSAM 47.2Taliyahan xaqa u leh, Farcanka runta ah, waa Masiixa. Nebi Miikaah wuxuu isaga ka qoray: “Adiga, munaaradda adhiga, qalcadda gabadha Siyoon, adigay kuu iman doontaa, taas oo ah dowladnimadii hore [xukunka dhulka, oo Masiixa lagu soo celiyey]; boqortooyadu waxay u iman doontaa gabadha Yeruusaalem.”38
GSAM 47.3Markii Israa'iil lumisay usha boqornimada, waxay u gashay gacanta boqorkii Baabuloon. Markii ay isdabajoog ugu hoos jireen xukunnadii Maaday iyo Faaris, Giriigga, iyo Rooma, boqortooyadii saddex jeer ayaa la rogay. Wakhtigii Kaysar Awgustos, boqorkii boqortooyada Rooma, waxaa dhashay Masiixa oo ah dhaxlaha xaqa u leh carshiga Daa'uud, Farcanka runta ah ee naagta, iyo Ibraahim, iyo Daa'uud; wuxuuna u dhashay sidii hore loogu sii sheegay.
GSAM 47.4Si dadku u ogaadaan in Taliyaha xaqa u leh, Farcanka runta ah, uu ka weyn yahay nin caadi ah oo dhimanaya oo boqortooyadiisu cimri gaaban tahay, ayaa Rabbigu qoraagii sabuurrada ku dhaqaajiyey inuu sidan qoro: “Waxaan isaga ka dhigi doonaa curadkayga, oo ka sarreeya boqorrada dhulka. Naxariistayda weligay waan u hayn doonaa, oo axdigayguna isaga ayuu la adkaan doonaa. Farcankiisana waxaan ka dhigi doonaa mid weligiis sii jira, carshigiisana sida maalmaha samooyinka.” “Farcankiisu weligiis wuu sii jiri doonaa, carshigiisuna hortayda wuxuu ahaan doonaa sida qorraxda. Weligiis waxaa loo adkayn doonaa sida dayaxa, iyo sida markhaati aamin ah oo samada ku jira.”39
GSAM 48.1Wax sii sheegiddii Ishacyaah waxaan kaloo ka akhrinaynaa wax ku saabsan Taliyahan sidan: “Ilmo ayaa inoo dhashay, wiil baa layna siiyey; oo talisku garabkiisuu saarnaan doonaa; magiciisana waxaa loogu yeedhi doonaa Layaab, Lataliye, Ilaaha xoogga badan, Aabbaha weligiis ah, Amiirka Nabadda. Kordhinta taliskiisa iyo nabaddiisu dhammaad ma yeelan doonaan, oo wuxuu ku fadhiisan doonaa carshiga Daa'uud iyo boqortooyadiisa, inuu hagaajiyo oo uu xukun iyo caddaalad ku adkeeyo, hadda laga bilaabo ilaa weligiis. Qiirada Rabbiga ciidammada ayaa taas samayn doonta.”40
GSAM 48Kor u Qaadistii Enoog iyo Eliiyaah
GSAM 48.2Waxaa la diiwaangeliyey dad wakhtiyadii hore samada loo qaaday iyagoon dhimasho dhadhamin. Enoog oo ahaa kii toddobaad tan iyo Aadan waxaa laga yidhi, wuxuu “la socday Ilaah; dabadeedna ma uu jirin, waayo, Ilaah baa qaatay.”41 “Rumaysad baa Enoog kor loogu qaaday si aanu dhimasho u arag, lamana helin, maxaa yeelay, Ilaah baa kor u qaaday; waayo, intaan kor loo qaadin waxaa laga marag furay inuu Ilaah ka farxiyey.”42
