5-се бүлек — Икенсе килеү хаҡындағы хәбәр
GSAM 93.1«Ә хәҙер инжир ағасынан миҫал өйрәнегеҙ: уның ботағы йомшаҡ булып, япраҡтар сығарһа, йәйҙең яҡын икәнен беләһегеҙ; шулай уҡ был бөтә хәлдәрҙе күргәс, ул [маргиналда, ул] яҡын, ишектәр янында, тип белегеҙ. Ысынлап һеҙгә әйтәм: был быуын үтеп китмәй, был бөтә хәлдәр үтәлмәйенсә. Күк тә, ер ҙә үтеп китер, ә минең һүҙҙәрем үтеп китмәйәсәк.»1
GSAM 93.2Был яҙмада иғтибар шул мәлгә йүнәлтелә: Мәсихтең килеүе «ишек төбөндә» икәнен белеү мөмкин булған ваҡыт — ул йәйҙең яҡынлашыуын тәүге йомшаҡ япраҡтар сығыуын күреп белгән кеүек үк ышаныслы. Шулай уҡ беҙ Мәсих үҙе килгәнсе тарих сәхнәһенән китмәҫ быуынға килеп еткәнебеҙҙе лә белә алабыҙ. Был мәҫәлде өйрәнергә ваҡыт еткәндә, мәҫәлде өйрәтеүсе уҡытыусыларҙы күтәреү — Хоҙайҙың үҙ ваҡыты икәне айырыуса хаҡ. Апостолдың икенсе осраҡтағы һорауы ла бында тулыһынса ҡағыла: «Проповедник булмаһа, улар нисек ишетәсәк? Әгәр улар ебәрелмәһә, нисек проповед итәсәк?»2
GSAM 93Билгеләр ваҡыты
GSAM 93.3Алдағы бүлектә беҙ 2300 көнлөк осор тамамланыуы хаҡында белем нисек алынғанын һәм уның «уның хөкөм сәғәтенә» тиклем һуҙылыуын күрҙек. Бында индерелгән миҫалда беҙ был миҫалды һәм «хөкөм» хәбәрен донъяға иғлан итеү өсөн Хоҙайҙың ваҡытына килтереләбеҙ. Үҙ халҡына килергә тейешле һәм «ҡыҫҡартыласаҡ» ҙур «ҡыйынлыҡ» тураһында һөйләгәндән һуң, Ҡотҡарыусы әйтте: «Шул көндәрҙең ҡыйынлығынан һуң шунда уҡ ҡояш ҡараңғылашасаҡ, ай үҙ нурын бирмәйәсәк, йондоҙҙар күктән төшәсәк, һәм күктәрҙең көстәре селкенәсәк; шунан һуң күктә Кеше Улының билдәһе күренер».3
GSAM 94.1Иғтибар итегеҙ, һуңғы телгә алынған билге уның килеүенең билдәһе тип әйтелмәй; әммә кеше Улының шунда булыуын, килеүе күренеүен күрһәтеүсе билге тип әйтелә. Был текстта уның яҡын килеүенә ышаныс нигеҙләү өсөн билдәләр итеп ҡояшта, айҙа һәм йондоҙҙарҙағы билдәләр күрһәтелә. Артабан килгән башҡа ваҡиғалар уның күктәге болоттарҙағы ысын килеүе менән бәйле. Шуға күрә был билдәләрҙең өсөнсөһөнән — йондоҙҙарҙағы билдәләрҙән — һуң уҡ Хоҙай уҡытыусыларын күтәреп, Христостың килеүе ишектәрҙә тип өйрәтер өсөн ваҡыт етә.
GSAM 94.2Ә хәҙер был билдәләрҙең күренеү ваҡыты хаҡында: ҡояштың ҡараңғылашыуы ҡыйынлыҡтарҙан һуң шунда уҡ булырға тейеш ине.4 Марк яҙғанса, был «ул көндәрҙә, шул ҡыйынлыҡтарҙан һуң» булырға тейеш ине.5 Беҙҙең Ҡотҡарыусыбыҙ әйткән: көндәр ҡыҫҡартылыр. Мария Терезаның указы һәм 1773—1776 йылдарҙағы толерантлыҡ акттары арҡаһында сиркәүгә ҡаршы эҙәрлекләүҙең ярһыуы ҡыҫҡартылды. Эҙәрлекләүсе көс 1798 йылға тиклем дәүләт власы ҡоралын үҙ контролендә тотһа ла, эҙәрлекләүҙәр яҡынса 1773 йылда тамамланды. Ҡотҡарыусының һүҙҙәрен сағыштырғанда, был билдәләрҙең тәүгеһе 1773—1798 йылдар араһында була.
GSAM 94Ҡараңғы көн һәм төн
GSAM 94.31780 йылдың 19 майында ҡояш тәбиғәттән тыш рәүештә ҡараңғыланды. Был ҡояш тотолоуы түгел ине, сөнки ай алда, бер көн элек тулған ине. Шуға ҡарамаҫтан, Америка Ҡушма Штаттарының бөтә төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә иртәнге ун берҙән киске ун бергә тиклем ҡараңғылыҡ ҡапланы. Ул ваҡытта ҡояш ҡына ҡараңғыланманы, ай ҙа ҡояш нурҙарын сағылдырыуҙан баш тартты. Был ҡараңғылыҡ ҡояштың ай дискыһына нур һибеүенә юл ҡуйманы. Һәм күп йылдар үткәс Ноа Вебстер әйткәнсә, «Был ҡараңғылыҡты аңлатыу өсөн бер ниндәй ҙә ҡәнәғәтләнерлек сәбәп күрһәтелмәне.»
