4 Ӏыхьэ — КӀэухым и зэман
GSAM 77.1«Абы щыгъуэ сэ жысӀащ: „Си Зиусхьэн, мыхэм я кӀэухыр сыт хуэдэ хъунур?“ Абы жиӀащ: „Уи гъуэгуанэм тету кӀуэ, Даниил, сыту жыпӀэмэ псалъэхэр зэхуэщӀауэ, печат тралъхьауэ щытщ кӀэухым и зэманым нэс. ... ЦӀыху Ӏейхэм Ӏей ящӀэнущ, ахэм щыщ зыми гурыӀуэнукъым; ауэ Ӏущхэм гурыӀуэнущ“.»1
GSAM 77.1«Абы сэ къызжиӀащ: „ЗэхэщӀыкӀ, цӀыхум и къуэ, сыту жыпӀэмэ теплъэгъуэр кӀэухым и зэманым теухуащ“.»2
GSAM 77.1«Ауэ уэ, Даниил, псалъэхэр зэхуэщӀи, тхылъым печат телъхьэ кӀэухым и зэманым нэс; цӀыху куэд мыдэ-модэ зекӀуэнущ, щӀэныгъэр хэхъуэнущ.»3
GSAM 77.1Мыбы «кӀэухым и зэман» жыхуаӀэмкӀэ сыт къыщыгъэлъэгъуар? КӀэухым езыр ар хъунукъым, сыту жыпӀэмэ апхуэдэу щытамэ, Даниил и бегъымбарӀуатэм и «зэхуэщӀа» Ӏыхьэм цӀыху лъэпкъым пайда къыхуихьынукъым. «КъызэӀухахэр дэ дейщ»4 Абы къыхэкӀкӀэ, мы Ӏыхьэм зы зэман гуэрым пайда къыхуихьын хуейщ. Апхуэдэу «кӀэухым и зэман» жыхуаӀэр кӀэухым и пэ дыдэм ит зэман Ӏыхьэм теухуауэ щытын хуейщ; а зэманым Даниил зыхуагъэгъуазэ Ӏуэхугъуэхэм я мыхьэнэр гурыӀуэнущ.
GSAM 77Абы и хьэзыр хъуныгъэм и махуэ
GSAM 77.2«КӀэухым и зэман» жыхуаӀэр Нахъум бегъымбарым «абы и хьэзыр хъуныгъэм и махуэ» зыхуиӀа зэманым теухуауэ щытыныр шэч хэмылъщ. Мыбы бегъымбарым Ниневэ зэрыкӀуэдынум теухуауэ къыщеӀуэтэ, «шыӀупщӀым и макъымрэ, шэрхъхэм я къэкъуӀэтыгъэм и макъымрэ, зыкъаӀэт шыхэмрэ, лъэлъэ шыгухэмрэ» щыӀэу.5 Бегъымбарым япэу и нэгу къыщӀащӀэр дуней псом къытехуэну нэхъ ин балыхьырщ: «Бгыхэр Абы и пащхьэ мэкӀэзыз, Ӏуащхьэхэр мэткӀу, щӀылъэр Абы и пащхьэ мэс — дунейри, абы щыпсэу псори. Хэт Абы и гущӀыхьэншагъэм пэплъэфынур? Хэт Абы и губжь лъэщым пэувыфынур? Абы и губжьыр мафӀэ хуэдэу къыщӀож, мывэхэр Абы къегъэхуэх.... Абы псори кӀэщӀигъэкӀынущ; гугъуехьыр етӀуанэу къэмыгъэбэгынущ.»6
GSAM 78МафӀэ лъагахэр зыщӀэлъ шыгухэр
GSAM 78.1Бегъымбарыр мы хьэзыр хъуныгъэм и махуэм теухуауэ иджыри къопсалъэ: «Абы и хьэзыр хъуныгъэм и махуэм шыгухэм мафӀэ лъагахэр яӀэнущ, пихтэ жыгхэр лъэщу ягъэкӀэзызынущ. Шыгухэр гъуэгухэм щызыгъэнэнущ, гъуэгу бгъуэхэм зыр зым еуэнущ; ахэр мафӀэ лъагахэм хуэдэу къэлъагъунущ, уафэхъуэпскӀым хуэдэу псынщӀэу жэнущ. Абы и лӀыхъужьхэр къилъытэнущ; ахэр я кӀуэкӀэм щылъэпэрэпэнущ; къалэм и пэгъунэм псынщӀэу хуэкӀуэнущ, зыхъумэжыпӀэр хьэзыр ящӀынущ.»7
GSAM 78.2Мы къэӀуэтэныгъэр зэрыхыхьэщ иджырей уафэхъуэпскӀым хуэдэу кӀуэ поездхэм! Кондукторым и кӀуакӀуэхэр станцэ къэс зэпымыууэ къызэрилъытэр, къызэрилъытэжыр, поездыр кӀуэ щӀыкӀэ кӀуакӀуэхэр я кӀуэкӀэм зэрыщылъэпэрапэр — псори мыбы хэтщ. ИтӀанэ пихтэ жыг куэд дыдэ яух: гъуэгу щӀэтыпхъэхэм, пхъэ лъэныджэхэм, уэсым къыхуэгъэтӀылъ ӀутӀыпӀэхэм, нэгъуэщӀхэми папщӀэ. ЖаӀэ, Сьерра-Невадэ бгыщхьэхэм къыпрыкӀ зы гъуэгум милэ 47 хъу пихтэм хэщӀыкӀа уэс ӀутӀыпӀэхэр иӀэу. Бегъымбарым мыр «абы и хьэзыр хъуныгъэм и махуэм» щыӀэнущ жиӀат.