GSAM 48.3Haddana, markii Eliiyaah iyo Eliishaa wada socdeen, “waxaa dhacday iyagoo weli sii socda oo wada hadlaya, bal eeg, waxaa soo muuqday gaadhifaras dab ah iyo fardo dab ah oo labadoodii kala soocay; Eliiyaahna dabayl cirwareen ah ayuu samada ugu baxay. Eliishaa wuu arkay taas, oo wuxuu ku qayliyey, Aabbow, aabbow, gaadhifaraskii Israa'iil iyo fardooleydiisii! Oo mar dambena isaga ma uu arkin.”43
GSAM 48.4Enoog wuxuu ku sii sheegay imaatinka Masiixa oo ah xaakinka dhulka oo dhan, erayadan: “Bal eega, Rabbigu wuxuu la imanayaa tobanyaal kun oo quduusiintiisa ah, inuu kulligood xukumo, oo uu kuwa aan cibaadada lahayn oo dhexdooda jooga oo dhan ku caddeeyo shuqulladoodii cibaadola'aanta ahaa oo ay cibaadola'aan ku sameeyeen oo dhan, iyo hadalladii qallafsanaa oo dembilayaasha aan cibaadada lahayni isaga kaga hadleen oo dhan.”44
GSAM 49Ayuub Wuxuu Baray Imaatinka Rabbiga
GSAM 49.1Ayuub, oo loo malaynayo inuu noolaa wakhtigii Muuse, wax buu ka ogaa imaatinka Masiixa iyo sarakicidda; waayo, wuxuu yidhi: “Hoogay, haddaa erayadayda la qori lahaa! Hoogay, haddaa buug lagu qori lahaa! Haddaa qalin bir ah iyo rasaas weligood dhagax loogu xardhi lahaa! Waayo, waan ogahay in Bixiyahaygu nool yahay, oo maalinta ugu dambaysana uu dhulka istaagi doono; oo in kastoo dixirigu haraggayga dabadiis jidhkan baabbi'iyo, haddana anigoo jidhkayga ku jira ayaan Ilaah arki doonaa; isaga ayaan anigu naftayda u arki doonaa, oo indhahayga ayaa arki doona, mid kalena ma aha.”45
GSAM 49Carshiga Daa'uud Waa Carshiga Rabbiga
GSAM 49.2Carshiga Daa'uud waxaa loogu yeedhay carshiga Rabbiga. “Sulaymaan wuxuu ku fadhiistay carshiga Rabbiga isagoo boqor ah meeshii aabbihiis Daa'uud.”46 Rabbigu wuxuu “isaga [Daa'uud] ugu dhaartay dhaar inuu midhaha dhexdiisa ka dhasha xagga jidhka ka soo kicin doono Masiixa si uu carshigiisa ugu fadhiisto; isagoo taas hore u arkay ayuu ka hadlay sarakicidda Masiixa, in naftiisii aan lagu daynin Haadees, jidhkiisuna aanu qudhun arkin.”47 Xukunka Masiixa ee iman doonana waxaa kaloo laga yidhi, Wuxuu ku fadhiisan doonaa carshiga Daa'uud. (Eeg Ishacyaah 9:7.) Haddana, “Boqorrada dhulku way isu diyaariyaan, taliyayaashuna way wada tashadaan iyagoo ka gees ah Rabbiga iyo Masiixiisa.... Habase yeeshee waxaan boqorkayga saaray buurtayda quduuska ah oo Siyoon. Waxaan sheegi doonaa amarka; Rabbigu wuxuu igu yidhi, Waxaad tahay Wiilkayga; maanta ayaan ku dhalay.”48 Haddana, “Rabbigu wuxuu Sayidkayga ku yidhi, Midigtayda fadhiiso ilaa aan cadaawayaashaada cagahaaga hoostooda geliyo.”
