Cutubka 1 — Hordhac
GSAM 21.1Markaan ka hadlayno imaatinka labaad ee Masiixa, waxaynu taabanaynaa arrin runtii ahayd rajada dadka Ilaah tan iyo markii waalidiinteennii ugu horreeyey laga eryey beertii Ceeden. Erayadii maska loo sheegay, ee ahaa in farcanka naagtu madaxa ka burburin doono, waxay ahaayeen ballanqaad ah in ugu dambaynta uu iman doono mid wax soo celiya, oo soo afjari doona xukunka uu Shaydaanku xaqdarro ku qabsaday, dhulkana ku fulin doona ujeeddada Ilaah. Waxaa loo malaynayaa in Aadan iyo Xaawo ay u haysteen in hawshan si dhakhso ah loo qaban doono, iyo in mid ka mid ah farcankooda dhow uu noqon doono guulaystaha. Hase yeeshee, qorshaha Ilaah dhexdiisa, ballanqaadkii Badbaadiyaha ka samatabbixin lahaa burburkii muuqday wuxuu koobayey wax kasta oo tan iyo markaas ku soo baxay fulinta “ujeeddadiisa iyo nimcadiisa, oo laynagu siiyey Masiix Ciise ka hor intaan dunidu bilaabmin.”1
GSAM 21.2Haddii Aadan iyo Xaawo markiiba la tusi lahaa murugada iyo hoogga dunida buuxin lahaa qarniyada dhaadheer ee u dhexeeya burburkeeda iyo soo celinteeda, tiiraanyadoodu waxay ahaan lahayd mid aan loo adkaysan karin. Ilaaha samadu, naxariistiisa iyo raxmaddiisa jilicsan aawadood, ayuu arrintaas indhahooda uga qariyey, isaga oo u daayey inay qalbigooda ku haystaan rajada ay jeclaayeen ee ahayd in dhakhso loogu xoreeyo xorriyadda ammaanta leh ee carruurta Ilaah. Fikirka ah in furashadu dhowdahay wuxuu si dabiici ah ugu dhiirrigelin lahaa inay dadaal dheeraad ah u galaan isu diyaarinta dhacdadaas.
GSAM 22.1Sidaas oo kale ayay dadka Ilaah ahaayeen qarni kasta oo ka dambeeyey maalmihii Aadan. Waxay hubayeen in dhacdo weyn oo muhiim ahi mar uun mustaqbalka dhici doonto—in Masiixu ugu dambaynta iman doono oo boqortooyadiisa dhisi doono. Iyaguna, sidii Aadan iyo Xaawo, waxay rumaysnaayeen in dhacdadu dhowdahay; siday iyaguba ahaayeenna, ma ay ogayn waxa dhici lahaa inta u dhexaysa waqtigooda iyo dhacdadaas; haddii kale, waxaa laga yaabaa inay ka niyad jabi lahaayeen ku dadaalidda gaaridda yoolka abaalmarinta.
GSAM 22.2Fikirkan waxaa lagu tusaalayn karaa dhacdooyin la xiriira daahfurro waaweyn. Raggii daahfurradaas bilaabay, in kastoo aanay ogayn, waxay dhab ahaan fulinayeen ujeeddada Ilaah; haddana waxaa kicinayey fikrado aan dhinac kasta ka waafaqin aragtiyihii iyaga ku kallifay inay hawsha galaan.
GSAM 22Saamaynta Fog ee Daahfurradii Columbus
GSAM 22.3Montgomery, buuggiisa Taariikhda Ameerika,2 daabacaaddii 1902, bogagga 8, 9, isaga oo ka hadlaya aragtidii Columbus ku kalliftay inuu safarkiisa billaabo, iyo fulintii qorshihiisii ahaa inuu Hindiya Bari gaaro isaga oo galbeed u shiraacanaya, wuxuu leeyahay:—
GSAM 22.4“Columbus wuxuu u malaynayey inuu qorshaha boqorka Boortaqiiska ka sii wanaajin karo. Wuxuu hubay inay jirto waddo ka gaaban oo ka wanaagsan middii Diaz calaamadeeyey oo lagu gaari karo dalalka Hindiya. Qorshihii badmaaxa Genoa ka soo jeeday [Columbus] wuxuu ahaa mid geesinimo leh oo cusub. Halkii uu bari, ama koonfur iyo bari u shiraacan lahaa, wuxuu soo jeediyey inuu si toos ah galbeed ugu shiraacdo. Sida uu rumaysnaa, wuxuu haystay saddex sababood oo wanaagsan oo adag oo hawshaas lagu galo: Marka koowaad, isagoo la qaba buugaagtii juqraafiga ee ugu fiicnaa waagiisa, Columbus wuxuu ku qancay in dhulku aanu fidsanayn, sida dadka badankoodu u haysteen, balse uu yahay kubbad. Marka labaad, wuxuu u haystay in kubbaddani aad uga yar tahay inta ay tahay, iyo in qaybteeda badani berri tahay halkii ay biyo ka ahaan lahayd. Marka saddexaad, maadaama aanu waxba ka ogayn, xataa aanu ka shakiyin, jiritaanka qaaradda Ameerika ama Badweynta Baasifigga, wuxuu moodayey in xeebta Aasiya ama dalalka Hindiya ay si toos ah uga soo horjeeddo Isbayn iyo xeebta galbeed ee Yurub. Masaafada oo dhan ee loo gudbayo Cipango, ama Jabaan, wuxuu ku qiyaasay inaanay malaha ka badnayn ilaa afar kun oo mayl.
GSAM 23.1“Qorshihiisu sidan ayuu ahaa: Wuxuu ka ambabixi lahaa Yurub; markabkiisana galbeed ayuu u jeedin lahaa, dhanka Jabaan, wuxuuna raaci lahaa qallooca dhulka ilaa uu ka gaaro wixii uu raadinayey. Maskaxdiisa arrintu waxay ugu muuqatay mid la hubo oo sahlan sida duqsi tufaax ku wareegaya oo kale.
GSAM 23.2“Haddii uu socdaalka ku guulaysto, wuxuu heli lahaa faa'iidadan aadka u weyn: Wuxuu dalalka Hindiya si toos ah uga geli lahaa iridda hore, halkii uu waddo wareeg ah iyo wax u eg irrid dhinaceed uga gaari lahaa, sida ay dadka Boortaqiisku khasab ugu ahayd.
GSAM 23.3“Waxaynu aragnaa in ninkan, oo xisaabta la adeegsado, juqraafiga iyo badmaaxnimada u yaqaannay si la mid ah qof kasta oo waagiisa joogay, uu qodobka koowaad—qaabka dhulka—ku saxnaa, balse labada kale uu gebi ahaanba ku qaldanaa.