GSAM 78.3Мы кӀэухым и зэманым теухуауэ Иоил бегъымбари къопсалъэ, Зиусхьэным и пщылӀхэм унафэ къыхуищӀыурэ: «Сион бжьамийм щыфеуэ, си бгыщхьэ лъапӀэм шынэ макъ къыщеӀэт; щӀыналъэм щыпсэухэр псори щышынэу къызэгъэщӀ, сыту жыпӀэмэ Зиусхьэным и махуэр къокӀуэ, ар къэблэгъащ.»8
GSAM 78.4Аргуэру Софониэ бегъымбарым жиӀащ: «Зэхуэс, зыщӀэвгъэӀыгъ, фэ къызыхуэмыгугъ лъэпкъ, унафэр нэхъ къэмыхъуаху, махуэр Ӏуахуэм хуэдэу нэхъ имыкӀуаху, Зиусхьэным и губжь лъэщыр фэ нэхъ къыфтемыхуаху, Зиусхьэным и губжьым и махуэр фэ нэхъ къыфтемыхуаху. Зиусхьэным фылъыхъуэ, щӀылъэм тету зызыгъэгъэщӀэгъуэн хэмылъ фэ псори, Абы и унафэр зыгъэзащӀэхэр; пэжыгъэм фылъыхъуэ, гумащӀагъэм фылъыхъуэ: Зиусхьэным и губжьым и махуэм фыкъахъумэфынкӀэ мэхъу.»9
GSAM 79.1«КӀэухым и зэман» жыхуаӀэм и мыхьэнэр нэхъыфӀу къэдгурыӀуэн папщӀэ икӀи ар дапщэ щыщӀидзэр къэдгъэбелджылын папщӀэ, а псалъэхэр къыщагъэсэбэпа нэгъуэщӀ зы щапхъэм дытеплъэнщ. Даниил и тхылъым и Ӏыхьэ 11-м цӀыхухэм хьэзаб езыгъэщӀ къару къыщыхуахьэ, абы и унафэр кӀэухым и зэманым нэс иӀэну. А хьэзаб езыгъэщӀ къарум теухуауэ Зиусхьэным жиӀащ: «ЗэхэзыщӀыкӀхэм щыщхэр къэхуэнущ, ахэр гъэунэхун папщӀэ, гъэкъэбзэн папщӀэ икӀи хужь ящӀын папщӀэ, кӀэухым и зэманым нэс; сыту жыпӀэмэ ар [кӀэухым и зэманыр] иджыри зэман гъэбелджылам теухуащ.»10
GSAM 79Бжьэ цӀыкӀум и лэжьыгъэр
GSAM 79.2Протестант зэхэгъэкӀакӀуэхэм куэдрэ зэгурыӀуэныгъэ яиӀэщ мы къарумрэ Даниил и Ӏыхьэ 7-м хэт «бжьэ цӀыкӀумрэ» Рим члисэм теухуауэ. А члисэм хэкур зэрызэрилъэӀэс унафэр и ӀэщӀэ илъащ «гъэбелджыла» зэманым. А зэман гъэбелджылар «зэман, зэманхэр икӀи зэман ныкъуэ» щыщт.11 Мыр бегъымбарӀуатэм и махуэ 1260-р — илъэс 1260-р — арат, бжьэ цӀыкӀум хэкур зэрилъэӀэс зэманыр, Мэсихь къыщалъхуам иужькӀэ 538 гъэм къыщыщӀэдзауэ 1798 гъэм нэс. Иужьрей гъэм бжьэ цӀыкӀум хэкур и ӀэщӀэ зэрыщӀэлъ унафэр къыӀэщӀахащ — «зэман гъэбелджылам». Аращи, а зэманым цӀыхухэр а къарум и ӀэкӀэ ипэм хуэдэу «къэхуэну» къэнауэ щытакъым. Апхуэдэу, а гъэр — 1798-р — мы бегъымбарӀуатэм «кӀэухым и зэман» зыщыхуаӀэ зэман Ӏыхьэм и щӀэдзапӀэрщ.
GSAM 79.31798 гъэм «махуэ 1260» — илъэс 1260 — и кӀэ къыщӀекӀащ. А зэманым Зиусхьэным и «ЩыхьэтиӀитӀым» (ЗэгурыӀуэныгъэжьымрэ ЗэгурыӀуэныгъэщӀэмрэ) «къэпыпхъэм щыгъыу... бегъымбарӀуатэ къащӀын» хуейт.12 ЦӀыхухэм хьэзаб щрагъэщӀа КӀыфӀыгъэм и лъэхъэнэм Тхылъ ЛъапӀэхэр грекыбзэкӀэрэ латынбзэкӀэрэ къагъэнауэ щытащ, цӀыху къызэрыгуэкӀхэм а бзэхэр ящӀэртэкъым. Тхылъ ЛъапӀэхэр апхуэдэу цӀыхухэм яӀэмыгъэхьэныр «къэпыпхъэм щыгъыныгъэм» егъапщэ.
GSAM 80ЩыхьэтиӀитӀыр яукӀащ
GSAM 80.1«Ахэм я щыхьэтыгъэр яухмэ [къэпыпхъэм щыгъыу щытыгъуэм], лъапэ имыӀэ кууапӀэм къикӀ хьэкӀэкхъуэкӀэм ахэм зауэ яхуищӀынущ [шейтӀаным дунейм и Ӏуэхухэм епха цӀыхухэр къегъэтэджыурэ абыхэмкӀэ лажьэу], икӀи ахэм текӀуэнущ, ахэр иукӀынущ. Абыхэм я хьэдэхэр къалэ иным и гъуэгум телъынущ, псэкӀэ Содомрэ Мисыррэ зэреджэ къалэм, ди Зиусхьэни жорым зыщытраукӀам [„жорым щытраукӀэ“, датчанбзэкӀэ зэдзэкӀамрэ Гъэзэхуэжыгъэ зэдзэкӀамрэ]. ЦӀыхухэмрэ лъэпкъхэмрэ бзэхэмрэ хэкухэмрэ щыщхэм махуищрэ махуэ ныкъуэрэ абыхэм я хьэдэхэр ялъагъунущ, я хьэдэхэр кхъащхьэм щӀалъхьэну хуит ящӀынукъым.»13
GSAM 80Шынагъуэм и унафэр
GSAM 80.2Мы ЩыхьэтиӀитӀыр яукӀар Францием «шынагъуэм и унафэ» щызэтеува зэманырщ, 1792 гъэм къыщыщӀэдзауэ 1795 гъэм нэс — илъэсищрэ илъэс ныкъуэрэ. Француз революцэр илъэс 6 е 7-м хуэдэ икӀухьа пэтми, япэ илъэсищрэ илъэс ныкъуэм къриубыдэу арат Библиер, диныр икӀи абыхэм ящыщ зым и телъхьэу псэлъэну хахуагъэ зиӀа цӀыху псори гъэкӀуэдыну щӀэджэрэ щыщӀагъэхуар. Француз революцэм пщыгъуэмрэ дин-лэжьакӀуэхэм я мыхабзагъэмрэ пэщӀэт зауэ ищӀыу зыкъигъэлъэгъуами, пэжу ар Тхьэмрэ Библиемрэ я цӀэр щымыгъэӀэжыну пэщӀэт зауэ хъуащ. Революцэм и пэ дыдэм щыӀа зэманым теухуауэ мыбы хуэдэу доджэ:
GSAM 80.2«Зэи зэрыщымыгъупщэн хуейр, къызэраӀуэтэжымкӀэ, 1792 гъэм щыӀа революцэм и пэ Францием фӀэщхъуныгъэншагъэр зыгъэӀущэхэм я зэхуаку £900,000 [$4,500,000] зэхуахьэсри, зы гъэм и кӀуэцӀкӀэ, уеблэмэ апхуэдэу зэ щымыту, цӀыхухэм я акъылыр гъэпудыну икӀи ахэр ӀуэхущӀэ Ӏейхэм хьэзыр ящӀыну тхылъхэр къэщэхуным, тедзэным, зэбгрыкӀыгъэным хагъэхауэ зэрыщытар».14
GSAM 80ФӀэщхъуныгъэншэ тхакӀуэхэр
GSAM 80.3«Апхуэдэ революцэм и гъуэгур Вольтер, Мирабо, Дидро, Гельвеций, Д’Аламбер, Кондорсе, Руссо икӀи абыхэм хуэдэ нэгъуэщӀхэм я тхыгъэхэм хьэзыр ящӀащ. Абыхэм къызэрыщӀэлъыр къызыхэкӀа диныри Тхьэм къызэӀуиха диныри къызэраӀэтыным пэщӀэт гупсысэхэр зэбгрыкӀыгъэну щӀагъэхуащ. Къэгъэлъэгъуэныгъэм шэч къытрахьэу къэмыкӀуэу, зэрыщыту къагъэнэкӀащ; Тхьэр дуней псом къыдрахуащ, Абы и пӀэм „Акъылым и Тхьэгуащэ“ жыхуаӀэ нэпцӀу къагупсыса гуэрым щӀагъэуващ».15