GSAM 49Yuhuuddii oo Wareertay
GSAM 49.3Aayadahani way wareeriyeen Yuhuuddii. Waxaa horyaalay arrin aanay xallin karin: haddii Daa'uud ugu yeedhay Sayid, sidee buu haddana wiilkiisa u ahaa? Sidee buu u noqon karay ilmo ka dhashay farcanka Daa'uud, haddana u noqon karay Cimmaanuu'eel, oo ah Ilaah baa inala jooga? Hase yeeshee Ishacyaah oo nebigoogii ahaa ayaa sheegay: “Bikrad baa uuraysan doonta, oo wiil bay dhali doontaa, magiciisana waxay u bixin doontaa Cimmaanuu'eel.”49
GSAM 50.1Masiixu si fiican buu u ogaa su'aasha aamusiin lahayd Farrisiintii muranka jeclayd, sidaas darteed ayuu weydiiyey: “Maxaad Masiixa ka malaynaysaan? Yuu wiilkiis yahay? Waxay ku yidhaahdeen, Daa'uud. Wuxuu ku yidhi, Haddaba sidee buu Daa'uud isagoo Ruuxa ku jira ugu yeedhaa Sayid, isagoo leh, Rabbigu wuxuu Sayidkayga ku yidhi, Midigtayda fadhiiso ilaa aan cadaawayaashaada cagahaaga hoostooda geliyo? Haddaba haddii Daa'uud ugu yeedho Sayid, sidee buu wiilkiisa u yahay?”50
GSAM 50.2Arrintan waxaa haddana lagu tilmaamay Sabuurradii 45:6, 7: “Ilaahow, carshigaagu waa weligiis iyo weligiis; usha boqortooyadaadu waa ul qumman. Waxaad jeceshahay xaqnimada, oo xumaanta waad neceb tahay; sidaas daraaddeed Ilaah, oo ah Ilaahaaga, ayaa kugu subkay saliidda farxadda, si ka badan kuwa kula jira.”51 Iyagoo Qorniinnadan maanka ku haya, dadka Yuhuuddu waa inay fikrad aad u sarraysa ka qabeen dabeecadda Taliyaha iyo Soo Celiyaha mustaqbalka. Si kale ma noqon karayn.
GSAM 50Farcanka Asalkiisu Ilaahnimada Yahay
GSAM 50.3Waxbarid faahfaahsan ayaa laga bixiyey Masiixa iyo dhalashadiisa, waayo, Rabbigu isagoo nebi Miikaah adeegsanaya ayuu tilmaamay asalkiisa ilaahnimada ah, iyo xataa tuuladii yarayd ee uu ku dhalan lahaa: “Laakiinse adiga, Beytlaxam Efraataah, in kastoo aad ku yar tahay kumanyaalka reer Yahuudah, haddana waxaa adiga iiga soo bixi doona mid taliye ka noqon doona Israa'iil; soo bixiddiisuna waxay ahayd waagii hore, tan iyo weligiis” (qoraalka geeska ku yaal, Cibraaniga, laga soo bilaabo “maalmaha weligood ah”).52
GSAM 50Joogitaanka Ilaah oo ka Muuqda Shekiinah iyo Daruurta
GSAM 50.4Markii dambe ee taariikhda reer binu Israa'iil, markii Sulaymaan dhammeeyey dhismaha macbudka, oo uu sheegay inuu ahaado mid aad iyo aad u “haybad weyn,” ayaa shekiinahdii ammaanta Ilaah fadhiisatay keruubiimta dhexdooda, oo ka sarraysa daboolka kafaaraggudka. Diiwaanku wuxuu sheegayaa in markii macbudka la daahfurayay, oo wadaaddadu ka soo baxeen meesha quduuska ah, “daruurtii buuxisay gurigii Rabbiga, sidaas daraaddeed wadaaddadu ma ay istaagi karin inay adeegaan daruurta aawadeed; waayo, ammaantii Rabbiga ayaa buuxisay gurigii Rabbiga.”53 Joogitaanka Rabbiga ee macbudkan wuxuu dadka indhahooda uga muuqday daruurta ammaanta. Munaasabaddan Rabbigu wuxuu ka jawaabay baryadii Sulaymaan, oo wuxuu ku yidhi: “Baryadaadii waan maqlay, oo meeshan ayaan naftayda ugu doortay inay ii ahaato guri allabari.”54
GSAM 51.1Dadkii way dembaabeen, oo waxay ku leexdeen sanam caabudid; sidaas darteed magaaladoodii iyo meeshoodii quduuska ahayd waxay toddobaatan sannadood ahaayeen burbur. Maxaabiisnimadii dabadeed, macbudka waxaa dib loogu dhisay gacanta Serubaabel. In kastoo quruxdiisu ka yarayd kii Sulaymaan dhisay, haddana Rabbigu wuxuu nebigiisa kaga yidhi: “Ammaanta gurigan dambe way ka weynaan doontaa tii kii hore.”55 Gurigan waxaa qurxiyey Herodos, barxadihiisana Badbaadiyaha ayaa wax ku baray. Gurigii hore wuxuu lahaa daruur ammaan ah oo Rabbiga matalaysay, laakiinse kii labaad waxaa yimid Badbaadiyaha qudhiisa, oo ah Abuuraha wax kasta.