GSAM 23Khalad Nasiib Wanaag Keenay
GSAM 23.4“Haddana, si la yaab leh, khaladaadkiisu dhinac ayay ka caawiyeen. Khaladkii uu masaafada ka galay wuxuu ahaa mid nasiib wanaagsan keenay. Haddii Columbus si sax ah u xisaabin lahaa baaxadda dhulka iyo dhererka dhabta ah ee safar noocaas ah, malaha ma uu shiraacdeen, waayo markiiba wuxuu arki lahaa in waddadii ay dadka Boortaqiisku soo jeediyeen ay aad uga gaaban tahay oo ka kharash yar tahay. Sidoo kale, haddii uu qiyaasi kari lahaa ama si uun hore ugu arki kari lahaa in qaaradda Ameerika ay jidkiisa dhex taallo, taas keligeed malaha kuma ay kallifteen inuu markaas safar daahfur ah galo; waayo ujeeddadiisu ma ahayn inuu dal cusub helo, ee waxay ahayd inuu waddo cusub u helo dal hore loo yiqiin.”
GSAM 23Rajadii Weynayd ee Qarniyada
GSAM 23.5Sidaas oo kale dadka Ilaah, qarniyadii soo maray oo dhan, waxay hortooda ku hayeen rajada imaatinka Masiixa “sida barroosinka nafta, oo sugan oo adag.”3 In kastoo ay marar badan murugo iyo dhibaatooyin dhexdooda iyagoo tiiraanyaysan ku qayliyaan, “Rabbiyow, ilaa goormaan sugaynaa inta samatabbixintu imanayso?” haddana hore ayay u sii socdeen, oo sidii Bawlos ayay yiraahdeen, welina u yiraahdaan, “Waa maxay rajadayadu, ama farxaddayadu, ama taajka faankayagu? Miyaanay idinka qudhiinnu ahayn, hortiisa Rabbigeenna Ciise Masiix markuu yimaado?”4
GSAM 24Bawlos oo Rajadu Xoog Siisay
GSAM 24.1Arrintan, dhawr tusaale oo muujinaya xoogga ay rajadani ku taageerto dadka ayaa ku filnaan doona. Markii Bawlos la soo taagay Feelikis hortiisa, oo loo oggolaaday inuu isu hadlo, wuxuu yiri, “Sida Jidka ay bidcada ugu yeeraan ayaan ugu caabudaa Ilaaha awowayaashay, anigoo rumaysan wax kasta oo ku qoran sharciga iyo nebiyada; waxaanan Ilaah ka qabaa rajo, taasoo iyaga qudhooduna ay aqbalaan, in kuwii dhintay, kuwa xaqa ah iyo kuwa aan xaqa ahaynba, la sara kicin doono.”5
GSAM 24.2Difaacii fiicnaa ee uu sameeyey markii la hor keenay Agribba, Bawlos wuxuu ku yiri, “Haddana waxaan halkan u taaganahay in la igu xukumo rajada ballankii Ilaah u qaaday awowayaasheen; ballankaas ayay laba iyo tobanka qabiil ee dadkeennu rajaynayaan inay gaaraan, iyagoo habeen iyo maalin si dadaal leh Ilaah ugu adeegaya. Rajadaas aawadeed, Boqor Agribbow, ayay Yuhuuddu igu eedaynayaan. Maxaad ugu malaynaysaan wax aan la rumaysan karin in Ilaah sara kiciyo kuwii dhintay?”6 Markii uu ugu dambayntii Rooma joogay si uu Kaysar hortiisa uga soo muuqdo, wuxuu Yuhuudda ku yiri, “Rajada reer binu Israa'iil aawadeed ayaan silsiladdan ugu xiranahay.”7
GSAM 24.3Bawlos si furan ayuu rajadaas ugaga hadlay warqaddiisii uu Tiitos u diray: “Waayo, nimcada Ilaah ee badbaadada keentaa waxay u muuqatay dadka oo dhan, iyadoo ina baraysa inaynu diidno cibaadola'aanta iyo damacyada dunida, oo aynu wakhtigan dunida ku noolaano si miyir leh, xaqnimo leh, oo cibaado leh; innagoo sugayna rajadaas barakaysan iyo soo muuqashada ammaanta leh ee Ilaaha weyn iyo Badbaadiyeheenna Ciise Masiix.”8
GSAM 24Butros oo Rajada Ku Farxaya
GSAM 24.4Butros isla rajadaas ayuu sidan uga hadlayaa: “Waxaa barakaysan Ilaaha ah Aabbaha Rabbigeenna Ciise Masiix, kan sida naxariistiisa badan ay tahay mar kale inoo dhalay rajo nool, oo uu inagu siiyey sarakiciddii Ciise Masiix kuwii dhintay ka soo sara kacay; iyo dhaxal aan qudhmin, oo aan nijaasoobin, oo aan libdhin, oo samada laydiinku kaydiyey, idinkoo xoogga Ilaah rumaysad lagu ilaaliyo ilaa badbaado diyaar u ah in la muujiyo wakhtiga ugu dambeeya. Taas aad baad ugu faraxdaan, in kastoo haatan wakhti yar, haddii loo baahdo, aad ku murugaysan tihiin jirrabaado kala duwan, si tijaabinta rumaysadkiinna, taasoo aad uga qiimo badan dahabka baaba'a in kastoo dab lagu tijaabiyo, loogu helo bogaadin iyo sharaf iyo ammaan markii Ciise Masiix soo muuqdo.”9
GSAM 25Ujeeddada Ilaah ee Abuurista
GSAM 25.1Qorniinku wuxuu muujiyaa ujeeddada Ilaah ee abuurista dunida; erayga wax sii sheegiddana waxaynu sidoo kale ka barannaa qorshihiisa ku saabsan mustaqbalka: “Rabbiga samooyinka abuuray, oo ah Ilaaha qudhiisa dhulka qaabeeyey oo sameeyey, oo adkeeyey, wuxuu leeyahay sidan: Uma uu abuurin wax aan micne lahayn, ee wuxuu u qaabeeyey in la dego.”10 Markuu qaabeeyey ayuu dadka siiyey. Sabuuryahanku wuxuu leeyahay, “Samada, haah, samooyinka waxaa leh Rabbiga; laakiinse dhulka wuxuu siiyey binu-aadmiga.”11 Laakiin markii uu dadka siiyey, dadku waxay ahaayeen kuwo toosan, sida uu ninkii xigmadda lahaa u yiri, “Waxan keliya ayaan helay, in Ilaah dadka abuuray iyagoo toosan, laakiinse iyagu ay doondooneen xeelado badan.”12
