16 Ӏыхьэ — Ещанэ мелыӀычым и хъыбар
GSAM 247.1«Ещанэ мелыӀычыр абыхэм кӀэлъыкӀуащ, макъ лъагэкӀэ жиӀэу: ХьэкӀэкхъуэкӀэмрэ абы и образымрэ щхьэщэ хуэзыщӀыр, абы и дамыгъэр и натӀэм е и Ӏэм тезыгъэувэр, Тхьэм и губжьым и фадэр ефэнущ, Абы и губжьым и фалъэм нэмылъэсу къыщӀэтӀасар; ар мелыӀыч лъапӀэхэмрэ Щынэмрэ я пащхьэ мафӀэкӀэ, сэрэкӀэ хьэзаб ирагъэшэчынущ; абыхэм я хьэзабым и Ӏугъуэр мыухыжыну дэкӀуеинущ. ХьэкӀэкхъуэкӀэмрэ абы и образымрэ щхьэщэ хуэзыщӀыхэм, абы и цӀэм и дамыгъэр зэзыщтэхэм махуэми жэщми псэхугъуэ яӀэнукъым. Мис лъапӀэхэм я шыӀэныгъэр: мыхэрщ Тхьэм и унафэхэр зыгъэзащӀэхэр, Хьиса и фӀэщхъуныгъэр зыхъумэхэр».1
GSAM 247Библием ит сакъыныгъэхэм я нэхъ хьэлъэр
GSAM 247.2Мыр Библием ит сакъыныгъэхэм я нэхъ хьэлъэщ. Ди дунейм и тхыдэм мы хъыбарыр блэкӀа зэманым зэхахауэ щыхьэт зыри къимыгъэлъагъуэр белджылыщ. Мы зэхэлъыкӀэм хэт япэ мелыӀычымрэ етӀуанэмрэ иджырей лъэхъэнэм зэрыщыщыр щагъэбелджылам, мы хъыбарыр блэкӀа лъэхъэнэхэм ящымыщыр нэхъыфӀу наӀуэ ещӀ.
GSAM 247.3Члисэ нэхъыжь Джошуэ В. Хьаймз 1847 гъэм мыпхуэдэу жиӀащ:—
GSAM 247.4«[КъызэӀузых Тхылъым и] епщӀыкӀуплӀанэ Ӏыхьэм цӀыху псори гъэунэхуныгъэ Ӏэлэмышэ зиӀэ зэманым щасакъын папщӀэ, къэӀуэну къэна макъ телъыджэр къегъэлъагъуэ. Псалъэухахэр 9-11. Мыбы хуэдизу шынагъуэ губжь къэгъэлъэгъуэныгъэ Тхьэм и тхылъым нэгъуэщӀ къыщыгъуэтынукъым. Апхуэдизу шынагъуэ сакъыныгъэ зэрыхуейр, гъэунэхуныгъэ Ӏэлэмышэ къызэрыщытэнум и нэщэнэу щыткъэ?»2
GSAM 248Тхьэунэр къызэӀуахащ — пхъуантэ лъапӀэр къэлъэгъуащ
GSAM 248.1Дж. Н. Эндруз мы хъыбарым теухуауэ мыпхуэдэу жиӀащ: «Уафэм щыӀэ тхьэунэм и ЩӀыпӀэ нэхъ лъапӀэр къызэӀуахыу, абы щӀэт пхъуантэ лъапӀэр къэлъэгъуэныр ебланэ мелыӀычым и бжьамийм и макъыр къэӀуа зэманым щекӀуэкӀ къэхъугъэщ. Ди Щоджэн Пашэ иным и лэжьыгъэр махуэ 2300-кӀэ зэманыр щиухым а пэшым зэрызыхуигъэзар къэтщтауэ, тхьэунэм и къызэӀухыныгъэр япэ мелыӀычым къигъэӀуа хъыбарым къызэрыщыгъэлъэгъуам хуэдэу а зэманым и кӀэухым зэрытеухуар къыдгурыӀуэ. Ди Щоджэн Пашэр ЩӀыпӀэ нэхъ лъапӀэм щӀыхьэу, Тхьэм и пхъуантэ лъапӀэм и пащхьэ и Ӏуэхур зэрыщигъэзащӀэм, члисэм и нэр а пхъуантэм щӀэлъ Тхьэм и унафэхэм хуегъазэ. А зэманым щегъэжьауэ Тхьэм и унафэхэр уафэм щыӀэ псэупӀэ лъапӀэм къыщонэфӀ.
GSAM 248Щэбэтыр зэрахъуэкӀар
GSAM 248.2«ЕплӀанэ унафэр лӀэщӀыгъуэ гуэрыхэм я пэкӀэ Зиусхьэнэм и псэху махуэм щыщӀэу, тхьэпэуэхэм я тхьэмахуэ махуэшхуэм зэрыхуагъэзар зэдауэ зыхэмылъ пэжыгъэщ. Мы зэхъуэкӀыныгъэр Тхыгъэ ЛъапӀэхэм я пэщӀэту щӀащ: абыхэм япсоми тхьэмахуэ къэси Зиусхьэнэм и щэбэт закъуэу ебланэ махуэр къащтэ. Ар фӀэщхъуныгъэм къытекӀа нэхъыщхьэм щӀащ; Даниел абы теухуауэ «зэманхэмрэ хабзэхэмрэ ихъуэкӀыну и гугъэ хъунущ» жиӀауэ бегъымбарӀуатэ щӀащ. Мы къэралыгъуэр дуней псом щхьэщэ хуэщӀын хуей хьэкӀэкхъуэкӀэм зыщ. Зэман куэдкӀэ лъащӀэ щӀэлъа мы унафэр иджы зэрыщагъэбыдэжыр, Тхьэм и цӀыхухэр нэгъуэщӀ унафэ бгъур ядэщӀыгъуу ар гъэзащӀэ зэрыщӀадзэр гупсысэгъуэ ин зиӀэ пэжыгъэщ. Тхьэм щӀыхь хуэтщӀ, къэнахэр блэгъуэм пэщӀэту я иужь бэнэныгъэм, къалэ лъапӀэм и бжэхэмкӀэ щӀыхьэным абы зэрыхуигъэхьэзырым папщӀэ. КъызэӀузых Тхылъ 12:17; 22:14. ФӀэщхъуныгъэм къытекӀыныгъэм и щэбэтым пэщӀэту еплӀанэ унафэм и пэжыгъэр гъэбыдэныр, Тхьэм и унафэ псори зэбгрыкӀыныр иджырей зэманыр лъапӀэхэм я шыӀэныгъэмрэ ещанэ мелыӀычым и сакъыныгъэмрэ я зэману зэрыщытым щыхьэт наӀуэ хуохъу».3
GSAM 249.1Мы хъыбархэм я япэмрэ етӀуанэмрэ, 1844 гъэм октябрым и 22-м нэгъунэ ЕтӀуанэ къэкӀуэгъуэм и хъыбар ин щагъэӀуам зэрыщыгъэзащӀар ипэкӀэ кӀуа Ӏыхьэхэм къыщыдгъэлъэгъуащ. Мы Ӏыхьэм и щӀэдзапӀэм ит Тхыгъэ ЛъапӀэм мыпхуэдэу жиӀэ: «Ещанэ мелыӀычыр абыхэм кӀэлъыкӀуащ,» — ар япэ мелыӀычымрэ етӀуанэмрэ кӀэлъыкӀуащ жыхуиӀэщ. Мыбы епхауэ ещанэ хъыбарыр къызэрыщӀидзар къэгъэлъэгъуэныр гу зылъытэгъуэ хъун хъунщ.
