7 Ӏыхьэ — Хъыбарыр псынщӀэу зэрызэбгрыкӀар
GSAM 126.1«Сэ уафэм къыщыхъуэкӀыу мелыӀыч лъэщ нэгъуэщӀ слъэгъуащ. Пшэ и фащэу щыгът, и щхьэм лэгъупыкъу телът, и нэплъэгъуэр дыгъэм хуэдэт, и лъакъуэхэр мафӀэ пкъохэм хуэдэт. И Ӏэм тхылъ цӀыкӀуэ зэӀуахэ илът; и лъакъуэ ижьыр хым трилъхьащ, и лъакъуэ сэмэгур щӀым трилъхьащ, ауэ макъ инкӀэ кърикӀиящ, аслъэныр щыгъуэгым хуэдэу; ар кърикӀиа нэужь, уафэгъуагъуэ блыр я макъкӀэ псэлъащ... Хымрэ щӀымрэ тету слъэгъуа мелыӀычым и Ӏэр уафэм хуиӀэтащ, уафэрэ абы хэлъ псорэ, щӀырэ абы телъ псорэ, хырэ абы хэлъ псорэ къэзыгъэщӀа, зэманымрэ зэманымрэ псэу Тхьэм и цӀэкӀэ тхьэ жиӀащ: зэман нэхъ щыӀэнукъым; ауэ МелыӀыч ебланэм и макъ зэхах махуэхэм, абы и бжьамийм епщэ щӀидзэнум щыгъуэ, Тхьэм и щэхур зэфӀэкӀынущ, и унэӀут бгъэмбархэм зэрахуиӀуэтам хуэдэу.»1
GSAM 126МелыӀычыр — цӀыху хъыбарзехьэхэм я нэщэнэ
GSAM 126.2Зэрыпащэу къызэрыдгъэлъэгъуауэ, ХъыбарыфӀыр гъэӀуа лэжьыгъэр цӀыхум Ӏэрыхьащ, Зиусхьэным а лэжьыгъэм и нэфӀыр хуигъэувэну псалъэ къитащ, «Дунейм и кӀэухым» нэс.2 Ауэ мыр къэбэрейбэу къэхъуэну щӀым тет лъэпкъхэм я зэман теухуа хъыбарым и нэщэнэщ. Хъыбарыр «нэ къызэӀуахауэ» тхылъым къыщӀэдзэ, ар зыщӀа тхылъым еджэу къалъэгъуауэ къыхэщӀэнущ. Мы хъыбарзехьэхэр Тхьэм пщӀэ хуещӀ; Тхьэм и зэгурыӀуэныгъэм и нэщэнэу «лэгъупыкъур» я щхьэм телъщ, Тхьэм и щӀыхьым и нэхур фащэу щыгъыу щытхэщ, псори къэзыгъэщӀам и унафэкӀэ хъыбарыр къагъэӀуащ. Мыр зэман теухуа хъыбарщ, зэриӀэу «зэщӀэщӀа» ауэ нэхъыщӀыкӀэ «нэ къызэӀуахауэ» тхылъым къэбэрейбэу къэхъунущ.
GSAM 127.1Япэ Ӏыхьэхэм къыщыгъэлъэгъуащ: зэхэлъхьэныгъэ хьэкумым хуэзышэ бегъымбарӀуатэ зэман ин — махуэ 2300 — къызэрыухынум теухуа нэхур къыщатыну зэманыр Зиусхьэным къигъэуващ; щӀэныгъэр къызэрызиужьэну зэригъэщӀащ, ар къэзыгъэщӀэ хъыбар къэгъэщӀэу; «инжыр жыгым и щапхъэр» зэраджын зэманыр абыи къигъэуващ, а зэманымрэ а щӀыпӀэмрэ и егъэджакӀуэхэр къигъэуври, а щапхъэр дунейм хурагъэӀуатэну къригъэкӀуащ. Ауэ зэман хъыбарым и макъ нэхъыщхьэр къызэрызэхъуэну Тхьэм и зэманыр зэредгъэщӀа хуэдэу къэхъуащ, ауэ ар зэрызэщӀэщӀащ.
