2-нэ псалъэщхьэ — Къэгъэлыныгъэм и мурадыр къызэӀухыныгъэ
GSAM 38.1«ГугъапӀэр жыжьэ щыхъукӀэ, гур магъэуз; ауэ гуэгъур щызэфӀэкӀкӀэ, ар гъащӀэм и жыгщ.»1 «Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Дзэхэм я Зиусхьэным мыпхуэдэу жеӀэ: Иджыри зэ, зэман цӀыкӀу къэнауэ, уафэхэр, щӀылъэр, хыри, щӀыгу гъущэри згъэсысынущ; лъэпкъ псори згъэсысынущ, лъэпкъ псоми я Гуэгъур къэкӀуэнущ; мы унэр щытхъукӀэ згъэщӀэнущ, жеӀэ Дзэхэм я Зиусхьэным.»2
GSAM 38.2Адам Эдем хадэмрэ гъащӀэм и жыгымрэ къыщыӀахри щыщӀэдзауэ, цӀыхубзым и щӀэблэм теухуауэ ШейтӀаным жраӀа псалъэхэм — «Абы уи щхьэр къызэхикъутэнущ», — шейтӀаныр и кӀэухым щыхагъэщӀэну, и гъэпцӀэ мурадхэр щызэхэкъутэну, гъащӀэм и жыгым деж щыщӀыхьэжыну гугъапӀэ къратащ. Апхуэдэ щӀыкӀэкӀэ къэкӀуэну зыкӀэ щыгугъэр — псалъэ зытрата ЩӀэблэр — «лъэпкъ псоми я Гуэгъу» хъуащ.
GSAM 38.3Хьэггей и тхыгъэм щыщ къыдихьа псалъэхэм къызэрыщыгъэлъэгъуамкӀэ, мы Гуэгъур къыщыкӀуэнур Зиусхьэным уафэмрэ щӀылъэмрэ щигъэсысыну зэманым епхащ. Паул еврейхэм яхуитхауэ, а гъэсысыныгъэр къэкӀуэну зэманым хищӀыкӀащ, мыпхуэдэу жиӀэурэ: «Иджыри зэ щӀылъэр закъуэу аркъым згъэсысынур, уафэри згъэсысынущ. „Иджыри зэ“ псалъэхэм я мыхьэнэр мыращ: гъэсысыф мыхъухэр къэнэн щхьэкӀэ, гъэсысын зэрыхъухэр, къэгъэщӀа Ӏуэхухэу, къыӀахынущ. Аращи, зыгъэсысыфын мыхъу пачыхьагъуэ къыдӀэрыхьэу щыщыткӀэ, гущӀэгъу диӀэпхъэщ, абыкӀэ Тхьэм игу ирихьэу, лъытэныгъэрэ Тхьэм хуэщыӀэ шынагъэрэ хэлъу дыхуэлажьэну.»3 Иджыри къэкӀуэну а зы гъэсысыныгъэм теухуа мы псалъэхэр епхауэ къыщӀэкӀынущ Тхьэм и пачыхьагъуэр Мэсихьым — псалъэ зытрата ЩӀэблэм, «лъэпкъ псоми я Гуэгъум» — и ӀэщӀагъэ щыхъуну кӀэухым.
GSAM 39.1Мэсихьым и фӀыгъэкӀэ къэхъужын хуей гъэтӀылъыжыныгъэр мы иужьрей махуэхэм нахуэу ялъагъуфынущ Библиер зэрыщыту я пащхьэ зэӀухауэ зиӀэ псоми. Ижь-ижьыж лъэхъэнэм щыпсэухэм апхуэдэтэкъым. Зиусхьэным и псалъэр абыхэм къахуэкӀуэрт «унафэм унафэ къытрикӀуэу, унафэм унафэ къытрикӀуэу; сатыр сатыр къытрикӀуэу, сатыр сатыр къытрикӀуэу; мыбдеж цӀыкӀу, абдеж цӀыкӀу.»4 Къэгъэлыныгъэм и мурадыр абыхэм къахуэзэӀуахыу щыщытам, ар цӀыху захуэхэм я гъуэгум хуэдэт, «махуэр зэрыщыту нахуэ хъуху нэхъри нэхъ нахуэ хъу нэхур.»5 Аращи, а мурадыр ижьрей и цӀыхухэм тӀэкӀу-тӀэкӀуу къахуэзэрызэӀухар кӀэщӀу къэпщытэныр гу зылъытапхъэ Ӏуэху мэхъу.
GSAM 39ПэщӀэдзэм зэманыр зэрыпихынур къэгъэлъэгъуатэкъым
GSAM 39.2Зиусхьэным псалъэ зытрата ЩӀэблэм епха я гугъапӀэхэр зэфӀэкӀын ипэ илъэсищэ бжыгъэ дэкӀын хуейуэ абыхэм зэ хуигъэщӀауэ, я гугъапӀэр жыжьэ ищӀри я гухэр игъэузакъым. Тхыгъэу къэна Ӏуэхугъуэхэм къадгуроӀуэ, япэу къалъху сабийр а ЩӀэблэрщ, икӀи псынщӀэу, щӀыкӀэ гуэркӀэ, Эдем гъэтӀылъыжынущ, гъащӀэм и жыгым дежри щӀыхьэжынущ, жаӀэу егупсысыну абыхэм хуит зэращӀар. Къабил къыщалъхум Хьэуэ жиӀащ: «Зиусхьэным и фӀыгъэкӀэ лӀы къэзгъуэтащ.»6 Еврейбзэ зыгъэщӀа щӀэныгъэлӀ гуэрхэм къызэраӀуатэмкӀэ, псалъэхэр зэрытхэм хуэдэу икӀи зэрыщыту зэдзэкӀамэ, тхыгъэм къыщыхъур мыращ: «ЛӀы, Зиусхьэныр, къэзгъуэтащ.» Абы и мыхьэнэр: Мис ШейтӀаныр хэзыгъэщӀэну, мы зиусхьэн Ӏуэхур зыгъэзэщӀэну ЩӀэблэр. Хьэбил къыщалъхум Хьэуэ апхуэдэ псалъэ жиӀауэ тхыгъэ щыӀэкъым. Япэу къалъхуа сабийр псалъэр зыгъэзэщӀэнущ жиӀэу и гугъэфынут, ар Ӏуэху щытыкӀэм зэрыкъикӀыу и гугъэ хъун хуейт. Къабил и хьэл-щэнхэр къызэӀуахуэурэ, и лэжьыгъэ Ӏейхэр, и къуэшыр щиукӀа лэжьыгъэхэр илъэгъуам, и гугъапӀэхэр дауи пыхауэ, уеблэмэ лӀауэ хъун хуейт. Хьэбил ямыукӀауэ ипэкӀэ абыхэм я фӀыгъэм папщӀэ иужькӀэ щӀын хуей къурмэным теухуа нэху гуэррэ щӀэныгъэ гуэррэ къыӀэрыхьа хъун хуейщ; сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Хьэбил, Тхьэм къызэрыхуигъэщӀамкӀэ, и щынэр къурмэну къихьащ, ауэ и къуэшым хуэдэу егъэса Къабил щӀыгум и фӀыгъуэхэм щыщ къурмэн къихьащ, ар уеблэмэ губжьрэ фыгъэрэ хэлъу. Хьэбил и къурмэныр Къабил ейм нэхърэ нэхъ къащтар, ар «фӀэщхъуныгъэкӀэ» зэрыщӀам папщӀэщ; Паул абы теухуауэ мыпхуэдэу етх: «Ар лӀауэ пэтми иджыри мэпсалъэ.»7
GSAM 40Сэт а ЩӀэблэр ара?
GSAM 40.1Хьэбил лӀа нэужь, Сэт къалъхуащ, абы щыгъуэ гугъапӀэр гъащӀэ къигъуэтыжащ; «Тхьэм, — жиӀащ Хьэуэ, — Къабил зиукӀа Хьэбил и пӀэкӀэ нэгъуэщӀ щӀэблэ къыситащ.»8 Абы иужькӀэ Сэт Адам и щӀэблэ лъэпкъум хэбжыкӀащ. (Еплъ ЩӀэдзапӀэ 5:3.) Къабил, пэжу япэу къалъхуар, лъэпкъ къэбжыкӀым хэткъым. Иджы Сэт псалъэ зытрата ЩӀэблэрщ жиӀэу Хьэуэ и гум илъхьа хъунущ. Тхыгъэм къызэрыщыхъумкӀэ, Сэт къалъхуа нэужь, цӀыхухэм Зиусхьэным и цӀэр я щхьэм фӀащын щӀадзащ. (Еплъ ЩӀэдзапӀэ 4:26 и напэ Ӏуфэм щыӀэ тхыгъэр.) Хъунущ абыхэм апхуэдэу ящӀар Сэт и кӀэухым къэралыр зезыгъэкӀуэну, Зиусхьэныр зыхъуну, икӀи ШейтӀаным и хабзэншэу къиӀыгъа унафэгъэр зэхэзыхуэнущ жаӀэу ягу зэрилъхьам папщӀэ.