GSAM 249Щэбэтыр зыгъэзащӀэ япэ адвентистхэр
GSAM 249.21844 гъэм «жэщ ныкъуэм къэӀуа макъым» и зэманым Зиусхьэнэм и цӀыхухэм я гупсысэхэр ебланэ махуэм и щэбэтыр гъэзащӀэным хуишэн щӀидзащ. Адвентистхэм я зэхуакум мы егъэджэныгъэр мыпхуэдэу къыщыщӀидзащ: ебланэ махуэр зыгъэзащӀэ баптисту Рейчел Престон Нью-Хэмпширым хэт Вашингтон къалэм къэӀэпхъуащ, абдеж адвентистхэм я члисэ щыӀащ. Абы къэкӀуэгъуэм и егъэджэныгъэр къиубыдащ, и дин лэжьыгъэм и фӀыгъэкӀэ а члисэми, цӀыху 40-м и гъунэгъу итам, еплӀанэ унафэм къыжиӀэ щэбэтыр къащтащ.4 Мы Ӏуэхум цӀыхухэр абы теухуауэ упщӀэ щӀын хуишащ. 1844 гъэм сентябрым и 5-м къыдэкӀа «Макъым» мыпхуэдэу щыдоджэ: «ЦӀыху куэдым ебланэ махуэр гъэзащӀэныр къалэну я пщэ илъын хуейуэ жаӀэм ягу куууэ еубыдэ». Мы псалъэхэр редакцэм и тхыгъэм итщ, абы тхьэмахуэр гъэзащӀэным и пэжыгъэр гъэбелджылыным хуэмыдэкӀуэ Ӏуэху щӀэщӀыгъуэ щащӀащ. Абы и иужькӀэ сентябрым и 12-м къыдэкӀам а Ӏуэхум тепсэлъыхьыныр щрагъэкӀуэтащ, абы мы псалъэ мыхьэнэшхуэ зиӀэхэр къыщытогъуэт, цӀыху куэд абы куууэ еджэу егупсысын хуэзышар:—
GSAM 249Ебланэ махуэр — хабзэм гъэбелджыла махуэ закъуэр
GSAM 249.3«БлэкӀа тхьэмахуэм дэ мы гупсысэм дынэсащ: христианхэм зэман гъэбелджыла гуэр лъапӀэу зэрыхахын хуейр къэзыӀуатэ хабзэ щыӀэкъым. Мы гупсысэр пэжым щымыщмэ, дэ ебланэ махуэр гъэзащӀэным теухуа хабзэ зиӀэ махуэ закъуэу къыдолъытэ».
GSAM 250Т. М. Пребл и тхыгъэр
GSAM 250.1Т. М. Пребл щэбэтым теухуауэ итха тхыгъэм адвентистхэм япсоми я нэр мы Ӏуэхум хуигъэзащ. Ар 1845 гъэм февралым и 13-м тхауэ, 1845 гъэм февралым и 28-м «Израилым и гугъапӀэ» газетым, Портлэнд, Мейн, къыщыдэкӀащ. Библием и щэбэтым къыдэлъытэ хуитыныгъэр, фӀэщхъуныгъэм къытекӀыныгъэ инымкӀэ ар тхьэмахуэм зэрахъуэкӀар къигъэлъагъуэм и ужькӀэ, абы мыпхуэдэу жиӀэ: «Мыпхуэдэу дэ Даниел 7:25 зэрагъэзащӀэр долъагъу, бжьэ цӀыкӀум „зэманхэмрэ хабзэхэмрэ“ ихъуэкӀыу. Аращи, щэбэтым ипӀэкӀэ япэ махуэр зыгъэзащӀэхэр псори папэм и тхьэмахуэр зыгъэзащӀэхэу, Тхьэм и щэбэтыр зэхэзыкуэхэу сэ къысщохъу».5
GSAM 250Дж. Б. Кук щэбэтым теухуауэ
GSAM 250.2Абы щӀэхыу Дж. Б. Кук и тхыгъэ къыдэкӀащ. Абы тхьэмахуэр щэбэту гъэзащӀэным Тхыгъэ ЛъапӀэм щыхьэт зэрыхуэмыщӀыр къигъэлъагъуэри, мы псалъэ кӀэщӀхэр къигъэсэбэпащ: «Мыпхуэдэу, папэм и щэбэт ныпым щӀэту, хамыщӀэу хъунщи, кхъухь зезыхуэхэм я парусхэм жьыр псори гугъуехьыншэу къыщӀах».
GSAM 250.3Мы лӀитӀым щэбэтыр гъэзащӀэу къызыщӀадзэр зэман кӀыхь ямыгъэзащӀэми, абыхэм къызэрыщӀадза Ӏуэхур тыншу къыубыдыжын хуэмейуэ хъуащ. «Папэм и тхьэмахуэр зыгъэзащӀэхэр», «Тхьэм и унафэхэр зэхэзыкуэхэр», «папэм и щэбэт ныпым щӀэту тенджызым итхэр» жыхуиӀэ псалъэхэр мы Ӏуэхум и пэжыгъэр щӀэну зыщӀэхъуэпс цӀыху щэ бжыгъэхэм я жьэ итт. Массачусетсым хэт Фейрхейвен къалэм щыпсэуа члисэ нэхъыжь Джозэф Бейтс и нэр апхуэдэу абы хуигъэзащ, 1845 гъэм щэбэтыр къиубыдащ.
GSAM 250Джозэф Бейтс щэбэтыр къещтэ
GSAM 250.4Абы къыщыхъуар мыпхуэдэщ: Нью-Хэмпширым хэт Вашингтон къалэм щэбэтыр зыгъэзащӀэ гуп щыӀэу зэхихари, а члисэм хьэщӀэу екӀуэну, ар зиӀуэхур еплъыну мурад ищӀащ. Апхуэдэу щӀащ. Абыхэм ядэщӀыгъуу мы Ӏуэхум щеджэм, абыхэр зэрыпэжыр илъэгъуащ, щэбэтым теухуа нэхур асыхьэту къиубыдащ. Массачусетсым хэт Нью-Бедфорд къалэм къызэкӀуэжым, Нью-Бедфордымрэ Фейрхейвенымрэ язэхуаку дэлъ лъэмыжым, къуэш цӀэрыӀуэ гуэр къыхуэзащ. Абы мыпхуэдэу еупщӀащ: «Капитан Бейтс, хъыбарщӀэ сыт уиӀэр?» Члисэ нэхъыжь Бейтс жэуап къитащ: «ХъыбарщӀэр — ебланэ махуэр ди Тхьэу Зиусхьэнэм и щэбэту зэрыщытырщ». «Апхуэдэу щытмэ, — жиӀащ а цӀыхум, — сэ унэм сыкӀуэжынущ, си Библием сыеджэнущ, мы Ӏуэхум сыхэплъэнущ». Апхуэдэу щӀащ. ЕтӀуанэу зэзылъэгъужым, мы къуэшым щэбэтым теухуа пэжыгъэр къиубыдауэ, ар игъэзащӀэу щытащ.
GSAM 251Щэбэтым теухуа япэ тхылъыр
GSAM 251.2Члисэ нэхъыжь Бейтс асыхьэту штатым щыщӀэу нэгъуэщӀ штатым кӀуэурэ мы пэжыгъэр зэбгрыкӀын щӀидзащ. Абы щӀэхыу щэбэтым теухуа тхылъ гуэрым, е тхылъ цӀыкӀуми, и лэжьыгъэм дэӀэпыкъуныгъэ ин хуэхъунур илъэгъуащ. Тхьэм и Духым и псэр игъэушащ, мы Ӏуэхум теухуа зыгуэр итхыну, къыдигъэкӀыну. Ауэ ахъшэншэу ар зэрыщӀыфынур упщӀэу и пащхьэ итащ, иӀэ псор Йорк шиллинг зы (цент пщӀыкӀутӀрэ ныкъуэрэ) закъуэт. Абы мы ӀуэхумкӀэ къыщыхъуар, 1855 гъэм езым сэ къызэрысхуиӀуэтэжам хуэдэу, сӀуэтэжмэ, тхылъеджэм гу зылъытэгъуэ хъун хъунщ.
GSAM 251Хьэжыгъэ фунт плӀы
GSAM 251.3Абы къыжиӀащ, Тхьэм елъэӀуу щытым тхылъыр итхыну мурад ищӀауэ, ар къыдигъэкӀын папщӀэ гъуэгур къызэӀухынуи и фӀэщ хъуауэ. Аращи, и Библиерэ псалъэхэр щызэхуэхьэса тхылъырэ и пащхьэ дэлъу, и лэжьыгъэр щӀидзэну и тхапӀэ Ӏэнэм етӀысэхыжащ. Сыхьэт зым къриубыдэу, Бейтс и фызыр пэшым къыщӀыхьэри, мыпхуэдэу жиӀащ: «Джозэф, хьэлыр зэхэтыну си хьэжыгъэр къысхуэмыкъунущ», — абы щӀыгъуу нэгъуэщӀ хьэпшып цӀыкӀухэри зэрыхуейр къыжиӀащ. «Хьэжыгъэ сыт хуэдиз къыпхуэмыхъур?» — еупщӀащ капитан Бейтс. «Фунт плӀым и гъунэгъу», — жиӀащ абы. «Хъунущ», — жиӀащ езым. И фызыр пэшым икӀыжам и ужькӀэ, ар гъунэгъу къихуа тучаным кӀуащ, хьэжыгъэ фунт плӀырэ нэгъуэщӀ хьэпшыпхэрэ къищэфащ, унэм къихьащ, и тхапӀэ Ӏэнэм етӀысэхыжащ. ЩӀэхыу Бейтс и фызыр къыщӀыхьэри, Ӏэнэм телъ хьэпшыпхэр илъагъуу къыжиӀащ: «Мы хьэжыгъэр дэнэ къикӀа?» «Сыт, — жиӀащ капитаным, — къыпхуэмыкъунущэ? Фунт плӀы ухуейуэ пӀат». «Ары, — жиӀащ абы, — ауэ дэнэ къипхьа?» «Къэсщэфащ, — жиӀащ езым, — уи хьэлыр зэхэтын папщӀэ ухуейр арэткъэ?» «Ары, — къыдэкӀуэжащ Бейтс и фызыр, — ауэ уэ, капитан Бейтс, Нью-Бедфордым къыщыщӀэу дунейм и лъэныкъуэ псоми кхъухьхэр зэзыгъэкӀуэ лӀыр, укъикӀыу хьэжыгъэ фунт плӀы къэпщэфауэ ара?» «Ары, уи хьэлыр зэхэтын папщӀэ ухуейр арэткъэ?» «Ары, — жиӀащ Бейтс и фызым, — ауэ уэ хьэжыгъэ фунт плӀы (!) къэпщэфауэ ара?»