GSAM 127Япэ хъыбарым и макъ нэхъыщхьэ
GSAM 127.2Мыр къэщӀа хъыбарым и макъ нэхъыщхьэр къызэрыкӀуэну зэманыр щӀэныгъэ зиӀэ жэуапщ. Ар бжьамий еханэмрэ ебланэмрэ я зэхуакум деж щыӀэщ. «МелыӀыч ебланэм и макъ зэхах махуэхэм, абы и бжьамийм епщэ щӀидзэнум щыгъуэ, Тхьэм и щэхур зэфӀэкӀынущ, и унэӀут бгъэмбархэм зэрахуиӀуэтам хуэдэу.» Мыр зэригугъуэу къэщӀащ: мыр хъыбарым къэщӀа зэманыр бжьамий ебланэм и макъым къэхъуэнэм къызэрызэрыкӀуэнущ.
GSAM 127Макъ нэхъыщхьэм и зэман
GSAM 127.3МелыӀыч ебланэм и макъ къэхъуэнэм, «Тхьэм и Унэ лъапӀэр уафэм къызэӀуахащ, и Унэ лъапӀэм и зэгурыӀуэныгъэм и пхъуантэр къыщылъэгъуащ» зэрытхауэ щӀэщӀащ.3 ЩӀым тет унэ лъапӀэм щрагъэкӀуэкӀа лэжьыгъэм, пхъуантэр зыдэлъа Ӏыхьэр — нэхъ лъапӀэ щӀыпӀэр — гъэ къэс зэ закъуэ къызэӀуахт; ар гуэныхьхэр щагъэгъу махуэм щытт, гуэныхьхэр гъэкӀуэдыным — унэ лъапӀэр гъэкъэбзэным — папщӀэ. Бегъымбархэм зэрыкъагъэщӀауэ, Христосым и гъэщӀэгъуэу мыр гъэкъэбзэныгъэр махуэ 2300 и кӀэухым къэхъунущ.4 МелыӀыч ебланэм и макъ къэхъуэнэм, уафэм макъхэр къэӀуэнущ: «лӀахэхэр зэхэзыгъэкӀуэ зэман къэхъуащ».5
GSAM 128.1Откровенэр 10-м и бегъымбарӀуатэ нэщэнэр хъыбарыр «макъ нэхъыщхьэу», кӀэухым «аслъэныр щыгъуэгым хуэдэу» къызэрыкӀуэну зэманыр къэщӀэщ. БегъымбарӀуатэм зэрыщӀэщӀауэ, хъыбарыр «макъ нэхъыщхьэ» къызэрыхъуэнур бжьамий еханэм и кӀэухым къыхэкӀыу унэ лъапӀэр гъэкъэбзэныгъэм къызэрыкӀуэну зэманым и кӀэухым къэхъунущ, япэу махуэ 2300 и кӀэухым. Япэ бжьамий плӀыр Готхэмрэ Вандалхэмрэ Хунхэмрэ, нэгъуэщӀхэмрэ я зауэхэмкӀэ щызэфӀэкӀащ, а зауэхэм КъухьэпӀэ Римыр Ӏыхьэ пщӀым, е къэралыгъуэ пщӀым, хуагуэшащ.
GSAM 128Бжьамий етхуанэ
GSAM 128.2Бжьамий етхуанэм Мухьамэд и дин къызэрызэбгрыкӀар къэгъэщӀащ, и бгъэ къуэпсхэмрэ и зэхъуэкӀыныгъэхэмрэ; нэхъыщхьэу «мазэ тхум», е гъэ 150-м, «пащтыхь щаӀэ» щыхъуа зэманым щегъэжьауэ. 1299 гъэм июль 27-м Отоман къэралыгъуэр къызэзыгъэпэща Осман, Никомедия и щӀым къыхэкӀащ. А зэманым къыщӀэдзэу Отоманхэр Рим и шыбгъэ къэралым къалъэщӀащ, «къалъэщӀащ» ауэ июль 27, 1449-м дежрэ, бжьамий етхуанэм и 150 гъэр къэхъуащ. А зэманым туркхэр я дзэкӀэ Константинополь къалэм езым пэувэри, я зауэм гыныр къыщагъэсэбэпт; Гиббон тарих тхакӀуэм зэрыжиӀамкӀэ, зэрырашэну вы хыщӀ хуэныкъуэу щыта пушкэ хьэлъэмкӀэ мывэ инхэр Константинополь и блынхэм яхуагъэдзэрт.