GSAM 25.2Waxaynu ka akhrinaynaa sida Rabbigu ula dhaqmay binu-aadmiga, in “markuu kala qaybiyey wiilashii Aadan, uu soohdimaha dadyowga u yeelay sida tirada reer binu Israa'iil ay tahay,”13 taas oo ah, sida tirada reer binu Israa'iil ee runta ah ay tahay, kuwaas oo ugu dambaynta dhulka loogu soo ururin doono iyagoo ah dadka boqortooyadiisa mustaqbalka. Bawlos wuxuu ku sheegay erayadan: “Ilaah ... wuxuu quruumaha binu-aadmiga oo dhan ka sameeyey isku dhiig si ay ugu noolaadaan dhulka oo dhan dushiisa, wuxuuna go'aamiyey wakhtiyadii hore loo amray iyo soohdimaha hoygooda; si ay Rabbiga u doondoonaan, haddii ay suurto gasho inay taabtaabtaan oo helaan, in kastoo aanu ka fogayn midkeen kasta; waayo, isagaynu ku nool nahay oo ku dhaqdhaqaaqnaa oo ku jirnaa.”14 Marka ujeeddadan asalka ah ee dhulka ku saabsan la fuliyo, “dadkaaguna dhammaantood waxay ahaan doonaan kuwo xaq ah.”15 Mar kale waxaa xaaladdooda markaas laga yiri, “Qofka halkaas degganu ma oran doono, Waan bukaa; dadka halkaas deggan waxaa loo cafiyi doonaa xumaantooda.”16 Taasi waxay ahaan doontaa wakhtiga “kuwa camalka qabow ay dhulka dhaxli doonaan; oo ay ku farxi doonaan nabad badnaanta.”17
GSAM 26Imaatinka Labaad ee Masiixu Ma Aha Sheeko La Maleegay
GSAM 26.1Warqaddii labaad ee Butros waxaa lagu sheegay in “annagu ma aannu raacin sheekooyin xeeladaysan oo la maleegay markii aannu idin ogeysiinaynay xoogga iyo imaatinka Rabbigeenna Ciise Masiix, laakiinse waxaannu ahayn kuwo indhahooda ku arkay weynaantiisa. Waayo, Ilaaha Aabbaha ah ayuu sharaf iyo ammaan ka helay, markii cod caynkaas ahi uga yimid ammaantii sarraysay, isagoo leh, Kanu waa Wiilkayga aan jeclahay oo aan ku faraxsanahay. Annaguna codkan samada ka yimid waannu maqalnay markii aannu isaga kula joognay buurta quduuska ah. Oo weliba waxaannu haysannaa erayga wax sii sheegidda oo ka sii sugan; waadna wanaagsan tihiin haddaad u fiirsataan, sida ilays meel gudcur ah ka ifaya, ilaa waagu baryo oo xiddigta waaberigu qalbiyadiinna ka soo baxdo.”18
GSAM 26.2Qorniinkan dhexdiisa rasuulku wuxuu isbeddelkii muuqaalka ee buurta ka dhacay u daliishanayaa imaatinka labaad ee Masiixa. Dhacdadan ka hor ayuu Badbaadiyeheennu rasuulladiisa ku yiri, “Qaar halkan taagan ayaa jira oo aan geeri dhadhamin doonin ilaa ay arkaan Wiilka Aadanaha oo boqortooyadiisa ku imanaya”19—sida Luukos u qorayna, “Qaar halkan taagan ayaa jira oo aan geeri dhadhamin doonin ilaa ay arkaan boqortooyada Ilaah.”20
GSAM 26.3Ballanqaadkan si dhab ah ayuu ugu rumoobay isbeddelkii muuqaalka laftiisa. “Aragtidan” buurta dusheeda ah waxay ku arkeen Ciise oo ammaan leh, sida uu u soo muuqan doono markuu boqortooyadiisa ku yimaado. Waxay arkeen Eliyaas (Eliiyaah), oo samada loo qaaday isagoo aan geeri dhadhamin, isaga oo matalayey kuwa la qaadi doono—oo laga beddeli doono kuwo dhimanaya loona beddeli doono kuwo aan dhimanayn—“daqiiqad gudaheed, il biriqsi,” markuu Rabbigu yimaado.21 Waxaa kaloo joogay Muuse, oo ahaa mid dhintay, isaga oo matalayey kuwa kuwii dhintay laga soo sara kicin doono si ay Rabbiga ula kulmaan. Sidaas darteed “aragtidan” waxay ku arkeen Masiixa oo boqortooyadiisa ku imanaya, sidii uu ugu ballanqaaday.
GSAM 27Wax Sii Sheegiddu Waa Eray Ka Sii Sugan
GSAM 27.1In kastoo rasuulladu muuqaalkan ammaanta leh ku arkeen buurtii isbeddelka muuqaalka, oo ay maqleen codkii raalli ahaanshaha Ilaah, rasuul Butros wuxuu xaqiijinayaa: “Waxaannu haysannaa erayga wax sii sheegidda oo ka sii sugan.” Hadalkan kuma uu yaraynayo wixii ay arkeen oo maqleen munaasabaddaas xusuusta mudan. Markaas waxay codka Ilaah maqleen hal mar, laakiin taxanayaasha waaweyn ee wax sii sheegidda, oo gaara ilaa imaatinka labaad ee Masiixa, waxaynu ku haysannaa codka Ilaah oo marar badan soo noqnoqda. Runtii, saadaal kasta oo cad oo wax sii sheegid ah oo rumowday ama taariikhda lagu qoray waa codka Ilaah ee inoo hadlaya. Waa in macnahan erayga wax sii sheegiddu u yahay mid “ka sii sugan.” Tarjumaadda Dib Loo Eegay waxay u turjumaysaa, “la sugay.” Wax sii sheegidda waxaa suga faahfaahin kasta oo rumowda. Dhacdo kasta oo hore loo sii sheegay, markay rumowdo, waxay xaqiijinaysaa in dhacdooyinka kale ee la sii sheegay ay hubaal dhici doonaan.
GSAM 27Dabeecadda Wax Sii Sheegidda
GSAM 27.2Markhaatifurradan soo socda, oo ay dad caan ku ah barashada Kitaabka Quduuska ahi ka bixiyeen dabeecadda wax sii sheegidda, waxay leeyihiin xoog weyn:—
GSAM 27.3Thomas Newton wuxuu ku adkaysanayaa in “wax sii sheegiddu tahay taariikh hore loo sii sheegay oo la soo koobay; taariikhduna tahay wax sii sheegid rumowday oo la faahfaahiyey. Hadallo wax sii sheegid been ah ayaa dunida ka jiray; laakiin xariifnimada iyo xumaanta dadka iyo jinniyada oo dhammi ma soo saari karaan wax sii sheegid la mid ah kuwa Qorniinka ku qoran.”