GSAM 252Пэжыгъэм папщӀэ доллар мин пщӀыкӀуз зэрыратар
GSAM 252.1ЩӀэхыу нэгъуэщӀ гугъуехь къыкӀэлъыкӀуащ. Капитан Бейтс тенджыз лэжьыгъэр къыщиувыӀам, кхъухьым щиӀа Ӏыхьэр $11,000-кӀэ ищэжащ, ауэ иджы пэжыгъэм и Ӏуэхур зригъэкӀуэтэн папщӀэ иӀа псор итащ. А зэманым нэгъунэ и фызым абы и ахъшэ Ӏуэхухэр пэжыпӀэу зэрыщытыр ищӀэртэкъым. Ауэ иджы абы ар зригъэщӀэн хуейуэ къыщыхъури, тыншу мыпхуэдэу жиӀащ: «Фыз, мы хьэпшыпхэр къэсщэфыным дунейм тет си ахъшэ иужьыр ситащ». Бейтс и фызым дыджу гъыу еупщӀащ: «Дэ сыт тщӀэнур?» Капитаныр къэтэджащ, кхъухь зезыгъэкӀуэ капитаным и щӀыхьымкӀэ мыпхуэдэу жиӀащ: «Сэ тхылъ стхынущ; ар цӀыхухэм яхуэсхьынущ, щэбэтым теухуа мы пэжыгъэр дунейм къыхуэсщӀэнущ». «Ауэ, — жиӀащ и фызым, и нэпсым и нэр имыгъаплъэу, — дэ сыткӀэ дыпсэунур?» «Зиусхьэнэм гъуэгур къызэӀуихынущ», — жэуап къитащ капитан Бейтс, щӀэгуфӀыкӀыу. «Ары, — жиӀащ и фызым, — Зиусхьэнэм гъуэгур къызэӀуихынущ! Уэ сыт щыгъуи къэпӀэр аращ», — жиӀэри, гъыным къыщӀищӀаурэ пэшым икӀыжащ.
GSAM 252Щымыгъугъа дэӀэпыкъуныгъэ
GSAM 252.2Капитан Бейтс и лэжьыгъэр сыхьэт ныкъуэ нэхъри зригъэкӀуэтам и ужькӀэ, почтэм икӀуэну, абдеж тхылъ гуэр къыхуэкӀуауэ и гум къэкӀащ. Ар кӀуащ, пэжуи, тхылъ абы папщӀэ щытащ. А зэманым тхылъыр егъэхьэным и Ӏахъшэр цент тхуут, ипэкӀэ улӀэну е умылӀэну уи Ӏуэхут. Мы тхылъыр зытхам зы ӀуэхугъуэмкӀэ почтэм и Ӏахъшэр илӀакъым. Аргуэру капитан Бейтс и щхьэр игъэлъахъшэн хуей хъуащ: и ныбжьэгъуу ищӀа почтэ ӀуэхущӀэм и нэхъыщхьэу Дрю жриӀэн хуей хъуащ, ахъшэ зимыӀэу почтэм и Ӏахъшэр зэримылӀэфыр. Ауэ мыпхуэдэу жиӀащ: «Мыр дэнэ къикӀар зэзгъэплъ хъунущэ?» «Къэщти, нэужь улӀэнщ», — жиӀащ почтэ нэхъыщхьэм. «Хьэуэ, — жиӀащ капитаным, — почтэм и Ӏахъшэр смылӀэу тхылъыр мыбдеж къыщысхьынукъым». Тхылъыр и Ӏэ илъу, мыпхуэдэу жиӀащ: «Мы тхылъым ахъшэ илъу си гугъэщ». Почтэ нэхъыщхьэм зыхуигъазэри, елъэӀуащ: «Мыр къызэӀупхынкӀэ хъунущэ? Ахъшэ илъмэ, почтэм и Ӏахъшэр къыхэпхын хъунущ; ахъшэ имылъмэ, сэ абы сыеджэнукъым». Почтэ нэхъыщхьэм абы и лъэӀур игъэзащӀащ, мис! абы доллар пщӀы зи уасэ ахъшэтхыр илъащ. Тхылъым щеджэм, ар цӀыху гуэрым къигъэкӀыу къыщӀэкӀащ. Абы итхауэ щытащ, Зиусхьэнэм члисэ нэхъыжь Бейтс ахъшэ зэрыхуэныкъуэр и гум апхуэдизу къигъэкӀауэ, ар ашыгъуэурэ абы къыхуигъэкӀауэ. Абы и ашыгъуэныгъэмкӀэ почтэм и Ӏахъшэр илӀэну щыгъупщауэ хъунщ.
GSAM 253.1Почтэм и Ӏахъшэр илӀам и ужькӀэ, шхын тучаным кӀуащ, хьэжыгъэ бочкэ зы $4-кӀэ къищэфащ, абы щӀыгъуу кӀэртӀоф, фошыгъу, нэгъуэщӀ хуей хьэпшыпхэри къищэфащ. Ахэр здырахьэнур яриӀуэурэ, мыпхуэдэу жиӀащ: «А цӀыхубзым ахэр абдеж я щӀыпӀэкъым къыжиӀэну хъунщ, ауэ абы къыжиӀэм гу лъыфтэм. Хьэпшыпхэр унэм и пэӀущӀэм щывгъэтӀылъ».
GSAM 253.2ИтӀанэ ар тхылъ тедзапӀэм кӀуащ, напэ 100-м и гъунэгъу зиӀэ тхылъ цӀыкӀу мин къыдагъэкӀыну абыхэм ядэгурыӀуащ. Тхыгъэр яритрэ тедзакӀуэхэм зэрыхъурэ псынщӀэу зэрагъэхьэзырыну, еплъыжыну напэхэр абы къыхуагъэкӀуэну зэхуагъэуващ. Ахъшэр къыхуэкӀурэ и Ӏахъшэр тхылъ тедзакӀуэхэм зэрихыну, Ӏахъшэр псори мылӀа щыхъум тхылъхэр тедзапӀэм къыщыхамыхыну я гурыӀуэгъуэр ар хъуащ.
GSAM 253.3Капитан Бейтс зыми абы ахъшэ къызэрыхуэмыдэхэр тэмэму ищӀэрт. Ауэ мы тхылъыр итхыныр и къалэну къыщыхъурт, ахъшэр щыхуей зэманым цӀыхухэм ягухэр Зиусхьэнэм игъэушыну, ахъшэр къагъэкӀуэну и фӀэщ хъуу. Тхылъ напэхэр, къалэмыпэхэр, нэгъуэщӀхэри къищэфыурэ, унэм папщӀэ къищэфар абы ипэкӀэ несыну зэман кърищӀащ. ИтӀанэ и унэм хуэкӀуэ уэрамым и щӀэдзапӀэм кӀуащ. Хьэпшыпхэр абдеж зэрыщыӀэр илъагъуу, унэм и кӀэ бжэмкӀэ щӀыхьэри, и тхапӀэ Ӏэнэм етӀысэхыжащ. И фызыр къыщӀыхьэри, гуэму мыпхуэдэу жиӀащ: «Джозэф, унэм и пэӀущӀэм еплъыт! А хьэпшыпхэр дэнэ къикӀа? Хьэлъэ зезыхьэ лӀы гуэр къэкӀуащ, ахэр къигъэтӀылъыну зеущэхурт. Ахэр мыбдеж я щӀыпӀэкъым жесӀащ, ауэ ахэр къигъэтӀылъыну дыдэу щытащ». «Хъунущ, — жиӀащ капитан Бейтс, — псори зэхуэу щытыну си гугъэщ». «Ауэ, — жиӀащ и фызым, — ахэр дэнэ къикӀа?» «Мыр, — жиӀащ капитаным, — Зиусхьэнэм къигъэхьащ». «Ары, — жиӀащ и фызым, — Зиусхьэнэм къигъэхьащ; уэ сыт щыгъуи къэпӀэр аращ». ИтӀанэ тхылъыр и фызым иритри, мыпхуэдэу жиӀащ: «Мыбы еджэ, ахэр дэнэ къикӀар пщӀэнущ». И фызыр абы еджэри, гъыну пэшым икӀыжащ. Ауэ мы гъыным япэм хуэдэ щӀыкӀэ иӀэтэкъым. Къызыгъэзэжам, и фӀэщхъуныгъэр зэрымащӀэм папщӀэ къыхуигъэгъуну, и щхьэр игъэлъахъшэу елъэӀуащ.