GSAM 51Xukunka Ammaanta leh ee Jirridda Yesay
GSAM 51.2Kuwii rajaynayay oo sugayay waagii Ishacyaah, tilmaamaha wax sii sheegiddiisa ee waxyaalaha ammaanta leh ee la xidhiidha madax furashada ugu dambaysa waa inay u ahaayeen il xoog iyo dhiirrigelin. Wax sii sheegidyadani waxay haddana si aad u cad u muujiyaan abtirsiinta uu ka iman lahaa Bixiyahan la sugayay, sidan: “Jirridda Yesay waxaa ka soo bixi doonta biqil, laanna xididdadiisuu ka soo bixi doonaa; Ruuxa Rabbiga ayaa dul joogi doona, ruuxa xigmadda iyo waxgarashada, ruuxa talada iyo xoogga, ruuxa aqoonta iyo cabsida Rabbiga; wuxuuna isaga ka dhigi doonaa mid garasho degdeg ah ku leh cabsida Rabbiga; oo kuma uu xukumi doono waxa indhihiisu arkaan, kumana uu canaanan doono waxa dhegihiisu maqlaan; laakiinse masaakiinta xaqnimo ayuu ugu garsoori doonaa, kuwa dhulka ku camal qabowna caddaalad ayuu ugu xukumi doonaa; dhulka wuxuu ku dhufan doonaa usha afkiisa, kan sharka lehna wuxuu ku dili doonaa neefta bushimihiisa.”56
GSAM 52Sarakicidda oo Nebiyadu Bareen
GSAM 52.1Nebi Ishacyaah wuxuu kaloo baray cilmiga sarakicidda kuwii dhintay, isagoo leh erayadan qalbiga qaboojinaya: “Buurtan gudaheeda ayaa Rabbiga ciidammadu dadyowga oo dhan ugu diyaarin doonaa diyaafad cuntooyin baruur leh ah, iyo diyaafad khamri ku duqoobay haraagiisii ah, iyo cuntooyin baruur leh oo dhuux ka buuxo, iyo khamri ku duqoobay haraagiisii oo si wanaagsan loo miiray. Oo buurtan gudaheeda ayuu ku baabbi'in doonaa daboolka dadyowga oo dhan la saaray, iyo indhashareerka quruumaha oo dhan lagu fidiyey. Dhimashada ayuu lib ku liqi doonaa; Sayidka Rabbiga ahuna ilmada ayuu ka tirtiri doonaa wejiyada oo dhan; ceebta dadkiisana dhulka oo dhan ayuu ka qaadi doonaa; waayo, Rabbiga ayaa saas ku hadlay. Maalintaas waxaa la odhan doonaa, Bal eega, kanu waa Ilaaheen; isaga ayaan sugaynay, wuuna ina badbaadin doonaa; kanu waa Rabbiga, isaga ayaan sugaynay, waynu ku farxi doonnaa oo ku rayrayn doonnaa badbaadintiisa.”57
GSAM 52Boqortooyada Dhulka La Cusboonaysiiyey
GSAM 52.2Isla nebigaas wuxuu sheegayaa in xukunka ugu dambeeya lagu dhisi doono dhul la cusboonaysiiyey: “Waayo, bal eega, waxaan abuurayaa samooyin cusub [samooyinka hawada] iyo dhul cusub; kuwii horena lama xusuusan doono, maankana kuma soo dhici doonaan [qoraalka geeska ku yaal, Cibraaniga, “qalbiga ku soo dhacaan,” taas oo ah, in mar kale la damco]. Laakiinse ku farxa oo weligiin ku rayraysta waxa aan abuurayo; waayo, bal eega, Yeruusaalem waxaan u abuurayaa rayrayn, dadkeedana farxad. Yeruusaalem waan ku rayrayn doonaa, dadkaygana waan ku farxi doonaa; oo iyada mar dambe lagama