GSAM 40ГугъапӀэр Нухь хуэунэтӀащ
GSAM 40.2Адам и зэманым щыщӀэдзауэ Нухь къалъхуа зэманым нэс Ӏуэхугъуэхэм я кӀэщӀ тхыдэм щыщ лъэпкъым и щӀэблэ зэкӀэлъыкӀуэныгъэм нэхърэ нэхъыбэ къэгъэлъэгъуакъым. Нухь («цӀыху захуэр», напэ Ӏуфэм) къыщалъхум гугъапӀэр аргуэру къэтэджащ, цӀыхухэм жаӀащ: «Зиусхьэным нэлат зыщӀа щӀыгум къыхэкӀкӀэ ди лэжьыгъэмрэ ди Ӏэхэм я гугъуехьымрэ мыбы ди гухэр къыщигъэгъунущ.»9 Дауэ е дэтхэнэ щӀыкӀэкӀэ гугъуехьым къагъэгъун гуэр къэлъэгъуэну зыкӀэ щыгугъар Тхьэм и псалъэм къыщыхъукъым; ауэ щӀылъэм телъ нэлатыр щӀыкӀэ гуэркӀэ нэхъ псынщӀэ хъунущ жаӀэу ахэр щыгугъащ. Нухь и зэманым щыӀэну Ӏейгъэм теухуа щӀэныгъэр, цӀыхухэм дунейр гуэныхьрэ залымыгъэрэ щӀагъэнущи, лъэпкъыр псыхэм щӀыбгъунущ, Нухьрэ и унагъуэрэ закъуэ хэкӀуэдэныгъэм къызэрыхэкӀынур; икӀи къэблэгъэ хэкӀуэдэныгъэм теухуауэ абы илъэс 120 хъууэ дунейр зэригъэгъуазэнур — а псори абыхэм къахуэзэӀухатэкъым.
GSAM 41Бабил яухуащ
GSAM 41.1Псыхэм иужькӀэ Нухь и фӀыгъэкӀэ цӀыхухэм щӀылъэр щӀагъэну унафэ къахуэхащ; ауэ ахэр куэд щыхъу щӀадзам, Зиусхьэным ахэр зэришэну мурадыр къамыщтащ. Нимрод Бабил и пачыхьагъуэр къигъэщӀащ (иужькӀэ БабилонкӀэ зэджэр, щӀылъэм тет къэралхэм япэрауэ щытар).10 ТӀэкӀу дэкӀри, цӀыхухэм Бабил чэщанэр яухуэн щӀадзащ, я цӀэр зрагъэӀун, щӀылъэм щызэмыпыбгрыкӀын щхьэкӀэ, Зиусхьэным Нухь и фӀыгъэкӀэ абыхэм къызэрихуигъэщӀам пэщӀэуэу. Зиусхьэным и мурадхэр игъэзэщӀэну сабырыгъэкӀэ ежьэныр къахэмыкӀыу, Ӏуэхур я Ӏэм къащтащ; абы щыгъуэ Тхьэм я бзэр зэхигъэзэрыхьащ, апхуэдэ щӀыкӀэкӀи ахэр зэбгрыкӀащ.
GSAM 41Ибрахьим дунейм и щӀэинхьыж хъунущ
GSAM 41.2КӀэщӀ тхыдэр Нухь и щӀэблэм щыщ епщӀанэм нэс къызэпкърыдгъэкӀыу, Ибрахьим зэрызэраджар деж дыносу, Зиусхьэным абы мыпхуэдэу жриӀащ: «Уи нэкӀэ плъагъу щӀылъэ псори уэ пхузот, уи щӀэблэми сыт щыгъуи яхуэзот. Уи щӀэблэр щӀылъэм и сабэм хуэдэу куэд сщӀынущ: цӀыхум щӀылъэм и сабэр ибжыфыну щытамэ, абы щыгъуэ уи щӀэблэри япхубжыфынут. Къэтэдж, щӀылъэр и кӀыхьагъкӀи и бгъуагъкӀи зэпрыкӀ, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ ар уэ пхузотынущ.»11 ЩӀылъэр и ӀэщӀагъэ щытынущ жиӀэу Ибрахьим псалъэ иритауэ пэтми, Зиусхьэным абы ар лӀэнущ жиӀэу хуигъэбыдэжащ. Паул зэрыжиӀамкӀэ, ар «иужькӀэ щӀэину къыӀэрыхьэн хуей щӀыпӀэ гуэрым» кӀуащ.12 Псалъэ ирата Ӏуэхур зэрызэфӀэкӀынур Ибрахьим шэч хэмылъу Тхьэм къыӀэрыгъэхьа теплъэгъуэм къыхуигъэнахуэщ, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ абы «лъабжьэ быдэ зиӀэ, зыгъэщӀырэ зэзыгъэпэщырэ Тхьэр зыхъу къалэм ежьэрт.»13 Римхэм 4:13-м къызэрыщыхъумкӀэ, псалъэ иратар «ар дунейм и щӀэинхьыж хъунущ жиӀэущ;» иджырей щытыкӀэм хэту аркъым, атӀэ иужькӀэ гуэрэм, ар гъащӀэ къигъуэтыжыну иужькӀэщ.
GSAM 42.1ЦӀыхум и еплъыкӀэкӀэ Ибрахьим игу къэгъэӀуэфакъым псалъэ зытрата ЩӀэблэр езым и быным зэрыщыщ хъунур. Аращи, и унэм и Ӏуэхухэр зезыгъэкӀуэ Елиезер а ЩӀэблэу яубжыну къыхилъхьащ. Зиусхьэным жриӀащ: Апхуэдэкъым; ар зыхъунур «уэ уи ныбэм къикӀынурщ.» Иджы Зиусхьэным абы къыхуэзэӀуихын щӀедзэ, и щӀэблэм и кӀэух Ӏуэхур зэ зэфӀэкӀыну зэрымытур. Ибрахьим жриӀащ: «Уи щӀэблэр я хэку мыхъу щӀыпӀэ гуэрым хамэу щыпсэунущ, абдежым щыщхэм хуэпщылӀынущ; абыхэм ахэр илъэс 400 хъууэ ягъэхьэзабынущ.... Уэ уи адэхэм мамыру уахэкӀуэжынущ; ныбжь ин ӀэфӀ уиӀэу ущӀалъхьэнущ.»14
GSAM 42.2Ибрахьим и фызым псалъэ иратар нэхъ псынщӀэу зэфӀэкӀын щхьэкӀэ акъыл къэзымыху мурад къыхилъхьащ; ауэ Ибрахьимрэ и фыз пэж Сарэрэ я къуэ пэж Исхьэк къалъхуа нэужь, Зиусхьэным Исмаилрэ и анэ Хьэджэррэ теухуауэ жриӀащ: «Мы пщылӀ цӀыхубзымрэ и къуэмрэ къыӀах».
GSAM 42.3Ибрахьим и фӀэщхъуныгъэр зэхагъэкӀыу Исхьэк къурмэн гъэувыпӀэм тет къурмэну щитын хуейтам, абы лӀахэр къэтэджыжыныр зэгъэщӀащ. Абы теухуауэ къыщыхъущ: «Тхьэм ар [Исхьэк] лӀахэм къыхигъэтэджыжыфыну зэрыщытыр игу зэрилъхьам папщӀэ; абы ар лӀахэм къахэкӀыжахуэу, щапхъэ щӀыкӀэкӀэ, къыӀэрыхьэжащ.»15
GSAM 42ЩӀэблэ пэжыр
GSAM 42.4Зэгуэрым Ибрахьим хуагъэщӀащ, лъэпкъ псори къызыхэкӀыу нэсып къэзыгъуэтыну ЩӀэблэ пэжыр, лъы-лӀакъуэкӀэ езым и щӀэблэу щытыну пэтми, пэжу Тхьэм и Мэсихьыр зэрыхъунур; сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Зиусхьэным абы жримыӀар «ЩӀэблэхэм, куэд хъуауэ; атӀэ зым теухуауэ: ИкӀи уи ЩӀэблэм, Мэсихьыр зыхъум.»16 ЛӀыкӀуэ Паул мы Ӏуэхум теухуауэ жиӀащ: «Тхыгъэ ЛъапӀэм ипэкӀэ илъагъуат Тхьэм лъэпкъ хамэхэр фӀэщхъуныгъэкӀэ гуэныхьыншэу зэриубжынур, икӀи Ибрахьим ипэкӀэ хъыбарыфӀыр хуигъэӀуащ, мыпхуэдэу жиӀэурэ: Уэ уи фӀыгъэкӀэ лъэпкъ псоми нэсып къагъуэтынущ.»17 Ибрахьим ирата псалъэр Исхьэкрэ и щӀэблэмрэ яхуагъэщӀэжащ,18 Екъубри апхуэдэу.