GSAM 95.1Был ҡараңғы көн тураһында астроном Гершель болай тине: «Төньяҡ Америкалағы Ҡараңғы Көн — тәбиғәттең шундай ғәжәп күренештәренең береһе, улар һәр ваҡыт ҡыҙыҡһыныу менән уҡыласаҡ, әммә фәлсәфә уларҙы аңлатыуҙа көсһөҙ».
GSAM 95.21780 йылдың 19 майындағы төндөң ҡараңғылығын тасуирлағандар, тулы ай булыуға ҡарамаҫтан, «әгәр бөтә донъяның яҡтылыҡ сығанаҡтары юҡ ителһә лә, ҡараңғылыҡ бынан да тулыраҡ була алмаҫ ине», — тип әйткән.
GSAM 95Йондоҙҙарҙың яуыуы
GSAM 95.3Был билгеләрҙең өсөнсөһө — йондоҙҙарҙың яуыуы — 1833 йылдың 13 ноябрендә тормошҡа ашты. Ул төндә, йәғни таң атыуға биш сәғәт ҡалғас, метеорҙар яуыуы булды; уны ҡайһы берәүҙәр күктән төшкән ут йылғаларына, ә башҡалар ҙур фейерверктан осоп сыҡҡан ут осҡондарына тиңләгән. Был күренеш бөтөн Төньяҡ Америка буйлап таралды: көньяҡтан — Мексика ҡултығынан, төньяҡтан — Һадсон шығанағына тиклем, көнбайыштан — Сандвич утрауҙарынан, көнсығышта — Ливерпульҙан бер нисә йөҙ миль алыҫлыҡҡа тиклем. Ҡайҙа ғына күҙәтелһә лә, ул бер үк даими йондоҙ яуымы булды, ҡарлы борандағы ҡар бөртөктәре кеүек тығыҙ яуҙы.
GSAM 95.41833 йылдың был йондоҙ ямғыры хаҡында 1833 йылдың 25 ноябрендәге Connecticut Observer гәзитенән өҫтәмә цитата килтерәбеҙ:—
GSAM 95.5«Old Countryman журналының мөхәррире „йондоҙҙарҙың төшөүен“ бик етди ҡабул итә. Ул былай ти: „Беҙ үткән шаршамбы иртәһендә күргән ут ямғырын — алтынсы мөһөр асылғанда Ерҙә йәшәүселәр шаһит буласаҡ ҙур һәм ҡурҡыныс көндөң ҡурҡыныс тибы, ышаныслы алдан хәбәр итеүсе, мәрхәмәтле билдә тип иғлан итәбеҙ. Ул ваҡыт инде яҡынлаша, ул Яңы Килешмәлә генә түгел, Иҫке Килешмәлә лә тасуирланған; һәм көслө ел һуҡҡанда емештәрен ҡойған инжир ағасын быға ҡарағанда ла теүәлерәк һүрәтләгән күренеште күреү мөмкин түгел ине.“»
GSAM 96Томас Бернеттың фаразы
GSAM 96.1Халыҡты элекке заман кешеләре был билгенең тура мәғәнәлә үтәлеүен көтөргә өйрәткәндәр. Томас Бернетт 1697 йылда Лондонда баҫылған Theory of the Earth исемле китабында Маттай 24:29-ға түбәндәгесә билдәләй:—
GSAM 96.2«Шөбһәһеҙ, ул ваҡытта төрлө утлы метеорҙар күренәсәк; һәм башҡалар араһында төшөүсе йондоҙҙар тип аталғандар ҙа буласаҡ, улар берәм-берәм әһәмиәтһеҙ булһа ла, әгәр ҙә улар күпләп, пәйғәмбәр әйткәнсә, йөҙөм япраҡтары йәки инжир емештәре кеүек осоп төшһә, улар ғәжәп күренеш тыуҙырыр ине.... Беҙгә быларҙы гипербола йәки поэтик образдар тип ҡабул итергә кәрәкмәй, ә асыҡ пәйғәмбәрлектәр һәм тура мәғәнәлә тормошҡа ашасаҡ хәлдәр итеп ҡарарға тейешбеҙ.»
GSAM 96Профессор Олмстедтың шаһитлығы
GSAM 96.3Массачусетс штаты Йель колледжы профессоры Олмстед, уны «Американың иң бөйөк метеорологы» тип атайҙар, 1833 йылдың 13 ноябрендәге йондоҙҙар яуыуы хаҡында былай тине:—
GSAM 96.4«1833 йылғы йондоҙ ямғырының киңлеге Ер йөҙөнөң ҙур өлөшөн ҡапланы: көнсығышта Атлантик океанының уртаһынан көнбайышта Тымыҡ океанға тиклем; көньяҡта Көньяҡ Американың төньяҡ ярҙарынан төньяҡта Британия биләмәләрендәге билдәһеҙ төбәктәргә тиклем. Йондоҙ осоу күренеше күҙгә генә күренеп ҡалманы, ә бөтә ерҙә лә бер үк күренеш булып торҙо.»
