Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
05 / 29
05 / 29

4-се бүлек — Ахыр ваҡыты

John Norton Loughborough

GSAM 77.1«Шунан мин әйттем: Эй, Раббым, был хәлдәрҙең аҙағы нимәлә буласаҡ? Ул әйтте: Йөрө, Даниил; сөнки һүҙҙәр ябылған һәм мөһөрләнгән — ахыр ваҡытҡа тиклем. ... Яман кешеләр яманлыҡ эшләйәсәк; яман кешеләрҙең береһе лә аңламаясаҡ; әммә аҡыллы кешеләр аңлаясаҡ.»1

GSAM 77.1Ул миңә әйтте: «Аңла, кеше улы: сөнки был күренеш ахыр ваҡытта буласаҡ».2

GSAM 77.1«Әммә һин, Даниил, һүҙҙәрҙе ябып ҡуй, китапты мөһөрлә, хатта ахыр ваҡытҡа тиклем; күптәр йөрөп-йөрөп йөрөр, һәм белем артасаҡ.»3

GSAM 77.1Бында «ахыр ваҡыты» тип нимә аңлатыла? Был тура ахыр үҙе була алмай, сөнки был осраҡта Даниил пәйғәмбәрҙең пәйғәмбәрлегенең «ябылған» өлөшө кешелек өсөн файҙаһыҙ булыр ине. «Асыҡланған әйберҙәр беҙгә ҡарай»,4 тип әйтелгәнлектән, был өлөш бер ваҡытта файҙалы булырға тейеш. Шуға күрә «ахыр ваҡыты» тигән һүҙҙәр ахырҙан тура алда торған осорға ҡарай, шул осорҙа Даниилгә әйтелгән әйберҙәр аңлашыласаҡ.

GSAM 77Уның әҙерлек көнө

GSAM 77.2Был, шикһеҙ, Наһум пәйғәмбәр «уның әҙерлек көнө» тип атаған ваҡытҡа ҡағыла. Бында пәйғәмбәр Ниневияның юҡ ителеүе тураһында «ҡамсы тауышы, тәгәрмәстәрҙең шылтырауы, аттарҙың сикереүе һәм арбаларҙың сикереүе» менән һөйләне.5 Пәйғәмбәрҙең иғтибары тәүҙә бөтә донъяға киләсәк ҙурыраҡ бәләгә йүнәлтелә: «тауҙар уның алдында тетрәнә, ҡалҡыулыҡтар эри, ер уның алдында янған, эйе, донъя һәм унда йәшәүселәр. Уның ярһыуы алдында кем тора ала? Һәм уның ҡаты асыуы эсендә кем йәшәй ала? Уның ярһыуы уттай ҡойола, һәм ул таштарҙы ауҙарып ташлай.... Ул бөтөнләй юҡ итәсәк; ҡайғы икенсе тапҡыр күтәрелмәйәсәк.»6

GSAM 78Утлы факеллы арбалар

GSAM 78.1Пәйғәмбәр әҙерлек көнө тураһында тағы ла алғараҡ һөйләй: «Уның әҙерлек көнөндә арбалар ялҡынлы факелдар менән буласаҡ, һәм ель ағастары ҡурҡыныс итеп тибрәнәсәк. Арбалар урамдарҙа ярһып йүгерер, киң юлдарҙа бер-беренә бәрелер; улар факелдар һымаҡ күренер, йәшендәр кеүек йүгерер. Ул үҙенең лайыҡлыларын иҫәпләйәсәк; улар атлағанда абыныр; стенаһына ашығырҙар, һаҡланыу әҙерләнер.»7

GSAM 78.2Заманса йәшен тиҙлегендәге поезд тураһында ниндәй төгәл тасуирлама: кондуктор станциянан станцияға пассажирҙарҙы һанап-һанап тора, ә поезд хәрәкәт иткәндә улар атлағанда абына. Шунан һуң тимер юл шпалдары, күпер төҙөлөшө, ҡарҙан һаҡлау япмалары һәм башҡалар өсөн шыршы ағастарының ҙур күләмдә ҡулланылыуы бар. Әйтеүҙәренсә, Сьерра-Невада тауҙары аша үткән бер тимер юлда ҡырҡ ете миль шыршы ағастан эшләнгән ҡарҙан һаҡлау япмалары бар. Ә пәйғәмбәр был хәл «уның әҙерлек көнө»ндә буласаҡ, тип әйткән.

GSAM 78.3Был ахыр заман тураһында Йоиль пәйғәмбәр ҙә әйткән: Йәһүә хеҙмәтселәренә: «Сионда трубаға өрөгөҙ, изге тауымда сигнал яңғыратығыҙ; ерҙә йәшәүселәрҙең барыһы ла ҡалтыранһын; сөнки Йәһүә көнө килә, ул бик яҡын» тип бойорҙо.8

GSAM 78.4Һәм тағы ла пәйғәмбәр Сефания әйткән: «Йыйылығыҙ, эй, теләнмәгән халыҡ; ҡарар ғәмәлгә ашҡанға тиклем, көн кәбәк кеүек осоп үткәнсе, Хоҙайҙың ҡаты ярһыуы һеҙгә төшкәнсе, Хоҙайҙың ярһыу көнө һеҙгә төшкәнсе, йыйылығыҙ». Ерҙәге йомшаҡ йөрәктәр, барығыҙ ҙа Хоҙайҙы эҙләгеҙ, уның хөкөмөн үтәгән һеҙ; ғәҙеллек эҙләгеҙ, йомшаҡлыҡ эҙләгеҙ: бәлки, Хоҙайҙың ярһыу көнөндә йәшерелерһегеҙ.9