GSAM 27.4Mudane Isaac Newton wuxuu markhaati ka yahay in “dhegaysiga nebiyadu yahay sifo aasaasi ah oo lagu garto kaniisadda runta ah.”
GSAM 27.5Dr. A. Keith wuxuu leeyahay “wax sii sheegiddu waxay la mid tahay mucjiso kasta, iyaduna nafteeda waa mucjiso.... Codka Kan wax walba kara oo keliya ayaa kuwii dhintay qabriga uga yeeri karayey,—codka Kan wax walba og oo keliya ayaa sheegi karayey wax kasta oo ku qarsoonaa mustaqbalka mugdiga ah, kaas oo dadka uga xiran sida hoyga kuwii dhintay,—labaduna si isku mid ah ayay u yihiin codka Ilaah.”
GSAM 28.1Matthew Henry wuxuu yiri “wakhtiga Ilaah, oo ah wakhtiga ugu wanaagsan, iyo jidka Ilaah, oo ah jidka ugu wanaagsan, ayay wax sii sheegiddu hubaal ku rumoobi doontaa. Eray kasta oo Masiixa aad buu u saafi yahay, sidaas darteedna aad buu u sugan yahay.”
GSAM 28Ujeeddada Wax Sii Sheegidda
GSAM 28.2Erayadii Masiixu ku yiri rasuulladiisa waxaynu ka baran karnaa mid ka mid ah ujeeddooyinka Rabbigu u bixiyey wax sii sheegidda. Isagoo si wax sii sheegid ah uga hadlaya waxyaalihii ku dhici lahaa nolosha Yuudas, wuxuu yiri, “Waxaan idiin sheegayaa intaanay dhicin ka hor, si markii ay dhacdo aad u rumaysataan inaan anigu ahay isaga.”22
GSAM 28.3Rabbigu sidoo kale wuxuu nebi Ishacyaah afkiisa ku leeyahay, “Anigu waxaan ahay Ilaah, oo mid ila mid ahu ma jiro, anigoo dhammaadka tan iyo bilowgii sheegay, oo wakhtiyadii hore ka sheegay waxyaalo aan weli la samayn, oo leh, Taladaydu way taagnaan doontaa, oo waxaan samayn doonaa wax kasta oo aan raalli ka ahay.”23
GSAM 28.4Mar kale, “Waxyaalihii hore tan iyo bilowgii ayaan sheegay, oo afkaygay ka soo baxeen, aniguna waan muujiyey; si kedis ah ayaan u sameeyey, wayna dhaceen.... Xataa tan iyo bilowgii ayaan kuu sheegay; intaanay dhicin ka hor ayaan ku tusay; si aanad u oran, Sanamkaygaa sameeyey, oo sanamkayga la qoray iyo sanamkayga la shubay ayaa amray. Waad maqashay, bal waxan oo dhan eeg; miyaydnaan sheegi doonin? Haatan laga bilaabo waxaan ku tusay waxyaalo cusub, kuwaas oo ah waxyaalo qarsoon oo aadan ogayn. Haatan baa la abuuray, ee tan iyo bilowgii ma ahayn; xataa maalintan ka hor ma aadan maqlin iyaga, si aanad u oran, Bal eeg, waan ogaa iyaga.”24
GSAM 28.5Erayadan waxaa laga arkaa xoogga ay rumoobidda wax sii sheegiddu u leedahay inay caddayn u noqoto in wax sii sheegiddu Ilaah ka timid, iyo inay sidoo kale muujiso awoodda Rabbiga oo ka sarraysa ilaahyada quruumaha oo dhan. Waxaa kaloo erayadan laga garanayaa in wax sii sheegiddu meel aad muhiim u ah kaga jirto Qorniinka runta. Maaddaama xaqiiqooyinkani run yihiin, waa arrin aad loola yaabo in dad badan ay fiiro yar ama aanay wax fiiraba siin barashada qaybaha wax sii sheegidda ee Qorniinka Quduuska ah.
GSAM 29Wax Sii Sheegiddu Ma Shaabadaysna
GSAM 29.1Kuwa aan aqoonta lahayni waxay yidhaahdaan wax ma baran, sidaas darteedna ma fahmi karaan waxyaalaha la sii sheegay. Dhinaca kale, qaar badan oo wax bartay, oo ay ku jiraan qaar ka mid ah wadaaddada, waxay yidhaahdaan: “Waxyaalaha la sii sheegay waa shaabadaysan yihiin, lamana fahmi karo. Dhammaanteen waan og nahay in kitaabka Muujintu yahay kitaab shaabadaysan.”
GSAM 29.2Muujintii dhexdeeda, Yooxanaa kii la jeclaa waxaa la siiyey amar gaar ah oo ah inuusan kitaabka shaabadayn.25 Sidoo kale kitaabkan waxaa barako loogu dhawaaqay kuwa “maqla erayada wax sii sheegiddan, oo xajiya waxyaalaha ku qoran.”26 Sidee loo xajin karaa waxyaalaha ku jira kitaab shaabadaysan haddii aan la fahmin, oo aan la fahmi karaynba? Rabbigu wuxuu afka Muuse ku yidhi, “Waxyaalaha qarsoon waxaa iska leh Rabbiga Ilaaheenna ah; laakiinse waxyaalaha la muujiyey waxaa iska leh innaga iyo carruurteenna weligeen, si aynu u samayno erayada sharcigan oo dhan.”27
GSAM 29.3In Rabbigu doonayay in waxyaalihii Daanyeel sii sheegay la fahmo waxaa caddaynaya erayadii uu xertiisa kaga yidhi. Waxaynu akhrinaa: “Haddaba markaad aragtaan karaahiyada halaagga ah oo nebi Daanyeel ka hadlay, oo taagan meesha quduuska ah (kii akhriyaa ha fahmo),”28 taas oo macnaheedu yahay, Fahma nebi Daanyeel.
GSAM 29.4Rabbigu erayadan ayuu ku muujiyaa beenta ku jirta sheegashada ah in wax sii sheegidda aan la fahmi karin: “Aragtidii oo dhan waxay idiin noqotay sida erayada kitaab shaabadaysan, oo loo dhiibo nin wax bartay, iyadoo lagu leeyahay, Waan ku baryayaaye, kan akhri; oo isna wuxuu yidhaahdaa, Ma akhriyi karo, waayo, waa shaabadaysan yahay. Oo kitaabka waxaa loo dhiibaa mid aan wax baran, iyadoo lagu leeyahay, Waan ku baryayaaye, kan akhri; oo isna wuxuu yidhaahdaa, Wax ma baran. Sidaas darteed Rabbigu wuxuu yidhi, Dadkanu afkooday iigu soo dhowaadaan, oo bushimahooday igu maamuusaan, laakiinse qalbigoodii way iga fogeeyeen, cabsida ay iga qabaanna waxaa lagu baraa amarka dad; sidaas daraaddeed, bal eega, dadkan dhexdooda waxaan haddana ku samayn doonaa shuqul yaab leh, oo ah shuqul yaab leh iyo amakaag; waayo, xigmadda raggooda xigmadda leh way baabbi'i doontaa, oo garashada raggooda miyirka lehna way qarsoomi doontaa.”29 Haddii dadkan nebigu halkan kaga hadlayaa ay raaci lahaayeen erayga sugan ee wax sii sheegidda, ma ay noqoteen kuwo ka fogaada sharciga Ilaah, oo amarradiisa ku beddela amarrada dadka.