GSAM 96.512 ноябрҙә киске яҡынса 11-ҙән башлап 13-сө көндөң иртәһендә яҡынса 4-кә тиклем дауам иткән был тамаша тураһында профессор былай ти:—
GSAM 96.6«1833 йылдың 13 ноябрендә иртәнге сәғәттәрҙә йондоҙ ямғырҙарын күреү бәхетенә ирешкәндәр, мөгаен, донъя барлыҡҡа килгәндән бирле йәки, кәм тигәндә, тарих биттәрендә теркәлгән осорҙарҙа күрелгән иң ҙур күк фейерверкын күргәндәрҙер.»
GSAM 97Йондоҙ ямғыры Европала ла күҙәтелде
GSAM 97.11835 йылда Германияның Штутгарт ҡалаһында Леонард Генрих Келбер баҫтырған китапта был билгенең Атлантиканың шул яғында шул уҡ айҙа, тик бер нисә көн һуңыраҡ ҡабатланғаны тураһында хәбәр ителә. Ул яҙа:—
GSAM 97.2«1833 йылдың 25 ноябрендә Европа континентында йондоҙҙарҙың матур ямғырҙары күренде,» һәм «Силезиялағы Минстербургта йондоҙҙар ут ямғыры кеүек яуҙы. Улар менән бергә ут шарҙары ла төштө, төндө шул тиклем яҡты итте, халыҡ яҡындағы йорттар янғандыр тип уйланы.
GSAM 97.3«Шул уҡ ваҡытта Австрияның Прин ҡалаһында йондоҙҙар яуыуы биш йөҙ квадрат мильдан ашыу майҙанды ҡапланы. Уны ҡайһы берәүҙәр күктән төшкән ут йылғалары кеүек тип тасуирланы. Ҡайһы берәүҙәр уны ут ямғыры тип атаған. Унан аттар ҡурҡып, ергә ауҙы. Күп кеше ҡурҡыуҙан ауырып китте.»
GSAM 97Мәҫәлде ҡулланыу
GSAM 97.4Пәйғәмбәрлектең был сыҙығында өсөнсө билдә — йондоҙҙарҙың төшөүе — үтәлеүенән һуң, Ҡотҡарыусыбыҙ әйтә: «Хәҙер инжир ағасынан мәҫәл өйрәнегеҙ». Был һүҙҙәр Хоҙайбыҙ был вәғәзҙе биргән ваҡытта йәшәгән быуынға түгел, ә был хәлдәрҙең үтәлгәнен — үтәлә барыуын түгел, ә инде үтәлгәнен — күрәсәк быуынға ҡағыла. Мәсих ишектә тигән билгеләр араһына уның ысынлап килгәнен күргән саҡта буласаҡ күктәрҙең тетрәнеүе инмәй. Уның яҡын килеүен күрһәткән был билгеләр араһында өсөнсөһө — йондоҙҙарҙағы билге. Халыҡтың инжир ағасы хаҡындағы мәҫәлде өйрәнеүе өсөн Хоҙай билдәләгән ваҡыт 1833 йылдан һуңға тура килә. Был — донъяны уның килеүе ишектәрҙә тороуы тураһындағы ҙур хаҡлыҡҡа уятырға Хоҙай билдәләгән ваҡыт, һәм был мәҫәлде ишеткән быуын үтеп китмәҫ элек уның килеүе буласаҡ. Шулай итеп, был пәйғәмбәрлектә донъяға ҙур килеү тураһында иғлан ителергә тейешле ваҡыт нисек билдәләнгәнен күрәбеҙ.
GSAM 98Бөтә донъяға иғлан
GSAM 98.1Был фараздың үтәлешендә беҙ 1833 йылда уҡ Хоҙай донъяның төрлө төбәктәрендә үҙенең хәбәрселәрен йәки хеҙмәткәрҙәрен күтәреүен күрәбеҙ; улар 1833 йылдан 1844 йылға тиклем Мәсихтең яҡынлашыуын, «ишектәрҙә» тип иғлан иттеләр; һәм улар инжир ағасы миҫалын өйрәттеләр, уның килеүенең ошо билдәләрен күрһәтеп, Хоҙай уларға нисек өйрәткән, шулай эшләнеләр. Был хәбәр, йә тере уҡытыусы аша, йә баҫма биттәр аша, донъяның һәр миссионер станцияһына һәм ер йөҙөндәге һәр диңгеҙ портына барып етте.
GSAM 98.2Был хәбәрҙең киңлеге Нью-Йорк штаты Рочестер ҡалаһындағы Voice of Truth журналының 1845 йылдың ғинуар һанында мөхәррир тарафынан асыҡ итеп күрһәтелгән:—
GSAM 98.3«Асыҡланыу китабының 14:6, 7-се аяттарында тасуирланған мәңгелек Инжил һәр милләткә, ҡәбиләгә, телгә һәм халыҡҡа уағыҙланды; ул юғары тауыш менән: „Алланан ҡурҡығыҙ һәм уға дан бирегеҙ; сөнки уның хөкөм сәғәте килеп етте; күкте, ерҙе, диңгеҙҙе һәм һыу сығанаҡтарын яһағанға табынығыҙ“, — тип әйтте. Был хәбәрҙең һуңғы бер нисә йылда, 1843 йылда [1843, йәһүд иҫәбе буйынса — беҙҙең иҫәп буйынса 1844] Христостың килеүен йәки уның яҡынлашыуын проповед итеү аша күк аҫтындағы һәр милләткә һәм телгә еткерелеүен факттар менән дәлилләгәндән дә асығыраҡ итеп башҡа бер осраҡты ла дәлилләп булмай. Лекциялар һәм баҫмалар аша был тауыш бөтөн ер шарына, ә был һүҙҙәр донъяның ситтәренә тиклем таралды.»