GSAM 79.1«Аҙаҡҡы ваҡыт» тигән һүҙҙәрҙең нимә аңлатҡанын һәм ул ҡасан башланғанын тулыраҡ аңлау өсөн шул уҡ термин ҡулланылған башҡа бер миҫалға иғтибар итербеҙ. Даниил китабының ун беренсе бүлегендә аҙаҡҡы ваҡытҡа тиклем хакимлыҡ итәсәк ҡыҫым яһаусы көс күрһәтелә. Хоҙай шул ҡыҫым яһаусы көс тураһында әйтте: «Аңлаған ҡайһы берҙәре төшәсәк, уларҙы һынау, таҙартыу һәм аҡлау өсөн, хатта ахыр ваҡытҡа тиклем; сөнки ул [ахыр ваҡыт] әле билдәләнгән ваҡытта етәсәк».10

GSAM 79Бәләкәй мөгөҙҙөң эше

GSAM 79.2Протестант аңлатмасылары, ғәҙәттә, был көстө һәм Даниил китабының етенсе бүлегендәге «кесе мөгөҙ»өн «билдәләнгән» ваҡыт эсендә гражданлыҡ хакимлығын ҡулында тотҡан Рим сиркәүенә ҡағылышлы тип ҡабул итә. Был билдәләнгән ваҡыт — «бер ваҡыт, ике ваҡыт һәм ярты ваҡыт».11 Был — бәләкәй мөгөҙҙең гражданлыҡ хакимлығының 1260 пәйғәмбәрлек көнө (1260 йыл), ул беҙҙең эраның 538 йылынан 1798 йылына тиклем дауам итте. Һуңғы датала, «билдәләнгән ваҡытта,» бәләкәй мөгөҙҙең гражданлыҡ хакимлығы тартып алынды. Шулай итеп, шул ваҡытта халыҡ элеккесә был көс ҡулынан «йығылып» тороуҙан туҡтаны. Был йыл — 1798 — был пәйғәмбәрлектә «ахыр ваҡыты» тип аталған осорҙың башын билдәләй.

GSAM 79.31798 йылда «мең ике йөҙ алтымыш көн» — 1260 йыл — тамамланды, шул ваҡыт эсендә Хоҙайҙың «Ике шаһиты» (Иҫке һәм Яңы Килешеүҙәр) «тупаҫ туҡыманан кейем кейеп... пәйғәмбәрлек итергә» тейеш ине.12 Ҡараңғы эҙәрлекләү замандарында Изге Яҙмалар грек һәм латын телдәрендә һаҡланды, ә был телдәрҙе халыҡ аңламаған. Изге Яҙмаларҙы был рәүешле тотоу уларға «тупаҫ туҡыманан кейем кейҙереү» менән сағыштырыла.

GSAM 80Ике шаһит үлтерелә

GSAM 80.1«Улар шаһитлыҡтарын [тупаҫ туҡыманан кейем кейгән хәлдә] тамамлағас, төбһөҙ упҡындан сығып килгән хайуан уларға һуғыш асасаҡ [Шайтан донъяуи кешеләрҙе ҡоторта һәм улар аша эш итә], һәм уларҙы еңеп, үлтерәсәк. Уларҙың үле тәндәре рухи яҡтан Содом һәм Мысыр тип аталған ҙур ҡаланың урамында ятасаҡ, шунда беҙҙең Хоҙай ҙа [дат телендә һәм Revised Version тәржемәһендә «крестҡа эленеп үлтерелә» тип күрһәтелгән] крестҡа эленеп үлтерелгән. Халыҡтар, ҡәбиләләр, телдәр һәм милләттәр уларҙың үле тәндәрен өс ярым көн буйына күрәсәк, һәм уларҙы ҡәбергә ҡуйырға рөхсәт итмәҫ. »13

GSAM 80Террор осоро

GSAM 80.2Был шаһиттарҙың үлтерелеүе Францияла 1792 йылдан 1795 йылға тиклем — өс йыл ярым — барған «террор хөкөмө» осоронда башҡарылды. Француз революцияһы яҡынса алты-ете йыл дауам итһә лә, тәүге өс йыл ярым эсендә улар Библияны, динде һәм уларҙың ҡайһыһын да булһа яҡлап һүҙ әйтергә баҙнат иткән һәр кемде юҡ итеү өсөн бөтә көсөн һалды. Француз революцияһы монархияға һәм руханиҙарҙың мәкеренә ҡаршы көрәшкәндәй булһа ла, ул ысынбарлыҡта Хоҙайҙы һәм Библияны юҡ итеү өсөн һуғышҡа әйләнде. Революция алдындағы осорҙар тураһында былай уҡыйбыҙ,

GSAM 80.2«1792 йылғы революция алдынан Францияла инҡарсылыҡты алға һөрөүселәр үҙ-ара £900 000 [$4 500 000] йыйып, бер генә йылда ғына түгел, ә бер нисә тапҡыр китаптар һатып алыуға, баҫтырыуға һәм таратыуға тотоп, халыҡтың аңын боҙорға һәм уларҙы ҡурҡыныс аҙымдарға әҙерләргә тырышҡандары әйтелгәнен бер ҡасан да онотмаҫҡа кәрәк».14

GSAM 80Иманһыҙ яҙыусылар

GSAM 80.3«Бындай революцияға юл Вольтер, Мирабо, Дидро, Гельвеций, Д'Аламбер, Кондорсе, Руссо һәм шундай уҡ башҡаларҙың яҙмалары аша әҙерләнде; улар унда тәбиғи лә, асыҡланған динде лә емереүсе принциптарҙы таратырға тырышты. Вәхиҙе шик аҫтына ҡуйып ҡына ҡалманылар, уны бөтөнләй кире ҡаҡтылар; Хоҙай бөтөн галәмдән ҡыуылды, уның урынына Аҡыл алиһәһе исемле уйҙырма фантом ҡуйылды. »15

GSAM 81.11793 йылда халыҡтың ҡараштары шундай ине: театр артистары Хоҙайға һәм Библияға ҡаршы боҙоҡ көлөүҙәре өсөн көслө алҡыштар менән ҡаршыланды. Миҫал итеп түбәндәгеләрҙе килтерәбеҙ:

GSAM 81.1«Комедиант Монер Сен-Рош сиркәүендә [Париж] изгелеккә ҡаршылыҡты иң юғары кимәлгә еткерҙе. „Хоҙайым, әгәр һин бар икән, — тине ул, — үҙеңдең тапталған исемең өсөн үс ал! Мин һине һынауға саҡырам. Һин тын ҡалаһың. Һин үҙеңдең йәшендәреңде ырғытырға баҙнат итмәйһең. Был хәлдән һуң кем һинең барлығыңа ышаныр?“»16

GSAM 81Францияның Лион ҡалаһында көфөр эш

GSAM 81.2Шаһиттарҙы үлтергән кешеләрҙең нисек итеп «Хоҙай Улын яңынан крестҡа ҡаҙаҡлап, уны асыҡ хурлыҡҡа ҡалдырғандары» (Еврейҙәргә 6:6) Фуше тарафынан Лионда, үлтерелгән Лион губернаторы Шалье хөрмәтенә үткәрелгән байрамдың барышынан күренер. Лионға килеүенән алда Фуше бойороғон бирҙе,

GSAM 81.2«бөтә дини символдар юҡ ителергә тейеш; һәм зыярат ҡапҡалары өҫтөнә Үлем — мәңгелек йоҡо.... тип яҙылырға тейеш.... Шалье бюсты урамдар буйлап йөрөтөлдө, уның артынан үлтереүселәр һәм проституткаларҙан торған ҙур күп кешелек төркөм эйәреп барҙы. Улар артынан Инжил, крест һәм причастие һауыттарын йөкләгән ослик килде, улар тиҙҙән ялҡынға ташланды, ә ослик изге шарапты причастие бокалынан эсергә мәжбүр ителде.»17

GSAM 81.3Парижда үткәрелгән Аҡыл байрамы түбәндәгесә тасуирлана:

GSAM 81.3«Улар процессия менән конвентҡа барҙылар, һәм халыҡ ... дин йолаларын иң көлкөлө рәүештә пародияланы. Сурплис һәм копе кейгән ир-егеттәр аллилуйя йырлап, Карманьола бейеп, конвент трибунаһына килде. Унда улар изгеләндерелгән икмәкте, уны һаҡлаған тартмаларҙы һәм алтын-көмөш статуяларҙы ҡуйҙылар. Улар пародиялы сығыштар яһанылар.... „Әй, һеҙ!“ — тип өндәште Сен-Дени делегацияһы, — „әй, фанатизм ҡоралдары, бөтә төр мөбәрәк изгеләр, ниһайәт патриот булығыҙ, берҙәм күтәрелегеҙ һәм илгә хеҙмәт итеү өсөн тәңкә һуғыу йортона барып иретелегеҙ!“»18

GSAM 82Алланың Һүҙе Ҡараңғылыҡтан Сығып Килә

GSAM 82.1«Өс ярым көн үткәс, Хоҙайҙан тормош рухы уларға инде» (Шаһиттарға) һәм улар «болот эсендә күккә күтәрелде.»19 Хоҙайҙың ваҡыты етте: уның һүҙе ҡараңғылыҡтан сығып, бөтә донъя алдында күренһен. Бөтөн донъя буйынса миссионер эше алып барыу өсөн ваҡыт (1798) етте. 1804 йылда British Bible Society ойошторолдо. Унан һуң йәнә бихисап Библия йәмғиәттәре барлыҡҡа килде, һәм хәҙер Библия донъяның бөтә төп телдәренә тәржемә ителгән. Шулай итеп, Изге Яҙмалар — Ике Шаһит — бөтә кешеләр күрә һәм уҡый алған урында сағыуланып сығыуҙары, болот эсендә күккә күтәрелеүҙәре менән сағыштырыла.

GSAM 82.2Француз революцияһы осоронда Вольтер: Йөҙ йылдан Библия ҡулланыштан сығасаҡ, — тип белдергән. Әммә шул ваҡыттан йөҙ йыл үткәс, тик Францияла ғына Вольтерҙың был буш маҡтаныуы яһалған осорҙа билдәле булғандан да күберәк Библия таратылған. Һәм хәтта ул был һүҙҙәрҙе әйткән йорт та хәҙер Библия йорто итеп ҡулланыла, тиҙәр.

GSAM 82Розетта ташы табылды

GSAM 82.31798 йыл менән француз халҡына бәйле ике мөһим нәмәне иҫкә алырға кәрәк: Беренсенән, шул йылда генерал Бертье етәкселегендәге француз армияһы Римдәге папа хөкүмәтен ҡолатып, үҙҙәре лә аңламай, һуғыш асҡан китаптағы был ваҡиға тураһындағы пәйғәмбәрлекте тормошҡа ашырҙы; икенсенән, шул уҡ йылда Ниль йылғаһының Розетта тармағындағы Форт Сен-Жульенда ҡаҙыу эштәре алып барғанда француз ғәскәре мәшһүр Розетта ташын таба, ул хәҙер Британ музейында һаҡлана. Был таш өҫтөндә өс төр яҙма бар: иероглифика — священниктар ҡулланған яҙма; демотик — халыҡ ҡулланған яҙма; һәм грек телендә. Был — элек серле булып һаналған демотик һәм иероглифика яҙмаларын аса торған асҡыс булды. Хәҙер, икенсе берәү әйткәнсә, «демотик хәрефтәрҙәге был яҙмаларҙы асыҡлаған киркә менән күрәк Библияның боронғо яҙмаларының дөрөҫлөгөн раҫлаған дәлилдәрҙе Изге Яҙмаларҙан башҡа бер ниндәй ҙә сығанаҡтан да күберәк бирә». Шулай итеп, Библияны юҡ итергә тырышҡан кешеләр үҙҙәре лә аңламай, 1260 йыллыҡ осорҙоң аҙағында папа хакимлығын бөтөрөп, пәйғәмбәрлектең үтәлешенә булышлыҡ иттеләр һәм шул уҡ ваҡытта юҡ итергә тырышҡан Изге Яҙмаларҙың дөрөҫлөгөн раҫлаған яҙмаларҙың асҡысын таптылар.