GSAM 128Бжьамий еханэм и кӀэух
GSAM 128.3А зэманым Джон Палеологус, тарихшхэм зэрытхауэ грекхэм я кӀэух император, къалӀащ. Константин Декозес пащтыхь ӀэнатӀэр хабзэкӀэ иӀыгъын хуейт, ауэ абы езауэу щыта турк султан Амуратым зэрыщышынэм къыхэкӀыу, пащтыхь ӀэнатӀэр иӀыгъыну Амуратым унафэ къыхуимыгъэщӀу хъунукъым жиӀэри, абы елаӀуащ, жаӀэ. Мыр туркхэм къэралыгъуэм и пщӀэ къатехъуэну къэбаркӀэу щӀэщӀа хуэдэщ. Къэхъуауэ, зэман цӀыкӀухэм къалъэщӀащ Отоманхэр Константинопольрэ Рим и шыбгъэ къэралымрэ къалъэщӀащ. Апхуэдэу архэм япэу «гъащӀэр зыгъэгугъуа» къэралыгъуэр (политикэ лъэныкъуэкӀэ) «яукӀащ». Ар «сыхьэт зы, махуэ зы, мазэ зы, гъэ зы» зэманкӀэ «яукӀын» хуейт.
GSAM 129.1Мыр бегъымбарӀуатэм и зэману къэщӀэу, махуэ зы гъэм хуэдэу, зэманыр щыӀэу? Мыр псынщӀэу зэхэщӀэнущ: гъэ — махуэ 360, е гъэ 360; мазэ — махуэ 30, е гъэ 30; махуэ зы — гъэ зы; зэхуэщӀэу махуэ 391, е гъэ 391. Сыхьэт зы махуэм и 24-рэ щӀэгъуэу, нэщэнэу мазэ ныкъуэ, е махуэ 15-рэщ. Ауэ Мухьамэд и дин и Отоманхэм Рим и шыбгъэ щӀым зэрыхуэгъэщӀа зэманыр гъэ 391-рэ махуэ 15-рэщ. Мы зэманыр 1449 гъэм июль 27-м хэплъхьэмэ, 1840 гъэм август 11-м къыдощэ — бжьамий еханэм теухуауэ къызэрыгъэлъэгъуам хуэдэу, туркхэм я щхьэхуитыныгъэ зэманым и кӀэухым.
GSAM 129Доктор Джозайэ Лич Отоман къэралым и къэух зэригугъуэщӀар
GSAM 129.21838 гъэм Филадельфием къыщӀэщӀэу, доктор Джозайэ Лич Уильям Миллер и къэщӀа пэжыгъэм фӀэщхъуныгъэ щӀауэ, хъыбарым и псалъэр къалъэщӀэным папщӀэ зэхуэщӀэу лэжьыгъэм хэнащ. Откровенэм и бжьамий блым теухуа тхыгъэхэр къыдигъэкӀащ. Ар зэрыгугъуауэ къэщӀащ: бжьамий еханэм и макъыр август 11, 1840-м къэухуну, Отоман унафэр къэухуну; мыр дунейм къэщӀэнущ бегъымбарӀуатэм и нэщэнэу махуэ зыр гъэм хуэдэу лъэпкъым и зэманым къэщӀэну.