GSAM 30Wax Sii Sheegiddu Ma Aha Mid Fasiraad Gaar ah Leh
GSAM 30.1Sababta ay dad badani u fahmi waayaan wax sii sheegiddu ma aha inay leedahay macne qoto dheer oo qarsoon oo dahsoon. Rasuul Butros wuxuu ka yidhi, “Marka hore tan ogaada, in wax sii sheegidda Qorniinka ku jirtaa aanay lahayn fasiraad gaar ah. Waayo, wax sii sheegiddu waagii hore kuma iman doonista nin; laakiinse niman quduus ah oo Ilaah ayaa hadlay iyagoo Ruuxa Quduuska ahi dhaqaajinayo.”30 Hadalkan waxaa si cad uga muuqata in waxa lagama maarmaanka u ah fahanka wax sii sheegiddu yahay in la helo Ruuxii nebiyada ku dhex hadlay. Ruuxaas, oo loo ballanqaaday dhammaan kuwa isaga doondoona, waxaa laga qoray, “Wuxuu idinku hanuunin doonaa runta oo dhan.”31
GSAM 30Wax Sii Sheegiddii oo Rumowday
GSAM 30.2Marka la baranayo wax sii sheegidda waxaa jira xaqiiqooyin ay tahay in had iyo jeer maskaxda lagu hayo: Ilaah, oo aan qaldamin, ayaa ah kan wax sii sheegiddu ka timid, oo marka la gaadho wakhtiga ay saadaashu rumoobayso, isla dhacdadii la sii sheegay ayaa dhici doonta. Mar kale, maadaama Rabbiga, oo awood u leh inuu horay u arko waxa dadku samayn doonaan, uu cayimo wakhtiga ay wax dhacayaan, marka wakhtigaas la gaadho waxaa dhacda rumowga dhabta ah ee wax sii sheegidda. Si kale haddii loo dhigo, suurtagal ma aha in rumow been ah oo wax sii sheegiddu dhaco wakhtigii loo cayimay rumowga runta ah. Si waafaqsan xaqiiqadan sugan, waxaynu odhan karnaa, marka la gaadho wakhtiga Rabbigu ugu talagalay in farriintiisa runta ah dunida la gaadhsiiyo, farriintu mar kasta way soo muuqataa.
GSAM 30.3Mar uu qoraagu jeediyey khudbad ku saabsan rumowga wax sii sheegidda, nin Ilaah diiddan oo halkaas joogay ayaa soo hor maray oo yidhi, “Waa inaan idiinku hambalyeeyaa idinka fasira wax sii sheegidda inaad aad u nasiib badan tihiin. Markaad taariikhda baranaysaan, waxaad mooddaa inaad si fudud u heshaan wax si buuxda ugu habboon wax sii sheegidda.” Waxaanu ku jawaabnay, “Haa, way is waafaqaan, waayo waxaa loo sameeyey inay is waafaqaan. Haddii aad tagtid dukaan galoofyada lagu iibiyo si aad laba galoof u soo iibsatid, miyaanad filanayn inaad hesho kuwo gacantaada le'eg?” Wuxuu ku jawaabay, “Dabcan waan filanayaa, maxaa yeelay waxaa loo sameeyey inay le'ekaadaan.” Qoraagii ayaa yidhi, “Sidaas oo kale ayaa Ilaaha si buuxda u ogaa waxa dadku samayn doonaan uu horay uga sii sheegay. Oo markay dadkaasi soo baxaan oo ay sameeyaan isla wixii uu sii sheegay, taariikhyahanka runta ahi wuxuu qoraa falimahooda, kuwaas oo marka saadaasha lala barbardhigo si buuxda ula waafaqa.”
GSAM 31Wax Sii Sheegiddu Waa Iftiin Gudcurka Ka Dhex Iftiima
GSAM 31.1Rasuul Butros wuxuu leeyahay waa inaynu u fiirsanno wax sii sheegidda sidii iftiin meel gudcur ah ka ifaya. La'aanta laambadda wax sii sheegidda, waxa mustaqbalka imanaya wuxuu ahaan lahaa gudcur buuxa. Ujeeddada iftiinku waa inuu gudcurka eryo—marka meel gudcur ah lagu socdo, inuu jidka muujiyo, oo uu si cad u muujiyo, si socotadu tallaabo kasta u arki karto una dooran karto jidka. Sabuurqaaduhu wuxuu leeyahay, “Eraygaagu waa laambad cagahayga u taal, iyo iftiin jidkayga u ifaya.”32 Ninkii xigmadda lahaa wuxuu leeyahay, “Jidka kuwa xaqa ahu waa sida iftiinka dhalaalaya, oo sii ifaya oo sii ifaya ilaa maalintu kaamil noqoto.”33 Sidaas waxaa lagu arkaa in, intaynu wakhtiga sii dhex marayno, erayga Ilaah, gaar ahaan marka waxyaalihii la sii sheegay rumoobayaan, uu sii furmi doono oo haddana sii furmi doono, taasoo qofka Kitaabka Quduuska ah bartaa ugu sii caddaynaysa oo ugu sii caddaynaysa inuu dhab ahaan ku socdo jidka u horseedaya iftiinka weligiis jira iyo maalinta aan dhammaanayn.