GSAM 83«Һин үҙ өлөшөңдә торорһоң»

GSAM 83.1Фәрештә Даниилға ахыр заман ваҡытында нимә буласаҡ тип хәбәр итте? Изге кешенең «Ике мең өс йөҙ көн үткәс, изге урын таҙартыласаҡ» тигән һүҙҙәрен ишеткәндән һуң20 уның күңелендә «был хәлдәрҙең аҙағы нимәлә буласаҡ?» һәм «ул күпме дауам итәсәк?» тигән борсолоуҙар тыуҙы.21 Ниһайәт, уға ваҡытты белеү уның заманы өсөн түгел икәнен аңларға мөмкинлек бирелә. Уға әйтелә: «Һин үҙ юлыңдан бар, ахырға тиклем; сөнки һин ял итеп ятасаҡһың һәм көндәр ахырында үҙ өлөшөңдә торорһоң».22

GSAM 83.2Ҡайһы берәүҙәр был телмәрҙе донъяның һуңғы аҙағына ҡағыла тип фараз иткән, һәм шул ваҡытта Даниил, Хоҙайҙың ҡалған халҡы менән бергә, үҙ бүләген аласаҡ һәм мираҫ өлөшөндә торасаҡ тип уйлаған. Мираҫ өлөшө, ер биләмәһе һәм башҡалар өсөн еврей телендәге һүҙ, тип әйтәләр, gheh-vel. Был яҙмала өлөш тип тәржемә ителгән һүҙ — ул түгел; бында гох рал тигән һүҙ ҡулланылған. Еврей ғалимдары әйткәнсә, гох рал һүҙе Иҫке Килешеүҙә 76 тапҡыр осрай, һәм ул изге урынды типик рәүештә таҙартыу тураһында һөйләгәндә ҡулланылған шул уҡ һүҙ, унда ике кәзәнән ҡайһын ҡорбан итергә икәнен билдәләү өсөн шыбаға һалынған. Баш рухани Раббының кәзәһенең ҡаны менән изге урынға инеп таҙартыу эшен башҡарғанда, бөтә Израил тышта тороп, рухтарын азаплап, гонаһтарын танып, таҙа булып, баш рухани изге урындан сыҡҡанда уның бәрәкәтен алыр өсөн торҙо. Шулай итеп, шул көндә Израил үҙ өлөшөндә торҙо.

GSAM 84.1Изге урындың һуңғы таҙартыуы 2300 көн тамамланғандан һуң килгәндә, Даниилдың эше һәм бөтә изге үлеләрҙең эштәре Хоҙай алдында ҡаралырға тейеш ине. Шулай итеп, Даниил үҙ өлөшөндә тора.

GSAM 841798 йылға тиклем мөһөрләнгән һүҙҙәр

GSAM 84.2Даниилдың «Эй, Раббым, был хәлдәрҙең аҙағы нимәлә буласаҡ?» тигән һорауына23 уға: «Һүҙҙәр аҙаҡҡы ваҡытҡа тиклем ябылған һәм мөһөрләнгән», — тип әйтелә.24 Даниилдың аңын борсоған төп һорауҙар — «ҡасан?» «нисә ваҡыт?» һәм «ниһайәте нимәлә?» ине. Был һорауҙар пәйғәмбәрҙе буталдырып, борсоғайны, һәм тик улар ғына «ахыр ваҡытҡа» тиклем ябылып, мөһөрләнергә тейеш ине, ә ҡайһы берәүҙәр уйлағанса, бөтөн Даниил китабы түгел. 1798 йылға тиклем пәйғәмбәрлекте өйрәнеүселәр етмеш аҙна тураһында аңлауға эйә булған һәм уларҙың б. э. т. 457 йылда башланғанын, Христостың халыҡ алдындағы хеҙмәте, үлеме һәм башҡа ваҡиғаларҙың ошо иҫәпләү буйынса алтымыш туғыҙ һәм етмеш аҙнаның даталарына төгәл тап килеүен аңлаған. Ҡотҡарыусының миссияһының ошо иҫәпләү менән төгәл үтәлеүе уларға уның ысын Мәсих икәнлегенә һәм етмеш аҙнаның башланыу датаһының үҙгәрешһеҙ билдәләнгәнлегенә көслө дәлил булды. Етмеш аҙнаның 2300 көндөң тәүге өлөшө икәнен асыҡламауҙары, фаразланғанса, был мәсьәләне 1798 йылдан һуңға тиклем йомоп ҡуйҙы.

GSAM 842300 көн асҡысы

GSAM 84.3Ә хәҙер был мәсьәлә буйынса факттарға күҙ һалайыҡ. 1798 йылға тиклем пәйғәмбәрлек аңлатыусыларында 2300 көндөң ҡасан тамамланасағы хаҡында бер ҙә яҡтылыҡ булманы. Улар Даниил китабындағы символдарҙы, образды һәм хайуандарҙы аңлай алһа ла, 2300 көндөң ҡайҙа тамамланасағын әйтә алманы, сөнки көндәрҙең ҡасан башланғанын әлегә тиклем белмәй инеләр. Был турала дәлил итеп, Нью-Йоркта баҫылып сыҡҡан адвентист гәзите Midnight Cry-ҙың 1842 йылдың 15 июнендәге һанында түбәндәгеләрҙе уҡыйбыҙ: «1798 йылдан бирле төрлө бәйһеҙ авторҙар элек бер кем дә күрмәгәнде — етмеш аҙнаның 2300 көн өсөн асҡыс булыуын — асыҡлауы ысынлап та ҡыҙыҡлы».