GSAM 42.5Екъуб къуи пщӀыкӀутӀ иӀэу щыщыткӀэ, упщӀэр къэувын хуейт: Хэт и фӀыгъэкӀэ ЩӀэблэ пэжым и лъэпкъ зэкӀэлъыкӀуэныгъэр къэбжыкӀын хуей? Екъуб и къуэхэм теухуауэ Тхьэм и Духым къыхуигъэщӀа щыхьэтыгъэм Ӏуэхур пыухыкӀауэ ищӀащ: «Шилохь къэкӀуэху Ехьудэ и Ӏэм пачыхьэ башыр къыӀэщӀэкӀынукъым, и лъакъуэхэм я зэхуакум хабзэ къэзыгъэуври дэкӀынукъым; лъэпкъхэр абы деж зэхуэсынущ.»19 Мы псалъэхэр зэрызэфӀэкӀар къэгъэлъагъуэу, мыбдежым гу лъытапхъэщ Израил цӀыхухэм, лъэпкъ зэхуэмыдэхэм я унафэ щӀэту щыта пэтми, я Санхедриныр яӀэну хуит зэращӀар. Апхуэдэ щӀыкӀэкӀэ Ехьудэ — Ехьудэ и цӀэкӀэ зэджа иудей лъэпкъ Ӏыхьэр — я унафэщӀ Ӏуэхухэм псалъэ гуэр жиӀэфу щытащ Шилохь (Мэсихь) пэжу къэкӀуэху.
GSAM 43Зэманыр щэхуу къэнащ
GSAM 43.1Лъэпкъадэхэм гъэтӀылъыжыныгъэмрэ псалъэ зытрата ЩӀэблэмрэ теухуа щӀэныгъэ гуэр яӀэт; ауэ ар сыт щыгъуэ къэкӀуэну е къэкӀуэн ипэ зэман дапщэ дэкӀын хуейуэ абыхэм ящӀэртэкъым. Екъуб и щӀэблэр Мысыр куэд щыхъурэ, «Юсыф зымыщӀа»20 Ассирий цӀыхур — фараоныр (ЕшаӀя 52:4) — абыхэм щопщӀурт. Абыхэм ягу къэкӀыжырт Ибрахьим ирата псалъэм ит илъэс 400-р (пэжу илъэс 430-р), я хьэзабхэмрэ хамэу щыпсэугъуэмрэ зи пӀалъэу щытар, ахэм къахэлыныр псалъэ зытрата щӀэиным щӀыхьэн яхуэзыщӀэ Ӏуэху хъунущ жаӀэу щыгугъурэ.
GSAM 43.2Мусэ къыщалъхум, и адэ-анэм ялъагъуащ «ар сабий дахэу зэрыщытыр.»21 Тхьэм и фӀыгъэкӀэ ар Израил я пщылӀыгъэ Ӏей дыдэм къыхэзыхыну цӀыхур хъунущ жиӀэу нэху гуэр абыхэм къыӀэрыхьа хъун хуейщ. Шэч хэмылъу, а щӀэныгъэр Мусэри хуагъэщӀащ; сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ ар илъэс 40 хъуауэ, фараоным и пхъум и къуэу зэреджэнур, Мысыр и пачыхьэ тахътэм и щӀэинхьыж зэрыхъунур къыхимыхыу, хьэзаб зыгъэшэч Израил цӀыхухэм яхэту кӀуэну, абыхэм щӀыгъуу хьэзаб зэригъэшэчыну щиухуам,22 икӀи и лъэпкъым я Ӏуэхур хъумэн щыщӀидзам, ахэр ихъумэу мысыр цӀыху гуэр щиукӀам, абыхэм и лэжьыгъэр зэрагурымыӀуар абы телъыджэ дыдэ щыхъуащ; «сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ и къуэшхэм ягу къэгъэӀуэнущ, Тхьэм абы и ӀэкӀэ ахэр къызэрихэгъэлынур жиӀэу и гугъэт.»23
GSAM 44.1Израил цӀыхухэр Мысыр къыщыдэкӀыну Зиусхьэным игъэбелджыла зэманыр къыщэсам, ахэр къыдэкӀащ, ипэкӀэ къэгъэлъэгъуа махуэ дыдэм. КъыдэкӀыныгъэ 12:40, 41. Мусэ я иужьрей унафэщӀым хуэдэу, псалъэ зытрата ЩӀэблэми хуэдэу абыхэм яубжыфынутэкъым, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ ар Левий и лъэпкъ Ӏыхьэм щыщт, икӀи Тхьэм и Духым къыхуигъэщӀа бегъымбарӀуатэм Екъуб къыщиӀуататэкъэ, Шилохь къэкӀуэху Ехьудэ ахэр зезыгъакӀуэ хъун хуейуэ?
GSAM 44«Ар слъагъунущ, ауэ иджы аркъым».
GSAM 44.2Израил цӀыхухэр Хьэнан кӀуэу гъуэгу зэрытехьам, Моаб и пачыхьэ Балак (Лот и щӀэблэм щыщым) Балаам къеджэри, Израил нэлат ищӀыну жриӀащ. Зиусхьэным Балаам и нэлатыр хъуэхъу ищӀащ, абыкӀэ абыхэм нэху нэхъыбэ къыӀэрыхьэжащ, Хьэнан щӀыхьэмэ, ШейтӀаным и хабзэншэу къиӀыгъа унафэгъэм зэ къыщӀэкӀынущ жаӀэу ягу илъхьар къызыхахыну нэху. Тхыгъэ ЛъапӀэм мы Ӏуэхур мыпхуэдэу къыщеӀуатэ: Тхьэм къыӀэрыгъэхьа теплъэгъуэм хэту Балаам жиӀащ: «Ар слъагъунущ, ауэ иджы аркъым; ар сыплъэнущ, ауэ зэман гъунэгъуэм аркъым: Екъуб и щӀэблэм Вагъуэ къыщыкъуэкӀынущ, Израил Пачыхьэ баш къыщытэджынущ; Моаб и лъэныкъуэхэр зэхигъэкъутэнущ, Сэт и къуэ псори хигъэкӀуэдэнущ.»24
GSAM 44.3Ибрахьим къыхэкӀа мы щӀэблэ куэдым теухуауэ Паул мыпхуэдэу жеӀэ: «Аращи, зы цӀыху закъуэм, ар лӀауэ убжыну хуэдэу щытауэ пэтми, къыхэкӀащ уафэм щыӀэ вагъуэхэм я бжыгъэм хуэдэ, хы Ӏуфэм щылъ пшахъуэ ямыпхубжыфым хуэдэ щӀэблэ. Мы псори псалъэ ярата Ӏуэхухэр къыӀэрымыхьэу, фӀэщхъуныгъэ хэту лӀэжащ, ауэ ахэр жыжьэу ялъагъуащ, я фӀэщ хъуащ, я гум къыдэщтащ, щӀылъэм хамэхэрэ гъуэгурыкӀуэхэрэ зэрыщыхъур къыжаӀащ.»25
GSAM 44.4Израил и гур шынагъэ къыщӀэмыкӀыпхъэт, е гугъапӀэ зимыӀэжу хъун хуейтэкъым, Балаам я гугъапӀэр «иджы» зэрымызэфӀэкӀынур, «гъунэгъуу» зэрымытур къызэриӀуатам папщӀэ; сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ мы бегъымбарӀуатэм ипэкӀэ жыжьэ мыхъуауэ, Зиусхьэным езым и гъащӀэкӀэ тхьэ ищӀат, щытхъу хэлъ щытыкӀэр и кӀэухым къэхъунущ жиӀэу. Мусэ и фӀыгъэкӀэ абы жиӀащ: «Ауэ сэ сыщыпсэуу щыщыткӀэ, щӀылъэ псори Зиусхьэным и щытхъукӀэ щӀэнущ.»26 Илъэс 863 дэкӀа нэужь, Хьэбэккук бегъымбарым и зэманым а пэжыгъэм аргуэру гугъу щӀыжащ, ауэ къэкӀуэну Ӏуэхугъуэу къэӀуэтэжащ: «сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ хы псым зэрыщӀэлъым хуэдэу, щӀылъэ псори Зиусхьэным и щытхъум теухуа щӀэныгъэкӀэ щӀэнущ.»27
GSAM 45ПсэупӀэ лъапӀэм щыпщылӀыныр пщылӀыныгъэ пэжым и щапхъэщ
GSAM 45.1Зиусхьэным Израил Мысыр къыщигъэкӀам, гуп зэхуэсам зэрыщыту къыращӀэу хьэл-щэным теухуа и хабзэхэр къыӀуитащ, икӀи ахэр езым и ӀэпэкӀэ мывэм тетхауэ яхуигъэнащ, и кӀэухым абыхэм папщӀэ езыр къурмэн зыщӀыжыну КъегъэлакӀуэм ягу зэпымычу хуэзыгъэзэн щхьэкӀэ; абы и лъы лъапӀэм и къарукӀэ я гуэныхьхэр ягъэкъэбзэныгъэ хъун щхьэкӀэ, абы щӀыпӀэ нэщӀым псэупӀэ лъапӀэ яухуэну унафэ ищӀащ. Мусэ еущиящ, мы шэтырым, е псэупӀэ лъапӀэм, и ухуэкӀэ псори бгым тету Зиусхьэным зэригъэлъэгъуа щапхъэм хуэдэ дыдэу ищӀыну.28 Мы псэупӀэ лъапӀэм щекӀуэкӀ пщылӀыныгъэр уафэм щыӀэ псэупӀэ лъапӀэм Мэсихьым и пщылӀыныгъэ пэжым и ныбжьыт.29 Тхьэм и мурадыр псэупӀэ лъапӀэм и тыгъэхэмрэ къурмэнхэмрэ фӀыгъэкӀэ «къэкӀуэну ӀуэхуфӀхэм» я ныбжьыр цӀыхухэм я пащхьэ щыгъэнэну зэрыщытам,30 ШейтӀаным цӀыхухэр хуишэну зыкӀиӀухьэр абыхэм езы къурмэныр лъапӀэу зэралъытэнурт, Мэсихьымрэ и пщылӀыныгъэ пэжымрэ — мы къурмэныр зи щапхъэу щытахэмрэ — зыхуамыгъэзауэ. Апхуэдэ щӀыкӀэкӀэ къэгъэлыныгъэм папщӀэ езыхэм я лэжьыгъэхэр я гугъапӀэ хъун щхьэкӀэ ахэр гъуэгу техуэну зыкӀиӀухьэрт.