GSAM 98.4Факттар менән таныш булмаған ҡайһы бер кешеләр икенсе адвент хәрәкәтен билдәле бер урын менән генә сикләнгән тип һанаған, уны Америка Ҡушма Штаттарының төньяҡ өлөшөндә Уильям Миллер һәм уның менән бер нисә йөҙ пасторҙың эше тип ҡабул иткән. Бындай кешеләр өсөн Америкала пастор Миллер һәм пастор Һаймс алдынғы лидерҙар булған хәрәкәт — юғарыла әйтелгәнсә, «ер йөҙө сиктәренә» тиклем таралған ҙур хәрәкәттең бик бәләкәй генә өлөшө булыуын ишетеү аптырау тыуҙырыуы мөмкин.
GSAM 99Хәрәкәт төрлө илдәрҙә нисек башланды
GSAM 99.1Был иғланды бөтөн донъяға сығарыу өсөн Хоҙайҙың ваҡыты етте, һәм ерҙең егерме йәки унан да күберәк урынында, яҡынса бер үк ваҡытта, бер-береһенең эшен белмәйенсә, был хәбәрҙе бөтә ер йөҙөнә еткереү өсөн сығыш яһаған кешеләр барлыҡҡа килде. 4-се бүлектә телгә алынғандар, 2300 көндөң тамамланыуы хаҡындағы яҡтылыҡты ҡабул иткәндәр, берҙән-бер иҫкәрмә — А. Кэмпбелл — Асыҡланыу китабының 14-се бүлегендәге беренсе фәрештәнең хәбәрен иғлан итеүгә йүнәлтелде; был да Алла Рухының туранан-тура тәьҫире аша булды, бер-береһенә яҡтылыҡ тапшырыу юлы менән түгел.
GSAM 99Реформация менән сағыштырғанда
GSAM 99.2Әгәр беҙ шул уҡ ҡағиҙәне был хәрәкәткә Д'Обинье XVI быуаттың бөйөк реформацияһының күтәрелеүенә ҡулланған ҡағиҙә кеүек ҡулланһаҡ, уны һис шикһеҙ Хоҙайҙың хәбәре һәм Хоҙайҙың ваҡытында тип иҫәпләргә кәрәк. Ул тарихсы тотош был реформация тураһында түбәндәгесә әйткән:—
GSAM 99.3«Германия Швейцарияға, Швейцария Францияға, Франция Англияға хаҡлыҡты еткермәне. Был илдәр уны Хоҙайҙан ҡабул итте, донъяның бер өлөшө икенсе өлөшөнә яҡтылыҡты тапшырмаған кеүек; әммә бер үк балҡып торған шар уны турадан-туры бөтә ергә лә еткерә. Юғарыҙан сыҡҡан таң — бөтә кешеләрҙән сикһеҙ юғары күтәрелгән Христос — реформация осоронда ла, христианлыҡ нигеҙләнгән саҡта ла донъяға тормош биргән илаһи ут булды. XVI быуатта бер үк доктрина бер үк ваҡытта иң алыҫ һәм төрлө-төрлө халыҡтарҙың йорттарында ла, сиркәүҙәрендә лә нигеҙләнде. Сөнки бер үк Рух һәр ерҙә бер үк иманды тыуҙырыу өсөн эшләй ине.
GSAM 99.4«Германия һәм Швейцария реформациялары был хаҡлыҡты күрһәтә. Цвинглиҙың Лютер менән бер ниндәй ҙә аралашыуы булманы. Әммә шикһеҙ, был ике кеше араһында бәйләнеш бар ине; уны ер өҫтөндә түгел, ә юғарыраҡ эҙләргә кәрәк. Кем күктән Лютерға хаҡлыҡты биргән, шул уҡ хаҡлыҡты Цвинглиға ла биргән. Улар араһында аралашыу сараһы — Алла булды. „Мин Инжилде уағыҙлай башланым,“ — ти Цвингли, — „мәрхәмәт йылы 1516 йылда, башҡа һүҙ менән әйткәндә, беҙҙең илдә Лютерҙың исеме бер кемгә лә билдәле булмаған ваҡытта. Мин Христостың тәғлимәтен Лютерҙан түгел, ә Хоҙай һүҙенән өйрәндем. Әгәр Лютер Христосты уағыҙлай икән, ул мин эшләгәнде эшләй; шул ғына“».6
GSAM 100.1Францияла Фарель һәм Лефеврҙың эше тураһында һүҙ барғанда, тарихсы былай ти:—
GSAM 100.2«Шулай итеп, Франциялағы Реформация ситтән индерелгән әйбер түгел ине. Ул Франция тупрағында тыуҙы; ул Парижда үҫте; уның тәүге тамырҙары Рим христиан донъяһында икенсе көс булған университетта үк барлыҡҡа килде. Хоҙай был эштең принциптарын уның башҡа берәй илдә башланыуынан алда уҡ Пикардия һәм Дофин ерҙәрендәге намыҫлы кешеләрҙең йөрәктәренә һалды.