GSAM 85Күптәр яҡтылыҡты асып таба

GSAM 85.1Был белем Хоҙай халҡының аңлауына асылыу өсөн Хоҙай билдәләгән ваҡытҡа тиклем «мөһөрләнгән» кеүек, шулай уҡ «ахыр ваҡыты» еткәс, күптәр Изге Яҙмалар буйлап «алға-артҡа йүгереп» ошо мәсьәләләрҙе эҙләйәсәк. Текстың бер нисә тәржемәһен сағыштырғанда, был фекер бик асыҡ күренә.

GSAM 85.2Доктор Адам Кларк әйтә: «Күптәр мәғәнәне эҙләргә тырышасаҡ; һәм был ысул ярҙамында белем артасаҡ.»

GSAM 85.3Лютерҙың төҙәтелгән немец Библияһында былай тип уҡыла: «Шулай итеп күптәр уны үтеп сығасаҡ, һәм ҙур аңлау табасаҡ.»

GSAM 85.4Германияның параллель Библияһында былай тип яҙылған: «Күптәр уны тиҙ генә үтеп сығыр, һәм шулай итеп белем артасаҡ.»

GSAM 85.5Л. Ван Эсс тәржемәһендәге немец Библияһы, ул папа тарафынан католик уҡыусыларына ла раҫланған, уны түбәндәгесә тәржемә итә: «Күптәр уны ентекләп тикшерәсәк, һәм белем ҙур буласаҡ.»

GSAM 85.6Швед Библияһында былай тип яҙылған: «Күптәр уның эсендә эҙләйәсәк, һәм белем ҙур буласаҡ».

GSAM 85.7Дат-норвег телендәге төҙәтелгән Библияла былай тип яҙылған: «Күптәр ынтылып эҙләйәсәк, һәм белем күп буласаҡ.»

GSAM 85.81842 йылдың 15 июнендәге Midnight Cry баҫмаһында 1798 йылға тиклем мөһөрләнгән мәсьәләләрҙе эҙләү һәм улар хаҡында белем алыу тураһында былай тип уҡыйбыҙ: «Бер-береһе хаҡында белмәгән күп кенә авторҙарҙың яҡынса бер үк ваҡытта бер үк һығымтаға килеүе ғәжәп осраҡ түгелме?»

GSAM 86.1Беҙ бында бер-береһе менән аралашмайынса, ә Алланың Рухының йоғонтоһонда Изге Яҙмаларҙы ентекле өйрәнеү һөҙөмтәһендә 2300 көндөң тамамланыуы тураһындағы хаҡлыҡты асыҡлаған егерме төрлө шәхес һәм төркөмдөң исемлеген тәҡдим итәбеҙ. Был исемлекте Нью-Йорк штатынан Уильям Миллер башлап тора; унан һуң Филадельфия (Пенсильвания) ҡалаһынан А. Дж. Крупп; Мэйн штатының Фалмаут ҡалаһынан Дэвид Макгрегор; Англиянан Эдвард Ирвинг; Шотландиянан Арчибальд Мэйсон; Көньяҡ Каролинанан В. Э. Дэвис; Азияның төрлө төбәктәрендә хеҙмәт иткән Йозеф Вольф; 1829 йылда Роберт Оуэн менән бәхәҫендә ҡатнашҡан Александр Кэмпбелл; Англияның Ливерпуль ҡалаһынан капитан А. Ландерс; Германияның Штутгарт ҡалаһынан Леонард Генрих Келбер; Испаниянан Лакунца; Голландияның Гаага ҡалаһынан Хенцепетер; Голландияның Амстердам ҡалаһынан доктор Кападос; Бавариянан Рау; 1821 йылда Тартария священниктары; Йәмәндәге Библияны өйрәнеүселәр, үҙҙәренең «Seera» тип аталған китабында; Германияның башҡа бер өлөшөндә Хенгстенберг; Каспий диңгеҙе буйындағы рус кешеләре; Балтик диңгеҙе ярҙарындағы молокандар; һ.б.

GSAM 86.2Был тема пәйғәмбәрлек фәне менән шөғөлләнгән уҡыусыларға ваҡыт-ваҡыт нисек асылып торғанын, һәм уларҙың бер-береһен белмәгән хәлдә лә был мөмкинлеккә эйә булыуын түбәндәгеләр күрһәтә:—

GSAM 86.31842 йылдың 15 июнендәге Midnight Cry баҫмаһында түбәндәге һүҙҙәр бар: «Яңы ғына килеп төшкән китап, түбәндәге исем менән: „Two Essays on Daniel’s Prophetic Numbers of 2300 Days, and a Christian’s Duty to Inquire into the Church’s Deliverance, автор — Инжил хеҙмәткәре Арчибальд Мэйсон, Уишаутаун, Шотландия, Ньюберг. 1820 йылда Глазго баҫмаһынан Уорд М. Гейзли тарафынан баҫылған.“ Был китапта Мэйсон болай ти: „Мин һуңғы ваҡытта Америкала тәүге тапҡыр баҫылған, Көньяҡ Каролинанан хөрмәтле Уильям Э. Дэвис тарафынан әҙерләнгән бер бәләкәй буклет күрҙем, һәм ул 1818 йылда Англияның көньяғындағы Уоркингтонда ҡабат баҫылып сыҡҡан. Был автор 2300 көн 70 аҙна менән (9:24 бүлек) башлана, тип раҫлай. Мин был фекер менән килешергә мәжбүрмен.“»

GSAM 87Көньяҡ Каролинанан Дэвис

GSAM 87.1Midnight Cry журналының шул уҡ һанында мөхәррир: «Дэвистең китабы, мөгаен, 1810 йыл тирәһендә яҙылғандыр», — тип яҙа. Китапта килтерелгән дәлилдәр хаҡында ул: «Уҡыусы үҙен ысынлап та Миллерҙың, Литчтың, Сторстың йәки Хейлдың хеҙмәттәрен уҡып ултырғандай тойорға мөмкин, әммә беҙ ышанабыҙ: хәҙерге икенсе килеү тураһында яҙыусыларҙың береһе лә был китаптың барлығын үткән аҙнаға тиклем белмәгән, — ти. Был гәзиттең [Midnight Cry] мөхәррире уны алдан бер ҡасан да ишетмәгән. Дэвистың ваҡыт тураһындағы ҡарашы, Мэйсон тарафынан хупланған, шундай: егерме өс йөҙ көн яһүд йылы 1843 йылда — беҙҙең йылда 1844 йылда — тамамланасаҡ.»