GSAM 254Тхылъым папщӀэ ахъшэ къытохьэ
GSAM 254.1Тхынымрэ тедзэнымрэ я Ӏуэхур зэрагъэкӀуэтым, капитан Бейтс почтэмкӀи нэгъуэщӀ щӀыкӀэкӀи зэман-зэманым ахъшэ къыхуэкӀуэрт. Зэзэмызэ абы зэи зэлымыӀэса цӀыхухэм къагъэкӀуэрт. Ахъшэр къызыхуэкӀу къэс тхылъ тедзакӀуэхэм яритурэ, тхылъым и Ӏахъшэ щыщыу иубыдэжырт. КӀэм-ивэм тхылъ псори щытрадзэжа махуэр къэсащ, къуэш Бейтс щымыгъугъа щӀыпӀэ гуэрым къикӀа ахъшэмкӀэ и Ӏахъшэ къэна псори лӀа хъуащ. Апхуэдэу тхылъхэр цӀыхухэм яхуащэну махуэ зыми зэрагъэувыӀакъым.
GSAM 254Иужь Ӏахъшэр лӀа хъуащ
GSAM 254.2Мичигэным хэт Мемфис къалэм щыпсэуа Хь. С. Гёрни 1884 гъэм мартым сэ къысхуиӀуэтэжащ, члисэ нэхъыжь Бейтс и тхылъыр щахэгъэкӀыжа махуэм и пщэдджыжь дыдэм, хабзэмкӀэ и зэманыр блэкӀа щӀыхуэ тхылъымкӀэ, абы зэи ахъшэ къыхуимытыну къэзыгъэӀуа цӀыхум $100 къыхуитыжауэ. Мы ахъшэр къызыӀэрыхьэм, Ӏыхьэ гуэр члисэ нэхъыжь Бейтс и щэбэтым теухуа тхылъ цӀыкӀум и иужь Ӏахъшэр илӀэнымкӀэ игъэсэбэпыныр гуфӀэгъуэу къилъытащ. «Ауэ, — жиӀащ Гёрни, — къуэш Бейтс и лӀэгъуэм нэгъунэ тхылъым и Ӏахъшэ къэнар зылӀыжар ищӀэртэкъым». Щэбэтым и пэжыгъэр къытедзэнымкӀэ члисэ нэхъыжь Бейтс къыщыхъуа мы Ӏуэхум, ди цӀыхухэм щэбэтым теухуа пэжыгъэр къытрадзэн щӀадза япэ зэманым щегъэжьауэ, мыпхуэдэу яжиӀэ хуэдэт: «Мы лэжьыгъэр фигъэкӀуэт, фызэрагъэкӀуэтым Тхьэм фыхуэсакъыу гъуэгур къызэӀуихыну фигугъ».
GSAM 255Члисэ нэхъыжь Бейтс теплъэгъуэхэм и фӀэщ хъуртэкъым
GSAM 255.1«ПсэукӀэм щыщ Ӏуэтэжыгъуэхэр» тхылъым къыхэхауэ нэхъ кӀэщӀ щӀа мы щыхьэтыгъэм бегъымбарӀуатэ тыгъэмрэ щэбэтыр зэфӀэгъэувэжыным и Ӏуэхумрэ зэрызэщӀэӀэпӀыкӀар къигъэлъагъуэнущ:—
GSAM 255.21846 гъэм Массачусетсым хэт Нью-Бедфорд къалэм хьэщӀэу щыӀэм, хъыджэбз Хьармон члисэ нэхъыжь Джозэф Бейтс зэлъэӀэсащ. Абы къэкӀуэгъуэм и фӀэщхъуныгъэр пасэу къиубыдауэ, а Ӏуэхум гуӀэрыгъуэу хуэлэжьырт. Ар пэжу христиан лӀыфӀт, гуапэт, псапащӀэт. Ар хъыджэбз Хьармоным езы и быным хуэдэу гуапэу хущытт. Абы къызэрыжиӀэр япэу щызэхихам, гу лъытэныгъэ ин къигъэлъэгъуащ. Абы и псалъэр щиухым, ар къэтэджри, мыпхуэдэу жиӀащ: «Сэ гурыщхъуэ зыхэлъ Фомэщ. Теплъэгъуэхэм си фӀэщ хъуркъым. Ауэ мы пщыхьэщхьэм шыпхъум къыддиӀуэтэжа щыхьэтыгъэр пэжу Тхьэм дэ къытхуигъэӀуа макъыу си фӀэщ хъуфамэ, дунейм тет цӀыхухэм я нэхъ насыпыфӀэ сыхъунт. Си гур куууэ игъэушащ. ПсэлъакӀуэм пэжыгъэ иӀэу си фӀэщ мэхъу, ауэ абы дэ къытхуиӀуэтэжа Ӏуэху телъыджэхэр зэрыхурагъэлъэгъуар зэхэсфынукъым».
GSAM 255Мисс Хьармон щэбэтыр къещтэ
GSAM 255.3Члисэ нэхъыжь Бейтс щэбэтыр егъэзащӀэрт, абы и мыхьэнэр къегъэлъагъуэрт. Апхуэдэ мыхьэнэ Мисс Хьармон абы щигъуэ игъэувауэ щыттэкъым, еплӀанэ унафэм нэгъуэщӀ унафэ бгъум нэхърэ нэхъыбэу члисэ нэхъыжь Бейтс зрит мыхьэнэмкӀэ щыуэу илъытэрт. Ауэ Зиусхьэным уафэм щыщ псэупӀэ лъапӀэр абы къыригъэлъэгъуащ. Уафэм Тхьэм и тхьэщӀапӀэр зэӀуихащ, гущӀэгъуныгъэм и пӀэр щхьэпыщӀэу зыхэлъ Тхьэм и пхъуантэр абы къыщагъэлъэгъуащ. Пхъуантэм и кӀэитӀым мелыӀычитӀ щытт, зы поуэ; я дамэхэр гущӀэгъуныгъэм и пӀэм тращӀыжауэ, я нэгухэр абы хуагъэзауэ щытт. Ар, абы кӀэлъыкӀуэ мелыӀычым къызэриӀуэтамкӀэ, Тхьэм и ӀэпэкӀэ тха и хабзэм лъапӀэу пылъытэу еплъ уафэм и дзэр зэрыщытыр къегъэлъагъуэрт. Хьиса пхъуантэм и щхьэпыщӀэр къыӀэтри, унафэ пщӀыр зытет мывэ тхапэхэр абы илъэгъуащ. Унафэ пщӀым я курыкур еплӀанэ унафэр щызэрилъагъум, нэху щабэ хъурей къыхуэкӀуауэ, ар телъыджэ ищӀащ. МелыӀычым жиӀащ: «Ар уафэхэмрэ щӀылъэмрэ абыхэм хэт псори къэзыгъэщӀа Тхьэ псэур гъэбелджылыуэ унафэ пщӀым яхэт закъуэщ. ЩӀылъэм и лъабжьэр щалъхьэм щэбэтым и лъабжьэри щалъхьащ». Щэбэт пэжыр хъумауэ щытатэмэ, дин зимыӀэ е Тхьэ щыӀэкъым жызыӀэ цӀыху зи щымыӀэнур абы къыригъэлъэгъуащ. Щэбэтыр гъэзащӀэным дунейр нэпцӀ-тхьэхэм хуэлажьэным щыхъумэнут.