GSAM 100.3«Беҙ күрҙек, Швейцария реформацияһы Германия реформацияһынан бәйһеҙ булды. Франция реформацияһы үҙ сиратында икәһенән дә бәйһеҙ булды. Был эштәр был төрлө илдәрҙә бер-береһе менән бәйләнешһеҙ рәүештә бер үк ваҡытта башланды; һуғышта ла армияны тәшкил иткән бөтә төр көстәр бер үк мәлдә хәрәкәткә сыға, бер-береһенә хәрәкәт итергә бойормайынса, сөнки бер үк баш командирҙан сыҡҡан бер үк бойороҡ барыһына ла ишетелә. Ваҡыт үтәлгән, халыҡ әҙер ине, һәм Хоҙай бөтә илдәрҙә бер үк ваҡытта үҙ сиркәүен реформациялауҙы башланы. Бындай факттар ун алтынсы быуаттың бөйөк реформацияһының илаһи эш булыуын дәлилләй.»7
GSAM 100.4Т. Билни, Фрит, Тиндаль һәм башҡалар етәкселегендә Англияла булған Реформация тураһында Д'Обинье тағы ла түбәндәгеләрҙе яҙа:—
GSAM 100.5«Шулай итеп, Англиялағы Реформация Лютерҙан һәм Цвинглиҙан бәйһеҙ рәүештә, бары тик Хоҙайҙан ғына башланғыс алып башланды. Христианлыҡтың был бөтә илдәрендә илаһи һүҙ бер үк ваҡытта эшләне. Оксфордта, Кембриджда, Лондонда Реформацияның башланыуы Эразм баҫтырған грек телендәге Яңы Килешеү булды. [Тиндаль һәм Томас Билни 1519 йылда Кембриджтан китте.] Бер көн килде, Англия реформацияның был юғары сығышы менән ғорурланды. »8
GSAM 101.1Реформацияла юғарыла күҙәтелгәнсә, килеү иғланын иғлан итеү ҙә шундай уҡ рәүештә барлыҡҡа килде. Кешеләр бер-береһен белмәй, бер-береһе менән бәйләнешһеҙ рәүештә донъяның дүрт тапҡырҙан да күберәк өлөшөндә бер үк ваҡытта хәрәкәткә килде һәм ер йөҙөндәге дүрт ил менән генә сикләнмәй, бөтөн цивилизациялы донъяға шул уҡ Изге Яҙмаларҙың хаҡлыҡтарын иғлан итә башланы.
GSAM 101Йосеф Вольфтың хеҙмәттәре
GSAM 101.2Был мәлдә килеү иғланының таралыу киңлеге хаҡындағы факттарға иғтибар йүнәлтеү урынлы булыр:—
GSAM 101.3«1831 йылда Д.Д. Йосеф Вольф Бөйөк Британиянан Палестина яһүдтәре араһында хеҙмәт итеү өсөн миссионер итеп ебәрелде. Уның көндәлектәренә ярашлы, ул 1845 йылға тиклем Палестина, Мысыр, Ҡыҙыл диңгеҙ ярҙары, Месопотамия, Ҡырым, Парсия, Грузия, бөтөн Осман империяһында, Грецияла, Арабияла, Төркияла, Бухарала, Афғанстанда, Кашмирҙа, Һиндостан, Тибет, Голландияла, Шотландияла, Ирландияла, Константинополдә, Иерусалимда, Сент-Елена утрауында, шулай уҡ Урта диңгеҙ буйлап кораблдә һәм Нью-Йорк ҡалаһында бөтә конфессияларға Хоҙайҙың тиҙҙән килеүен иғлан итте. Ул иғлан итә: Мин яһүдтәр, төрөктәр, мөселмандар, парстар, индуистар, халдеяндар, езидтар, сириялеләр, сабейҙар араһында, пашаларға, шейхтарға, шахтарға, Органдж һәм Бухара патшаларына, Греция королеваһына һәм башҡаларға уағыҙ һөйләнем».9
GSAM 101.4Йәмәндә, Мусаның ҡайныһы Һобабтың тоҡомдары йәшәгән төбәктә, Йосеф Вольф Seera тип аталған китап күргән, уны ул былай тасуирлай: «Был ерҙәге ғәрәптәрҙә „Seera“ исемле китап бар, ул „Мәсихтең икенсе килеүе һәм уның данлы хакимлығы“ тураһында һөйләй!»10
GSAM 102.1Йәмәндә ул рехабиттәр менән алты көн үткәрҙе, улар хаҡында ул былай ти: «Улар шәраб эсмәй, виноградник ултыртмай, орлоҡ сәсмәй, палаткаларҙа йәшәй һәм Рехаб улы Йонадабтың һүҙҙәрен иҫтә тота. Улар менән бергә Израилдең Дан ҡәбиләһенән кешеләр ҙә бар ине; улар Һатрәмоттағы Терәм янында йәшәй һәм Рехаб балалары кеүек үк күктәге болоттарҙа Мәсихтең тиҙ килеүен көтә.»