GSAM 81.11793 гъэм цӀыхухэм я гупсысэр апхуэдизу хъуат, театрым щылажьэхэм Тхьэмрэ Библиемрэ я пщӀэр яхуэхауэ щауанэм, макъ лъагэкӀэ абыхэм фӀыщӀэ хуащӀырт. Щапхъэу мы цитатэр къэдохьэ:
GSAM 81.1«ГушыӀэ зыгъэхьэзыру театрым щылажьэ Монерт Сен-Рош члисэм [Париж] дин пщӀэншагъэм и щхьэ кӀуащ. „Тхьэ, уэ ущыӀэмэ, — жиӀащ абы, — уи цӀэр зыгъэпудахэм я пщӀэ къахэхыж! Сэ уэ сыопэщӀэт. Уэ ущымщ. Уи уафэгъуагъуэхэр къэбгъэжьэну уи гум къокӀыркъым. Мыбы иужькӀэ уи щыӀэныгъэр хэт и фӀэщ хъунур?“»16
GSAM 81Францием хэт Лион къалэм Тхьэм и пщӀэр зэрыхагъэр
GSAM 81.2ЩыхьэтиӀитӀыр зыукӀахэм «Тхьэм и Къуэр жорым къытраукӀыжри, цӀыху псом я пащхьэ и пщӀэр зэрырахар» (Журтхэм 6:6), Фуше Лион щригъэкӀуэкӀа махуэщӀым и Ӏуэхухэм къагъэлъэгъуащ. МахуэщӀыр, Лион и унафэщӀу щытауэ яукӀа Шальем хуагъэфэщат. Фуше Лион къыщынэсыным и пэ унафэ ищӀат, мыбы хуэдэу:
GSAM 81.2«дин нэщэнэ псори гъэкӀуэдыну, икӀи кхъэ бжэхэм я щхьэм щытхыну: ЛӀэныгъэр зэи кӀэ имыӀэ жейщ.... Шалье и бюстыр гъуэгухэм щрахьэурэ, укӀакӀуэхэмрэ уэгъэнэхэмрэ я гуп ин дыдэр иужь итт. Абыхэм яужь къыдэкӀат Инджылыр, жорыр икӀи Зиусхьэным и шхын-гущыпсым и хьэпшыпхэр зыхь шыд. Хьэпшыпхэр мафӀэм къуагъэдзащ, шыдыр а гущыпсым и фалъэм ит санэ лъапӀэр ефэну хущӀагъэуващ».17
GSAM 81.3Париж къыщагъэкӀуэкӀа Акъылым и махуэщӀыр мыбы хуэдэу къэӀуэтэжащ:
GSAM 81.3«Ахэр зэбжьыкӀэ тету Конвентым хуэкӀуащ, гуп мыхъумыщӀэр ... дин хабзэхэм лъэщу гушыӀэ ящӀырт.... Щоджэн щыгъын хужьхэмрэ еплъыщӀэхэмрэ щыгъ лӀыхэр „Аллилуйя“ жаӀэу, Карманьолэ къашэр къашэу, Конвентым и зэӀущӀэм къеблагъэщ. Абы сэрырым и щӀакхъуэр, ар щыӀыгъа къутапхъэхэр икӀи дыщэмрэ дыжьынымрэ хэщӀыкӀа сурэтхэр щагъэтӀылъщ. Ахэм щауанэ псалъэхэр ящӀащ.... „Эй, фэ! — жаӀащ Сен-Деним къикӀа лӀыкӀуэ гупым, — фэ, фанатизмэм и Ӏэмэпсымэхэр, зэхуэмыдэ лъапӀэхэу фэ псори, иджы хэкупсэ фыхъу, псори зэуэ фыкъэтэджи, хэкум фыхуэлэжь, ахъшэ щащӀ унэм фыкӀуэу, фыщагъэткӀун папщӀэ!“»18
GSAM 82Тхьэм и Псалъэр кӀыфӀыгъэм къыхокӀ
GSAM 82.1«Махуищрэ махуэ ныкъуэм яужь Тхьэм къыбгъэдэкӀа гъащӀэм и Духыр абыхэм къахыхьэжащ» (ЩыхьэтиӀитӀым), икӀи ахэр «пшэ гуэрым итхэу уафэм кӀэращӀащ».19 Тхьэм и зэманыр къэсащ, и Псалъэр кӀыфӀыгъэм къыхэкӀыу, дуней псом и пащхьэ къыщигъэувэжыну. Дуней псом хъыбарыфӀ зехьэным и зэманыр къэсащ (1798). 1804 гъэм Британ Библие зэгухьэныгъэр къагъэщӀащ. Мыбы иужькӀэ нэгъуэщӀ Библие зэгухьэныгъэ куэд къэхъуащ, икӀи иджы Библиер дунейм и бзэ нэхъыщхьэ псори къагъэзэдзэкӀащ. Апхуэдэу Тхылъ ЛъапӀэхэр — ЩыхьэтиӀитӀыр — цӀыху псом ялъагъуу, яджыфу къызэрыхъуар, ахэр пшэм итхэу уафэм зэрыкӀэращӀам егъапщэ.
GSAM 82.2Француз революцэм и зэманым Вольтер жиӀат, илъэс 100 иужькӀэ Библиер Ӏуэху зэманым къэмызэгъ хуэда хъунущи. А псалъэхэр щыжиӀам къыщыщӀэдзауэ гъэ 100 хъуам, Францием и закъуэ щызэбграгъэкӀа Библие тхылъхэм я бжыгъэр Вольтер а щытхъуныгъэ мыхьэнэншэр щищӀым, дунейм тетщ жаӀэу ящӀа Библие тхылъ псом я бжыгъэм нэхърэ нэхъыбэ хъуат. А псалъэхэр къыщиӀуэта унэр езыри иджы Библие унэрэ ягъэсэбэпщ, жаӀэ.
GSAM 82Розеттэ мывэр къагъуэтащ
GSAM 82.31798 гъэмрэ француз лъэпкъымрэ епха ӀуэхуитӀым дыхуэмыдэплъыфынукъым. Япэр: а гъэм француз дзэр генерал Бертье и унафэм щӀэту Рим щыӀа папэм и хэку унафэр къехуащ. Апхуэдэу, езыхэм ямыщӀэу, езы зауэ зыпащӀа тхылъым хэтауэ мы Ӏуэхугъуэм теухуа бегъымбарӀуатэр зэрагъэзащӀащ. ЕтӀуанэр: а гъэ дыдэм француз дзэм Нил псым и Розеттэ Ӏуэхъуэм, Сен-Жюльен къалэджэтым деж, щӀы чӀагъ лэжьыгъэ ящӀу, Розеттэ мывэ цӀэрыӀуэр къагъуэтащ, иджы Британ музейм щыгъэтӀылъар. А мывэм тхыгъэ щитщ, зэхуэмыдэ щӀыкӀищкӀэ: иероглифхэр — щоджэнхэм я тхыкӀэр; демотикэр — цӀыху къызэрыгуэкӀхэм я тхыкӀэр; икӀи грекыбзэр. Мыращ абы нэхъыбэу щэхуу щыта демотикэ тхыгъэхэмрэ иероглифхэмрэ я мыхьэнэр къызэӀузыха ӀункӀыбзэр. Иджы, нэгъуэщӀ цӀыху гуэрым зэрыжиӀам хуэдэу, «демотикэ дамыгъэхэмкӀэ тха тхыгъэхэр щӀы чӀагъым къыщӀэзыгъэкӀ киркэмрэ белымрэ, езы Тхылъ ЛъапӀэхэм нэмыщӀ нэгъуэщӀ къызыхэкӀыпӀэ гуэрым къихьэ щыхьэтыгъэхэм нэхърэ нэхъыбэу, Библием и тхыдэжь тхыгъэхэр зэрытэрэзым и щыхьэтыгъэ къахь». Аращи, Библиер гъэкӀуэдыну зыгупсыса лъэпкъ дыдэр, езыхэм ямыщӀэ дыдэу, илъэс 1260-м и кӀэм папэм и унафэр къыӀэщӀахыу бегъымбарӀуатэр гъэзащӀэным хагъэхьащ. Езыхэм лъэщу гъэкӀуэдыну щӀагъэхуа Тхылъ ЛъапӀэхэм я пэжыгъэр зыгъэбыдэ тхыгъэхэм я ӀункӀыбзэри къагъуэтащ.