GSAM 31Saddex Dhacdo oo Waaweyn laga Bilaabo Ceeden ilaa Dhammaadka
GSAM 31.2Markaynu jidka dadka Rabbiga laga bilaabo Ceeden ilaa dhammaadka ku eegno iftiinka Qorniinka, waxaa jira saddex dhacdo oo si gaar ah u muuqda. Midda koowaad waa imaatinkii koowaad ee Masiixa, inuu jidh noqday, imaatinkii Cimmaanuu'eel, Ilaah oo jidhka ka muuqday; midda labaad waa Dib-u-habayntii weynayd ee ka dambaysay Qarniyadii Mugdiga—1260 sannadood oo dulmi ah, oo erayga Rabbiga ku dhowaad gebi ahaanba laga qariyey dadka caadiga ah—kaniisaddii oo ka soo baxday xaaladdeedii cidlada, iyo Qorniinka oo la dhigay meel ay dhammaan dadku ka akhrisan karaan oo ay doonistiisa ku ogaan karaan; midda saddexaad waa imaatinka labaad ee Rabbigeenna si uu u keeno wakhtiyada wax walba dib loogu soo celinayo, kuwaas oo uu afka nebiyadiisii quduuska ahaa oo dhan kaga hadlay tan iyo bilowgii dunida; taasina waxay soo afjaraysaa “colaaddii qarniyada,” oo ah colaadda dembiga iyo xaqnimada u dhexaysa, si ay u keento waagii ammaanta, kaas oo qarniyada oo dhammu ku sii jeedeen.
GSAM 32Wax Sii Sheegiddu Waxay Bixisaa Calaamadaha Jidka ilaa Dhammaadka
GSAM 32.1Markaynu u fiirsanno erayga sugan ee wax sii sheegidda sidii iftiin tallaabooyinkeenna hagaya, oo gudcurka inagaga dhex muujinaya jidka saxda ah, waxaa hubaal ah inaynu erayga wax sii sheegidda ka heli doonno jid si cad loo calaamadeeyey, oo maraya wakhtiyada oo dhan ilaa imaatinka labaad ee Masiixa. Maadaama ay sidaas tahay, kuwa si dhow u raaca iftiinka wax sii sheegiddu ma garan doonaan oo keliya calaamadaha iyo astaamaha muujinaya in maalinta weyni dhow dahay, laakiinse waxay sidoo kale garan doonaan shuqulka Rabbiga, oo si joogto ah ugu sii socda farriimo run ah oo loogu talagalay inay diyaariyaan dad nabad ku la kulma markuu yimaado.
GSAM 32.2In kastoo Qorniinku sheegayo in maalinta Rabbigu dadka badankooda ugu iman doonto sida “tuug habeennimo yimaada,”34 haddana wuxuu kuwa talada Rabbiga ku taagan ka leeyahay, “Idinkuse, walaalayaalow, gudcur kuma jirtaan, inay maalintaasu idiin soo gaadho sida tuug oo kale. Idinku dhammaantiin waxaad tihiin carruurta iftiinka iyo carruurta maalinta.”35
GSAM 32Xusuusta Hagiddii Rabbiga
GSAM 32.3Markaynu dib u xusuusanayno hagiddii Rabbiga ee dhaqdhaqaaqa Imaatinka, waxaa wanaagsan inaynu ogaanno in had iyo jeer ujeeddada Ilaah ahayd in dadkiisu xusuustaan sida uu daryeelkiisa iyo xooggiisa ugu muujiyey iyaga aawadood. Sabuurqaaduhu isagoo sheegaya sababihii reer binu Israa'iil uga noqdeen Ilaah, wuxuu leeyahay, “Waxay illoobeen Ilaahii Badbaadiyahooda ahaa, oo waxyaalo waaweyn ku sameeyey Masar; shuqullo yaab lehna ku sameeyey dalkii Xaam, iyo waxyaalo cabsi leh oo uu ku sameeyey Badda Cas agteeda.”36 Haddii ay reer binu Israa'iil u wanaagsanayd inay xusuustaan sidii Rabbigu iyaga u hagay, miyaanay innagana sidoo kale inoo wanaagsanayn? Sabuurqaaduhu mar kale isagoo farxad la rayraynaya ayuu leeyahay, “Naftaydoy, Rabbiga ammaan, oo ha illoobin wanaaggiisa oo dhan.”37
GSAM 33.1Qarniyada oo dhan Rabbigu wuxuu lahaa xaqiiqooyin muhiim ah oo loogu talagalay inay nimcadiisa ku hoggaamiyaan dad ka soo baxa addoonnimada dembiga, oo ay u diyaariyaan inay galaan Kancaan-ta jannada; waxaana waxtar leh in la tixgeliyo sida Rabbigu ula macaamilay kuwii xaqiiqooyinkaas ku dhawaaqay.
GSAM 33Natiijooyin Waaweyn oo laga Helo Waxyaalaha Ugu Yar—Markhaatifurka D’Aubigné
GSAM 33.2D’Aubigné, kitaabkiisa Taariikhda Dib-u-habaynta, wuxuu ku leeyahay, “Ilaah, oo shuqulkiisa qarniyo badan diyaariya, wuxuu ku dhammaystiraa adeegayaasha ugu tabarta yar, marka wakhtigiisu yimaado. In natiijooyin waaweyn lagu helo waxyaalaha ugu yar, sidaas ayuu yahay sharciga Ilaah. Sharcigan, oo dabiicadda meel walba ka jira, waxaa sidoo kale laga helaa taariikhda.”38
GSAM 33.3Markii Ilaah waagii hore bilaabay inuu doorto dad gaar ah si uu iyaga quruun isaga u gaar ah uga dhigo, wuxuu u sameeyey isagoo u yeedhay hal nin—Ibraahim—oo dadka aan Ilaah aqoonin ku dhex noolaa, Uurtii reer Kaldayiin. Waxaa isaga ka farcamay farcan tiro badan; laakiinse markii darajada quruunnimo la gaadhsiiyey, Ilaaha samadu wuxuu iyaga ka yidhi: “Rabbigu jacaylkiisa idiinma saarin, idinmana dooran, sababtoo ah waxaad ka tiro badnaydeen dad kasta; waayo, idinku waxaad ahaydeen kuwa ugu tiro yar dadka oo dhan.”39
GSAM 33.4Haddana markii uu doonayay inuu dadkiisa ka samatabbixiyo addoonnimadii Masar, wuxuu hoggaamiye uga doortay mid, isagoo ilmo yar ah, saddex bilood lagu qariyey gurigii hooyadiis, oo dabadeed la geliyey sanduuq yar oo fudud oo laga sameeyey cawsduur, daamurna lagu malaasay, oo lagu aaminay webiga Niil inuu dhawro. Hase yeeshee isla Muusahan ayaa ahaa kii, markii uu gaadhay da'da waxgarashada, doortay jidka hooseeya ee ah inuu la silco dadka Ilaah halkii uu ka raaxaysan lahaa “macaanka dembiga ee wakhti yar jira.”40