GSAM 129.3Къуэшхэм ящыщхэр, мы ӀуэхумкӀэ абы дэшыжхэри, «абы зэрыжиӀам хуэдэу къемыхъулӀэмэ» къэхъунум щышынэу сыст. Ауэ мыри абы и гукъинэгъуэр къыхихакъым: турк Ӏуэхум теухуа и еплъыкӀэр цӀыхухэм яхуигъэщӀэн папщӀэ и лъэкӀ псори ищӀэрт. Газетхэм мы Ӏуэхум теухуа и псалъэр къагъэзэӀуэрт. Тхьэм емышыж цӀыхухэм я зэгухьэныгъэхэм а Ӏуэхур я зэхуэсхэм щызэпкърахащ, икӀи мыпхуэдэу жаӀащ: «Мыр зыгуэр зыӀэщӀэкӀынуи щытыным емыщышэ цӀыхущ; мы Ӏуэхур абы зэрыжиӀам хуэдэу къэхъумэ, бегъымбарӀуатэм махуэ зыр гъэ зым и нэщэнэу зэрыщытыр, махуэ 2300-р гъэ апхуэдизу зэрыщытыр икӀи ахэр 1844 гъэм зэрыухынур шэч хэмылъу къигъэщӀэнущ».
GSAM 130.1Доктор Лич и лекцэр къыщыдэкӀам цӀыхубэм ягу къигъэушащ, цӀыху мин куэд Египет и пашэ Мехемет Али-рэ туркхэм я султанымрэ я зэхуаку къыдэкӀа гугъуехьхэр къызэрыухынум щыплъэну хуишащ. ЦӀыху щибжэм мыпхуэдэу жаӀащ: «Мы Ӏуэхур докторым зэрыжиӀам хуэдэу ухмэ, нэщэнэ зэманыр зэщӀэдгъэкӀкӀэ махуэ зыр гъэ зыу зэрыбжын хуейр къигъэщӀэнущ, дэ адвентистхэр дыхъунущ».
GSAM 130Туркхэм я султаныр Египет и пашэу зэрызэфӀэщӀар
GSAM 130.21840 гъэм къэщӀэным щӀэдзэу гъэхэр щӀэдзэу, султаныр Египет и пашэ Мехемет Али-мрэ зэфӀэщӀащ. 1838 гъэм султанымрэ и унафэм щӀэту щыта египет пашэмрэ я зэхуэщӀэныгъэр къэрал нэхъыщхьэхэм я посолхэм я къэщӀэныгъэмкӀэ зэман цӀыкӀуэу къызэщӀащ. Ауэ 1839 гъэм зауэр къызэӀуахэжащ икӀи кӀуэащ, султанымрэ Мехеметымрэ я дзэхэр зэрызэӀуща зауэшхуэм султаным и дзэр псо къызэтеудыхьыу, и флотыр Мехеметым и Ӏэ щӀэкӀыу Египетым ишыху. Султаныр апхуэдизкӀэ лъэщагъэншэ хъуащ: августым зауэр къыщыщӀидзэжам, япэ лъэщ дыдэу щыта турк флотым къыщыхъужа япэ классым щыщ зауэ кхъухьитӀрэ фрегат щырэ фӀэкӀа иӀэжакъым. Мехеметым мы флотыр султаным иримытыжыну къызэфӀэткӀащ, къэралхэм ар къыӀэщӀахыну зэрагъэужьмэ, егъэсыну жиӀащ. Мыр зэрызэщӀэр, 1840 гъэм Англиер, Россиер, Австриер, Пруссиер зэхуэщӀащ, зэхуэщӀэным и гъэщӀэгъуэр къатехъуэну; къалъэщӀэу щӀыӀэнэм, Мехеметым султаным и пщӀэр къэщӀэну нэхъ къэщӀэщӀэу къэхъунущ.
GSAM 131Зэгухьэныгъэм къэралар къыхуэгъэщӀа
GSAM 131.1«Султаным зэгухьэныгъэм я къэщӀэныгъэр къигъэуващ, ауэ мыр и псэ къыхуэгъэщӀэу я къолъэщӀащ. Лондон зэхуэсащ, шейх Эффенди Бей Ликгис Отоман унафэ къызэрыщӀэщӀар хэту. Унафэ къэгъэщӀащ: султаным пашэм Египетыр и бынхэми къажьэжыну унафэ щищӀэн Ӏэмал къыхуитыну, Суэц и заливым къыщегъэжьауэ Тибериас и гуэлым нэс Сирием и щӀымрэ Акре и щыӀэнымрэ и псэ зэманым къыхуигъэщӀэну; пашэм и щӀыкӀэу султаным и къэралыжьхэм нэхъыщӀэу къыщӀигъэщӀа щӀыхэр къэгъэтӀэну, Отоман флотыр къегъэтӀэну. Пашэм мыр къыхуэщӀа псалъэр къимыгъэщӀэм, зэгухьэныгъэм и къэрал плӀыр я щӀэщӀэныгъэмкӀэ ар къэщӀэну.