GSAM 83«Уэ уи Ӏыхьэм утеувэнущ»
GSAM 83.1КӀэухым и зэманым къэхъунущи мелыӀычым Даниил жриӀар сыт? ЛъапӀэу щыта зыгуэрым «махуэ 2300 нэс, абы иужькӀэ псэупӀэ лъапӀэр гъэкъэбза хъунущ»20 жиӀам щыщӀэдзауэ, Даниил и гупсысэхэр гугъуехь ящӀащ, «мыхэм я кӀэухыр» сыт хъунур, «сыт хуэдиз зэман» икӀынур жиӀэу.21 И кӀэм игъуазэ къыхуащӀыж, а зэманыр щӀэныр езы абы и махуэхэм я Ӏуэху хъунукъым жыхуиӀэм. Абы жраӀэ: «Уи гъуэгуанэм тету кӀуэ кӀэухыр къэсыным нэс, сыту жыпӀэмэ уэ узэгъэпсэхунущ, икӀи махуэхэм я кӀэм уи Ӏыхьэм утеувэнущ.»22
GSAM 83.2Языныкъуэхэм къагупсысащ, мы псалъэхэр дунейм и кӀэухым теухуауэ, икӀи а зэманым Даниил Зиусхьэным и цӀыху адрейхэм щӀыгъуу и фӀыщӀэр кърихьэлӀэжыну, и Ӏыхьэу къыхуэна мылъкум теувэну. КъытхуагъэӀуэтэжымкӀэ, мылъкум къыхэзына Ӏыхьэр, щӀыналъэ Ӏыхьэр икӀи нэгъуэщӀхэри къэзыгъэлъагъуэ журтыбзэ псалъэр «гъэхь-вэл» щыщщ. Ауэ мы Тхылъ ЛъапӀэм хэт ӀыхьэмкӀэ зэдзэкӀа псалъэр аркъым; мыбы «гохь раль» иту щытщ. Журтыбзэ щӀэныгъэлӀхэм къытхуаӀуатэ, а «гохь раль» жыхуаӀэ псалъэр ЗэгурыӀуэныгъэжьым зэ 76-рэ зэрыщыхэтым теухуауэ. А псалъэ дыдэр псэупӀэ лъапӀэр гъэкъэбзэныгъэм и щапхъэрэ щыта Ӏуэхум теухуауэ щыпсалъэм къагъэсэбэпырт, бжэнытӀым ящыщ хэт аукӀынур къагъэбелджылыну Ӏыхьэхэр къахихыу. Щоджэн нэхъыщхьэм Зиусхьэным и бжэным и лъыр ишауэ, гъэкъэбзэныгъэм и лэжьыгъэр игъэзащӀэну псэупӀэ лъапӀэм щӀыхьэм, Израил псор щӀыбым щытт. Ахэр я псэхэр гъэгугъуехьу, я гуэныхьхэр къаӀуэтэжырт, гуэныхьыншэу къалъытэн папщӀэ икӀи щоджэн нэхъыщхьэр псэупӀэ лъапӀэм къыщыхэкӀыжынум и дуӀэгъуэр къахуихьэлӀэн папщӀэ. Апхуэдэу а махуэм Израил и Ӏыхьэм теувауэ щытащ.
GSAM 84.1Махуэ 2300-м и кӀэм псэупӀэ лъапӀэр гъэкъэбзэныгъэ иужьрейр къыщысынум, Даниил и Ӏуэхур лӀа цӀыху пэж псом я Ӏуэхухэм щӀыгъуу Тхьэм и пащхьэ къагъэпщытэжыну щытащ. Апхуэдэу Даниил и Ӏыхьэм теувэ.
GSAM 841798 гъэм нэс печат зытралъхьа псалъэхэр
GSAM 84.2Даниил «Си Зиусхьэн, мыхэм я кӀэухыр сыт хуэдэ хъунур?»23 жиӀэу щыупщӀэм, абы жраӀэ: «Псалъэхэр зэхуэщӀауэ, печат тралъхьауэ щытщ кӀэухым и зэманым нэс.»24 Даниил и гум зыгъэгугъуехьар «дапщэщ?» жыхуаӀэм, «сыт хуэдиз зэман?» жыхуаӀэм икӀи «кӀэухыр сыт хуэдэ хъунур?» жыхуаӀэм ящыщт. Мы Ӏуэхухэр арат бегъымбарым и акъылыр зыгъэгугъуехьар, и гур зыгъэузар. ЗэхуэщӀауэ икӀи печат тралъхьауэ «кӀэухым и зэманым» нэс щытынур мы Ӏуэхухэр къудейт; Даниил и тхылъыр зэрыщыту аратэкъым, языныкъуэхэм къызэрагугъам хуэдэу. 1798 гъэм и пэ бегъымбарӀуатэр зыджхэм тхьэмахуэ 70-м теухуа нэху яиӀат. Ахэм ящӀэрт, а тхьэмахуэхэм я щӀэдзапӀэр Мэсихь къыщалъхуам ипэкӀэ 457 гъэ зэрыщыщыр; Мэсихь и хъыбарыфӀыр цӀыхухэм я пащхьэ зэриублар, и лӀэныгъэр икӀи нэгъуэщӀхэр а гъэм къыщыщӀэдзауэ тхьэмахуэ 69-рэ 70-рэ я бжыгъэкӀэ зэрызэфӀэкӀуэдар. КъегъэлакӀуэм и лэжьыгъэр мы бжыгъэм зэрызэфӀэкӀуэду пэж дыдэу щыгъэзэщӀар щыхьэтыгъэ лъэщ къахуэхъуащ, Ар пэжу Мэсихь пэжыр зэрыщыщым теухуауэ, икӀи апхуэдэу тхьэмахуэ 70-м и щӀэдзапӀэм и гъэр зэи зэхъуэкӀын мыхъуу гъэбелджыла хъуащ. Тхьэмахуэ 70-р махуэ 2300-м и япэ Ӏыхьэр зэрыщыщыр къагъуэтакъым. Абы къыхэкӀкӀэ, къызэрыхуаӀуэтам хуэдэу, мы Ӏуэхур 1798 гъэм иужькӀэ нэс печат тралъхьауэ къэнащ.