maqli doono cod oohin ah, iyo cod qaylo ah toona. Dabadeed [laga soo bilaabo markii dhulka cusub la abuuro] ma jiri doono ilmo maalmo yar jira [ilmo cimrigiisu gaaban yahay], ama oday aan cimrigiisa dhammaysan [gabow wakhtigiisii ka hor yimid]; waayo, ilmuhu wuxuu dhiman doonaa isagoo boqol sannadood jira [waayihii dadku gaadhi jireen cimri sagaal boqol oo sannadood ah, carruurtu waxay jiri kareen boqol sannadood]; laakiinse dembilaha boqol sannadood jira [sannadaha dambe ee cimri boqol sannadood ah] waa inkaarnaan doonaa. [Kuwa dhimanaya markii dhulka cusub la keeno waa kuwa ku baabba'a “halligaadda dadka aan cibaadada lahayn.” 2 Butros 3:7.] Oo waxay dhisan doonaan guryo, wayna degi doonaan; waxayna beeri doonaan beero canab ah, oo midhahooday cuni doonaan. Iyagu ma dhisi doonaan iyadoo mid kale degayo; mana beeri doonaan iyadoo mid kale cunayo; waayo, maalmaha dadkaygu waxay ahaan doonaan sida maalmaha geedka [geedka nolosha, tarjumaaddii Toddobaatanka], oo kuwa aan doortay waxay wakhti dheer ku raaxaysan doonaan shuqulka gacmahooda.”58
GSAM 53.1Yexesqeel wuxuu ka dhex eegayaa wakhtiga dheer ee soo socda ilaa sarakicidda kuwii dhintay. Rabbigu wuxuu leeyahay isagoo Yexesqeel adeegsanaya: “Bal eega, dadkaygiiyow, waxaan furi doonaa qabriyadiinna, oo waxaan idinka soo saari doonaa qabriyadiinna, oo waxaan idin keeni doonaa dalkii Israa'iil.”59
GSAM 53“Wuxuu Xambaaray Murugooyinkeennii”
GSAM 53.2Ishacyaah, oo ah nebiga injiilka, waxaa si ka sii buuxda loogu muujiyey maxkamadaynta, silica, iyo dhimashada Badbaadiyaha ee dadka aawadood. “Yaa,” ayuu nebigu leeyahay, “warkayagii rumaystay? Yaanse cududda Rabbiga loo muujiyey? Waayo, hortiisa ayuu uga soo bixi doonaa sida geed curdan ah, iyo sida xidid ka soo baxay dhul engegan; ma leh suurad iyo haybad toona; oo markaan aragno ma leh qurux aynu ku jeclaanno. Isagu waa la quudhsaday oo dadku way diideen; waa nin hoogagga leh, oo murugana yaqaan; waxaannu ahayn sidii kuwo isaga wejigooda ka qarsada; waa la quudhsaday, annaguna waxba uma aannu tirin. Hubaal wuxuu xambaaray hoogaggeennii, wuxuuna qaaday murugooyinkeennii; hase yeeshee waxaannu ku tirinnay mid belaayo ku dhacday, oo Ilaah garaacay, oo dhibaataysan. Laakiinse isaga waxaa loo dhaawacay xadgudubyadeenna, waxaa loo burburiyey xumaatooyinkeenna; ciqaabtii nabadda inoo keentay waxay saarnayd isaga, nabrihiisiina waynu ku bogsannay.”60
GSAM 53.3Dhacdooyinkan yaabka leh ma wakhtigayga ayay dhici doonaan? Dadka iyo nebiguba sidaas bay isweydiin kareen. Jawaabtu waxay ahaan lahayd, Hadda dhici maayaan; wakhtigii imaatinka Bixiyahan weyn weli ma gaadhin; laakiinse nebigu wuxuu leeyahay: “Indhahaagu waxay arki doonaan Boqorka isagoo quruxdiisa qaba; waxay arki doonaan dalka aad u fog.”61