GSAM 102.2Юғарылағы мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, шул ун дүрт йыл эсендә Вольф үҙе егерменән ашыу төрлө милләттә Мәсихтең килеүенең бик яҡын булыуы хаҡындағы хәбәрҙе иғлан иткән. Шул уҡ ваҡытта был тәғлимәт Германияла, айырыуса көньяҡтағы моравиялылар араһында киң таралған.
GSAM 102Германияла һәм Рәсәйҙә Хәбәр
GSAM 102.3Инглиз яҙыусыһы Мурэнт Брок хәбәр итеүенсә, «Вюртембергта йөҙләгән кешене берләштергән христиан колонияһы булған, улар Мәсихтең тиҙ килеүен көткән». Был тәғлимәт Германияның башҡа өлөштәрендә шул ваҡытта Германияның иң һәләтле теологы тип һаналған Хенгстенберг тарафынан иғлан ителгән.
GSAM 102.41892 йылдың 13 декабрендәге Review and Herald гәзитендә Германиянан пастор Л. Р. Конради болай ти:—
GSAM 102.5«Германияла Бенгель күптәрҙең йөрәгендә Хоҙайбыҙҙың килеүенә булған мөхәббәт утын яҡты, һәм был меңәрләгән кешене пәйғәмбәрлек һүҙен элек бер ҡасан да булмағанса ентекләп өйрәнергә этәрҙе.... Германияла яҡтылыҡ балҡып, унда 2300 көндөң ҡулланылышын күрһәткән баҫмалар таралды. Шунан һуң, бигерәк тә Вюртембергта, дини уяныу барлыҡҡа килде, һәм ҡыҫым көсәйеү менән йөҙләгән ғаилә көньяҡ Рәсәйгә күсеп, уны күп йылдар элек шунда күсеп киткән үҙ ватандаштары араһында таратты. Пасторҙар сиркәүҙәрен япҡас, бик һирәктәрҙе иҫәпкә алмағанда, улар йыйылыштарҙы — „stunden“, йәғни „сәғәт“ — шәхси йорттарҙа үткәрҙе, һәм йөҙләгән кеше иманға килде. Ул ваҡытта ла улар араһында шәмбе тураһында һөйләшеүҙәр барлыҡҡа килһә лә, берәү ҙә башлап ебәрмәгәс, был тема баҫылып ҡалды. Бер рус крәҫтәне „стунд“ йыйылыштарында иманға килде һәм шунан рустар араһында шул уҡ эшкә тотондо. Был, ниһайәт, бөгөнгө көндәге ҙур „стундист“ хәрәкәтенә килтерҙе, уның йоғонтоһо Себерҙең һәм Транс-Кавказдың иң алыҫ мөйөштәренә тиклем барып етә.»
GSAM 103.11891 йылдың 31 июлендәге Review and Herald гәзитендә пастор Конрадиҙың Австралиянан булған ағай Шәхә тураһында белдереүе баҫылып сыҡҡан; ул әйткән осорҙа Шәхә Силезияла йәшәгән һәм билдәле немец евангелист-богослов Госнер атаның эске миссияһы мәнфәғәтендә бер өлөш ваҡыт эшләгән. Ағай Шәхәнән ул Келберҙың китабы хаҡында түбәндәгеләрҙе килтерә:—
GSAM 103.2«1836 йылдан һуң, йәки Бенгель иҫәпләп сығарған ваҡыт үткәс, Швейдниц графлығы гәзитендә урындағы Соммерфельдт китап кибетенең Л. Генрих Келберҙың 1843 һәм 1844 йылдарҙа буласаҡ ҙур һәм шатлыҡлы ваҡиғалар тураһында китабы хаҡында иғлан сыҡты. Китаптың төгәл исемен хәтерләмәйем. Беҙ әлеге китапты алып, 1839–40 йылдарҙа ҡыҙыҡһыныусы бер нисә кеше менән ишектәрҙе бикләп уҡып сыҡтыҡ. Китап Даниил китабынан, Асыҡланыу китабынан һәм Маттай 24-тән ахырҙың яҡынлашыуын күрһәтте, шулай уҡ юғарыла телгә алынған датаның нисек иҫәпләнгәнен күрһәтеүсе иҫәпләү таблицаһы ла бар ине.»
GSAM 103Бөйөк Британиялағы Хәбәр
GSAM 103.3The Millennium исемле инглиз баҫмаһында «Англия сиркәүенең ете йөҙ пасторы Ҡотҡарыусының кире ҡайтыуы хаҡындағы ҡысҡырыуҙы күтәрҙе» тип әйтелә. Ул осорҙағы иң һәләтле пасторҙарҙың ҡайһы берҙәре 1840—1844 йылдарҙа Англияла килеү доктринаһын проповед иткән. Былар араһынан Бикерстед, Биркс, Брукс, Брок, Һабершон, Плин, Фремантл, Натан Лорд, МакНил, Уинтерс, Каммингс, Дж. А. Маккол, Д.Д., доктор Нисбетт, хөрмәтле А. Даллас, М.А. [үҙенең Look to Jerusalem китабында (114-се биттә) Маттай 24-се бүлегендәге миҫалды был быуынға ҡағылышлы тип аңлата], Бёрджесс, Раутон, Ганнер, Баркер, Бонэм, Делтри һәм башҡаларҙың исемдәрен атарға була.