GSAM 84Махуэ 2300-м и ӀункӀыбзэӀух
GSAM 84.3Иджы мы Ӏуэхум теухуа щыпкъагъэхэм даплъэ. 1798 гъэм нэс бегъымбарӀуатэхэр зэхэзыщӀыкӀхэм махуэ 2300-р щыухынур ящӀэртэкъым. Даниел и тхылъым къэзыгъэсэбэп символхэр, сурэтрэ хьэкӀэкхъуэкӀэхэррэ зэрыщытыр ящӀэрт, ауэ махуэ 2300 щыухын зэманыр ящӀэртэкъым, сыту жыпӀэмэ махуэхэр щыщӀэдзар ящӀэртэкъым. Мыбы и щыхьэту, Нью-Йорк къалэм къыщыдэкӀауэ щыта адвентист газетым, жэщ ныкъуэм къэӀуа макъым, 1842 гъэм июнь 15-м и номерым мыпхуэдэу щытхащ: «1798 гъэм къыщыщӀэу, тхакӀуэ зэмылӀэужьыгъуэхэм, зырызхэу лэжьахэм, япэкӀэ зыми имылъэгъуа Ӏуэхур — тхьэмахуэ блыщӀыр махуэ 2300-м и ӀункӀыбзэӀуху зэрыщытыр — къызэралъэгъуар къэгъуэтыныр гъэщӀэгъуэн дыдэщ».
GSAM 85ЦӀыху куэдым нэхур къагъуэтыныр
GSAM 85.1Тхьэм и лъэпкъым мы щӀэныгъэр къагурыӀуэну Абы игъэбелджыла зэманыр къэсыху, ар «зэхуэщӀауэ» щытащ; апхуэдэу, «кӀэухым и зэманыр» къыщысым, цӀыху куэдым Тхыгъэ ЛъапӀэм «абы-мыбыкӀэ щызекӀуэу», мы Ӏуэхухэр къыщалъыхъуэну щытащ. Мы псалъэм и зэдзэкӀыгъуэ зыбжанэр зэгъапщэмэ, мы мурадыр наӀуэ дыдэ хъунущ.
GSAM 85.2Доктор Адам Кларк жиӀащ: «ЦӀыху куэдым псалъэм и мыхьэнэр къагъуэтыным хущӀэкъунущ; мыбы щхьэкӀэ щӀэныгъэр нэхъыбэ хъунущ».
GSAM 85.3Лютер и немец Библием, зэрагъэтэрэзыжам, мыпхуэдэу итщ: «ЦӀыху куэд абы еджэнущ, икӀи зэхэщӀыкӀыныгъэ ин къагъуэтынущ».
GSAM 85.4Немец параллельнэ Библием мыпхуэдэу итщ: «ЦӀыху куэд абы и кӀэм нэсу еджэнущ, щӀэныгъэри нэхъыбэ хъунущ».
GSAM 85.5Л. Ван Эс и немец Библием, папэми католикхэм еджэну хуит ищӀам, мыпхуэдэу щызэдзэкӀащ: «ЦӀыху куэдым ар къызэщӀэубыдэу къэпщытэнущ, щӀэныгъэри ин хъунущ».
GSAM 85.6Швед Библием мыпхуэдэу итщ: «ЦӀыху куэдым абы къыщалъыхъуэнущ, щӀэныгъэри ин хъунущ».
GSAM 85.7Датско-норвежскэ Библием, зэрагъэтэрэзыжам, мыпхуэдэу итщ: «ЦӀыху куэдым хущӀэкъуныгъэшхуэкӀэ къалъыхъуэнущ, щӀэныгъэри куэд хъунущ».
GSAM 85.81798 гъэм и пэкӀэ зэхуэщӀауэ щыта махуэ 2300-м теухуа щӀэныгъэр къалъыхъуу къызэрагъуэтам теухуауэ, 1842 гъэм июнь 15-м къыдэкӀа жэщ ныкъуэм къэӀуа макъым мыдэу щоджэ: «Апхуэдиз тхакӀуэхэр, зыри зыр ямыцӀыхуу, зы зэманым хуэдизым зы зэхэухыныгъэм къызэрыхуэкӀуар гъэщӀэгъуэн зэпыщӀэныгъэ хъуркъэ?»
GSAM 86.1Мыбдежым махуэ 2300-м и къэухыпӀэм теухуа щыпкъагъэр къэзыгъуэта гуп тӀощӀым я цӀэхэр къыдохь: ахэр зыр зым хъыбар хуимыщӀу, Тхьэм и Духым гъуэгу яригъэлъэгъуэу, Тхыгъэ ЛъапӀэм зэфӀэмыувыӀэу еджэнымкӀэ а щыпкъагъэм къыхуэкӀуащ. Мы цӀэ тхыгъэм и щӀэдзапӀэм Нью-Йорк штатем къыщыщ Уильям Миллер и цӀэр дэтщ; и нэужьым Филадельфиэм и А. Дж. Крупп; Мейн штатем Фалмутым и Дэвид Макгрегор; Англиэм и Эдвард Ирвинг; Шотландием и Арчибальд Мэйсон; Южнэ Каролинэм и У. Э. Дэвис; Азием и щӀыпӀэ зэмылӀэужьыгъуэхэм щылэжьа Джозэф Вольф; 1829 гъэм Роберт Оуэнрэ зэныкъуэкъуа Александр Кэмпбелл; Англиэм Ливерпулым и капитан А. Ландерс; Германиэм Штутгарт къалэм и Леонард Хайнрих Келбер; Испанием и Лакунца; Голландием Гаага къалэм и Хентцепетер; Голландием Амстердам къалэм и доктор Кападос; Баварием и Рау; 1821 гъэм Тартарием и жрэцхэр; Йеменым щыӀэ Библием еджэхэр, «Сеера» зи цӀэ я тхылъым; Германиэм и нэгъуэщӀ щӀыпӀэм щыӀа Хенгстенберг; Каспий хым щыӀэ урысхэр; Балтий хым и Ӏуфэм щыӀэ молоканхэр, нэужьым нэхъыбэщ.
GSAM 86.2Мы Ӏуэхур зэман-зэманкӀэрэ бегъымбарӀуатэхэм еджэхэм къызэрагурыӀуэр, ахэр зыр зым ямыцӀыхуу, мыбы къегъэлъагъуэ:
GSAM 86.31842 гъэм июнь 15-м жэщ ныкъуэм къэӀуа макъым мыдэу зэрытхащ: «Къэхъуауэ къэдгъэувэщ тхылъ, зи цӀэр мыдэу: “Даниел и бегъымбарӀуатэ бжыгъэхэм (махуэ 2300) икӀи члисым и къэгъэлыныгъэр къэпщытэнымкӀэ христианым и къалэным теухуа тхыгъитӀ” — Арчибальд Мэйсон, псалъэ зехьэ дин-лэжьакӀуэ, Шотландием Вишоутун. Глазго къыщыдэкӀа тхылъым тещӀыхьауэ, Ньюберг къалэм Уорд М. Гэзэли 1820 гъэм къыдигъэкӀащ». Мы тхылъым Мэйсон жиӀащ: «Сэ щӀэбгъуэу къэсщӀащ Америкам къыдэкӀауэ щыта, Южнэ Каролинэм и дин-лэжьакӀуэ Уильям Э. Дэвис и тхылъ цӀыкӀу; 1818 гъэм Англиэм и ипщэкӀэ щыӀэ Уоркингтон къалэм къыщыдагъэкӀыжащ. Мы авторым жиӀащ, махуэ 2300-мрэ тхьэмахуэ блыщӀымрэ (9:24) зэдыщӀадзащ. А еплъыкӀэм сэ сыдемыарэзыу хъуркъым».»