GSAM 54Wax Sii Sheegidyada Daanyeel Waxay Muujinayaan Mustaqbalka
GSAM 54.1Hase yeeshee nebi Daanyeel ayuu Rabbigu ku bilaabay inuu dadkiisa baro boqortooyooyin isdabajoog ah oo kici lahaa oo talin lahaa ilaa la dhiso boqortooyadiisa weligeed ah; iyo inuu muujiyo wakhti gaar ah, oo ka bilaabma dhacdo markaas weli imanaysay ilaa Masiixu si dhab ah u soo muuqdo oo la gooyo. Fasiraaddii riyadii Nebukadnesar waxay muujisay in afarta boqortooyo ee dunida xukumi lahaa ay xoog iyo haybad ahaan u sii yaraan doonaan si la mid ah sida ay u kala qiimo yar yihiin dahabka, iyo lacagta, iyo naxaasta, iyo birtu; iyo in ugu dambaysta xaaladda boqortooyooyinka ee kala jaban oo kala qaybsani ay la mid noqon doonto sida ay u fududahay inay jabto bir lagu daray dhoobo qoyan. Markaas waxaa iman lahayd boqortooyada jannada, oo raaci lahayd burburinta boqortooyooyinkaas noqon lahaa sida buunshaha goobta wax lagu tumo ee xagaaga, ilaa meel loo waayo, halka boqortooyada Ilaah ay buuxin lahayd dhulka oo dhan.
GSAM 54.2Dabadeed aragtida cutubka toddobaad, oo adeegsanaysa calaamadaha afarta bahal ee waaweyn, isla arrimahaas ayaa haddana lagu sheegay, dhinacyo kale oo boqortooyooyinkaas ahna waa la soo bandhigay. Cutubkan waxaa lagu raadraacayaa socodka iyo shuqulka awoodda “geeska yar” ee soo bixi lahayd markii boqortooyadii afraad loo kala qaybiyey toban qaybood, iyadoo saddex ka mid ah afgembinaysa ama hoos geynaysa si ay nafteeda uga dhigto taliye ruuxi ah oo dhammaantood xukuma. Awooddan baadariga Rooma waxay sii jiri lahayd intii boqortooyada afraad ku jirtay xaaladdeeda kala qaybsan oo si fudud u jabta, muddo 1260 sannadood ah. Sidaas ayaa loo muujiyey dhacdooyin gaadhaya wakhtiga Masiixu boqortooyada ka helayo Aabbihiis, oo uu siinayo quduusiinta Kan ugu sarreeya; waa boqortooyo ugu dambaysta xukumi doonta dhulka oo dhan, oo weligeed jiri doonta.
GSAM 552300 Maalmood
GSAM 55.1Cutubka siddeedaad ee Daanyeel, aragtida wanka, orgiga, iyo “geeskii yaraa ee aad iyo aad u weynaaday,” nebiga waxaa haddana la gaadhsiinayaa dhammaadka wakhtiga. Aayadaha 13 iyo 14 waxaa dareenkiisa lagu jeedinayaa muddo, oo ah 2300 maalmood, kuna dhammaanaysa xukunka. Tani waxay ahayd wakhti aad u dheer, nebiguna sidaas buu u gartay; waayo, malaa'igtu waxay u sheegtay in aragtidu weli maalmo badan ka hadhay. Ilaa markaas taariikh looma bixin bilowga maalmaha, sidaas darteed wuxuu cutubka ku soo xidhay isagoo leh: “Aragtidii waan la yaabay; laakiinse ninna ma garan.”