GSAM 45.2Зиусхьэным и мурадыр и цӀыхухэм — Израил цӀыхухэм — я унафэщӀ хъунурт, абыхэм я зауэхэм я щхьэкӀэ зауэнурт, лъэпкъхэр и ӀэщӀагъэ щигъэувэнурт. Абы и унафэщӀыкӀэ иӀэт, къыкӀэлъыкӀуэ тхыгъэм зэрыщыгъэлъэгъуам хуэдэу: «Хьэнан щӀыналъэм лъэпкъибл щыхигъэкӀуэда нэужь, абы ахэм я щӀылъэр Ӏыхьэ едзэныгъэкӀэ абыхэм яхуигуэшащ. Абы иужькӀэ илъэс 450-м хуэдиз хъууэ, Самуил бегъымбарым и зэманым нэс, хьэкумщӀхэр яхуигъэуващ.»31
GSAM 45Израил пачыхьэ къыхуэгъэувыну къолъэӀу
GSAM 45.3Израил цӀыхухэм Зиусхьэным и унафэщӀыкӀэр яфӀэфӀтэкъым, ар нахуэт. Ауэ абы и мурадыр, и фӀэфӀыгъэр ахэр я гъунэгъу лъэпкъ псоми къахэщ, лъэпкъ хэхыу щытынурт. И ущийхэм къызэралъытэ дыдэу тету щытамэ, адрей лъэпкъхэми ахэм теухуауэ мыпхуэдэу жаӀэнут: «Пэж дыдэщ, мы лъэпкъ иныр акъылыфӀэ, зэхэщӀыкӀ зиӀэ лъэпкъщ. Сыт хуэдэ лъэпкъ ин щыӀэ, дэ ди Тхьэу Зиусхьэным дыхуэлъэӀу Ӏуэху псоми зэрыкъыдгъунэгъум хуэдэу, Тхьэр къызыгъунэгъу?»32
GSAM 46.1Я гуфӀэншагъэм къыхэкӀкӀэ ахэр Самуил елъэӀуащ я щхьэ пачыхьэ къахуигъэувыну, Зиусхьэным Самуил жриӀащ: «Сэ сыкъамыщтащ, я пачыхьэу сыщытынум.»33 Самуил аргуэру жраӀащ, нэхъ быдэу: «Иджы адрей лъэпкъ псоми хуэдэу дэри хьэкум къыдэтыну пачыхьэ къыдгъэув.»34 Самуил ахэр гу зылъытэу игъэгъуэзащ, пачыхьэ яӀэмэ, дэтхэнэ щӀопщӀэныгъэхэр абыхэм къалъысынур, ауэ «лъэпкъыр Самуил и макъым едаӀуэну арэзы хъуакъым; икӀи жаӀащ: Хьэуэ; дэ пачыхьэ диӀэнущ; адрей лъэпкъ псоми хуэдэу дыщытын щхьэкӀэ; ди пачыхьэм хьэкум къыдэтынущ, ди пэ кӀуэнущ, ди зауэхэм ди щхьэкӀэ зауэнущ.»35
GSAM 46.2Аращи, ахэр пачыхьэхэм я унафэ щӀэту щытащ илъэс 500-м хуэдиз хъууэ: япэу Саул, Даут, Сулейман сымэ я ӀэщӀагъэ щыт зы пачыхьагъуэу; абы иужькӀэ пачыхьагъуитӀу — Израилрэ Ехьудэрэу — зэгуэшауэ. Я пачыхьэхэм щыщ цӀыкӀу дыдэ фӀы, захуэт, ауэ куэд дыдэр Ӏейуэ щытащ, цӀыхухэр тхьэ нэпцӀхэм хуэпщылӀыныгъэмрэ гуэныхь иныбзэхэмрэ ирахьэурэ. Апхуэдэ щӀыкӀэкӀэ лъэпкъыр и гъунэгъу лъэпкъхэм пачыхьэ зэриӀэмкӀэ закъуэу пэщытакъым, атӀэ ӀейгъэкӀэ, я адэхэм я Тхьэр къэбгынэныгъэкӀэ, тхьэ нэпцӀхэм хуэпщылӀыныгъэкӀэ, уафэм и дзэхэм хуэпщылӀыныгъэкӀэ яхущыт хуэдэ хъуащ.
GSAM 46.3Зиусхьэным мы пачыхьэ унафэгъэм теухуауэ Хьосея бегъымбарым и жьэкӀэ жиӀащ: «Уэ, Израил, уи щхьэр хэбгъэкӀуэдэжащ; ауэ уи дэӀэпыкъуныгъэр сэ къысхэкӀщ. Сэ уи пачыхьэ хъунущ; хэт нэгъуэщӀ, уи къалэ псоми укъэзыгъэлыфынур? Дэнэ уи хьэкумщӀхэр, „пачыхьэрэ пщыхэрэ къысэт“ жыпӀауэ узыщӀэлъэӀуахэр? Си губжьым пачыхьэ пхузитащ, си губжьым ар къыпӀэзхьыжащ.»36
GSAM 47Къэралыгъуэр къызэрагъэхуар
GSAM 47.1Мы пащтыхь унафэр кӀуэкӀащ халдейхэм Ерусалим мафӀэ тралахьэу, Тхьэм и унэшхуэм и Ӏэмэпсымэхэр яхьэу, Иудэ цӀыхухэр Ӏэсиру Бабилон ирашам нэс. Абыхэм ятеухуа бегъымбарӀуатэм зэрыжиӀауэ, ахэр абдеж гъэ 70 щыӀащ. Мы пащтыхь унафэр щиухым, Зиусхьэным Езекиил бегъымбарымкӀэ абыхэм я кӀэух пащтыхьу Седекие мыпхуэдэу жриӀащ: «Уэ, Израил и пщы Ӏей, лъапӀагъэр зыгъэбзыхьа, уи махуэр къэсащ, Ӏейгъэр кӀэухыным щынасым. Зиусхьэн Тхьэм мыпхуэдэу жиӀэ: Пащтыхь щхьэхьэпӀэр хых, пащтыхь тажьыр щхьэщых; мы щытыкӀэр апхуэдэу къэнэнукъым. Лъахъшэу щытыр гъэлъагэ [Бабилон и унафэщӀыр], лъагэу щытыр гъэлъахъшэ [Иудэ лъэпкъым къыхэкӀа мы унафэщӀ, зыщхьэ хуабжьу зыгъэлъагэр]. Къызогъэхуэнщ, къызогъэхуэнщ, къызогъэхуэнщ ар; ар къэнэнукъым, ар зи хуэфащэ хъунум къыщыкӀуэм нэс; ар Абы естынущ.»37
GSAM 47.2Мы унафэр зи хуэфащэ хъунур, Бын щыпкъэр, Христосщ. Абы теухуауэ Михей бегъымбарым тхащ: «Уэ, мел гупым и чэщанэ, Сион и пхъум и къалъэ лъэщ, уэ уи деж къэкӀуэжынущ япэрей унафэр [щӀылъэм теухуа унафэ, Христос къызэригъэпэщыжар]; Ерусалим и пхъум и деж къэкӀуэнущ къэралыгъуэр.»38
GSAM 47.3Израил пащтыхь башыр щыфӀэкӀуэдам, ар Бабилон и пащтыхьым и Ӏэ иуващ. Абыхэм ятеунафэ хъуащ зэкӀэлъыкӀуэу Мидие-Персие, Грецие, Рим; апхуэдэу къэралыгъуэр щэ къызэрагъэхуащ. Рим и императору Цезарь Август и унафэм и зэманым Христос, Даут и пащтыхь пӀэр зи хуэфащэ хъунур — цӀыхубзым, Ибрахьим, Даут я Бын щыпкъэр — къалъхуащ, бегъымбарӀуатэм къызэрыжиӀауэ.