GSAM 87Южнэ Каролинэм и Дэвис
GSAM 87.1Жэщ ныкъуэм къэӀуа макъым и а номер дыдэм редакторым жиӀащ: «Дэвис и тхылъыр 1810 гъэм хуэдизым тхауэ хъунщ». Мы тхылъым и зэхэщӀыкӀэу къыщытхахэм щхьэкӀэ жиӀащ: «Тхылъеджэм Миллер, Лич, Сторс, Хэйл я тхылъхэм еджэ хуэдэу и гугъэ хъунущ, ауэ ди фӀэщ мэхъу, тхьэмахуэ блэкӀам нэс етӀуанэ къэкӀуэным теухуауэ иджы тхэ тхакӀуэхэм щыщ зыми мы тхылъыр зэрыщыӀэр ищӀэртэкъым; мы газетым и редакторым ар зэи зэхихатэкъым. Дэвис и зэманым теухуа псалъэр, Мэйсон къыдиӀыгъауэ, махуэ 2300-р еврей гъэм 1843-м (ди гъэ 1844-м) зэрыухынурщ».
GSAM 87Джозэф Вольфрэ нэгъуэщӀ тӀощӀрэ
GSAM 87.21843 гъэм август 31-м жэщ ныкъуэм къэӀуа макъым мыдэу тхэщ: «1822 гъэм Джозэф Вольф (Англиэм къыщыщ) “Ар аргуэру къэкӀуэнущ, цӀыхум и Къуэр уафэм и пшэхэм хэту” зи цӀэр тхылъ къыдэкӀащ». Нэужьым мыдэу жиӀащ: «1826 гъэм Лондон къалэм Вольфрэ ортодокс дин зэмылӀэужьыгъуэ псоми щыщ цӀыху тӀощӀрэ зэхэтӀысхьащ, Библием еджэну. Псори зэдэарэзыуэ зы зэхэухыныгъэм къыхуэкӀуащ. 1260-м 45 гъэ хагъэхъуащ». 1798 гъэм иуха 1260 гъэм 45 гъэ хэбгъахъуэмэ, еврей гъэм 1843-м и кӀэм унэсынущ, ар ди гъэм 1844-рщ.
GSAM 87Александр Кэмпбелл и зэхэщӀыкӀэ
GSAM 87.3Газетым и а номер дыдэм Александр Кэмпбеллым теухуауэ мыдэу итщ: «1829 гъэм абы фӀэщхъуныгъэ зимыӀэ Роберт Оуэнрэ зэдауэ цӀэрыӀуэ зэдигъэкӀуэкӀащ. Абы щӀэныгъэм къызэригъэувар, Даниел и теплъэгъуэхэр зэманым и къэухыпӀэм нэс, махуэ 2300 гъэхэрщ, Христос къыщалъхуа гъэм къыщыщӀэдзауэ гъэ 1847-м хуэдиз дэкӀмэ зэрыухынур; и зэхэщӀыкӀэмкӀэ мы гъэр къалендэр къытегъэщӀа гъэм нэхърэ плӀы гъэкӀэ нэхъ пасэщ». Мыбдеж и щӀэныгъэмкӀэ махуэ 2300 еврей гъэхэм 1843-м и къэухыпӀэм къызэрыкӀуэнущ — ди гъэ 1844.
GSAM 88.11843 гъэм сентябрь 21-м жэщ ныкъуэм къэӀуа макъым тхылъ къэхъуауэ къыхэгъэщ: «Британиемрэ Америкемрэ хуэгъэзауэ макъ: ди Зиусхьэнрэ ди КъэгъэлакӀуэрэ и етӀуанэ къэкӀуэгъуэм теухуауэ Тхыгъэ ЛъапӀэм тещӀыхьа хъыбар; ар махуэ къэс, “Уи Тепщэныгъэр къэс, уи хуейныгъэр уафэм зэрыщагъэзащӀэу щӀымри щагъэзащӀэ” жытӀэу, Тхьэм дызэлъэӀу Ӏуэхурщ».25 — Ливерпулым и капитан А. Ландерс, С. Кент и компанием къыдэкӀа, 1839.
GSAM 88.2«Абы, адрейхэм хуэдэу, зэманыр къебж: махуэ 2300-р Христос пэжу къыщалъхуа гъэм къыщыщӀэдзауэ гъэ 1847 дэкӀмэ иухыну». Мыбы ди гъэ 1844 къыщыщӀащ, сыту Христос къыщалъхуа гъэр къалендэрым нэхърэ плӀы гъэкӀэ нэхъ пасэщ.26
GSAM 88Леонард Хайнрих Келбер
GSAM 88.31892 гъэм май 17-м Къэпщытэныгъэрэ хъыбарзехьэрэ журналым Германиэм Гамбург къалэм и дин-лэжьакӀуэ Л. Р. Конради и псалъэ къыдэкӀащ, абы мыдэу жиӀащ:
GSAM 88.4«Ди тхылъеджэхэм я нэхъыбэм цӀэрыӀуэ лютеран дин лэжьакӀуэ нэхъыщхьэ Бенгел и цӀэр зэхахауэ къыщӀэкӀынщ. Абы лӀэщӀыгъуэ блэкӀам (Шафф зэритхымкӀэ, Бенгел 1751 гъэм лӀащ) ди Зиусхьэным и къэкӀуэгъуэр 1836 гъэм щыхъуну игъэбелджылащ, Апокалипсисым ит 666 бжыгъэм тещӀыхьауэ. Ауэ мы зэманыр икӀыным куэд ипэкӀэ, нэгъуэщӀ цӀыху гуэр, Леонард Хайнрих Келбер зи цӀэ школ унафэщӀ нэхъыщхьэ, тхэным къыщӀидзащ. И тхылъ цӀыкӀу япэу 1824 гъэм къыдэкӀащ, “КӀэухыр благъэщ” зи цӀэр, Маттэ 24-рэ 25-рэ зэхэщӀыкӀэу. Баварием къыдэкӀащ. Ауэ 1835 гъэм Штутгарт къалэм мы цӀэр зиӀэ тхылъ цӀыкӀу нэхъ ин къыдэкӀащ, напэкӀуэцӀ 126-рэ. Мыр хэхауэ гъэщӀэгъуэн хъунущ, икӀи ди тхылъеджэхэм нэхъыфӀу къагурыӀуэн папщӀэ, тхылъым и цӀэр зытет напэкӀуэцӀым и зэдзэкӀыгъуэр къыхызогъэхьэ: “КъэухыпӀэр къэсынущ: Тхьэм и псалъэмрэ иджыблагъэ къэхъуа Ӏуэхухэмрэ къыхэхауэ, куууэ икӀи фӀэщ хъун хуэдэу къэгъэщыпкъэжауэ; ди Зиусхьэным и къэкӀуэныгъэм пэплъэнымрэ зэманыр бжынымрэ пэщӀэт гупсысэ нэпцӀ псори зэрызэхикъутэр; дин лэжьакӀуэ нэхъыщхьэ Бенгел зэхэухын гъэ нэхъыщхьэм теухуауэ гъэ блыкӀэ зэрыщыуар наӀуэу къэлъагъуэ; 1836-р мыхъуу, 1843 гъэрщ кӀэухыр: абы щыгъуэ нэхугъэмрэ кӀыфӀыгъэмрэ я зэбэныгъэ иныр иухынущ, ди Зиусхьэн Хьиса куэд щӀауэ зыпаплъэ и мамырыгъэ пащтыхьыгъуэри щӀылъэм щыщӀидзэнущ”».