GSAM 55Toddobaatanka Toddobaad ee ilaa Masiixa
GSAM 55.2Cutubka sagaalaad wuxuu sheegayaa malaa'igtii u timid Daanyeel iyadoo laga jawaabayo baryadiisii, si ay u siiso karti iyo waxgarasho. Waxay u sheegtay muddo toddobaatan toddobaad ah. Lixdan iyo sagaal ka mid ah toddobaadyadan sannadaha ah [taas, ayaa naloo sheegay, waa macnaha erayga shevooim, oo loo tarjumay “toddobaadyo”] waxay gaadhi lahaayeen Masiixa. Meesha ay muddadu ka bilaabmi lahayd, oo ah “amarka dib loogu soo celinayo oo loo dhisayo Yeruusaalem,” weli lama bixin. Waxaa soo baxaysa su'aasha ah, Sidee buu Daanyeel ku garan karay meesha ay lixdan iyo sagaalka toddobaad ku dhammaan lahaayeen? Cutubka laba iyo tobnaad ayaa arrinta wakhtiga haddana lagu eegayaa; markuu weydiiyey, “Maxay noqon doontaa dhammaadka waxyaalahan?” waxaa lagu yidhi jidkiisa ha iska maro, waayo, erayadu waa “la xidhay oo la shaabadeeyey ilaa wakhtiga dhammaadka,” markaas oo “kuwa xigmadda leh garan doonaan.”
GSAM 55.3Shaki la'aan arrintan wakhtigu waxay ka mid tahay waxyaalaha uu rasuul Butros tilmaamayo markuu leeyahay: “Badbaadintaas ayay nebiyadii wax ka weydiiyeen oo aad u baadheen, iyagoo sii sheegay nimcada idiin iman lahayd; waxayna baadhayeen wakhtiga uu yahay, ama nooca wakhtiga uu Ruuxa Masiixa ee iyaga ku jiray tilmaamayay, markuu hore uga marag furayay silica Masiixa, iyo ammaanta ka dambayn lahayd.”62
GSAM 56Aayaha Kuwa Aan Cibaadada Lahayn
GSAM 56.1Malaakii, oo ah kii ugu dambeeyey nebiyadii Axdiga Hore, wuxuu reebay tilmaam qalbiga kicinaysa oo ku saabsan baabba'a ugu dambaysta ah ee kuwa sharka leh: “Bal eega, waxaa imanaysa maalinta u ololi doonta sida foornada; kuwa kibirka badan oo dhan, iyo kuwa xumaanta sameeya oo dhan, waxay noqon doonaan xaab caws ah; maalinta imanaysa ayaa gubi doonta, ayuu leeyahay Rabbiga ciidammadu, oo ugama ay tegi doonto xidid iyo laan toona. Laakiinse idinka magacayga ka cabsada waxaa idiin soo bixi doonta Qorraxda xaqnimada, oo baalasheeda bogsiin ku sidata; idinkuna waad soo bixi doontaan oo u kori doontaan sida weylaha xerada. Oo kuwa sharka leh waad ku tuman doontaan; waayo, waxay dambas ku noqon doonaan cagihiinna hoostooda maalinta aan sidan samayn doono, ayuu leeyahay Rabbiga ciidammadu.”63
GSAM 56.2Iyadoo xaqiiqooyinkan oo dhami ku qoran yihiin Axdiga Hore ee gacanta ugu jiray reer binu Israa'iil, oo u muujinaya dhinacyo badan oo qorshaha badbaadada ah, sidee bay u weynayd xiisaha kuwa ereyga si dadaal leh u baranayay markay arkeen oo garteen inay ku soo dhowaanayeen wakhtigii Farcankan la ballanqaaday iman lahaa. Inkastoo dadweynihii badnaa, iyo xataa kuwii Qorniinka sunagogyada ka akhriyi jiray Sabti kasta, ay garan waayeen ereyga (Falimaha Rasuullada 13:27), kuwa cibaadada leh ee wax baranayay, oo Qorniinka si aamin ah u baadhayay iyagoo Ruuxu hoggaaminayo, shaki la'aan si aad ah bay u baryeen, sidii uu rasuul Yooxanaa u baryay wakhtigan axdiga cusub, isagoo leh, “Kaalay, Rabbi Ciise, oo dhaqso u kaalay.”