GSAM 104Голландиялағы Хәбәр
GSAM 104.1Икенсе килеү доктринаһы Голландияла Һенцепетер тарафынан иғлан ителде, ул шул ваҡытта илдең иң һәләтле пасторы тип һаналған. Ул патша тәғәйенләүе буйынса Гаагадағы Король музейының һаҡсыһы булып эшләгән. 1844 йылдың июнендә Midnight Cry мөхәрриренә яҙған хатында ул был темаға тәүге тапҡыр бик тә тәьҫирле төш арҡылы йәлеп ителеүен әйткән. Ул был тема буйынса Изге Яҙмаларҙы ентекләп өйрәнде һәм 1830 йылда доктринаны аңлатып биргән брошюра баҫтырҙы. 1841 йылда ул донъяның аҙағы хаҡында тағы бер брошюра баҫтырҙы. Шул уҡ хатта ул Христос яҡынлашыуы доктринаһын асыҡтан-асыҡ проповед иткән Уильям Миллер һәм башҡалар тураһында тәүге мәғлүмәтте 1842 йылда Американан Голландияға килгән бер кеше менән һөйләшеү аша алғанын яҙа.
GSAM 104Тартариялағы хәбәр
GSAM 104.21821 йылда уҡ Тартарияла Хоҙайҙың килеү доктринаһына ышанғандар һәм уны өйрәткәндәр. Шул ваҡытта был илгә ирланд миссионеры ебәрелгән, һәм бер татар священнигы унан: «Мәсих икенсе тапҡыр ҡасан киләсәк?» — тип һораған. Ул был хаҡта бөтөнләй бер ни белмәгәнен әйтте, шунан татар руханиһы Библия доктриналарын өйрәтергә килгән миссионерҙан шундай яуап ишеткәнгә ҙур аптырау белдерҙе һәм: «Библияһы булған һәр кем был хаҡта белә алыр ине», — тине. Шунан ул үҙ фекерен әйтеп, Христос беҙҙең эраның яҡынса 1844 йылында килер, тип уйлағанын белдерҙе. Был факт 1821 йылда сыҡҡан Irish Magazine журналында теркәлгән.
GSAM 104Америка, Һиндостан һәм континенттағы хәбәр
GSAM 104.31844 йылдың Advent Tracts журналының 2-се томы, 135-се битендә Англиянан Мурэнт Брок болай ти:—
GSAM 105.1«Ҡотҡарыусының яҡын арала кире ҡайтыуын көтөү һәм иҫкәртеү тауышы Бөйөк Британияла ғына түгел, Америка, Һиндостан һәм Европа континентында ла яңғырай. Америкала яҡынса өс йөҙ һүҙ хеҙмәткәре „патшалыҡтың был изге хәбәрен“ уағыҙлай; ә был илдә Англия сиркәүенән яҡынса ете йөҙ кеше шул уҡ өндәүҙе күтәрә».
GSAM 105Ер йөҙөндәге һәр диңгеҙ портына
GSAM 105.2Нью-Йорк штатының Сенека-Фоллс ҡалаһынан сыҡҡан, килеү доктринаһын иғлан итеүгә ғүмерен бағышлаған тоғро баптист пасторы Э. Р. Пинни Exposition of Matthew 24 китабының 8–9-сы биттәрендә былай ти:—
GSAM 105.3«1842 йылдың үҙендә үк икенсе килеү тураһындағы баҫмалар Европа, Азия, Африка һәм Америкалағы һәр миссионер станцияһына, Рокки тауларының ике яғына ла ебәрелгән ине.... Беҙҙең корабль командирҙары һәм диңгеҙселәр һөйләүенсә, улар туҡтаған һәр портта был иғландың уларҙан алда барып еткәнен күрәләр, һәм уларға уның хаҡында йыш һорауҙар бирәләр.»
GSAM 105Хәбәрҙе иғлан итеүсе өс мең
GSAM 105.41894 йылдың 8 августында, Огайо штаты Ньюарк ҡалаһындағы әңгәмәлә авторға Огайо штаты Зэйнсвилл ҡалаһынан пастор Г. В. Митчелл, ул үҙе лә был доктринаны иғлан иткән, түбәндәгеләрҙе һөйләне: 1844 йылдың сентябрендә Огайо штаты МакКоннеллсвилл ҡалаһындағы әңгәмәлә пастор Уильям Миллер уға «донъяның төрлө мөйөштәрендә „Алланан ҡурҡығыҙ һәм уға дан бирегеҙ; сөнки уның хөкөм сәғәте килде“ тип иғлан иткән өс мең руханиҙың исемдәре һәм адрестары булыуын әйткән, уларҙың күпселеге Төньяҡ Америка һәм Бөйөк Британияла булған.»