GSAM 256.1ЕплӀанэ унафэм лъэгу трапщащ, абы къыхэкӀыу хабзэм и зэхэуагъэр зэхэдгъэщӀэжыну, лъэгу зытыпщӀа щэбэтым дыщхьэщыжыну дэ докъуэджэ. Тхьэм нэхъ лъагэу зыгъэува псэкӀуэд щӀэ цӀыхум, зэманхэмрэ хабзэхэмрэ зэхъуикӀыну зи гугъа хъуам, щэбэтыр тхьэмахуэм и ебланэ махуэм къыхихри и япэ махуэм ирилъхьащ. Апхуэдэу ищӀыкӀэрэ Тхьэм и хабзэм зэхэуагъэ щӀигъэщӀащ.
GSAM 256.2Тхьэм и махуэ ин щӀыкӀэм къэкӀуэн ипэкӀэ, антихристым зэхигъэуа Тхьэм и хабзэм цӀыхухэр хуэпэжу къыхуэкӀуэжыну ягъэгузэвын папщӀэ хъыбар къегъакӀуэ. Хабзэм и зэхэуагъэм цӀыхухэр хуэбгъэбзэщӀын хуейщ, егъэджэныгъэкӀи щапхъэкӀи. «Къэгъэлъэгъуэныгъэ» 14-м и ещанэ мелыӀычыр, Тхьэм и унафэхэмрэ Хьиса и фӀэщхъуныгъэмрэ къэзыӀуатэр, мы хъыбарыр къэзыщтэ цӀыхухэм я щапхъэ зэрыщытыр абы къыригъэлъэгъуащ. Абыхэм дунейр ягъэгузэву, Тхьэм и унафэхэмрэ и хабзэмрэ нэр зэрыхъумэм хуэдэу яхъумэну макъ къраӀэт. Мы гъэгузэвэныгъэм и жэуапу цӀыху куэд Зиусхьэным и щэбэтыр къащтэнущ.6
GSAM 256.3Мисс Хьармонрэ члисэ нэхъыжь Бейтсрэ къатехъуам Зиусхьэным и лэжьыкӀэм зэщхь зэрехуэр къегъэлъагъуэ. Щэбэтым теухуа упщӀэм Мисс Хьармони члисэ нэхъыжь Уайти хуэзыгъэбзэщӀар члисэ нэхъыжь Бейтсщ; зэхъуэкӀыншэ Тхьэм и хабзэм и хуитыныгъэхэр абы Тхылъ лъапӀэм къыхигъэщауэ къаригъэлъэгъуащ. Мазэ 18-м нэблагъэ Зиусхьэным Мисс Хьармон къэгъэлъэгъуэныгъэ хэхахэмкӀэ фӀыщӀэ хуищӀауэ щыт пэтми, мы Ӏуэхум теухуа зыри абы щӀыкӀэм къыригъэлъэгъуатэкъым. Иджы, и хабзэр зыгъэзащӀэ фӀэщхъуныгъэ зиӀэ цӀыхухэр къызэригъэщӀым щыгъуэ, бегъымбарӀуатэ тыгъэмкӀэ абыхэм нэху яритыну Зиусхьэным и зэманыр къэсащ. Апхуэдэу, Езым и лэжьыкӀэкӀэ, ещанэ мелыӀычым и хъыбарыр — «Тхьэм и унафэхэр, Хьиса Кристос и щыхьэтыгъэри,» — зэгъусэ хъуащ.
GSAM 257Ещанэ мелыӀычым и хъыбарым и щӀэдзапӀэ
GSAM 257.1А зэманым щегъэжьауэ, нэгъуэщӀ хъыбаритӀым епхауэ, ещанэ мелыӀычым и хъыбарыр къэӀуатэу щӀадзащ. Тхьэм и пхъуантэм епха щэбэтым и пэжыгъэмрэ псэупӀэ лъапӀэм теухуа къызэӀуих нэхумрэ ипэкӀэ къагъэлъэгъуам щыхьэт тещӀащ: блэкӀа адвентистскэ зэщӀэхъееныгъэр пэжт, Зиусхьэным и унафэмкӀэ екӀуэкӀауэ щытт. Иджы «Тхьэм и къалэм хуэкӀуэ гъуэгум зытеӀэтыну лъэбакъуищым» и мыхьэнэр япэм нэхърэ нэхъ нахуэу къагурыӀуэну хъуащ.
GSAM 257Члисэ нэхъыжь Бейтс теплъэгъуэхэр Тхьэм къыхэкӀауэ къещтэ
GSAM 257.21846 гъэм ноябрым Топсэм, Мейн, конференцэ щекӀуэкӀащ, члисэ нэхъыжь Бейтс абы хэтащ. А зэхуэсым Миссис Уайт (Мисс Хьармон члисэ нэхъыжь Джеймс Уайт зэрыдэкӀуам и гугъу ипэкӀэ тщӀащ) теплъэгъуэ иӀащ. А теплъэгъуэм члисэ нэхъыжь Бейтс абыхэм я къежьапӀэр Тхьэм къызэрыщыхэкӀым гурыщхъуэ зимыӀэу фӀэщ хъуащ. Ар илъэс тхуэщӀы хы гъуэгум тету щыта цӀыхут; кхъухьым и лэжьакӀуэ щӀалэм щегъэжьауэ кхъухьым и капитану, езыр кхъухьхэр зейуэ, лэжьыгъэ псоми ипыкӀауэ щытт. АстрономиэмкӀэ и щӀэныгъэр нэсауэ щытт: езым сэ къызэрысиӀуэтамкӀэ, уафэм щыӀэхэм яплъурэ, хым зыщыщыӀэр, абы и широтэмрэ и долготэмрэ, къэхутэфу щытт. Апхуэдэ цӀыхум астрономиэм теухуа псалъэм гу лъытэр иримыӀэнкӀэ мыхъунут.
GSAM 257.3Дызэпсалъэм, теплъэгъуэхэр Тхьэм къызэрыщыхэкӀым фӀэщ зэрыхъуар абы сэ къысхуиӀуэтащ. Зы махуэ вагъуэхэм теухуауэ Миссис Уайт дэпсэлъэну хэтащ, ауэ абы астрономиэмкӀэ зыри зэримыщӀэр псынщӀэу къыгурыӀуащ, жиӀащ. Пэжщ, абы къызэриӀуэтамкӀэ, а Ӏуэхум теухуа тхылъ гуэрым зэблагъэкӀэ щеджьауэ щытмэ езым щӀэртэкъым. Абы теухуауэ псалъэну и гум илътэкъым, щӀылъэщӀэмрэ абы теухуа теплъэгъуэм къыщагъэлъэгъуамрэ къытеӀуатэрэ псалъэр нэгъуэщӀу иризэхьащ.
GSAM 258«Уэгур зэрызэӀухыр»
GSAM 258.1Ипэ къихуа гъэм, 1845 гъэм апрелым и 19-м, «Лондэным и сурэт зыхэт хъыбархэр» зыфӀищ журналым, астрономхэм нэхъыфӀу гу лъытапхъэ яхъу къэгъуэтыгъуэхэм теухуауэ лорд Росс и тхыгъэ къыщытридзащ. Абыхэм и телескоп ищхъэмкӀэ къихута телъыджэхэр къегъэлъагъуэрт, нэхъыщхьэу астрономхэм «уэгум и зэӀухапӀэ» жыхуаӀэм и теплъэр. Зы пщыхьэщхьэ, ипэкӀэ зи гугъу тщӀа конференцэм, Куртис и унэм, мы къэщӀэныгъэхэм теухуауэ и гум гурыщхъуэ хэлъ члисэ нэхъыжь Бейтс щыщым, Миссис Уайт теплъэгъуэм хэту вагъуэхэм теухуауэ псалъэ щӀидзащ. Планетэ гуэрым и теплъэм иригъэзауэ илъагъу шэрыуэ плъыжьхэр хъуэхъуу къытеӀуатэри: «Мазэ 4 солъагъу», — жиӀащ. «О, Юпитер елъагъущ!» — жиӀащ члисэ нэхъыжь Бейтс. Абы щыгъуэ, уэгу нэсым щыкӀуэ хуэдэу зигъэщӀащ, зэман къэс я дахагъэ зэхъуэкӀыж шэрыуэхэмрэ хъурейхэмрэ къытеӀуатэу щӀидзащ. «Мазэ 7 солъагъу», — жиӀащ.7 Члисэ нэхъыжь Бейтс макъышхуэкӀэ жиӀащ: «Абы Сатурн къеӀуатэ». Абы иужь: «Мазэ 6 солъагъу», — жиӀащ, «уэгур зэрызэӀухымрэ» и щӀыхьымрэ къытеӀуатэу щӀидзащ, ар нэху нэхъыбэ зыхэлъ щӀыпӀэм хуэкӀуэ зэӀухапӀэу фӀищащ. Уэгур зэрызэӀухым теухуа къыжиӀэ псалъэхэм тхакӀуэ зыми и тхыгъэм щеджьауэ щыт хъыбар псори нэхъыфӀу елъэкӀуэрт, жиӀащ члисэ нэхъыжь Бейтс.