Notes
- Maahmaahyadii 13:12. ↩
- Xaggay 2:6, 7. ↩
- Cibraaniyada 12:26-28. ↩
- Ishacyaah 28:13. ↩
- Maahmaahyadii 4:18. ↩
- Bilowgii 4:1. ↩
- Cibraaniyada 11:4. ↩
- Bilowgii 4:25. ↩
- Bilowgii 5:29. ↩
- Bilowgii 9:1; 10:9, 10. ↩
- Bilowgii 13:15-17. ↩
- Cibraaniyada 11:8. ↩
- Cibraaniyada 11:10. ↩
- Bilowgii 15:13-15. ↩
- Cibraaniyada 11:19. ↩
- Galatiya 3:16. ↩
- Galatiya 3:8. ↩
- Bilowgii 28:13. ↩
- Bilowgii 49:10. ↩
- Baxniintii 1:8; Falimaha Rasuullada 7:18. ↩
- Cibraaniyada 11:23. ↩
- Eeg Taariikhdii Hore ee Yuhuudda ee Josephus, buugga 2, cutubka 9, faqradda 7; Ruuxa Waxsii sheegidda, mugga 1, bogagga 165, 166. ↩
- Falimaha Rasuullada 7:25. ↩
- Tirintii 24:17. ↩
- Cibraaniyada 11:12, 13. ↩
- Tirintii 14:21. ↩
- Xabaquuq 2:14. ↩
- Baxniintii 25:40; 26:30; 27:8; Falimaha Rasuullada 7:44. ↩
- Cibraaniyada 8:3-5; 9:8-12. ↩
- Cibraaniyada 10:1. ↩
- Falimaha Rasuullada 13:19, 20. ↩
- Sharciga Kunoqoshadiisa 4:6, 7. ↩
- 1 Samuu'eel 8:7. ↩
- 1 Samuu'eel 8:5. ↩
- 1 Samuu'eel 8:19, 20. ↩
- Hoosheeca 13:9-11. ↩
- Yexesqeel 21:25-27. ↩
- Miikaah 4:8. ↩
- Sabuurradii 89:27-29, 36, 37. ↩
- Ishacyaah 9:6, 7. ↩
- Bilowgii 5:24. ↩
- Cibraaniyada 11:5. ↩
- 2 Boqorradii 2:11, 12. ↩
- Yuudas 14, 15. ↩
- Ayuub 19:23-27. ↩
- 1 Taariikhdii 29:23. ↩
- Falimaha Rasuullada 2:30, 31. ↩
- Sabuurradii 110:1. ↩
- Ishacyaah 7:14. ↩
- Matayos 22:42-45; Sabuurradii 110:1. ↩
- Cibraaniyada 1:8, 9. ↩
- Miikaah 5:2. ↩
- 1 Boqorradii 8:10, 11. ↩
- 2 Taariikhdii 7:12. ↩
- Xaggay 2:9. ↩
- Ishacyaah 11:1-4. ↩
- Ishacyaah 25:6-9. ↩
- Ishacyaah 65:17-22. ↩
- Yexesqeel 37:12. ↩
- Ishacyaah 53:1-5. ↩
- Ishacyaah 33:17. ↩
- 1 Butros 1:10, 11. ↩
- Malaakii 4:1-3. ↩