GSAM 105.5Уильям Миллер был «ҡысҡырыуҙың» киң таралыуы хаҡында һөйләгәндә, әйтте:—
GSAM 105.6«Донъяның һәр яғында бер-ике кеше был хәбәрҙе иғлан иткән, һәм барыһы ла ваҡытты бер үк тип күрһәтә: Азиянан Вольф; элек Англиянан Ирвинг; Шотландиянан Мэйсон; Көньяҡ Каролинанан Дэвис; һәм был төбәктә лә күптәр әлеге ваҡытта йәки элек был саҡырыуҙы еткергән».11
GSAM 106Хатчинсондың Voice of Elijah киң таратылды
GSAM 106.11837 йылда пастор Р. Хатчинсон Англиянан Канадаға веслеян миссионеры итеп ебәрелде. Ул ниһайәт Монреальда төпләнеп ҡалды. Уның сит илдә бик киң танышлыҡтары бар ине. 1843 һәм 1844 йылдарҙа ул Voice of Elijah тип аталған гәзит баҫтырҙы, унда ул килеү доктринаһы тураһында яҙҙы. Сит илдәргә йүнәлтелгән кораблдәргә ирекле инеү мөмкинлеге һәм баҫмаларын почта түләүһеҙ ҙур партияларҙа ебәреү хоҡуғы булыуы арҡаһында, ул уларҙы ер шарының бөтә мөйөштәренә ҙур күләмдә ебәрҙе. Ул үҙ эше тураһында: Мин уларҙы бушлай Нью-Шотландияға, Нью-Брансвикҡа, Ньюфаундлендҡа, Англияға, Ирландияға, Шотландияға, Уэльска, Францияға, Германияға, Константинополгә, Римға һәм Бөйөк Британия короллегенең һәм уның колонияларының бөтә өлөштәренә ебәрҙем, — тине.
GSAM 106Сэндвич утрауҙарында
GSAM 106.21843 йылдың 12 октябрендәге Midnight Cry журналында Сандвич утрауҙарының Кауай утрауындағы Калоа ҡалаһынан О. С. Бёрнхэм ханымдан килгән хат баҫылып сыҡты. Ул һәм уның ире шунда мәктәп уҡытыусылары булып эшләйҙәр ине. Улар шунда килеү доктринаһын ҡабул итеп, уны иғлан итәләр, һәм утрауҙарҙа бер төркөм иманлы кешеләр улар менән бергә ғибәҙәт ҡыла ине.
GSAM 106Хәбәрҙе Иоанн Креститель хәбәре менән сағыштырыу
GSAM 106.3Шулай итеп, беҙ күрәбеҙ, килеү доктринаһы уның хаҡындағы Изге Яҙмаларҙағы фараздарҙы үтәү өсөн тулыһынса етәрлек кимәлдә иғлан ителгән.
GSAM 106.4Мәсихтең тәүге килеүен иғлан итеүсе хәбәр пәйғәмбәр Ишая тарафынан түбәндәгесә әйтелгән: «Сүлдә ҡысҡырып әйткән кешенең тауышы: Йәһвә юлын әҙерләгеҙ, сүлдә беҙҙең Хоҙай өсөн ҙур юлды туралағыҙ. Һәр үҙән күтәрелер, һәр тау һәм һәр бейеклек түбән ителергә тейеш; бөгөлгән тура, тигеҙһеҙ урындар тигеҙ ителергә тейеш; һәм Раббыбыҙҙың даны асыҡ күренер, һәм бөтә кеше бергә уны күрер; сөнки Раббыбыҙҙың ауыҙы был һүҙҙе әйтте.»12 Был пәйғәмбәрлек Иоанн Крестительҙең Йәһүдә сүлдәрендә «Тәүбә итегеҙ: сөнки Күктәр патшалығы яҡынлашты» тип уағыҙлаған хеҙмәтендә тормошҡа ашты.13
GSAM 107.1Был кеше бер үҙе, Яһүд илендә генә алты айлыҡ хеҙмәте менән, ошо ғәжәп фаразды үтәне. Был пәйғәмбәрлек Иоанндың эшен ваҡыт һәм урын буйынса сикләһә лә, икенсе килеүҙе иғлан итеүгә ҡағылған пәйғәмбәрлектәрҙә был сикләүҙәр юҡ, сөнки был эш «ҡысҡырып иғлан итеү» менән бөтә донъяны солғарға тейеш ине.
GSAM 107.2Шулай итеп, килтерелгән факттарҙың яҡтылығында килеү хәбәре хаҡындағы пәйғәмбәрлектең нисек төгәл үтәлгәнен күрергә була. Инжир ағасы миҫалын өйрәтеү, беренсе фәрештәнең хәбәрен тәүге тапҡыр иғлан итеү өсөн Хоҙайҙың ваҡыты етте, һәм ул бөтә милләттәргә, халыҡтарға һәм телдәргә был саҡырыуҙы иғлан итеү өсөн үҙ хәбәрселәрен күтәрҙе.
Notes
- Маттай 24:32-35. ↩
- Римлеләргә 10:14, 15. ↩
- Маттай 24:29, 30. ↩
- Маттай 24:29. ↩
- Марк 13:24. ↩
- History of the Reformation, 8-се китап, 1-се бүлек, 2-се һәм 3-сө абзацтар. ↩
- Шул уҡ, 12-се китап, 3-сө бүлек, 10-сы абзац. ↩
- Шунда уҡ, 18-се китап, бүлек 2, абзац 12. ↩
- Voice of the Church, б. 343. ↩
- Вольфтың Mission to Bokhara. ↩
- William Miller’s Lectures, б. 238, 1843. ↩
- Ишая 40:3-5. ↩
- Маттай 3:1, 2. ↩