GSAM 89.1«ЕтӀуанэу тхылъыр 1841 гъэм Штутгарт къалэм къыщыдагъэкӀащ, сэ зэрысщӀэмкӀэ, нэгъуэщӀ зыри Саксонием къыщыдэкӀащ. ЦӀэр къызэрытхахэм хуэдэу, мы тхылъ цӀыкӀум фӀэщхъуныгъэ нэпцӀхэр зэрыщымыщыр къызэригъэлъэгъуа нэужь, Даниел 8-м и махуэ 2300-мрэ Даниел 9-м и тхьэмахуэ блыщӀымрэ зэрызэпыщӀар наӀуэу къегъэлъагъуэ, икӀи еврей гъэм 1843-м, ди гъэм 1844-м, къегъэкӀуэн. Тхылъым и къэнэжа Ӏыхьэм зэманым и нэщэнэхэмкӀэ мы Ӏуэхур благъэу щытын зэрыхуейр къегъэлъагъуэ».
GSAM 89.2«Тхылъыр зыбжанэрэ къызэрыдагъэкӀам и закъуэкӀэ цӀыхухэм абы гу лъызэрытар наӀуэ мэхъу. Иджы Австралием щыпсэу ди къуэш Шэхэ абы и рекламэ жыжьэ дыдэ щыӀэ Силезие щӀыналъэм дыдэм илъэгъуащ; тхылъыр къригъэшэри, бжэр гъэбыдауэ гу лъытэшхуэкӀэ еджащ. Тхылъым авторыр дунейм щыӀэ апхуэдэ зэщӀэхъееныгъэ гуэрым щыгъуазэу щытауэ и нэщэнэ зыри хэткъым; ауэ Тхьэм и Духым гъуэгу иригъэлъэгъуэу а зэхэухыныгъэ дыдэхэм нэсащ».
GSAM 89.3«1842 гъэм Келбер, аргуэру Штутгарт къалэм, напэкӀуэцӀ 286-рэ хъу тхылъ цӀыкӀу нэхъри ин итхащ: “Дунейм и къэгъэщӀыныгъэмрэ и щыӀэгъуэмрэ теухуа гупсысэ нэхъыщхьэхэр, Тхыгъэ ЛъапӀэм тещӀыхьауэ; е мы упщӀэм и жэуап куу: Тхьэм дунейр махуэ хым зэкӀэлъыкӀуэу щӀигъэщӀар — ди Зиусхьэныр антикристым хьэкум трищӀыну зэрыблагъэр — 1843 гъэм къэхъуну Ӏуэхугъуэ ин, гуфӀэгъуэхэр”».
GSAM 89«Бен Эзра» (Лакунца)
GSAM 89.41812 гъэм хуэдизым Испанием Лакунца “Мессием лъапӀагъэмрэ щӀыхьымрэ хэлъу къызэрыкӀуэныр” зи цӀэр тхылъ къыдэкӀащ. Авторым и цӀэр зэхуэщӀауэ «Бен Эзра» къыхуигъэувэри, Христос и диным къыхыхьа еврейуэ щытауэ къалъытэ. Англиэм и Эдвард Ирвинг ЕтӀуанэ къэкӀуэгъуэ зэщӀэхъееныгъэ щӀэдза нэужь мы тхылъыр английбзэкӀэ зэридзэкӀащ. Апхуэдэу а тхылъым и хъыбарыр бзитӀкӀэ, абы нэхърэ мащӀэкӀэ мыхъуу, къыщыӀуэтэжащ.
GSAM 89.5Гъэ куэд дэкӀа нэужь, щӀэныгъэ лъыхъуэу щытахэм я зэхэухыныгъэхэр зэхуэхьэсыныр гъэщӀэгъуэн дыдэщ: лӀэщӀыгъуэ блэкӀам и щӀэдзапӀэм къыщыщӀэу 1840 гъэм нэс цӀыхухэр махуэ 2300 къызэрыкӀуэнур къащӀащ, тхьэмахуэ блыщӀыр мы зэманым и япэ Ӏыхьэу къащӀащ, икӀи а зэманыр 1844 гъэм зэриухынумкӀэ псори зэдэарэзыуэ щытащ.
GSAM 901844 — махуэ 2300 и щыпкъэ къэухыпӀэ
GSAM 90.1УпщӀэ къэувынкӀэ хъунущ: махуэ 2300 къэухыпӀэу 1844 гъэр щыпкъэу къэбгъэувэнущ? О, щыпкъэщ! БегъымбарӀуатэм и нэпцӀ къэгъэщыпкъэныгъэр абы и щыпкъэ къэгъэщыпкъэныгъэм папщӀэ гъэбелджыла зэманым къэхъуфынукъым; ар зэрыщыпкъэм хуэдэу, 1844 гъэр махуэ 2300-м и щыпкъэ къэухыпӀэу зэрыщытыр зэхэтха хъун хуейщ. 1798 гъэм нэс мы щӀэныгъэр зэхуэщӀауэ зиӀауэ, абы щыгъуэ нэхур къызэрышэр и псалъэ зыта Тхьэм, щыуэ зимыӀэ и ДухымкӀэ, зэманыр пэжу зэхэщӀыкӀыным папщӀэ Ар зэфӀэмыувыӀэу къэзылъыхъуахэм гъуэгу яригъэлъэгъуащ. Мы Ӏуэхум теухуауэ «щӀэныгъэр нэхъыбэ хъуну» и зэманыр къэсат, икӀи Абы нэху пэжыр къитащ.
GSAM 90.2КӀэухым и зэманым цӀыхухэм я зэхэщӀыкӀэм къыщыхъуа зэманым и къэухыпӀэр къэдгъэщӀа нэужь, а къэгъуэтыныгъэм и мыхьэнэр къэтлъыхъуэныр щхьэпэщ. Мы зэманым, евангелие лэжьыгъэм и къэухыпӀэм, хьэкумым и зэхэтӀысхьэным теухуауэ зэманыр къэгъэщӀэнущ. «Сэ слъэгъуащ, — Иоанн жеӀэ, — нэгъуэщӀ мелыӀычыр уафэкум былъэу, щӀым тетхэм, лъэпкъ къэсым, лъэпкъ гуп къэсым, бзэ къэсым, цӀыхубэ къэсым яхуигъэӀун евангелие мыухыжыр иӀэу, макъ инкӀэ жиӀэу: Тхьэм фышынэ, Абы щӀыхь хуэфщӀ, сыту Абы и хьэкумым и сыхьэт къэсащ; уафэмрэ щӀымрэ хымрэ псынэхэмрэ къэзыгъэщӀам щхьэщэ хуэфщӀ».27 Пэж дыдэу щыӀэ мелыӀычхэм цӀыхухэм евангелиер яхуагъэӀуркъым. Тхьэм езым и евангелиер дунейм и къэухыпӀэм нэс игъэӀуну къыхиха Ӏэмэпсымэр цӀыхурщ.28 Мы мелыӀычыр евангелие хъыбарым и нэщэнэщ, хьэкумыр «Тхьэм и унэм щӀэдзэну» зэманыр къэсым къызэрыкъэӀуэнур.29 Мы хъыбарыр Тхыгъэ ЛъапӀэм къыхэхауэ ягъэӀуфынутэкъым, хьэкумым нэзыгъэс зэманыр Тхыгъэ ЛъапӀэм къыщагъуэтыхукӀэ. Махуэ 2300-р, япэкӀэ зэрыжытӀащи, Тхьэм и лъэпкъым я зэхэзыгъэкӀ хьэкумым нэсу щытщ.