GSAM 258.2Абы псалъэурэ теплъэгъуэм хэт пэтми, ар къэтэджри макъышхуэкӀэ жиӀащ: «О, лорд Джон Росс мы жэщым мыбы щыӀэу сызэрыхуейр!» Члисэ нэхъыжь Уайт еупщӀащ: «Лорд Джон Росс зи цӀэ цӀыхур хэтщ?» «О, — жиӀащ члисэ нэхъыжь Бейтс, — ар англыз астроном инщ. Мы цӀыхубзым астрономиэмкӀэ зэрипсалъэр, „уэгур зэрызэӀухым“ и теплъэр зэриӀуатэр зэхихыну, мыбы щыӀэу сыхуейт. Ар а Ӏуэхум теухуауэ зэблагъэкӀэ сезыджьа псоми нэхъ инщ». А пщыхьэщхьэм щегъэжьауэ члисэ нэхъыжь Бейтс Миссис Уайт и теплъэгъуэхэр абы и щӀэныгъэмрэ и унафэмрэ щӀэту зэрымыхъур гурыщхъуэншэу фӀэщ хъуащ. Мыри, абы къыбгъэдэкӀа шхыдэхэмрэ егъэджэныгъэмрэ я щытыкӀэри, ахэр Тхьэм къызэрыщыхэкӀыр абы игу ирагъэбыдащ.
GSAM 259.1Миссис Уайт а теплъэгъуэм хэту апхуэдэу къыжиӀа уафэм и къэщӀэныгъэр астрономиэмкӀэ тхэхэм зэзэмызэ фӀэкӀа зи гугъу ямыщӀ Ӏуэхущ. Ар япэу къэзыгъуэта Гюйгенс мыращ абы теухуауэ къыжиӀэр:—
GSAM 259Орион и джатэм щыщ нэху щӀыхьыр
GSAM 259.2«Астрономхэм Орион и джатэм вагъуищ зэпыблагъэу щагъэувэ. 1656 гъэм телескопымкӀэ абыхэм я кум ит вагъуэм сеплъым, а вагъуэ закъуэм и щӀыпӀэм нэгъуэщӀ вагъуэ 12 къыщысщыхъуащ. Абыхэм яхэту вагъуищ зэдэхьэхыу къыщыхъурт, нэгъуэщӀ плӀри къыщыхъурт, мэзгъуэ къыщӀэщыхуу хуэдэу нахуэу. Абыхэм я пэгъунэгъу щӀыпӀэр уафэм и нэгъуэщӀ Ӏыхьэм нэхърэ нэхъыбэу нэху хэлъу къыщыхъурт. Хьэуар къабзэу зэрыщытым къыхэкӀыу, нэгъуэщӀ уафэр псо фӀыцӀагъэу къыщыхъурт, ар штор зэӀухауэмкӀэ уплъыу хуэдэт: абы нэху нэхъыбэ зыхэлъ нэгъуэщӀ щӀыпӀэм еплъыну хуит ищӀырт».
GSAM 259.3Уильям Гершель уэгум и зэӀухапӀэм теухуауэ мыращ къыжиӀэр:—
GSAM 259.4«А жыжьагъэм деж и диаметрым 10 ° къуапэ къигъэщӀмэ, абы нэблагъэу зэрыщытым хуэдэу, и инагъэр цӀыхум къыгурыӀуэнкӀэ мыхъунущ. Дыгъэм и инагъэм нэхърэ 2 триллион нэхъ ин хъун хуейуэ хьисэп щӀауэ щытщ».
GSAM 259Дыгъэм нэхърэ нэхъ нахуэ
GSAM 259.5Философ Томас Дик мы нахуэ мэзгъуэм теухуауэ мыращ къыжиӀэр:—
GSAM 259.6«Вагъуэ нэхъыблагъэм и жыжьагъэм и ныкъуэ дэпчъэу абы дыблагъатэмэ, а жыжьагъэр зэрыхъу ищхъэми, а щӀыпӀэм абы и нэхур дыгъэм и нэхум хуэдэу къытщыхъунут. Абы нэхъыблагъэу щыпсэу псэущхьэхэм я уэгум и Ӏыхьэ ин ар къыщӀигъэгъэнут, псалъэкӀэ къэбгъэлъэгъуэнкӀэ мыхъуну нахуэу къащыхъунут. Ауэ апхуэдэ Ӏуэхугъуэм и мыхьэнэ псомрэ нэгъуэщӀхэм ядэ зэпыщӀэныгъэ псомрэ щыщу и кӀэух мурадыр, кӀэухыншэ псэукӀэм и къэкӀуэну лӀэщӀыгъуэхэм зыгуэрым къахуэӀуэтэну хъункӀэ хъунщ. КъэгъэщӀыгъэм и жыжьагъэхэм щыщ нэгъуэщӀ куэдым хуэдэу, абы дунейр зэщӀигъэза щӀыпӀэхэм я дахагъэмрэ я щэхуагъэмрэ нэхъыбэу зэӀухауэ длъагъун щхьэкӀэ гукъеуэ къыддэгъэщӀ».8
GSAM 260.1Члисэ нэхъыжь Бейтс а Ӏуэхум теухуа тхыгъэр къиухым, мыращ къыжиӀар:—
GSAM 260.2«Апхуэдэу, мы къытхьа щыхьэтыгъэ псомкӀэ (хуейуэ щытамэ, нэхъыбэ къэтхьынут) уафэм телъыджэу, къызэрыхъуар къэбгъэлъэгъуэнкӀэ мыхъуну къэщӀэныгъэ щыӀэу долъагъу. Ар уэгум и зэӀухапӀэщ, и хъурейм и кӀыхьагъэр 11 миллиардрэ 314-рэ [11,000,000,314] мильм нэхърэ нэхъыбэщ. ЦӀэрыӀуэ Гюйгенс жеӀэ: „НэгъуэщӀ зэмызывэхъуэ вагъуэхэм яхэту апхуэдэ зыри слъэгъуакъым — нэху нэхъыбэ зыхэлъ нэгъуэщӀ щӀыпӀэм хуиту еплъыну хуит“».