GSAM 131.2«Къабзэу къэлъэгъуат: мы ультиматумыр Мехемет Али-м Ӏэрагъэхьэу, мы Ӏуэхур япэм [султаным] и унафэм щӀэту щытыжынукъым, икӀи а сыхьэтым щегъэжьауэ и Ӏуэхухэм я унафэр хамэ къэралхэм я Ӏэ дэслъынущ».
GSAM 131БегъымбарӀуатэр къэщӀэщӀа — Туркхэм я щхьэхуитыныгъэм и кӀэух
GSAM 131.3«Султаным и унафэ къэралым и пароходымкӀэ Рифат Бей Александрия къригъакӀуэжащ, пашэм унафэр къызэрыгъэщӀэну. Ар 1840 гъэм августым и 11-м пашэм Ӏэрагъэхьащ, абы ӀэщӀигъэхьащ! А махуэм султаным къэрал плӀым я посолхэм тхылъ яхуигъэхьащ: пашэм ультиматумым и унафэхэр игъэзэщӀэну арэзы мыхъумэ, сыт ящӀэн? Архэм жэуап къратащ: хуей хъун Ӏуэхухэр зэрагъэхъэзыращ, къэхъун лъэкӀ Ӏуэху гуэрым абы щышынэ хуейкъым. Мыр махуэм Отоман унафэм и гъэ 391-рэ махуэ 15-рэ къэухуащ; султаным и щхьэхуитыныгъэр дэнэ щыӀэ? — ХэкӀуэдащ!»6
GSAM 132.1А махуэм къыщӀэдзэу иджырей деж султаным зэгухьэныгъэм я унафэм щӀэщӀэу къигъакӀуэу, и къэралыгъуэр Ӏыхьэ-Ӏыхьэу зэрагъэбгъуэри, а къэралхэм езыхэм яхуэныкъуэм зэрыхуагъэсэбэпыр илъэгъу хуей хъуащ.
GSAM 132БегъымбарӀуатэм щӀэщӀэныгъэр къэхъуэну зэхъуэкӀыныгъэ
GSAM 132.2БегъымбарӀуатэр мыпхуэдэу къэхъуэнэм цӀыхухэм я щхьэщӀэныгъэм нэхъыщхьэу къэхъуащ. БегъымбарӀуатэм къэхъуауэ, къэхъуэну щӀэщӀэныгъэр къызэрыхъуэну цӀыхухэм нэхъыщхьэу къагъэщӀащ. Доктор Лич жиӀащ: 1840 гъэм август 11-м иужькӀэ мазэ зыбжанэ дэмыкӀыу, Тхьэм емышыж цӀыху цӀэрыӀуэ мин нэхърэ нэхъыбэм я тхылъ къыӀэрыхьащ, ахэм ящыщхэр Тхьэм емышыжхэм я зэгухьэныгъэхэм я пашэхэу щытащ; а тхылъхэм щатхащ Библием пэувыныр зэракъутар икӀи ар Тхьэм цӀыхум къыхуиӀуэта пэжыгъэу зэрыращтар. Ящыщхэр Тхьэм фӀэщхъуныгъэ къащӀащ, нэхъыщхьэхэм ящыщхэр етӀуанэ къэкӀуэгъуэм и зэщӀэхъееныгъэм щӀэныгъэ зиӀэ хъыбарзехьэхэр къэхъуащ. Ящыщхэр доктор Лич къахуэупщӀащ: «Дэ жытӀат: бегъымбарӀуатэхэм къыщыгъэлъэгъуар къызэрыхъуар яубзыхун папщӀэ, ахэр зэщӀэзыгъэкӀхэм тарихым и тхылъ напэ бэтэ къызыхэхуахэм щыщ къахьыр; ауэ мы ӀуэхумкӀэ къэхъуа пэжыгъэхэр ди нэ пащхьэ щыӀэщ».