GSAM 87Йозеф Вольф һәм тағы егерме кеше

GSAM 87.21843 йылдың 31 авгусындағы Midnight Cry гәзитендә былай тип уҡыйбыҙ: «1822 йылда Англиянан Йозеф Вольф „He Will Come Again, the Son of Man in the Clouds of Heaven“ тигән исемле китап баҫтырған». Һәм тағы: «1826 йылда бөтә ортодоксаль христиан йүнәлештәренән егерме кеше Лондонда Вольф әфәнде менән Библияны өйрәнеү өсөн йыйылған. Улар бер тауыштан шул уҡ һығымтаға килде. Улар 1260 йылға 45 йыл өҫтәне.» 1798 йылда тамамланған 1260 йылға 45 йыл өҫтәгәндә, беҙ яһүд йылы буйынса 1843 йылдың аҙағына килеп етәбеҙ, ә ул ысынлап та беҙҙең 1844 йылға тура килә.

GSAM 87Александр Кэмпбеллдың позицияһы

GSAM 87.3Гәзиттең шул уҡ һанында Александр Кэмпбелл тураһында түбәндәгеләр әйтелә: «1829 йылда ул инҡарсы Роберт Оуэн менән данлыҡлы бәхәҫ үткәрҙе, унда ул Даниилдың күренештәре ваҡыт аҙағына тиклем дауам итә, 2300 көн йылдарҙы аңлата һәм Мәсих тыуғандан һанап яҡынса 1847 йылда тамамлана, тип дәлилләне; ә уның үҙ күрһәтеүенсә, Мәсих тыуған дата ғәҙәттәге иҫәптән дүрт йылға алдараҡ булған». Шулай итеп, уның иҫәпләүе буйынса 2300 көн 1843 йылдың аҙағында, христиан эраһынан иҫәпләнгән тулы яһүд йылдары буйынса — ысынлап та 1844 йылда — тамамлана.

GSAM 88.11843 йылдың 21 сентябрендәге Midnight Cry журналында «A Voice to Britain and America, in a Scriptural statement of the second advent of our Lord and Saviour, which we daily pray for, saying, „Thy kingdom come, thy will be done in earth as it is in heaven“25, Ливерпуль капитаны А. Ландерс тарафынан, S. Kent and Co. нәшриәтендә, 1839 йылда баҫылған» тигән исем менән китап ҡабул ителеүе тураһында мәғлүмәт бар.

GSAM 88.2«Ул, башҡалар кеүек, ваҡыт иҫәбен сығара, 2300 көндөң тамамланыуын Христостың дөрөҫ тыуған йылынан башлап 1847 йылда тип күрһәтә.» Был беҙҙең 1844 йыл була, сөнки ул ғәҙәти иҫәпләүҙән дүрт йыл алда тыуған.26

GSAM 88Леонард Генрих Келбер

GSAM 88.31892 йылдың 17 майындағы Review and Herald гәзитендә Германияның Гамбург ҡалаһынан пастор Л. Р. Конрадиҙың мәҡәләһе баҫылған, унда ул былай ти:—

GSAM 88.4«Уҡыусыларыбыҙҙың күбеһе, бәлки, билдәле лютеран прелаты Бенгель тураһында ишеткәндер; ул үткән быуатта [Шаффтың мәғлүмәттәре буйынса, Бенгель 1751 йылда вафат булған] Иисус Христостың килеүен 1836 йылға билдәләгән, уның иҫәпләүҙәре Асыҡланыу китабындағы 666 һанына нигеҙләнгән. Ләкин был ваҡыт үткәнгә тиклем күпкә алда башҡа берәү — баш уҡытыусы Леонард Генрих Келбер — яҙа башланы. Уның тәүге буклеты 1824 йылда „Ахыр яҡын“ исеме менән баҫылып сыҡҡан, унда Маттай 24 һәм 25-се бүлектәрҙең аңлатмаһы бирелгән. Ул Баварияла баҫылып сыҡҡан. Әммә 1835 йылда шул уҡ исем менән 126 битлек ҙурыраҡ брошюра Штутгартта баҫылып сыҡты. Был айырыуса ҡыҙыҡлы буласаҡ, һәм уҡыусыларға яҡшыраҡ аңлатма биреү өсөн мин титул битенең тәржемәһен өҫтәйем: „Ахыр килә, Аллаһының һүҙенән һәм һуңғы ваҡиғаларҙан ентекле һәм ышандырырлыҡ итеп раҫланған; беҙҙең Хоҙайҙың килеүен көтөүгә йәки ваҡытты иҫәпләүгә ҡарата барлыҡ алдан уҡ төҙөлгән ҡараштарҙы бөтөнләй юҡҡа сығара; прелат Бенгельҙең ҙур хәл итеүсе йылға ҡағылышлы ете йылға хаталанғанын асыҡ күрһәтә; сөнки 1836 түгел, ә 1843 йыл — ул терминус, унда яҡтылыҡ менән ҡараңғылыҡ араһындағы ҙур көрәш тамамланасаҡ, һәм беҙҙең Хоҙайбыҙ Иса Мәсихтең оҙаҡ көтөлгән тыныслыҡ патшалығы ерҙә башланасаҡ.“
GSAM 89.1«Икенсе баҫма 1841 йылда, шулай уҡ Штутгартта сыҡҡан, һәм мин белгәнсә, тағы ла береһе Саксонияла баҫылған. Титул бите күрһәтеүенсә, брошюра, киң таралған алдан уйлаған фекерҙәрҙе кире ҡағып, асыҡ һәм аныҡ рәүештә Даниил китабының 8-се бүлегендәге 2300 көн менән 9-сы бүлегендәге 70 аҙна араһындағы бәйләнеште күрһәтә һәм уларҙы 1843 (яһүд иҫәбе буйынса — 1843, беҙҙең иҫәп буйынса — 1844) йылға сығара. Шунан һуң китаптың ҡалған өлөшөндә ул заман билдәләре аша был ваҡиғаның яҡынлашыуын күрһәтә.
GSAM 89.2«Бер нисә баҫманың сығыуы үҙе үк уның тыуҙырған ҡыҙыҡһыныуын дәлилләй. Хәҙерге ваҡытта Австралияла йәшәүсе ағай Шехе уның хәтта алыҫтағы Силезия провинцияһында ла реклама иғланын күргән, заказ биргәс, бикләнгән ишектәр артында ҙур ҡыҙыҡһыныу менән уҡыған. Китапта авторҙың донъяла ошондай уҡ хәрәкәт тураһында хәбәрдар булыуы хаҡында бер ҙә мәғлүмәт юҡ, әммә ул Хоҙай Рухы ярҙамында шул уҡ һығымталарға килгән.
GSAM 89.3«1842 йылда ул Штутгартта тағы ла ҙурыраҡ, 286 битлек брошюра яҙған: „Cardinal and Scriptural Thoughts Concerning the Creation and Duration of the World; or a thorough answer to the question: Why God has created the world in six successive days—the nearness of our Lord to judge antichrist—the great and joyful events of the year 1843.“» тигән исем менән.