GSAM 47.4ЦӀыхухэм ящӀэн папщӀэ мы унафэр зи хуэфащэ хъунур, Бын щыпкъэр, кӀэщӀу щыӀэ къэралыгъуэ зиӀэ цӀыху лӀэн хуей гуэр къудей мыхъуу зэрыщытыр, Зиусхьэным уэрэд лъапӀэхэр зытхым мыпхуэдэу игъэтхащ: «Ар си япэ къалъху быну сщӀынущ, щӀылъэм и пащтыхьхэм я нэхърэ нэхъ лъагэу. Си гущӀэгъур Абы папщӀэ сыщӀэным кӀэух щыӀэнукъым, си зэгурыӀуэныгъэри Абы щӀыгъуу щытауэ къэнэнущ. Абы и бынри игъащӀэкӀэ къэзгъэнэнущ, и пащтыхь пӀэри уафэм и махуэхэм хуэдэу щытынущ.» «Абы и бын игъащӀэкӀэ щыӀэнущ, и пащтыхь пӀэри си пащхьэ дыгъэм хуэдэу щытынущ. Мазэм хуэдэу, уафэм щыӀэ щыхьэт щыпкъэм хуэдэу ар игъащӀэкӀэ щытауэ къэнэнущ.»39
GSAM 48.1Исаие и бегъымбарӀуатэм мы унафэщӀым теухуауэ нэхъыбэ мыпхуэдэу дызреджэ: «Дэ папщӀэ сабий къалъхуащ, дэ къуэ къыттащ; унафэр Абы и дамэ телъынущ. Абы и цӀэуэ Телъыджэ, УщиякӀуэ, Тхьэ Лъэщ, Зэи мыкӀуэдыж Адэ, Мамырыгъэм и Пщы жаӀэнущ. Абы и унафэмрэ и мамырыгъэмрэ я хэхъуэныгъэм кӀэух щыӀэнукъым, Даут и пащтыхь пӀэмрэ и къэралыгъуэмрэ щытетынущ Ар, ар зэгъэуӀуэну, хьэкум захуэмрэ щыпкъагъэмрэ кӀуэцӀылъу гъэбыдэу, нобэ щыщӀэдзауэ игъащӀэкӀэ. Дзэхэм я Зиусхьэным и жыджэрагъым ар игъэзэщӀэнущ.»40
GSAM 48Енохрэ Илиерэ лӀэныгъэ ямылъэгъуу уафэм зэрыщӀыхьар
GSAM 48.2Илъэс куэд ипэкӀэ цӀыхухэр лӀэныгъэ ямылъэгъуу уафэм зэрагъэщӀыхьам и щапхъэхэр тхауэ щыӀэщ. Адам къыщыщӀэдзауэ ебланэу щыта Енох теухуауэ мыпхуэдэу жаӀэ: ар «Тхьэм и гъусэу кӀуэрт; ар къэмынэжащ, Тхьэм ар къищтащ.»41 «ФӀэщхъуныгъэмкӀэ Енох уафэм ӀэрагъэщӀыхьэжащ, лӀэныгъэр имылъэгъун папщӀэ; ар къагъуэтыжакъым, Тхьэм ар къищтауэ щытат. Ар ӀэрагъэщӀыхьэну ипэкӀэ мыпхуэдэ щыхьэтыгъэ иӀэт: ар Тхьэм и гуапэ хъуащ.»42
GSAM 48.3НэгъуэщӀ щапхъэ: Илиерэ Елисейрэ зэдэкӀуэм, «ахэр зэпсэлъэурэ зэдэкӀуэ пэт, мафӀэ гумрэ мафӀэ шыхэмрэ къэувэри, ахэр зэбгъэдигъэкӀащ; Илие гъуэжькуийм уафэм ӀэрищӀыхьэжащ. Елисей ар щилъагъум, мыпхуэдэу къэгуащ: Си адэ, си адэ, Израил и гумрэ и шухэмрэ! Ар щӀэгъуэ нэхъ илъагъужакъым.»43
GSAM 48.4Енох щӀылъэ псом и хьэкумщӀ хъун Христос и къэкӀуэныгъэм теухуа бегъымбарӀуатэ мыпхуэдэ псалъэхэмкӀэ ищӀащ: «Мис, Зиусхьэныр къокӀуэ и лъапӀэ мин пщӀы бжыгъэхэм я гъусэу, псоми хьэкум яхуищӀыну, ахэм яхэт тхьэншэхэр я тхьэншагъэкӀэ ящӀа Ӏуэху Ӏей псоми папщӀэ, тхьэншэ псэкӀуэдхэм Абы пэщӀэу жаӀа псалъэ къарууэ псоми папщӀэ я Ӏейгъэр къэбелджылы яхуищӀыну.»44
GSAM 49Иов Зиусхьэным и къэкӀуэныгъэм теухуауэ зэригъэсэнар
GSAM 49.1Мусэ и зэманым щыпсэуауэ къыщыхъу Иов Христос и къэкӀуэныгъэмрэ лӀахэр къэгъэпсэужыныгъэмрэ теухуа гъуазэ гуэр иӀэт, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ абы жиӀащ: «Ей, си псалъэхэр иджы тхауэ щытатэмэ! Тхылъым хэтатэмэ! ИгъащӀэкӀэ мывэм гъущӀ тхапхъэмрэ бдзамцӀэмрэкӀэ хатхатэмэ! Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ сэ сощӀэ си КъэгъэлакӀуэр псэуу зэрыщытыр, кӀэух махуэм щӀылъэм ар зэрытеувэнур. Си фэм и ужькӀэ мы Ӏэпкълъэпкъыр хьэпӀацӀэхэм ягъэкӀуэдми, си лым хэлъу Тхьэр слъагъунущ; ар сэ езыр папщӀэ слъагъунущ, нэгъуэщӀым и нэхэм мыхъуу, си нэхэм ар ялъагъунущ.»45
GSAM 49Даут и пащтыхь пӀэр Зиусхьэным и пащтыхь пӀэщ
GSAM 49.2Даут и пащтыхь пӀэр Зиусхьэным и пащтыхь пӀэу зэреджэрт. «Сулейман и адэ Даут и пӀэкӀэ Зиусхьэным и пащтыхь пӀэм тетӀысхьащ пащтыхьу.»46 Зиусхьэным «[Даут] абы тхьэ иӀуауэ псалъэ иритат, и Ӏэпкълъэпкъым къыхэкӀыну и бынхэм ящӀыщ Христос къигъэушу, и пащтыхь пӀэм тригъэтӀысыну. Абы ар ипэкӀэ илъагъуу, Христос и къэгъэпсэужыныгъэм теухуауэ псэлъащ: Абы и псэр лӀахэм я дунейм щагъэнакъым, и Ӏэпкълъэпкъри щӀакъым.»47 Христос къэкӀуэну и унафэм теухуауэ нэхъри жаӀэ: Ар Даут и пащтыхь пӀэм тетӀысхьэнущ. (Еплъ Исаие 9:7.) Нэхъри: «ЩӀылъэм и пащтыхьхэр зэхуэувэщ, унафэщӀхэри зэгурыӀуэщ, Зиусхьэнымрэ Абы и Мэшху зыпытымрэ япэщӀэу.... Ауэ Сэ си пащтыхьыр си Сион бгы лъапӀэм тезгъэтӀысхьащ. Унафэр къэсӀуэтэнущ: Зиусхьэным сэ къызжиӀащ: Уэ си Къуэщ; нобэ Уэ узгъэлъхуащ.»48 Нэхъри: «Зиусхьэным си Зиусхьэным жриӀащ: Си Ӏэ ижьымкӀэ къэтӀысхьэ, Уи бийхэр Уи лъапэ щӀэлъу сщӀыным нэс.»
GSAM 49Жъуртхэм я зэхэмыхыныгъэр
GSAM 49.3Мы тхыгъэхэм жъуртхэр зэгурыгъэӀуэжакъым. Абыхэм зэхалъхьэну яхузэфӀэмыкӀ Ӏуэху гуэр абдеж щыӀэт: Даут Абы Зиусхьэну еджэмэ, Ар абы и къуэу сыткӀэ хъун? Даут и бынхэм къыхэкӀа сабийу щыщытым, Ар Еммануил — Тхьэ дэ дщӀыгъущ — зэрыхъур сыт? Апхуэдэми, абыхэм езыхэм я бегъымбар Исаие жиӀащ: «Пщащэ цӀыкӀу псэӀумыщӀа лъэщыджэ хъунущ, къуэ къигъэлъхунущ, Абы и цӀэуэ Еммануил фӀищынущ.»49
GSAM 50.1Христос Ӏей къызыхэзыхь фарисейхэр зыгъэмыпсэлъэн упщӀэр къабзэу ищӀэрт, аращи, Ар абыхэм яупщӀащ: «Христос теухуауэ сыт фи гугъэр? Ар хэт и къуэ? Ахэм къыжраӀэ: Даут и къуэщ. Абы абыхэм яжеӀэ: Сыт щхьэкӀэ, абы пэтми, Даут Духым и къару кӀуэцӀылъу Абы Зиусхьэну зэреджэр, мыпхуэдэу жиӀэурэ: Зиусхьэным си Зиусхьэным жриӀащ: Си Ӏэ ижьымкӀэ къэтӀысхьэ, Уи бийхэр Уи лъапэ щӀэлъу сщӀыным нэс? Даут Абы Зиусхьэну еджэмэ, Ар абы и къуэу зэрыхъур сыт?»50
GSAM 50.2Мы Ӏуэхум и гугъу нэхъри щащӀыж Уэрэд ЛъапӀэхэр 45:6, 7-м: «О Тхьэ, Уи пащтыхь пӀэр игъащӀэкӀэ щытынущ; Уи къэралыгъуэм и пащтыхь башыр баш захуэщ. Уэ щыпкъагъэр фӀыуэ плъагъу, Ӏейгъэр уи жагъуэщ; аращи, Тхьэм, уи Тхьэм, уи гъусэхэм я нэхърэ нэхъыбэу гуфӀэгъуэм и мэшху уэпищащ».51 Мы Тхыгъэ ЛъапӀэхэр жъуртхэм я гу щылъым, къэкӀуэну унафэщӀымрэ зэкӀэ къэзыгъэзэжынумрэ и щытыкӀэм теухуа гупсысэ лъагэхэр яӀэн хуейт. Ар нэгъуэщӀу хъун плъэкӀынутэкъым.