GSAM 260Планетэхэм теухуа теплъэгъуэм и нэгъуэщӀ щыхьэтыгъэ
GSAM 260.3Зи гугъу тщӀа теплъэгъуэр къыщыхъум щыӀа Миссис Труздейл и псалъэхэр къэтхьыжынщ. Абы жеӀэ:—
GSAM 260.4«Шыпхъу Уайт и узыншагъэр мыгъуэщыпсэу щытт, абы папщӀэ тхьэлъэӀу дытетым, Тхьэм и Духыр дэ къыттеуващ. ЩӀылъэм щыщ Ӏуэхухэр абы къызыщӀэщымыхъур псынщӀэу къэтцӀыхуащ. Планетэхэм я дунейр абы япэу зэрилъагъурт. Юпитер и мазэхэр макъышхуэкӀэ къибжьа иужь, абы иужь псынщӀэу Сатурн и мазэхэри къибжьри, а планетэм и хъурейхэм я дахагъэр къытеӀуэтащ. Абы щыгъуэ жиӀащ: „Мыбы щыпсэухэр цӀыху кӀыхьхэу, щӀыхь зиӀэ лъэпкъщ, щӀылъэм щыпсэухэм захуэмыдэу. ПсэкӀуэд мыбы зи хыхьакъым“. Къуэш Бейтс и нэжэгужэ нэгум, и теплъэгъуэхэм я къежьапӀэм теухуауэ игу илъ гурыщхъуэхэр псынщӀэу къызэрыщӀэкӀыр къегъэлъагъуэрт. Дэ дызэпкъым капитан Бейтс астрономиэр зэрыфӀэфӀыр тщӀэрт: дэ дыгъэгъуазэным папщӀэ, уафэм щыӀэ куэдым я щӀыпӀэхэр куэдрэ къыддилъагъуэрт. Теплъэгъуэм къыщӀэкӀа иужь, Шыпхъу Уайт абы и упщӀэхэм жэуап хуищӀурэ, а ӀуэхумкӀэ зи зэримыджьамрэ нэгъуэщӀ гъуэгуи щӀэныгъэ къызэрыщимыщтамрэ щыжиӀэм, абы и гур гуфӀэгъуэмрэ насыпыфӀагъэмрэ къытрихъуащ. Тхьэр ихъуэхъуащ, иджыри гурыщхъуэ игу имыгъэтыну папщӀэ мы планетэхэм теухуа теплъэгъуэр къыхуащӀауэ и фӀэщхъуныгъэр къиӀуэтащ».9
GSAM 261Шы Ӏэджэр щӀыгуэу гъэсахуэ хъуащ
GSAM 261.1Топсэм щыӀа мы зэхуэсым иужь щӀэхыу теплъэгъуэхэм епха нэгъуэщӀ Ӏуэхугъуэ телъыджэ къэхъуащ. Ар члисэ нэхъыжь Бейтс сэ къызэрысиӀуэтам хуэдэу къэсӀуэтэнущ:—
GSAM 261.2Члисэ нэхъыжь Уайт шыщӀалэ гуэрымрэ щӀэсапӀэ тӀу зиӀэ базарым кӀуапӀэ гумрэ иӀэу щытащ. ШыщӀалэр егъэса щӀыкӀауэ щытт, гум и пэ иту хъумапӀэ пхъэмэ имыӀэми, и пэм тӀэщӀа лъэбакъуэпӀэ иӀэт, и пхъэитӀым щӀэту гъущӀ лъэбакъуэпӀэ иӀэт. ШыщӀалэр зекӀуэгъэным нэхъыфӀу епсымакъ хъун хуейт: къызэрыдашэ кӀапсэхэм е нэгъуэщӀым и пщэмыхъуэ нэхуэ щитӀысхьэм, ар щӀыгуэу къэгубжьырт, лъэ лъеуарэ; иужьыным щыбгъэувэн папщӀэ къызэрыдашэ кӀапсэр къэбыдэу ямыгъэгъэурэ къащтэу щытын хуейт. ШыщӀалэр зейр зыдэкӀуэну щыта цӀыхухэм щыщт. Члисэ нэхъыжь Уайт шы гъэсахуэншэхэр зыдашэм щыщыгъуазэу щытти, мыбыхуэдэ Ӏуэхугъуэр и лъэмыкӀ хъунукъым и гугъэт. Ауэ ипэкӀэ, и Ӏэджагъэр къыщытекӀуэм, цӀыхуитӀ зэриукӀар, абыхэм я зыр гъуэгу пэщхьэм ит мывэхэм пыщӀэу зэриукӀар, ящӀатэмэ, и щхьэр иджыпсту емыгъэбыдэнут.
GSAM 261.3Абы щыгъуэ гум цӀыху плӀ щӀэст: члисэ нэхъыжь Уайти и фызи пэ щӀэсапӀэм, члисэ нэхъыжь Бейтси Израэль Деймони иужь щӀэсапӀэм щӀэст. Члисэ нэхъыжь Уайт шэр егъэувыӀэным и къарур псо щритым, Миссис Уайт пэжыгъэм теухуауэ псалъэрт. Абы щыгъуэ Тхьэм и къарур а зэгъусэм къытехащ, абы гум щӀэсу теплъэгъуэ къыхуэхъуащ. Теплъэгъуэм хыхьэм «ЩӀыхь!» жиӀэу макъышхуэ къыщыригъэӀум, шыщӀалэр щӀыгуэу къэувыӀащ, зэмывэу щыт хъуащ, и щхьэр къыщегъуэпащ. Абы щыгъуэ Миссис Уайт а щытыкӀэм хэту къэтэджащ, и нэгухэр уафэм хуэӀэтауэ, гум и пэм трилъэбакъуэри пхъэитӀым текӀуащ, и Ӏэхэр шыщӀалэм и кӀэ лъэныкъуэм трилъхьащ. Члисэ нэхъыжь Бейтс члисэ нэхъыжь Уайт макъышхуэкӀэ еджэри: «ШыщӀалэм мы цӀыхубзыр лъэ еуэрэ иукӀынущ», — жиӀащ. Члисэ нэхъыжь Уайт жэуап къритыжащ: «Иджы шыщӀалэр Зиусхьэным и Ӏэм илъщ; сызыщӀэмыгъыхьэну сыхуейщ». ШыщӀалэр шыжьым хуэдэу гъэсахуэу щытт. Гъуэгу пэщхьэм щӀылъэр фут 6-м нэблагъэу хэтэджауэ щытт, щӀыгъум и пащхьэм удз щыхъут. Миссис Уайт и нэгухэр иджыри уафэм хуэӀэтауэ, щӀым зэи емыплъу, а къуагъым декӀуэри удзым щитащ. Абы минут зыбжанэ дэкӀуейуэ къызэрикӀуэу, псалъэурэ щӀылъэщӀэм и дахагъэр къыӀуатэрт. Абы иужь и щхьэр а щытыкӀэм илъу, къуагъым къыдэкӀуэжащ, гум къыбгъэдыхьащ, и Ӏэр шыщӀалэм и кӀэ теплъэм трилъхьэу лъэбакъуэпӀэм декӀуэжащ, абы щыщу пхъэитӀым, абы щыщу гум исхыжащ. ЩӀэсапӀэм щитӀысхьэжауэ абы теплъэгъуэр иуха хъуащ. А зэман дыдэм, шэрыкӀуэм зыри жимыӀэу, шэр къежьэжащ, и гъуэгу техьэжащ.
GSAM 262.2Миссис Уайт гум щымысым, члисэ нэхъыжь Уайт шэр къигъэунэхуэну, пэжу гъэсахуэ хъуауэ щытмэ илъагъуну игу къэкӀащ. Япэу бэшымкӀэ нэхуэу еӀэбащ; нэгъуэщӀ зэманым шэр лъэ къиуэнут, ауэ иджы зи зывэгъуэ щымыӀащ. Абы щыгъуэ Ӏэджэу еуащ, абы нэхъ Ӏэджэу, абы иджыри нэхъ Ӏэджэу. ШыщӀалэм зэхэуауэ къащтэртэкъым. Даниел аслъэнхэм я гъуэм илъа жэщым мелыӀычхэм я жьэхэр зэхуэзыгъэщӀа аслъэнхэм хуэдэу, цӀыхум зэран хузимыщӀу къыщыхъурт. «Ар лъапӀэу пылъытэн щӀыпӀэт, — жиӀащ члисэ нэхъыжь Бейтс, — теплъэгъуэхэр къэзыгъэщӀ къару дыдэм а зэманым шыщӀалэм и Ӏэджагъэр зэригъэувыӀар нахуэт».
GSAM 262.3Мы теплъэгъуэр абы и узыншагъэм щыщ гугъуехь гуэрым къыхэкӀа закъуэу щытамэ, зы упщӀэ къэувыну Ӏуэху нахуэщ: шэри а уз дыдэм ӀэщӀэлът?
GSAM 262Израэль Деймон и щыхьэтыгъэ
GSAM 262.4Члисэ нэхъыжь Бейтс сэ къысхуиӀуэта хъыбарым щыхьэт тещӀэ мы псалъэхэр мыбы къэсхьынущ:—
GSAM 262.5«Илъэс 20-м нэблагъэ ипэкӀэ, щэбэтыр згъэзащӀэу щӀэздза щӀыкӀэм, Израэль Деймон къысхуиӀуэтащ, езри члисэ нэхъыжь Бейтси члисэ нэхъыжь Уайти и фызи шыщӀалэ Ӏэджэм трищӀа гу псынщӀэм щӀэсу щыкӀуэм, Шыпхъу Уайт теплъэгъуэ къызэрыхуащӀар. Нобэ члисэ нэхъыжь Лафборо зытеухуа а Ӏуэхугъуэм и зытет Ӏуэтэжыгъэр сезджьащ, ар члисэ нэхъыжь Деймон сэ къысхуиӀуэтам псалъэ-псалъэу зэрыщхьэщ». Ӏэ щӀэзыдзар: «Р. С. Уэбэр, Бэтл-Крик, Мичигэн, 1891 гъэм февралым и 9-м».
GSAM 263Члисэ нэхъыжь Бейтс теплъэгъуэхэм теухуауэ и щыхьэтыгъэ
GSAM 263.1Члисэ нэхъыжь Бейтс езыми къытехъуар мыбы хуэдэу къеӀуатэ:—
GSAM 263.2«Тхьэм и псалъэм епцӀыж зыри абыхэм щысмыгъуэтыф пэтми, сыщынэу, сытепкъуэ гугъуехь ищхъэ сщӀыгъуу, зэман куэдкӀэ и Ӏэпкълъэпкъым кӀыхьу хэлъ мыгъуэщыпсагъэм къыхэкӀам нэхъ лъагэу зыгуэр зэрыщытыр сфӀэщ хъуну схуейтэкъым.