GSAM 89«Бен Эзра» (Лакунца)

GSAM 89.41812 йыл тирәһендә Испанияла Лакунца The Coming of Messiah in Majesty and Glory исемле китап баҫтырған. Автор үҙен «Бен Эзра» тип аноним итеп күрһәткән һәм, фараз ителеүенсә, ул динен алмаштырған яһүди булған. Англиянан Эдвард Ирвинг, икенсе килеү тураһында эшен башлағандан һуң, юғарыла телгә алынған китапты инглиз теленә тәржемә иткән. Шулай итеп, ул үҙ хикәйәһен иң аҙынан ике телдә һөйләгән.

GSAM 89.5Йылдар үтеү менән, үткән быуаттың башынан алып 1840 йылға тиклем 2300 көн осорон иҫәпләгән һәм 70 аҙнаны шул осорҙың тәүге өлөшө тип билдәләгән төрлө уҡыусыларҙың йомғаҡтарын бергә йыйып, уларҙың барыһының да был осор 1844 йылда тамамланасаҡ тип килешеүен күреү ысынлап та ҡыҙыҡлы.

GSAM 901844 — 2300 көндөң дөрөҫ тамамланыу йылы

GSAM 90.1Шундай һорау тыуырға мөмкин: 1844 йыл — 2300 көндөң дөрөҫ тамамланыу ваҡытымы, тип ышана алабыҙмы? Әйе! Сөнки пәйғәмбәрлектең ялған үтәлеше дөрөҫ үтәлеш өсөн билдәләнгән ваҡытта килеп сыға алмаған кеүек үк, 1844 йылдың 2300 көндөң дөрөҫ тамамланыу ваҡыты икәнлеге тураһында һығымтаға килергә тейешбеҙ. 1798 йылға тиклем был белемде йомоп тотҡан һәм шунан һуң яҡтылыҡ балҡыясаҡ тип вәғәҙә иткән Хоҙай, хатаһыҙ Рухы ярҙамында ваҡытты дөрөҫ аңлау өсөн уны ихлас эҙләгән кешеләрҙе етәкләне. Был тема буйынса «белемдең» «артырыуы» өсөн уның ваҡыты етте, һәм ул дөрөҫ яҡтылыҡты бирҙе.

GSAM 90.2«Ахыр заман» осоронда халыҡҡа аңлатылған был ваҡыттың тамамланыу нөктәһен тапҡандан һуң, был асыштың мәғәнәһен асыҡлау файҙалы булыр. Был осорҙа, Инжил эштәре тамамланған мәлдә, хөкөм ултырышының ваҡыты аныҡ иғлан ителергә тейешлеген күрәбеҙ. «Мин тағы күрҙем,» — ти Иоанн, — «тағы бер фәрештә күктәр уртаһында осоп килә, уға ерҙә йәшәүселәргә, бөтә халыҡтарға, ҡәбиләләргә, телдәргә һәм халыҡтарға мәңгелек Инжилде иғлан итергә, юғары тауыш менән: Алланан ҡурҡығыҙ һәм уға дан бирегеҙ; сөнки уның хөкөм сәғәте килде; һәм күкте, ерҙе, диңгеҙҙе һәм һыу сығанаҡтарын яһағанға ғибәҙәт итегеҙ тип әйтергә ҡушылған».27 Ысын фәрештәләр кешеләргә Инжилде уағыҙламай. Кеше — донъя аҙағына тиклем Раббының Инжилен уағыҙлау өсөн Раббы үҙе һайлаған вәкил.28 Был фәрештә — «Хоҙай йортонан башлап» хөкөм итеү ваҡытының килеүен иғлан иткән Инжил хәбәренең символы.29 Шундай хәбәр Изге Яҙмаларҙан хөкөмгә алып барған ваҡыт асыҡланғансы бирелеүе мөмкин түгел ине. 2300 көнлөк осор, алдан әйтелгәнсә, Алланың халҡы өҫтөндә үткәрелгән тикшереү хөкөмөнә тиклем һуҙыла.