GSAM 50Быным и къежьапӀэр Тхьэм дежщ
GSAM 50.3Христосрэ Абы и къалъхуныгъэмрэ теухуауэ гъэсэныгъэ убзыхуа къатащ; Зиусхьэным Михей бегъымбарымкӀэ Абы и Тхьэ къежьапӀэр къэбелджылы ищӀащ, Ар къыщалъхун къуажэ цӀыкӀур мыгъуэми къыжиӀащ: «Уэ, Вифлеем Ефратэ, Иудэ и минхэм яхэту цӀыкӀуу ущытми, Израил и унафэщӀ хъунур уэ къыпхэкӀынущ сэ папщӀэ; Абы и къежьапӀэхэр пасэрей зэманым, пэублэншэ зэманым къыщежьэ» (тхылъ напэм и лъэныкъуэм, хьэбрейбзэкӀэ, «пэублэншэ зэманым и махуэхэм» къыщежьэ).52
GSAM 50Шекинахымрэ пшэмрэ Тхьэм и щыӀэныгъэр къазэрагъэлъагъуар
GSAM 50.4Израилхэм я тхыдэм и нэхъыужь Ӏыхьэм, Сулейман, и псалъэкӀэ, «хуабжьу щытхъу ин зиӀэн» хуей Тхьэм и унэшхуэр щиухуа нэужь, Тхьэм и щытхъум и шекинахыр гущӀэгъу щӀыпӀэм и щхьэщыгум, херувимхэм я зэхуакум къэуващ. Тхыгъэм зэрыжиӀэмкӀэ, унэшхуэр щагъэлъапӀэм, дин гъуазэхэр щӀыпӀэ лъапӀэм къыщыдэкӀым, «пшэм Зиусхьэным и унэр игъэузэдащ; пшэм къыхэкӀкӀэ дин гъуазэхэр я лэжьапӀэм щытыну хуитыжакъым, Зиусхьэным и щытхъум Зиусхьэным и унэр игъэузэдауэ щытат.»53 Мы унэшхуэм Зиусхьэныр зэрыщыӀэр цӀыхухэм я нэхэм щытхъум и пшэм къыщыхуалъагъурт. А зэманым Зиусхьэным Сулейман и тхьэлъэӀум жэуап иритащ, мыпхуэдэу жриӀэурэ: «Уи тхьэлъэӀур зэхэсхащ, мы щӀыпӀэри сэ езыр папщӀэ къурмэн щащӀ унэу къэхэсхащ.»54
GSAM 51.1ЦӀыхухэм псэкӀуэд ящӀащ — тхьэ нэпцӀхэр щагъэлъапӀэ хъуащ; аращи, я къалэмрэ я псэупӀэ лъапӀэмрэ гъэ 70 къутахуэу щытащ. Ӏэсирыгъуэм и ужькӀэ Тхьэм и унэшхуэр Зеруббабель и унафэм щӀэту яухуэжащ. Ар Сулейман иухуа унэшхуэм нэхърэ дахагъэкӀэ нэхъ лъахъшэу щытми, Зиусхьэным и бегъымбарымкӀэ абы теухуауэ жиӀащ: «Мы нэхъыужь унэм и щытхъур япэрейм и нэхърэ нэхъ ин хъунущ.»55 Мы унэр Ирод игъэдахэжащ; абы и пщӀантӀэхэм КъэгъэлакӀуэм цӀыхухэр щигъэсэнат. Япэрей унэм Зиусхьэным и нэщэнэу щытхъум и пшэ иӀэт; етӀуанэм езым КъэгъэлакӀуэр, псори КъэзыгъэщӀар, щӀыхьащ.
GSAM 51Иессей и пхъэ лъабжьэм къыхэкӀынум и щытхъу зиӀэ унафэр
GSAM 51.2Исаие и махуэхэм гугъапӀэмрэ ежьэныгъэмрэ зиӀахэм папщӀэ кӀэух къэгъэлыныгъэм пыщӀа Ӏуэху лъапӀэхэр и бегъымбарӀуатэм къызэриӀуэтэр къарурэ гукъыдэжрэ къызырагъуэт щӀыпӀэу щытын хуейт. Мы бегъымбарӀуатэхэм мыпхуэдэу къабзэу къыщагъэлъагъу мы ежьэ КъэгъэлакӀуэр къызыхэкӀын бын лъэпкъыр: «Иессей и пхъэ лъабжьэм къыхэкӀынущ пхъэ цӀыкӀу, и лъабжьэхэм къыхэкӀынущ ФӀэ. Абы Зиусхьэным и Духыр тетынущ — Ӏущыгъэрэ зэхэщӀыкӀрэ я Духыр, ущийрэ къарурэ я Духыр, щӀэныгъэмрэ Зиусхьэным хущыщынэныгъэмрэ я Духыр. Зиусхьэным хущыщынэнымкӀэ зэхэщӀыкӀ псынщӀэ Абы иӀэнущ. Ар и нэхэм ялъагъум къудейкӀэ хьэкум ищӀэнукъым, и тхьэкӀумэм зэхихым къудейкӀэ Ӏейгъэр къэбелджылы ищӀэнукъым. АрщхьэкӀэ Абы тхьэмыщкӀэхэм щыпкъагъэкӀэ хьэкум яхуищӀынущ, щӀылъэм тет цӀыху Ӏэсэхэм захуагъэкӀэ Ӏейгъэр къэбелджылы яхуищӀынущ. И жьэм и башымкӀэ щӀылъэм еуэнущ, и Ӏупэм къикӀ жьымкӀэ цӀыху Ӏейр иукӀынущ.»56
GSAM 52Бегъымбархэр лӀахэр къэгъэпсэужыныгъэм теухуауэ зэрагъэсэнар
GSAM 52.1Исаие бегъымбарыр лӀахэр къэгъэпсэужыныгъэм и егъэсэн щӀыкӀэм теухуауэ мы гу хуэплъэ псалъэхэмкӀэ нэхъри псэлъащ: «Мы бгым Дзэхэм я Зиусхьэным цӀыху лъэпкъ псоми папщӀэ шхэныгъуэ фӀым и хъуэрэшхуэ ищӀынущ, сэнэпс Ӏужьым хэту къэна сэнэм и хъуэрэшхуэ, къарууэ хэзыщӀэ шхэныгъуэ фӀымрэ къабзэу гъэцӀэна сэнэмрэ я хъуэрэшхуэ. Абы мы бгым цӀыху псоми ятелъ щхьэтепхъуэмрэ лъэпкъ псоми ятеубгъуа щхьэтепхъуэмрэ игъэкӀуэдынущ. ЛӀэныгъэр текӀуэныгъэмкӀэ игъэкӀуэдынущ; Зиусхьэн Тхьэм нэпсхэр нэм псоми фӀидзэкӀынущ, и цӀыхухэм я укӀытэныгъэр щӀылъэ псом къыхихынущ; сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Зиусхьэным ар къыжиӀащ. А махуэм мыпхуэдэу жаӀэнущ: Мис, мыращ ди Тхьэр; дэ Абы дежьащ, Абы дэ дикъэгъэлынущ. Мыращ Зиусхьэныр; дэ Абы дежьащ; Абы и къэгъэлыныгъэмкӀэ дыгуфӀэнущ, дыгуфӀэгъуэнущ.»57
GSAM 52ЩӀылъэ къэгъэщӀэжам и къэралыгъуэр
GSAM 52.2А бегъымбар дыдэм жиӀэ кӀэух унафэр щӀылъэ къэгъэщӀэжам щыкъэгъэпэщыну зэрыщытыр: «Мис, уафэщӀэ [щӀылъэм къыщхьэщыт хьэуэр] къызогъэщӀ, щӀылъэщӀэри; япэрейр гу къэкӀыжынукъым, гупсысэми къехьэжынукъым [тхылъ напэм и лъэныкъуэм, хьэбрейбзэкӀэ, „гум къехьэну“, нэгъуэщӀу жыпӀэмэ, аргуэру ухуеижыну]. Ауэ Сэ къэзгъэщӀымкӀэ фыгуфӀэ, игъащӀэкӀэ гуфӀэгъуэ фиӀэ; мис, Сэ Ерусалим гуфӀэгъуэу къызогъэщӀ, абы и цӀыхухэри гухэхъуэу. ЕрусалимкӀэ сыгуфӀэнущ, си цӀыхухэмкӀэ гухэхъуэ сиӀэнущ. Абы гъы макъ къыщыӀужынукъым, гуауэ макъри. Абдеж нэхъ щыӀэнукъым [щӀылъэщӀэр къыщагъэщӀам къыщыщӀэдзауэ] махуэ мащӀэ зи гъащӀэ сабий [зы гъащӀэр кӀэщӀ сабий], е и махуэхэр зэфӀэмыхьа лӀыжь [и зэманым ипэкӀэ къэса жьыгъэ]. Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ сабийр гъэ 100 и ныбжь щыхъум лӀэнущ [цӀыхухэр гъэ 900 щыпсэурэ щытам, сабийхэр гъэ 100 я ныбжьу щытын плъэкӀынут]; ауэ псэкӀуэдщӀыр гъэ 100 и ныбжьу [гъэ 100-м и гъащӀэм и нэхъыужь илъэсхэм] гыбзэ зытелъ хъунущ. [ЩӀылъэщӀэр къыщагъэщӀым лӀэным щыщ хъунухэр „тхьэншэ цӀыхухэр кӀуэдыным“ и деж лӀэнухэрщ. Пётр 2-нэ 3:7.] Абыхэм унэхэр яухуэнущ, ахэм щыпсэунущ; сэнэ ӀыгъыпӀэхэр ящӀынущ, ахэм я пхъэщхьэмыщхьэхэр яшхэнущ. Абыхэм яухуэу, нэгъуэщӀхэр щыпсэунукъым; абыхэм ящӀэу, нэгъуэщӀхэм яшхэнукъым. Си цӀыхухэм я махуэхэр жыгым и махуэхэм хуэдэу щытынущ [гъащӀэм и жыгыр, «ЦӀыху 70-м я зэдзэкӀыгъэм» зэрыитымкӀэ], Си къэхэсхахэр я Ӏэхэм я лэжьыгъэм гъащӀэ кӀыхькӀэ егуфӀэнущ.»58
GSAM 53.1Езекиил зэман кӀыхь дыдэм пхыплъэри лӀахэр къызэрыгъэпсэужынур илъагъу. АбыкӀэ Зиусхьэным жиӀэ: «Мис, си цӀыхухэ, фи кхъэхэр къызэӀусхынущ, фи кхъэхэм фыкъыхэзгъэкӀынущ, Израил и щӀыналъэм фыкъыщӀэзгъэхьэнущ.»59
GSAM 53«Абы ди гузэвэгъуэхэр ирихьащ»
GSAM 53.2ХъыбарыфӀым и бегъымбар Исаие нэхъ къабзэу къыхуагъэлъэгъуащ цӀыхухэм папщӀэ КъэгъэлакӀуэм къытехуэну емыныгъэр, гугъуехьхэр, лӀэныгъэр. «Хэт, — жиӀэ бегъымбарым, — ди хъыбарыр зи фӀэщ хъуар? Зиусхьэным и Ӏэр хэт къыхуагъэлъагъуа? Ар Абы и пащхьэ жыг щӀалэ Ӏэсэм хуэдэу къэушынущ, щӀыгу гъужьым къыхэкӀ лъабжьэм хуэдэу. Абы дахагъэри, теплъэфӀагъэри иӀэкъым; Ар щытлъагъум, дыщӀэхъуэпсын дахагъэ Абы хэмыту щытынущ. Ар цӀыхухэм ягъэпуд, Ӏэрагъэхыж; гузэвэгъуэ зиӀэ, гугъуехьыр зыцӀыху лӀыщ Ар. Дэ ди нэкӀур Абы щыдгъэпщкӀуу хуэдэу щытащ; Ар гъэпудауэ щытащ, дэ Ар лъапӀэу тлъытауэ щытакъым. Пэж дыдэу, Абы ди гугъуехьхэр ищтащ, ди гузэвэгъуэхэр ирихьащ. Апхуэдэу пэт, дэ ди гугъэу щытар: Ар уӀэгъэ хъуащ, Тхьэм еуащ, игъэгузэващ. Ауэ Абы ди псэкӀуэдхэм папщӀэ лъэщӀыгъэхэр къытехуащ, ди Ӏейгъэхэм папщӀэ Ар къагъэӀыхьэжащ. Дэ мамырыгъэ къытхуэхьыну тезырыр Абы къытехуащ; Абы и лъэщӀыгъэхэмкӀэ дэ дыхъужащ.»60
GSAM 53.3«Мы Ӏуэху телъыджэхэр си махуэхэм къэхъунухэ?» — цӀыхухэри, бегъымбари апхуэдэу упщӀэн плъэкӀынут. Жэуапыр мыпхуэдэу щытынут: «Иджы ахэр къэхъунукъым; мы КъэгъэлакӀуэ ин дыдэм и къэкӀуэныгъэм и зэманыр къэсыкъым». Ауэ бегъымбарым жиӀэ: «Уи нэхэм Пащтыхьыр и дахагъэм хэлъу ялъагъунущ; къэрал жыжьэ дыдэр ялъагъунущ.»61
GSAM 54Даниил и бегъымбарӀуатэхэм къэкӀуэнур къызэрагъэлъагъуэр
GSAM 54.1Ауэ Зиусхьэным Даниил бегъымбарымкӀэ и цӀыхухэр егъэсэн щӀидзащ зэкӀэлъыкӀуэу къэтэджыну, и зэи мыкӀуэдыж къэралыгъуэр щыкъигъэпэщыным нэс унафэ щӀэну къэралыгъуэхэм теухуауэ. Абы зэман щхьэхуэ гуэри къигъэлъэгъуащ, а зэманым къэхъун хуей Ӏуэху гуэрым щыщӀэдзауэ Мессиер езыр къызэригъэлъэгъуэнымрэ зэрыӀэрагъэхынымрэ нэс. Навуходоносор и пщӀыхьым и мыхьэнэр зэрызэхалъхьам къыщыгъэлъэгъуащ дунейм унафэ хуэзыщӀыну къэралыгъуиплӀым я къарумрэ я щытхъумрэ ямыӀуэтэу хэгъуэщӀэну зэрыщытыр, дыщэм, дыжьыным, гъуаплъэм, гъущӀым я уасэр зэрыхэгъуэщӀым хуэдэу. КӀэухым къэралыгъуэхэр къутахуэу, зэхэмыту зэрыщытынур ятӀэм хэзэрыхьа гъущӀым и къутэгъуафӀагъэм хуэдэу щытынущ. А къэралыгъуэхэм Ӏэрагъэхыным и ужькӀэ уафэм и къэралыгъуэр къэкӀуэн хуейт. Ахэр гъэмахуэ хьэмым и бжьафэм хуэдэу хъунут, ахэм папщӀэ щӀыпӀэ къэмынэу; Тхьэм и къэралыгъуэм щӀылъэ псор игъэузэдынут.
GSAM 54.2Абы и ужькӀэ ебланэ Ӏыхьэм и теплъэгъуэм, хьэкӀэкхъуэкӀэ ин плӀым я нэщэнэкӀэ, а Ӏуэху дыдэм и гугъу нэхъри щащӀыж, мы къэралыгъуэхэм я нэгъуэщӀ щытыкӀэхэри къагъэлъагъуэ. Мы Ӏыхьэм къыщагъэлъэгъуащ «бжьэ цӀыкӀум» и къару къызэритэджынур, и лэжьыгъэр зэрыщытынур: еплӀанэ къэралыгъуэр Ӏыхьэ 10-у щызэхэгуэша нэужь, ар къэтэджынущ, ахэм ящӀыщ 3 къигъэхуэнущ е и унафэм щӀигъэувэнущ, ахэм псоми ятепщэ дин унафэщӀ зыщищӀын папщӀэ. Мы папэм и къарур еплӀанэ къэралыгъуэм и зэхэгуэшарэ псынщӀэу къутэрэ щытыкӀэм хэту кӀуэкӀынущ, гъэ 1260-м нэс. Апхуэдэу къагъэлъэгъуащ Ӏуэху къэхъунухэр, Христос къэралыгъуэр и Адэм къыщыӀихым нэс, ар Нэхъ Лъагэм и лъапӀэхэм щиритым нэс. Мы къэралыгъуэм кӀэухым щӀылъэ псом унафэ хущӀынущ, игъащӀэкӀэ щытынущ.
GSAM 55Махуэ 2300
GSAM 55.1Даниил и еянэ Ӏыхьэм, тӀым, бжэныхъуэм, «хуабжьу ин хъуа бжьэ цӀыкӀум» я теплъэгъуэмкӀэ, бегъымбарыр нэхъри зэманым и кӀэухым нарагъэхьэ. 13, 14-р Ӏыхьэ цӀыкӀухэм и гум кърагъэкӀыж хьэкумым щынас махуэ 2300-м и зэманыр. Ар зэман кӀыхь дыдэу щытащ, бегъымбарым апхуэдэу зэхихащ; сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ мелыӀычым абы жриӀащ теплъэгъуэр къэхъуным ипэкӀэ махуэ куэд щыӀэну зэрыщытыр. Махуэхэр къыщыщӀадзэну и зэманыр кърагъэӀуатэтэкъым, аращи, абы мыпхуэдэу жиӀэурэ Ӏыхьэр еух: «Теплъэгъуэр си гъэщӀэгъуэн хъуащ; ауэ зыми ар зэхихакъым.»