GSAM 34Guushii Gidcoon
GSAM 34.1Dabadeed, markii Rabbigu doonayay inuu reer binu Israa'iil ka samatabbixiyo reer Midyaan iyo reer Camaaleq, oo dalkooda ku soo degi jiray iyagoo “tiro ahaan u badan sida ayax oo kale,” oo baabbi'in jiray midhaha dhulka, oo ay sidaas ku noqotay in “reer binu Israa'iil aanay haysan wax ay ku noolaadaan, iyo ido, iyo dibi, iyo dameer toona,” Rabbigu wuxuu malaa'ig u diray Gidcoon. Wiilkan Yoo'aash dhalay wuxuu gaadhay heer uu sarreen yar tumo oo uu cadowgiisa ka qariyo. Markii malaa'igtu ku wargelisay inuu samatabbixin doono reer binu Israa'iil, Gidcoon oo yaabban ayaa weydiiyey, “Maxaan ku badbaadiyaa reer binu Israa'iil? Bal eeg, reerkaygu waa sabool ku dhex jira Manaseh, anna waxaan ahay kan ugu yar guriga aabbahay.”41 Isla ninkan is-hoosaysiiya ee saboolka ahaa ayaa la baxay saddexdiisii boqol ee nin, iyagoo wata laambadahoodii iyo ashuummadoodii fududaa (fal u ekaan lahaa nacasnimo marka lagu qiimeeyo garashada dadka ee xaddidan), oo iyagoo Ilaah ka dhigtay xooggooda ayay guul weyn gaadheen. Samatabbixinta ka hor, Gidcoon wuxuu ku barooran kari lahaa sida nebi Caamoos markii uu weydiiyey, “Yaa Yacquub kicinaya? Waayo, isagu waa yar yahay.”42
GSAM 34Ilmihii Yaraa ee Qabaalka ku Jiray
GSAM 34.2Wakhtigii Rabbigu gooyey ayaa Badbaadiyaha aadanuhu dhashay, oo adhijirradii waxay heleen isagoo qabaal ku jiifa. Ehelkiisii dhulka waxay ku shaqaysan jireen shaqooyin hooseeya, hase ahaatee sharaf leh. Badbaadiyuhu markuu ka hadlayay saboolnimadiisii dhulka wuxuu yidhi, “Dawacooyinku godad bay leeyihiin, haadda cirkuna buulal bay leedahay; laakiinse Wiilka Aadanahu ma haysto meel uu madaxiisa dhigo.”43 Wuxuu rasuulladiisa ka doortay “dadka dabaqadda hoose ku jira, kuwaas oo, inkastoo aanay ahayn kuwa ugu hooseeya, aan gaadhin heerka dabaqadaha dhexe. Sidaas ayaa wax walba loogu talagalay inay dunida u muujiyaan in shuqulku aanu dadka ka iman ee uu Ilaah ka yimid.”
GSAM 35Kuwa Xigmadda Leh oo Badan looma Yeedhin
GSAM 35.1Bawlos isagoo ka hadlaya shuqulkii waagii kaniisaddii hore wuxuu yidhi: “Nacasnimada Ilaah ayaa dadka ka xigmad badan; oo tabardarrada Ilaah ayaa dadka ka xoog badan. Waayo, walaalayaalow, waxaad aragtaan yeedhiddiinna, in aan la idiinka yeedhin kuwa badan oo xigmad leh xagga jidhka, ama kuwa badan oo xoog leh, ama kuwa badan oo sharaf leh; laakiinse Ilaah wuxuu doortay waxyaalaha dunida ee nacasnimada ah inuu ku ceebeeyo kuwa xigmadda leh; oo Ilaah wuxuu doortay waxyaalaha dunida ee tabarta yar inuu ku ceebeeyo waxyaalaha xoogga leh; oo Ilaah wuxuu doortay waxyaalaha dunida ee hooseeya iyo waxyaalaha la quudhsado, iyo xataa waxyaalaha aan jirin, si uu waxyaalaha jira waxba uga dhigo; si aan jidhna hortiisa ugu faanin.”44
GSAM 35Raggii Is-hoosaysiinayey ee Dib-u-habaynta
GSAM 35.2Waxaynu isla mabda'aan ka aragnaa nolosha Dib-u-habeeyayaashii waaweynaa ee qarnigii lix iyo tobnaad. Taariikhyahanku wuxuu leeyahay: “Dib-u-habeeye Zwingle wuxuu ka soo baxay aqal adhijir oo buuraha Alps ku yaallay; Melanchthon, oo ahaa aqoonyahankii cilmiga Ilaah ee Dib-u-habaynta, wuxuu ka soo baxay goobta nin hub sameeya; Luther-na wuxuu ka soo baxay aqalkii macdan-qode sabool ah.” Luther wuxuu naftiisa ka yidhi: “Waalidkay aad bay u sabool ahaayeen. Aabbahay wuxuu ahaa nin sabool ah oo xaabo gooya (dabadeed wuxuu noqday macdan-qode), hooyadayna marar badan ayay xaabo dhabarkeeda ku qaadday, si ay u hesho wixii ay carruurteeda ku korin lahayd. Waxay noo soo mareen shaqadii ugu adkayd.”
GSAM 35.3Rasuul Yacquub, isagoo ka hadlaya dadka loogu yeedhay adeegga Rabbiga, wuxuu leeyahay, “Walaalahayga aan jeclahayow, maqla, Ilaah miyaanu dooran kuwa dunidan ku saboolsan inay hodan ku noqdaan rumaysadka, oo ay dhaxlaan boqortooyada uu u ballanqaaday kuwa isaga jecel?”45
GSAM 35Metodistayaashii Hore
GSAM 35.4Markaynu raacno safka sii socda ee dib-u-habeeyayaasha ilaa maalmihii hore ee Metodistannimada, markii caqiidada nimcada bilaashka ah si dadaal leh loogu dhawaaqayay, waxaynu aragnaa inay la socotay xoogga Ilaah. Markii si daacadnimo leh dadka loogu soo bandhigay iyadoo la socoto jacaylka debecsan ee Masiixa, oo rumaysad nool lagu qabsaday, rumaystayaashu ma helin oo keliya cafiska dembiyadii hore, laakiinse sidoo kale xoog quduus ka dhiga oo u suurtageliya inay ku noolaadaan nolol quduusnimo leh. Metodistannimadu waxay lahayd bilow hooseeya, waxaana loo barakeeyey hadba rumaysadka iyo kalsoonida fudud ee wadaaddada iyo dadka caadiga ah ee kaniisadda.