GSAM 91Ҡаплау көнө — хөкөм ваҡыты

GSAM 91.1Ғәфү итеү көнө, ерҙәге изге урынды таҙартыу көнө, яһүдтәр тарафынан хөкөм көнө тип ҡабул ителгән һәм бөгөн дә шулай һанала. Һәм хәҙерге ваҡытта ла, ситкә таралып йәшәгән хәлдәрендә, боронғо замандың был тантаналы көнгә бәйле бөтә йолаларын үткәрә алмаһалар ҙа, уны хөкөм көнө итеп билдәләйҙәр. Бының дәлиле итеп тәүҙә Сан-Франциско, Калифорнияла баҫылып сыҡҡан, Рокки тауҙарының көнбайышындағы ортодокс яһүдтәренең органы булған The Jewish Exponent исемле яһүд гәзитендәге мәғлүмәттән цитата килтерәбеҙ. 1892 йылдың сентябрь һанында киләһе һан сығарылғанға тиклем етенсе ай һәм ғәфү итеү көнө килеп етәсәк тип иғлан ителгән. Уларҙың етенсе айының исеме — Тишрей, ә алтынсыһыныҡы — Эллул; шуға күрә гәзит былай тип хәбәр иткән: «Эллул айы инде килеп етте, һәм шофарҙың [шофар — етенсе айҙың беренсенән унынсы көнөнә тиклем өрөлгән труба, Псалом 81:3, 4] иҫкәртеү тауыштары ортодокс синагогаларҙа һәр иртә ишетелә, хәтер көнөнә һәм Йом Киппурҙың һуңғы хөкөмөнә әҙерләнергә өндәй». Эллул, алтынсы ай, тамамланырға яҡынлашҡанда һәм Тишрей, етенсе ай, асылырға торғанда, улар ун көн буйы һәр иртә шул типик система буйынса йылдың һуңғы хөкөмөн иғлан иткән трубаны ишетә торғайнылар.

GSAM 91Яһүд раввинының шаһитлығы

GSAM 91.2Тағы ла 1902 йылда Калифорнияның Сан-Франциско ҡалаһындағы ҙур яһүд общинаһының раввины Исидор Майерс ғәфү көнөн иғлан иткәндә, былай тине: «Бер йылдан икенсе йылға ваҡыт сиген үткәндә, израил кешеһенең иҫенә ижад ителеү һәм Яратыусының бөтә донъя хакимлығы ныҡлап төшөрөлә, һәм ул, шулай әйтергә яраһа, ваҡыттың тыуыуы һәм бөйөк Патшаның тәхеткә ултырыуы йыллығын труба тауышы менән байрам итергә саҡырыла. Уны шул уҡ труба, йәғни шофар тауышы, хөкөм тәхетендә ултырған Мәңгелек Ғәҙеллектең бөтәһен дә күрә торған күҙе алдында ҡалтырап тороп, үткән йылда башҡарған ғәмәлдәрен кире ҡарап сығырға саҡыра.»

GSAM 92.1Яһүд ғибәҙәтханаһында изге урын йылына бер тапҡыр таҙартылғанлыҡтан, 2300 көн тамамланғандан һуң изге урынды таҙартыу йыллыҡ типик хеҙмәттән башҡа бер нәмәгә бәйле булыуы Даниилға асыҡ күренгәндер. Хоҙай инде үҙ халҡына пәйғәмбәрлектә символдар ҡулланғанда бирелгән ваҡытты «һәр көнөн бер йыл итеп» иҫәпләргә кәрәклеген өйрәткән ине.30 Шулай итеп, 2300 көн осоро, күргәнебеҙсә, Христостың күктәге изге урында баш рухани булараҡ башҡарған эшенең тамамланыуына — эштәре гонаһтарын таныу аша күктәге изге урынға килтерелгән кешеләрҙең тикшереү хөкөмөнә тура килә.

GSAM 921844 йылда тапшырылырға тейешле Хөкөм Хәбәре

GSAM 92.2Изгеләрҙең хөкөмө башланасаҡ ваҡыт асыҡланғас, пәйғәмбәрлектә билдәләнгән Хоҙайҙың ваҡиғалар тәртибе буйынса «Уның хөкөм сәғәте килде» тигән хәбәр еткереү өсөн юл асылды. Иғтибар итегеҙ: был ваҡыт асыҡланғандан һуң хәбәр шунда уҡ иғлан ителер тип әйтелмәй, ә элек «мөһөрләнгән» яҡтылыҡ асыҡ ителергә тейеш ти. Беҙ аныҡ күрәбеҙ: был тормошҡа ашты. Киләһе бүлектәрҙә күренәсәк: Хоҙай килеү хаҡындағы хәбәрҙең ҡасан иғлан ителерен дә төгәл билдәләгән, һәм был иғлан донъяға тура мәғәнәлә тапшырылған.

Notes

  1. Даниил 12:8-10. ↩
  2. Даниил 8:17. ↩
  3. Даниил 12:4. ↩
  4. Икенсе ҡануниәт 29:29. ↩
  5. Наһум 3:2. ↩
  6. Наһум 1:5-9. ↩
  7. Наһум 2:3-5. ↩
  8. Иоил 2:1. ↩
  9. Сефания 2:1-3. ↩
  10. Даниил 11:35. ↩
  11. Даниил 12:7. ↩
  12. Асыҡланыу 11:3. ↩
  13. Асыҡланыу 11:7-9. ↩
  14. Андерсондың Annals of the English Bible, б. 494. ↩
  15. Thomas Dick on the Improvement of Society, 154-се бит. ↩
  16. Тьерҙың French Revolution, 2-се том, 371-се бит. ↩
  17. Шул уҡ, б. 338. ↩
  18. Шул уҡ, б. 365. ↩
  19. Асыҡланыу 11:11, 12. ↩
  20. Даниил 8:14. ↩
  21. Даниил 12:6-8. ↩
  22. Даниил 12:13. ↩
  23. Даниил 12:8. ↩
  24. Даниил 12:9. ↩
  25. Маттай 6:10. ↩
  26. Маттай 2:1-се аяттың маргинал датаһы. ↩
  27. Асыҡланыу 14:6, 7. ↩
  28. Маттай 28:19, 20. ↩
  29. 1 Петр 4:17. ↩
  30. Һандар 14:34; Езекииль 4:6. ↩

Note

Back