GSAM 55Мессием нэс тхьэмахуэ 70
GSAM 55.2Ебгъуанэ Ӏыхьэм къыщиӀуатэ Даниил и тхьэлъэӀум жэуапу мелыӀычыр абы и деж къызэрикӀуар, абы гъэсэныгъэрэ зэхэщӀыкӀрэ иритыну. Абы тхьэмахуэ 70-м и зэманыр къыхуиӀуэтащ. Мы илъэсхэмкӀэ бжьа тхьэмахуэхэм ящӀыщ тхьэмахуэ 69 Мессием нэс кӀуэкӀынут [къызэрытхуэжаӀамкӀэ, «тхьэмахуэхэр» жыхуиӀэу зэдзэкӀа «шевуим» псалъэм и мыхьэнэр аращ]. Мы зэманыр къызыхуэщӀидзэну «Ерусалим къэгъэпэщыжынрэ ухуэжынрэ я унафэр» кърататэкъым. УпщӀэ къотэдж: тхьэмахуэ 69-р щыкӀэухынур Даниил сыткӀэ ищӀэн плъэкӀынут? ЕпщӀыкӀутӀанэ Ӏыхьэм зэманым и упщӀэр нэхъри къыхагъэзэж, абы и упщӀэу «Мы Ӏуэхухэр сыткӀэ кӀэухыну?» жыхуиӀэм къыхужаӀэ и гъуэгум кӀуэну, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ псалъэхэр «кӀэух зэманым нэс зэхуэщӀауэ, печат тралъхьауэ» щытщ; а зэманым «зэхэщӀыкӀ зиӀэхэм зэхахынущ».
GSAM 55.3Шэч хэмылъу, зэманым теухуа мы упщӀэр лӀыкӀуэ Пётр и гугъу зищӀ Ӏуэхухэм ящӀыщщ, ар мыпхуэдэу щыпсэлъэм: «Мы къэгъэлыныгъэм теухуауэ бегъымбархэм упщӀащ, псори зэхагъэкӀыу ялъыхъуащ, фэ къывдэхъун гущӀэгъум теухуа бегъымбарӀуатэ зищӀахэм. Ахэр лъыхъуэрт абыхэм кӀуэцӀылъ Христос и Духыр сыт хуэдэ зэманым е сыт хуэдэ щытыкӀэ зиӀэ зэманым къыщытегъэщыхьауэ щытым, Абы Христос и гугъуехьхэмрэ ахэм къыкӀэлъыкӀуэну щытхъумрэ теухуауэ ипэкӀэ щыхьэтыгъэ щищӀым.»62
GSAM 56Тхьэншэхэм я кӀэухыр
GSAM 56.1ЗэгурыӀуэныгъэ Жьырым и бегъымбархэм я кӀэуху щыта Малахие къыдигъэнауэ щыӀэщ цӀыху Ӏейхэр кӀэухым зэрыкӀуэдынум и гъэщӀэгъуэн къэӀуэтэныгъэ: «Мис, махуэ къокӀуэ, мэщыным хуэдэу кӀыну; зыщхьэ зыгъэлъагэ псори, Ӏей зыщӀэ псори бжьафэ хъунущ. КъэкӀуэну махуэм ахэр игъэсынущ, — жиӀэ Дзэхэм я Зиусхьэным, — абыхэм лъабжьэ е фӀэ зэрымыхъун щӀыкӀэ. Ауэ си цӀэм хущыщынэ фэ папщӀэ щыпкъагъэм и Дыгъэр къепсынущ, и дамэхэм узыншагъэ къэхьэжу; фэ фыкъыдэкӀынущ, хьэмэщым щагъэпсэу шкӀэхэм хуэдэу фыкъэушынущ. ЦӀыху Ӏейхэр фи лъапэ щӀэфщӀэнущ, Сэ ар сщӀыну махуэм ахэр фи лъэгухэм щӀэлъу яжьэ хъунущ, — жиӀэ Дзэхэм я Зиусхьэным.»63
GSAM 56.2Мы Ӏуэху псори израилхэм яӀэ ЗэгурыӀуэныгъэ Жьырым тхауэ, къэгъэлыныгъэм и мурадым и щытыкӀэ куэд къахуэзыгъэлъагъуэу щыщытым, псалъэм псори зэхагъэкӀыу еджэхэм я гу къыщӀэкӀын щӀагъуэныгъэр сыту ин хъун хуей, псалъэ зытрата Быныр къыщыкӀуэну зэманым къызэрынэблагъэр ялъагъуу, зэхахыу щыхъум. ЦӀыхубэм, мыгъуэми щэбэт къэс синагогэхэм Тхыгъэ ЛъапӀэхэр зеджэхэм, псалъэр зэхамыхым (ЛӀыкӀуэхэм я Ӏуэхухэр 13:27), Тхьэм хуэжыӀэщӀэу, еджэн зи фӀэщыгъуэу щыта цӀыхухэр, Духым и унафэм щӀэту Тхыгъэ ЛъапӀэхэм щыпкъэу лъыхъуэхэр, шэч хэмылъу, зэманщӀэм лӀыкӀуэ Иуан зэрищӀам хуэдэу, псэ псомкӀэ мыпхуэдэ тхьэлъэӀу ящӀат: «КъакӀуэ, Зиусхьэн Хьиса, псынщӀэу къакӀуэ».
Notes
- Псалъэжьхэр 13:12. ↩
- Хьэггей 2:6, 7. ↩
- Еврейхэм 12:26-28. ↩
- ЕшаӀя 28:13. ↩
- Псалъэжьхэр 4:18. ↩
- ЩӀэдзапӀэ 4:1. ↩
- Еврейхэм 11:4. ↩
- ЩӀэдзапӀэ 4:25. ↩
- ЩӀэдзапӀэ 5:29. ↩
- ЩӀэдзапӀэ 9:1; 10:9, 10. ↩
- ЩӀэдзапӀэ 13:15-17. ↩
- Еврейхэм 11:8. ↩
- Еврейхэм 11:10. ↩
- ЩӀэдзапӀэ 15:13-15. ↩
- Еврейхэм 11:19. ↩
- Галатхэм 3:16. ↩
- Галатхэм 3:8. ↩
- ЩӀэдзапӀэ 28:13. ↩
- ЩӀэдзапӀэ 49:10. ↩
- КъыдэкӀыныгъэ 1:8; ЛӀыкӀуэхэм я Ӏуэхухэр 7:18. ↩
- Еврейхэм 11:23. ↩
- Еплъ Иосиф и «Иудейхэм я ижьрей тхыдэ», 2-нэ тхылъ, 9-нэ псалъэщхьэ, 7-нэ Ӏыхьэ; «бегъымбарӀуатэм и Дух», 1-нэ тхылъ, н. 165, 166. ↩
- ЛӀыкӀуэхэм я Ӏуэхухэр 7:25. ↩
- Бжыгъэхэр 24:17. ↩
- Еврейхэм 11:12, 13. ↩
- Бжыгъэхэр 14:21. ↩
- Хьэбэккук 2:14. ↩
- КъыдэкӀыныгъэ 25:40; 26:30; 27:8; ЛӀыкӀуэхэм я Ӏуэхухэр 7:44. ↩
- Еврейхэм 8:3-5; 9:8-12. ↩
- Еврейхэм 10:1. ↩
- ЛӀыкӀуэхэм я Ӏуэхухэр 13:19, 20. ↩
- Хабзэр етӀуанэу къэӀуэтэжыныр 4:6, 7. ↩
- 1 Самуил 8:7. ↩
- 1 Самуил 8:5. ↩
- 1 Самуил 8:19, 20. ↩
- Хьосея 13:9-11. ↩
- Езекиил 21:25-27. ↩
- Михей 4:8. ↩
- Уэрэд ЛъапӀэхэр 89:27-29, 36, 37. ↩
- Исаие 9:6, 7. ↩
- ЩӀэдзапӀэ 5:24. ↩
- Хьэбрейхэм 11:5. ↩
- Пащтыхьхэр 2-нэ 2:11, 12. ↩
- Иудэ 14, 15. ↩
- Иов 19:23-27. ↩
- Илъэс тхыдэхэр 1-нэ 29:23. ↩
- ЛӀыкӀуэхэм я Ӏуэхухэр 2:30, 31. ↩
- Уэрэд ЛъапӀэхэр 110:1. ↩
- Исаие 7:14. ↩
- Маттэ 22:42-45; Уэрэд ЛъапӀэхэр 110:1. ↩
- Хьэбрейхэм 1:8, 9. ↩
- Михей 5:2. ↩
- Пащтыхьхэр 1-нэ 8:10, 11. ↩
- Илъэс тхыдэхэр 2-нэ 7:12. ↩
- Хьэггей 2:9. ↩
- Исаие 11:1-4. ↩
- Исаие 25:6-9. ↩
- Исаие 65:17-22. ↩
- Езекиил 37:12. ↩
- Исаие 53:1-5. ↩
- Исаие 33:17. ↩
- Пётр 1-нэ 1:10, 11. ↩
- Малахие 4:1-3. ↩