GSAM 132.3Бжьамий еханэм и кӀэухым къэщӀэну къэкӀуэгъуэм и хъыбар «макъ нэхъыщхьэу» къызэрыкӀуэнур зэрыщӀэщӀэну, мыр хъыбарым хэту зи пщӀэм къэсщӀа хъуэщӀэ къызэратхауэ къэщӀэнщ.
GSAM 132.41840 гъэм Рочэстэр, Нью-Йорк къыщӀэщӀэу шэтхэрэ кхъухь парусхэрэ къызэригъэщӀэ нэхъыщхьэ Е. С. Уильямс хъыбарым фӀэщхъуныгъэ щӀащ, Миллеррэ Хьаймзрэ Рочэстэр къалъэщӀэну, къуажэм и цӀыху минхэм хъыбар къагъэщӀэну. Архэр къахуэуапащ: цӀыхухэр зэхуэсыну нэхъыщхьэ унэ къагъэщӀэн папщӀэ мэӀу къанэкъым. Ар къэуапащ: «Сэ диаметркӀэ фут 120 хъу шэт хъурей сиӀэщ. Ар сэ згъэувынущ, тӀысапӀэхэр щӀэзгъэувынущ икӀи сыпылъынущ — псори уасэншэу. КъафкӀуэ, хъыбарыр къэфгъэӀуа!» «АрыкӀэ къэсащ,—сэ къэсуиӀэри,—ауэ шэтхэм къызэрамыкӀуэну нэхъыбэ къэсуащ; ауэ сэ 40 фут щӀэщӀа къэщӀащ, шэтхэр 160 x 120 фут хъуащ. Шэтхэр махуэ къэс цӀыхухэмкӀэ зэхуэсэу, нэхъыбэ шэтхэм и деж къэсауэ хъыбарым и псалъэр щӀэщӀащ».
GSAM 133ЦӀыху щибжэм хъыбарыр къагъэӀуащ
GSAM 133.1ЦӀыхухэм я щӀэщӀэныгъэр къызэрыхъуэнэм, шэтхэ иныкъуэхэр къащӀащ, гъэмахуэм мэзым зэхуэсхэр щрагъэкӀуэкӀащ. ЗымыӀуэ къалъэщӀэныгъэхэм иныкъуэу члисэхэрэ лъэпкъым я зэхуэсапӀэхэрэ къащӀащ, нэхъыщхьэу зэхуэсакӀуэхэр къалъэщӀащ. Уильям Миллер 1840 гъэм ипэкӀэ хъыбарыр «езы закъуэ нэблагъэу» къызэрыгъэӀуам хуэдэу иджы щытыжакъым; цӀыху щищ хуэдиз абы къыдэуващ, махуэ 2300 и зэман къэухуэну, «зэман нэхъ щыӀэнукъым», «хьэкум и сыхьэт къэхъуащ» къагъэщӀэу. Мыр къызэрыхъуэну Тхьэм и зэман къэхъуащ, и псалъэр къэщӀащ, цӀыху миллионхэр хъыбарым и макъым къакӀуэну фӀэщхъуныгъэ къащӀащ.
GSAM 133.2Америкам къэхъуауэ, къэрал нэхъыщӀэхэм ящыщхэми къэхъуащ. 1840 гъэм къыщӀэдзэу, я тхылъхэр къэзыхьэ цӀыху зыбжанэ щӀыгъуэу, нэхъыбэ къэщӀащ, хъыбарым и макъ къагъэщӀащ. Англием Англие Члисэр закъуэ къыщыдгъэщтэми, абы и дин лэжьакӀуэ 700-м хъыбарыр къагъэӀуэрт, нэгъуэщӀ цӀыху пщӀыбжэрэ а лэжьыгъэм зэрыхэтым я гугъу дэмышӀыххэу. Дунейм и нэхъыщхьэ къэралхэм ящыщ тӀощӀым нэхърэ нэхъыбэми хъыбарым и макъыр зэфӀэкӀэныгъэмкӀэ къэхъуащ, къалъэгъуакӀуэхэм къащӀащ: «Мыр лъэпкъыр нэхъыщхьэу къалъэщӀэщ».