GSAM 36.1Markaynu raadraacno dhacdooyinkii iyo waaya-aragnimadii ku xidhnayd dhaqdhaqaaqa Imaatinka, waxaynu aragnaa inuu, sida shuqul kasta oo Rabbiga oo dad loo adeegsado fulintiisa, ka dhex bilowday dadka saboolka ah ee aan la aqoon; laakiinse ninna yuusan sababtan awgeed uga soo horjeedsan ka hor intaanu si taxaddar leh u baadhin caddaynta uu shuqulkan weyni ku dhisan yahay, si uusan ula mid noqon kuwii Rabbigu weydiiyey, “Yaa quudhsaday maalinta waxyaalaha yaryar?”46
GSAM 36Jawaabtii Eck ku Celiyey Luther
GSAM 36.2Si ay uga faa'iidaystaan kuwa u janjeedha inay saxnimada ama khaladnimada qodob caqiido ah ku go'aamiyaan yaraanta ama badnaanta dadka aqbala, waxaynu soo xiganaynaa qayb ka mid ah dooddii Luther iyo Eck. Markii Luther ku adkaystay Qorniinka oo uu ku dhiirraday inuu ka doodo xaqa ay dadku u leeyihiin inay fikradahooda ka sarreysiiyaan erayga Ilaah, Eck wuxuu ugu jawaabay erayadan jeesjeeska ah: “Waxaan la yaabanahay is-hoosaysiinta iyo xishoodka uu Doktoorka sharafta leh isagoo keligiis ah ugu dhaqaaqayo inuu ka hor yimaado aabbayaal magac leh oo intaas le'eg, oo uu iska dhigayo inuu ka aqoon badan yahay baabayaasha, goleyaasha, aqoonyahannada, iyo jaamacadaha! ... Shaki la'aan waxay noqon lahayd wax lala yaabo haddii Ilaah runta ka qarin lahaa quduusiin iyo shahiiddo intaas le'eg ilaa imaatinka Aabbaha sharafta leh.”
GSAM 36.3Jawaabtan waxaa si wanaagsan loogu celin kari lahaa tii Zwingle siiyey John Faber, isagoo jooga Zurich, markii kan dambe uu muujiyey “yaabkiisa ku saabsan heerka ay arrimuhu gaadheen, markii laga tegay caadooyinkii hore ee jiray laba iyo toban qarni, oo si cad loo go'aamiyey in dunida Masiixiyiintu khalad ku jirtay afar iyo toban boqol oo sannadood.” Zwingle si dhakhso ah ayuu ugu jawaabay in “khaladku aanu khaladnimada kaga yaraanayn in la rumaysnaa afar iyo toban boqol oo sannadood, iyo in cibaadada Ilaah, facweynaanta caadadu aanay waxba ahayn haddii aan salkeeda ama waxa banneeya laga heli karin Qorniinka Quduuska ah.”47
GSAM 37Erayga Rabbiga iyo Xigmadda Aadanaha oo Iska Soo Horjeeda
GSAM 37.1Halista ku jirta in lagu tiirsanaado fikradaha dadka, halkii erayga Rabbiga lagu go'aamin lahaa su'aasha ah, “Waa maxay runtu?” waxaa si cad u qeexay nebi Hoosheeca markuu leeyahay, “Xumaan baad beerateen, dembina waad goosateen; waxaad cunteen midhaha beenta; maxaa yeelay, waxaad isku hallaysay jidkaaga iyo badnaanta raggaaga xoogga leh.”48 Qalbiga aadanuhu had iyo jeer wuxuu u janjeedhay inuu dadka isku halleeyo; laakiinse intaynu u soo dhowaanayno wakhtiga uu Rabbigu “kacayo oo uu si cabsi leh dhulka u ruxayo,” nebi Ishacyaah wuxuu nagu waaninayaa, “Ka joogsada isku hallaynta dadka, oo neeftoodu dulalka sankooda ku jirto; waayo, maxaa lagu qiimeeyaa?”49
GSAM 37.2Haddaba, maadaama Qorniinku sidan inoogaga digay halista arrintan inaga haysata, ninna yuusan si degdeg ah u xukumin dhaqdhaqaaqa Imaatinka, sidii isagoo aan mudnayn in la tixgeliyo, bilowgiisii hooseeyey aawadiis, ama sababta oo ah kuwa dunidu u taqaan kuwa waaweyn aanay hawshan taageerin. Taas beddelkeeda, dadka oo dhammi si taxaddar leh ha u miisaamaan waxyaalaha uu sheeganayo. Runtu qiimaheedu waa mid aan la qiyaasi karin, oo marka lala barbar dhigo, fikradaha keliya ee dadku waa buunsho aan qiimo lahayn.
Notes
- 2 Timoteyos 1:9 ↩
- David H. Montgomery, Xaqiiqooyinka Ugu Muhiimsan ee Taariikhda Ameerika, daabacaaddii 1902, bogagga 8, 9. ↩
- Cibraaniyada 6:19. ↩
- 1 Tesaloniika 2:19. ↩
- Falimaha Rasuullada 24:14, 15. ↩
- Falimaha Rasuullada 26:6-8. ↩
- Falimaha Rasuullada 28:20. ↩
- Tiitos 2:11-13. ↩
- 1 Butros 1:3-7. ↩
- Ishacyaah 45:18. ↩
- Sabuurradii 115:16. ↩
- Wacdiyahii 7:29. ↩
- Sharciga Kunoqoshadiisa 32:8. ↩
- Falimaha Rasuullada 17:26-28. ↩
- Ishacyaah 60:21. ↩
- Ishacyaah 33:24. ↩
- Sabuurradii 37:11. ↩
- 2 Butros 1:16-19. ↩
- Matayos 16:28. ↩
- Luukos 9:27. ↩
- 1 Korintos 15:51, 52 ↩
- Yooxanaa 13:19 ↩
- Ishacyaah 46:9, 10 ↩
- Ishacyaah 48:3-7 ↩
- Muujintii 22:10 ↩
- Muujintii 1:3 ↩
- Sharciga Kunoqoshadiisa 29:29 ↩
- Matayos 24:15 ↩
- Ishacyaah 29:11-14 ↩
- 2 Butros 1:20, 21 ↩
- Yooxanaa 16:13 ↩
- Sabuurradii 119:105 ↩
- Maahmaahyadii 4:18 ↩
- 1 Tesaloniika 5:2; 2 Butros 3:10 ↩
- 1 Tesaloniika 5:4, 5 ↩
- Sabuurradii 106:21, 22 ↩
- Sabuurradii 103:2 ↩
- Taariikhda Dib-u-habaynta, buugga 2, cutubka 1, faqradda 1 ↩
- Sharciga Kunoqoshadiisa 7:7 ↩
- Cibraaniyada 11:25 ↩
- Xaakinnada 6:4, 5, 15 ↩
- Caamoos 7:2 ↩
- Matayos 8:20 ↩
- 1 Korintos 1:25-29 ↩
- Yacquub 2:5 ↩
- Sekaryaah 4:10 ↩
- Taariikhda Borotestantinnimada ee Wylie, cutubka 12, faqradda 16, 17; daabacaadda Cassel, bogga 458 ↩
- Hoosheeca 10:13 ↩
- Ishacyaah 2:22 ↩