GSAM 91Йом Киппур махуэр — хьэкум и зэман
GSAM 91.1Йом Киппур махуэр, щыӀэ щӀым щыӀэ псэупӀэ лъапӀэр гъэкъэбзэным и махуэр, еврейхэм пасэуи хьэкум и махуэу ябжырт, иджыри апхуэдэу ябж. Иджы зэбгрыдзауэ щытми, древнэ зэманым и къурмэн лэжьыгъэ псори зэрызэщӀэфынум хуэдэу щымыхъуми, мы махуэр хьэкум и махуэу ящӀэщ. Мыбы и щыхьэту япэу Сан-Франциско, Кэлифорниэ къалэм къыдэкӀауэ щыта «The Jewish Exponent» еврей газетым щыщ къэтхьынущ; ар Скалистэ бгыщхьэхэм я къухьэпӀэкӀэ щыпсэу ортодокс еврейхэм я хъыбарзехьэу щытащ. 1892 гъэм сентябрьым и номерым къыщӀэщӀащ, къыкӀэлъыкӀуэ номерыр къыдэкӀын ипэ мазэ ебланэрэ Йом Киппур махуэрэ къэсынущ. Мазэ ебланэм я цӀэр Тишри, мазэ еханэм и цӀэр Эллул; тхылъым мыдэу жиӀащ: «Эллул мазэр къэсащ, Шофарым и пщыӀу макъхэр (мазэ ебланэм и япэ махуэм къыщыщӀэу ебланэм и епщӀанэ махуэм нэс ягъэӀун хуей пщыӀу, Псалом 81:3,4) ортодокс синагогэхэм пщэдджыжь къэс къэӀуэнущ, ГукъэкӀыж махуэмрэ Йом Киппурым и кӀэух хьэкумымрэ зыхуагъэхьэзырыну я гум къагъэкӀыжу». Ахэр мазэ еханэ Эллулым и къэухыпӀэм щыӀэу, мазэ ебланэ Тишрир щӀэдзэну щыхъум, махуэ пщӀкӀэ пщэдджыжь къэс пщыӀум и макъыр зэхахыну щытт; абы а типологие хабзэм и гъэм и хьэкум кӀэухыр къэгъэӀурт.
GSAM 91Еврей раввин и щыхьэтыгъэ
GSAM 91.21902 гъэм Сан-Франциско, Кэлифорниэ къалэм щыӀэ еврейхэм я зэхуэс инум и раввин Исидор Майерс Йом Киппур махуэр къэгъэӀуэу жиӀащ: «Зы гъэм къикӀыу адрей гъэм хуэкӀуэу, зэманым и бжэщхьэӀум щебэкъуэкӀэ, Израил и лъэпкъым дуней къэгъэщӀыныгъэрэ КъэзыгъэщӀам дуней псом тепщэныгъэ зэриӀэрэ и гум быдэу къокӀыж. ПщыӀум и макъкӀэ, зэрыжаӀэщи, зэманыр къызэралъхуа махуэмрэ Пащтыхьышхуэм и коронациемрэ я годовщинэр игъэлъэпӀэну къраджэ. А пщыӀу дыдэм, е Шофарым, и макъми ар къреджэ гъэ блэкӀам ищӀа Ӏуэхухэр фӀыуэ къэпщытэжыну, хьэкум тахътэм тес Захуагъэ Мыухыжым и псори зылъагъу нэм и пащхьэ кӀэзызу щыт щыхъукӀэ».
GSAM 92.1Еврей храмым и лэжьыгъэм псэупӀэ лъапӀэр гъэ къэс зэ гъэкъэбзэу щытащ; абы къыхэкӀкӀэ, махуэ 2300-м я кӀэм псэупӀэ лъапӀэр гъэкъэбзэныр гъэ къэс къекӀуэкӀа типологие лэжьыгъэм къинэмыщӀа нэгъуэщӀ Ӏуэху гуэрым теухуауэ зэрыщытыр Даниелым наӀуэ хуэхъун хуейуэ щытащ. Тхьэм и лъэпкъым япэкӀэ къыжриӀат бегъымбарӀуатэм нэщэнэхэр къыщагъэсэбэпым деж зэманыр «махуэ зы — гъэ зы»у ябжын хуейуэ.30 Мыбы щхьэкӀэ махуэ 2300 къызэрыкӀуэнур Христосым уафэм и псэупӀэ лъапӀэм и дин лэжьакӀуэ нэхъыщхьэу и лэжьыгъэм и къэухыпӀэм нэс къызэрыкӀуэнущ — я гуэныхьхэр зэраӀуэтэжамкӀэ я Ӏуэхухэр уафэм и псэупӀэ лъапӀэм хьа цӀыхухэм я Ӏуэхухэр къэзыгъэунэху хьэкум.
GSAM 921844 гъэм хьэкум и хъыбарыр щагъэӀун хуейт
GSAM 92.2Тхьэм и цӀыху лъапӀэхэм я хьэкумыр щыщӀидзэну зэманыр къызэрагъуэтам гъуэгу къызэӀуихащ, бегъымбарӀуатэм къыщыгъэлъэгъуа Тхьэм и Ӏуэхугъуэхэм я зэкӀэлъыкӀуэкӀэм тету, хъыбарыр ягъэӀуфыну: «И хьэкум и сыхьэт къэсащ». Гулъытэ хуэфщӀ: бегъымбарӀуатэм махуэ 2300-м и зэманыр къызэрагъуэтам иужькӀэ асыхьэтым хъыбарыр ягъэӀуну жиӀэркъым; ауэ япэкӀэ «зэхуэщӀауэ» щыта нэхур наӀуэ хъун хуейуэ жеӀэ. Мыр зэрыгъэзэщӀар наӀуэу долъагъу. КъыкӀэлъыкӀуэ главэхэм къыщыгъэлъэгъуэнущ Тхьэм къэкӀуэным и хъыбарыр щагъэӀун зэманыр апхуэдизу наӀуэу зэригъэбелджылар, икӀи а гъэӀуэныгъэр апхуэдизу и пэжыпӀэкӀэ дунейм зэрыхуащӀар.
Notes
- Даниил 12:8-10. ↩
- Даниил 8:17. ↩
- Даниил 12:4. ↩
- Муса и етхуанэ тхылъ 29:29. ↩
- Нахъум 3:2. ↩
- Нахъум 1:5-9. ↩
- Нахъум 2:3-5. ↩
- Иоил 2:1. ↩
- Софониэ 2:1-3. ↩
- Даниил 11:35. ↩
- Даниил 12:7. ↩
- Къэгъэлъэгъуэныгъэ 11:3. ↩
- Къэгъэлъэгъуэныгъэ 11:7-9. ↩
- Андерсон и «Инджылызыбзэ Библием и илъэс тхыдэ», н. 494. ↩
- Томас Дик, «Зэгухьэныгъэр гъэфӀэкӀуэным теухуауэ», н. 154. ↩
- Тьер и «Француз революцэр», тхылъ 2, н. 371. ↩
- А тхылъ дыдэм, н. 338. ↩
- А тхылъ дыдэм, н. 365. ↩
- Къэгъэлъэгъуэныгъэ 11:11, 12. ↩
- Даниил 8:14, ↩
- Даниил 12:6-8. ↩
- Даниил 12:13. ↩
- Даниил 12:8, ↩
- Даниил 12:9. ↩
- Маттэ 6:10. ↩
- Маттэ 2:1-м и Ӏуфэм ит гъэр. ↩
- Апокалипсис 14:6-7. ↩
- Маттэ 28:19-20. ↩
- 1 Петр 4:17. ↩
- Бжыгъэхэр 14:34; Езекиел 4:6. ↩