GSAM 263.3«Абы къыхэкӀыу, и гур тынч зэманым (зэхуэсым щымыхэт), нэгъуэщӀ цӀыхухэм я пащхьэм, езымрэ абы кӀэлъыкӀуэ и ныбжьэгъухэмрэ, нэхъыщхьэу и шыпхъу нэхъыжьымрэ, упщӀэ ястыну, упщӀэ яхуэсщӀэжыну, хъуну щытмэ пэжыр къэхутэным папщӀэ, гъуэгу слъыхъуэрт. Абы иужь ар Нью-Бэдфорди Фэрхьейвэни куэдрэ къекӀуэлӀащ, ди зэхуэсхэм зыбжанэрэ ар теплъэгъуэм хэту слъэгъуащ, Топсэм, Мейн, дежи апхуэдэу. Гур зэщӀэзыӀэт а щытыкӀэхэм язым хэта цӀыхухэм ящӀэж, сытым хуэдизу си гур хыхьауэ, сытым хуэдизу си къарур етауэ, и псалъэ къэс сызэрепсымакъур, и зывэгъуэ къэс сызэреплъур — гъэпцӀэныгъэ е месмеризмым и къарур щыӀэмэ къэзгъуэтыну. НэгъуэщӀхэм сядэ зэгъусэу мы Ӏуэхухэр слъагъун гъуэгу сызэриӀэм папщӀэ Тхьэм фӀыщӀэ хуэсщӀ. Иджы сэ сэщӀэу си щхьэкӀэ гурыщхъуэншэу сыпсалъэфынущ. Ди лэжьыгъэр ... 1844 гъэм октябрым щыдгъэухам щегъэжьауэ, мы лэжьыгъэр Тхьэм къыхэкӀауэ, и „зэбгрыкӀа“, „зэхэуа“, „зыхафэкӀа цӀыхухэр“ гъэгуфӀэнымрэ гъэбыдэнымрэ папщӀэ къэтатауэ сфӀэщ мэхъу. А зэманым щегъэжьауэ „Еплъ, мыбыщ!“ „Еплъ, абыщ!“ жыхуэ псалъэхэм я зэхэлъыкӀэ Тхьэм и пэж, гу хъыжьэ зиӀэ цӀыхухэр куэдкӀэ зэхигъэзэрыхьащ. Я пащхьэм къыщагъэува, зэпэщӀэщӀ куэд хъу Тхылъ лъапӀэм и псалъэхэр зэхэщӀыфыну хуит зымыӀэхэм папщӀэ ар гугъуехь ин хъуащ. ИпэкӀэ нахуэу зэзыгурыӀуэфу щымытым щыщу тхыгъэ куэдымкӀэ нэхурэ егъэджэныгъэрэ къэсщтащ, ар къэсӀуэтэж. Езым и щхьэр къурмэн зыщӀ, пэжу, гу хъыжьэ зиӀэ Тхьэм и быным щыщу ар солъытэ».10
GSAM 263.4«ТхакӀуэм и теплъэгъуэхэм хэт „гупсысэхэр“ „ипэкӀэ къыщищта егъэджэныгъэм е еджэныгъэм“ къыхигъэкӀкъым. 1844 гъэм декабрым и япэ теплъэгъуэр щыщтащ, езми Портлэнд, Мейн, щыӀа гуп псоми (абы щыгъуэ и адэ-анэр абы щыпсэурт) „жэщ ныкъуэм къэӀуа макъыр“ блэкӀа Ӏуэхуу ялъытэу зыщагъэукъуауэ щытт. Абы щыгъуэ, езми Портлэндым щыӀа гупми зэрыхэщӀа щыуагъэр Зиусхьэным абы теплъэгъуэм хэту къыригъэлъэгъуащ. Абы щыгъуэ и теплъэгъуэр а гупым яхуиӀуэтащ, абыхэм мазэ ебланэм къатехъуар Тхьэм и лэжьыгъэу къащтащ».11
GSAM 2641847 гъэм хъыбарищыр зэралъытэр
GSAM 264.1Члисэ нэхъыжь Джеймс Уайт 1847 гъэм апрелым итха мы псалъэхэм къагъэлъагъуэнущ, абы щыгъуэ хъыбарищыр зэралъытэр:—
GSAM 264.2«ЕтӀуанэ къэкӀуэгъуэм фӀэщхъуныгъэ зыхуаӀэ цӀыхухэм я гуп псори зэрызэгурыӀуэр: мы Ӏыхьэм („Къэгъэлъэгъуэныгъэ“ 14) и 6-нэ, 7-нэ псалъэухахэм къыщыгъэлъэгъуа мелыӀычыр члисэмрэ дунеймрэ яхуэгъэза къэкӀуэгъуэм и хъыбарым и щапхъэщ.... ЕтӀуанэ мелыӀычым и лэжьыгъэр Вавилон зэрыкъехуэхар адвентистхэм я дзэм къаригъэлъагъуэну щытащ. Абыхэм я куэдым мы Ӏуэхугъуэр ящӀакъым, „жэщ ныкъуэм къэӀуа макъым“ и къарум ахэр къигъэушыху, 10-нэ махуэр къэсыным ипэкӀэ я члисэхэм къыщӀэкӀыфыну зэман яӀэу. Абы къыхэкӀыу, 1844 гъэм и мазэ ебланэм щегъэжьауэ ещанэ мелыӀычым и хъыбарыр лъапӀэхэм яхуэгъэза гъэгузэвэныгъэу щытащ, иджыри апхуэдэу къонэ: „быдэу щытыну“, иужьым емыхуэжыну, етӀуанэ мелыӀычым и макъым щыгъуэ пщащэ къэбзэхэм я гупым зыщезыгъэукъуа дамыгъэхэр „къэмыщтэну“.
GSAM 264.3«1844 гъэм и мазэ ебланэм щегъэжьауэ Тхьэм и цӀыхухэм яхуэгъэза хъыбар пэжыр апхуэдэ гъэгузэвэныгъэу щытаркъэ? — Шэч хэмылъу, апхуэдэт.... 12-нэ псалъэухам жеӀэ: „Мыбыщ лъапӀэхэм я шыӀэныгъэр: мыбыщ Тхьэм и унафэхэмрэ Хьиса и фӀэщхъуныгъэмрэ зыгъэзащӀэхэр.“ Иоанн, ахэр дэнэ щыплъагъуа? — „Мыбы“, ещанэ мелыӀычым и хъыбарыр къыщыӀуатэ зэманым. ШыӀэныгъэкӀэ пэплъэн зэманыр 1844 гъэм и мазэ ебланэм щегъэжьауэ зэрыщыӀам къыхэкӀыу, щэбэтыр, нэмыщӀ Ӏуэхухэри, зыгъэзащӀэ цӀыхухэм я гупыр а зэманым щегъэжьауэ зэрыкъэунэхуам къыхэкӀыу, ещанэ мелыӀычым и хъыбарым и зэманым дызэрыпсэур нахуэщ».12
Notes
- КъызэӀузых Тхылъ 14:9-12. ↩
- «Рим дин лъэныкъуэм теухуа пэжыгъэхэр», напэ 112. ↩
- «КъызэӀузых Тхылъ 14:6-12-м хэт мелыӀычищыр», напэхэр 131, 132. ↩
- Рейчел Престон 1868 гъэм февралым и 1-м Вермонтым хэт Вернон къалэм щылӀащ, илъэс 59 и ныбжьыр щыхъум. ↩
- Эндруз и «Щэбэтым и тхыдэ», напэ 506, 1887 гъэм къыдэкӀар. ↩
- «Эллен Г. Уайт и псэукӀэм щыщ Ӏуатэхэр», тх. 95, 96. ↩
- «КъежьапӀэмрэ зыужьыныгъэмрэ» жыхуаӀэ тхылъым Сатурным мазэ 8 зэрилъагъуар тетщ. Мы зэхъуэкӀыныгъэр, тхылъым и гъэзэхуэжыну къэплъэхэм си Ӏэм къыщӀэкӀа иужь, щӀащ. Абы иужь Юпитери Сатурни мазэ нэхъыбэ яӀэу къахутащ. ↩
- Дик и «Вагъуэхэм я уафэхэр», тх. 96. ↩
- Миссис Труздейл и сэламтх, 1891 гъэм январым и 27-м. ↩
- «Псалъэ щынэхъу цӀыкӀум хуэгъэза», тх. 21. ↩
- А тхылъ дыдэм, 22. ↩
- А тхылъ дыдэм, 10, 11, Брунсвик, Мейн, 1847 гъэм майм. ↩